Мамандар 2050 жылға қарай оңтүстiк пен солтүстiк арасындағы демографиялық тепе-теңдік сақталмаса, біраз қиындықтар орын алуы мүмкін деп отыр. Бұл ж нiнде сiз не ойлайсыз? ¾



жүктеу 1.08 Mb.

бет2/10
Дата02.03.2017
өлшемі1.08 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

j

j

j

j

k

k

k

k

ХАБАР-

ХАБАР-

ОШАР

ОШАР

ҰБТ форматы 

ҰБТ форматы 

өзгерді

өзгерді



 1-¾

)

Тәуелсіздікке тарту

Тәуелсіздікке тарту



 1-¾

)

3

№46 (618) 11 қараша 2016 жыл



w.jasqazaq.kz

ҚОҒАМ

w.ja

w.jas

qaz

a

q.k

z

s

qaz

a

q.k

z

– Ә

 ө

Þ  

-¾ ¾

Þ  

  ө Þ  

 ¾ө

Þ  

 

.  ө Þ  

 

Þ

 

, XX 

  ө  

 ө

– Кеңес дәуірі кезінде кейбір ұлттардың 

әртүрлі тағдыр тауқыметін тартқанын 

білесіз. Сол кездегі билік дұрыс шешім 

қабылдамай, халықты басқа жерлерге күшпен 

қоныстандыру саясаты орын алды.  сіресе, 

Қазақстанға еріксіз жіберілген ұлттар саны 

к п болды. Солардың бірі – шешен-ингуш 

халқы дер едім. Вайнах жұрты елімізге 1944 

жылы жер аударылған болатын. Сол 

жылдары әкеміздің  зі 9 жаста. Соғыс 

әлі аяқтала қоймаған. Аналар аңырап, 

балалар ботадай боздаған қасіретті 

жылдар еді.  кемнің отбасында жеті 

адам болды. Сол отбасыдан бір жылдың 

ішінде балаларының үшеуі ауруға 

шалдығып, шетінеп кетеді де, қалған екі 

ұлымен қазіргі Т ле би ауданының тау 

б ктеріне к шіп келген екен. Мен сол 

жерде дүниеге келіп, қазақ мектебінде 

оқып, ер жеттім.  кем Ча Бациев қазір 

сексеннен асып қалды. Құдайға шүкір, 

бақуатты.  ткен  мірі туралы к п айта да 

бермейді... Ескі жараның бетін тырнағысы 

келмейтіні шығар. Бірақ қазақ халқының 

дарқан к ңіліне, кең даласындай пейіліне, 

меймандостығына дән риза.  здерінің 

зектері талып отырса да, ыстық нанның 

жартысын б ліп берді. Соның арқасында 

біз дінімізді, тілімізді, ділімізді сақтап 

қалуға мүмкіншілік алдық. Еңсеміз 

к теріліп,  сіп- ндік, жетілдік, адам 

қатарына қосылдық.  кем үнемі осы 

жайды балалары бізге, немерелеріне айтып 

отырудан жалыққан емес.  рине, сол 

заманның лебінде запыран бар еді. Соған 

қарамастан, к ршілеріміз кең құшағын 

ашты, тіпті той-томалағына шақыратын. 

кем мал шаруашылығымен айналысты, 

шопан болды. Барлығымызды еңбекке 

баулыды, нәтижесінде мұның зиянын 

к рген жоқпыз. «Жаңаұйым» ауылында 

шешен ұлтынан біздің ғана отбасымыз 

түтін түтетті. Балалық бал дәуренім қазақ 

балаларымен бірге  тті. 

– 

¾

 –  ¾

 

   

Þ  

Þ  

 

 ¾



 



, ¾



Þ  



 

¾

 ө

 ¾

 

 

-

 

әÞ

 

 

Þ   -

 

Þ ?

– Тәуелсіздігіміздің алғашқы 

жылдарында-ақ, Елбасымыз елдің бірлігіне, 

саяси тұрақтылығына, жүзден аса  мір 

сүріп жатқан ұлт пен ұлыстардың келісіміне 

ерекше к ңіл б лді. Соның нәтижесі – 

Қазақстан Халқы ассамблеясының құрылуы 

болып табылады.  зім сонау 1995 жылы 

Қазақстан Халқы ассамблеясының бірінші 

сессиясына қатысқанымды мақтаныш 

тұтамын. Ол кезде қиын-қыстау кезең 

болатын. Тәуелсіздігіміз небәрі бесінші 

жылға ғана аяқ басқан. Елдің бір б лігінде 

газ жоқ, жарық жоқ, жұмыссыздық мәселесі 

алқымнан алып тұрған еді. «Осындай 

қиыншылық туып жатқанда, ассамблеяның 

керегі бар ма еді?» деген с здер де айтылып 

жатты. Бірақ Елбасының к реген саясаты 

мұның бәріне  з нүктесін қойды. Елдің 

татулығы, тұрақтылығы, қоғамдық 

келісімі арқасында аязды күндер артта 

қалып, бақытты күндеріміз  тіп жатыр. 

Олай дейтінім, құдай басқа салмасын, 

Сирияда болып жатқан қанды қырғындар, 

елінен, жерінен безіп, босқын атанып, 

шетел сағалап, сағы сынып жүргендерді, 

Украинадағы соғыстың ызғарынан 

бақытсыздыққа душар болған қарапайым 

халықтың қасіретін к ріп, Тәуелсіздігімізге 

тәубе дейміз. Енді сол тәуелсіздігімізді сақтай 

білейік дегім келеді. Ел тыныш болсын, 

балаларымыз аман болсын. 

Біздің облыста 22 этномәдени орталық 

бар. Облыста 2400 шешен-ингуш  мір 

сүріп жатыр. Елбасымызға рахметімізді 

айтамыз. Қазақстан Халқы ассамблеясын 

құрып, тілімізді, салт-дәстүрімізді сақтап 

қалуға мүмкіншілік туғызды. Ұлттарды 

шеттету, б лектеу деген мәселе жоқ. 

Барлық мәдени шараларды  з тілімізде, 

з дәстүріміздің аясында  ткізіп, облыс 

пен қаладағы іс-шараларға да бір кісідей 

қатысып отырамыз. Наурыз мейрамы 

болсын, халықтардың бірлігі күні дейсіз бе, 

қысқасы, Тәуелсіздігіміздің 25 жылдығы 

құрметіне арналған барлық жиындардың 

басы-қасында жүрміз. Себебі мұның бәрін 

этносаясат деп түсінеміз. Халықтардың 

бірлігін паш ететін бірінші мамырды 

жыл сайын мерекелейміз. Репрессияға 

ұшыраған зиялылардың бүгінгі ұрпақтарын 

шақыра отырып, құрбандарға ас беріп, 

құран бағыштап келеміз. Жастар  ткен 

тарихымызды білу керек. Қазіргі интернетке 

қараған, газеттен оқыған бір б лек те, ал 

репрессия құрбандарының ұрпақтары немесе 

зұлматқа ұшыраған адамның  з аузынан 

естіген естеліктердің мәні ерекше деп 

білемін. 

– 

-¾ ¾

Þ  



 ө

 

 ¾

 ¾ Þ

 ¾ ? 

 ¾

 

¾



Þ   ө -

Þ  ¾ Þ

?

– Мен Шешен республикасына 

2012 жылы барып қайттым. Шаройский 

ауданында болдым. Бізде ауылдар тау 

б ктерінде орналасқан емес пе? Ал ол жақта 

ауыл тұрғындары таулы құздардың басына да 

қоныстана береді екен. Ата-бабаларымның 

сүйегі жатқан Хилой ауылына табаным 

тиіп, әкемнің туған жеріне тағзым еттім. 

Шымкенттік «Айғақ» телеарнасының 

басшысы, облыстық мәслихаттың депутаты 

Дулат  біш те сапарластарымен бірге 

Шешенстанға барып, керемет деректі 

фильм түсіріп қайтты. Шешен ұлтының 

қарапайым отбасында болып, дәм татты. 

Маған екінші мәрте барып қайтуға мүмкіндік 

туған еді, әттең, қаладағы этно-мәдени 

шаралардың біріне қатысатын болғандықтан, 

бұл сапардан қалып қойдым. Сол деректі 

фильмді к ріп отырып, шешен халқының 

қазақтарға деген ыстық ықыласын байқадым. 

Кейіпкер с зі құлағымда қалып қойыпты: 

«Сіздердің президенттеріңіздей кішіпейіл 

басшы ешбір елде жоқ. Ол  з халқын басқа 

елдерге тентіретіп 

жіберген де жоқ, 

осының бәрі татулық 

пен бірліктің жемісі» 

Елбасымыз атындағы 

к шемен де жүріп, 

Елбасы атындағы 

мектепті араладым. 

Президентіміздің 

бюсті маған ерекше 

әсер етті. Иә, 

толқып кеткенімді 

жасырмаймын. 

Екі елдің арасына 

мәңгілік байланыс 

орнағанына қуандым. 



– Ә  

 

ө

  ә  

-Þә

 

Þ  

 

 

¾

 

Þ . 

 

 Þ

Þ  

 

?

– Яхь – бұл 

қайырымдылық, 

мейірбандық жарысы. 

Анығын айтсам, 

үнемі алдыңғы 

қатарда болу деген 

мағынаны меңзейді. 

мірде болып 

жататын түрлі қиыншылықтарда ішкі 

дүниеңді  згертпеу басты мақсат болып 

табылады. Осындай биіктен к рінген 

адамға: «Мейірбан, қайырымды ер-азаматқа 

барлық жерде есік ашық!». «Яхь йолуш 

кант» (

Þ , 

¾  

— бұл 

біздің батыр!» деп айтылады. Ал қазіргі кезде 

яхь ұлттық салт-дәстүрін ұстану дегенді 

білдіреді. Вайнахтардың ғұрыптық ерлер 

мен әйелдердің киімі туралы айтар болсам, 

вайнахтық әскери киім – «Бустамийн 

чуоаъ», ерлердің тақуалық киімі – «Повтал», 

Ghowtal, әйелдердің мейірімділік киімі 

– «Пабли» – Ghable деп аталады. Ұлттық 

киімдердің әрбірінде терең мән-мағына 

жатыр. Бұларда мінез-құлықтар к рініс 

табады. Ішкі құндылықтарымыз мен 

мұндалайды. Ал еркіндік дәстүрі былай: ұл 

бала жетіге толғанда, ата-анасы ұлттық киім 

кигізіп, басында папах дегендей, беліне 

қанжар байлайды. Сол қанжарды 63 жасына 

дейін сақтауы керек. Бұл «енді сен еркінсің, 

тау баласы бол, еркін самға, еліңді қорға, 

қайырымды, ержүрек бол»» деген мағынаны 

білдіреді.



– 

Þ

  ә

 ө

 

 



 

 Þ   ¾ Þ Þ . 

 

¾

 

  ө

 

Þ ?

– Дер кезінде, керек кезінде қабылданған 

заң болды. Медиацияны ары қарай дамыту 

мәселесімен айналысып келеміз. Бұл 

екі адамның немесе топтың арасындағы 

кикілжіңді бейбіт жолмен аяқтау болып 

табылады. Ал  мірде нарыққа байланысты 

бола ма, жоқ болмаса, әлеуметтік 

қиындықтарға байланысты бола ма, әйтеуір 

зара түсініспеушіліктер орын алып жатады. 

зара шеше алмаған даудың соңы сотта 

түйіседі. Менің білуімше, облыстық сотта 

жылына жүз мыңнан астам іс қаралады 

екен. Бәріне белгілі, сотта іс «сенікі дұрыс, 

сенікі бұрыс» деп шешіліп, үкім шығады. 

Мәліметтерге сүйенсек, Америкадағы сот 

істерінің 90 пайызы осы медиация арқылы 

шешіледі екен. Біздің соттарда жылына жүз 

мыңдай іс қаралып жатса, соның 20 пайызы 

ғана мемлекет деңгейіндегі мәселелерге 

байланысты, қалған 80 пайызы қоғамда орын 

алған тірліктер, яғни екеу ара кикілжіңдер, 

дау-дамайларды құрайды. Осындай жайларды 

бітімгершілікпен шешуге мүмкіндік туып 

отыр. Облыс бойынша елді мекендерден 534 

адам медиация мүшелері болып сайланды. 

Олар, әрине, кәсіби емес медиаторлар. Бірақ 

заңға сәйкес беделді, ел алдында абыройы 

бар, парасат-пайымы бір басына жетерлік 

адамдарды сайладық.  р ауданнан жиналған 

мәлімет бойынша, 291 мәселе сотқа дейін 

шешіліп, тараптар бітімгершілікке келді.

Ал соттардың  зінде 2287 іс тоқтатылып, 

дау-дамай тараптардың бір-бірін түсінуімен, 

кешіруімен аяқталды. Бұл істерге кәсіби 

медиаторлардың араласқанын айта кеткенім 

ж н. Бірақ жергілікті полиция  кілдерімен 

әңгімелескенімізде, мынадай қызық 

жайттарды естіп-білдік. Олардың айтуына 

қарағанда, бітімгершілік бойынша соттан аман 

қалғандар сырттарынан күліп жүр екен, бір 

рет соттан аман алып қалып едік, дау-дамайға 

екінші мәрте барып жатыр, бізді менсінбейді 

дейді. «Бізді енді соттамайды» деген с здері 

ңменімізден  тіп кетеді деп налиды. Бұл, 

әрине, үлкен мәселе. Бұл іспен облыс 

бойынша құрылған қоғамдық келісім кеңестері 

айналысып жатыр. 197 кеңестің 1500 мүшелері 

қандай ұлт болмасын, даулы мәселелерге 

екінші мәрте барғандармен с йлесіп, түсіндіру 

жұмыстарымен айналысуда. 

– 

 

 ¾  

Þ  

 



 

Þ

  ө

.   

 

Þ  

Þ

 

 

Þ

 ¾ ?

–  зім туып- скен ауылда бір ғана 

шешен отбасы болды деп жоғарыда айтып 

кеттім ғой. Соған қарамастан, анамыз ана 

тілімізде с йлеуімізді талап ететін. Мектепте 

достарыммен қазақ тілінде с йлесіп, үйде 

з тілімізде үн қататынбыз. Бұл ана тілімізді 

сақтап қалудың алғы шарттары еді. Ол кезде 

теледидар жоқ, газет жоқ, мынадай интернет 

деген нәрсе жоқ. Соның  зінде ана тіліміздің 

жоғалып кетпеуіне бар күшімізді салдық.

– 

 

Þ   ә

Þ

Þ  25 

Þ

 

 ө

 ¾

  -

 

¾

 

. ¾

 

¾

Þ  

 

 ¾



 

 ¾

 

 

Þ ?

– Тәуелсіздік ұғым кең. Оны бір ауыз 

с збен жеткізу қиын. Ғасырлар бойы 

отарлап келген жауымен айқасып, ақырында 

тәуелсіздікке қол жеткізетін елдер болды. 

Құдайға шүкір дейік, еліміз тәуелсіздікке 

бейбіт жолмен келді. Берекесі сол: – 25 

жылдың ішінде еліміз дүние жүзіне таныла 

түсті. Тәуелсіздігіміз тәй-тәй басып тұрған 

тұста астананы ауыстырамыз, жаңа қала 

саламыз дегенде, сенімсіздік танытқандардың 

да болғанын еске алғым келеді. Ал 

Елбасының сарабдал саясаты дұрыс болды. 

Тәуелсіздік дегенде, Астанада  ткен 

дүниежүзілік діни конфессиялардың жиынын 

айтсақ та, дүниежүзілік ОБСЕ-нің саммитін 

ткізгенімізді мақтаныш тұтсақ та болады. 

Ендігі жылы  тетін ЭКСПО к рмесіне әлем 

қызығуда. Осындай мемлекеттік деңгейдегі 

ауқымды шаралардың бәрі тәуелсіздіктің 

жеңісі ғой. Ендеше, Қазақстан деген қара 

шаңырақта татулық пен бірлікте  мір сүріп 

жатқан этностық ұлт  кілдерін, барша 

халықты егемендігімізбен құттықтай отырып

еліміз тыныш, ынтымағымыз оқ  тпес 

сауыттай болсын дегім келеді.



– 

 

 ¾

, ә

 

!

Жастардың діни сауатын жетілдіру, 

дін саласы бойынша ақпараттық-

түсіндірме жұмыстарын жүргізу 

мақсатында жуырда Шымкент 

қаласындағы Оңтүстік Қазақстан 

мемлекеттік педагогикалық 

институтында ерекше мәні бар жиын 

өтті. Дін істері және азаматтық қоғам 

министрлігі дін мәселелерін зерттеу 

және талдау орталығының директоры, 

республикалық ақпараттық-түсіндіру 

тобының мүшесі Айнұр Әбдірәсілқызы 

жастарға дін мәселесін кеңінен 

түсіндіріп, олар тарапынан қойылған 

сұрақтарға жауап берді. Біз де 

өңірімізге келген министрліктің өкілімен 

әңгімелесудің ретін тауып, бірер сауал 

қойған едік.

 

Қазір жастар ғаламторға тәуелді. 

Қолында жүрген смартфондарымен ұйықтап, 

сонымен бірге оянады десем, артық айтқандық 

емес. Қалай ойлайсыз, әлеуметтік желілер 

шынымен де, аса қауіпті ме?

 Ә¾Þ ә

:  леуметтік желілердің 

барлығын зиянды деп қабылдауымызға 

болмас. Десек те, дін мәселесінде сауал  те 

к п. «Ұялмаған әнші болады, ерінбеген етікші 

болады» дегендей, қазіргі таңда ұялмағанның 

да, ерінбегеннің де діншіл болып жатқан жайы 

бар. Соның салдарынан шығар, дін саласында 

қордаланып жатқан сауал  те к п. Дін мен 

дәстүрдің сабақтастығы қандай? Қазақтың 

бұрыннан келе жатқан дәстүрлері ислам дінімен 

қаншалықты байланысты? Неге қазір лаңкестер, 

экстремистік терроризм күшейіп кетті? Жастар 

неге Сирияға ауып бара жатыр, неге ғаламтор 

бетінде діни мәлімет шектен тыс к п? Міне, 

осының бәрі дінге қатысты тақырыптар. 

Алдымен, экстремизм, терроризм мәселесіне 

тоқталайын. Ең к п қойылатын сұрақ та осы 

т ңіректе: неге жастарымыз экстремистік 

ағымдардың ықпалында кетіп жатыр? Неге 

дәстүрлі дін тұрғанда, дәстүрлі емес ағымдарға 

к п бой ұрады? Иә, «дін дегеніміз – үлкен 

насихат» деп Мұхаммед пайғамбарымыздың 

айтқаны бар. Дін к п насихатталса, кез келген 

адамның бойында, жас демей, жасамыс 

демей, сол мәселеге деген икемділік пен 

құштарлық пайда болады. Қазіргі дәстүрлі 

емес ағымдардың, экстремистік топтардың ең 

тиімді құралы, ол – ғаламтор.  рине, құзырлы 

органдар тиісінше бақылайды, мониторинг 

жүргізеді, саралайды, мәліметтерді анықтайды, 

нәтижесінде зияндылары алынып тасталады. 

Бірақ соның  зінде, теріс ағымдағы мақалалар 

алынып тасталғаннан кейін де, ақпараттар 

қайта к бейтіліп, тақырыбын  згертіп, таралып 

үлгереді.  сіресе «В Контакте» желісі  те қауіпті 

болып тұр. Ал ғаламторда отырған жастар теріс 

ағымдағы мәліметтер мен мақалаларды қаласа 

да, қаламаса да к ріп қалады. Жастар үнемі 

рухани ізденісте жүреді. Олардың болмысына 

максимализм тән. «Не үшін  мір сүремін, 

мірдің мәні неде,  мірге не үшін келдім?» 

– деген сұрақтар қатты толғандырады. 

Қашан қалыптасып болғанға дейін, 25 жас, 

бәлкім, 30 жас болар, кез келген адам осы 

сұрақты  зіне қояды. Осы кезеңде  мірдің 

мәні дінде секілді к рінеді де, ал дінді қайдан 

алуға болады дегенге келгенде, мешіт пен 

медреселерге жүгінудің орнына, қолжетімді 

ғаламторға байланады. Ал ғаламторда белгілі 

ғалымдардың, дәстүрлі дін саласындағы 

имамдардың уағыздарымен қатар, дәстүрлі 

емес дін тобындағылардың қарама-қарсы 

бағыттағы насихаттары, тіпті сіздің отбасыңызды 

ажыратып жіберетіндей уағыздары қатар жүреді. 

Оны оқыған жастар, әрине, бәріне кәміл сенеді, 

с йтіп жүріп, қоғамнан аласталып, сол ағымның 

кілі болып шыға келгенін байқамай да қалады. 

Міне, басты мәселе – ғаламтордағы дәстүрлі 

емес діни ағымдар тарататын улы уағыздарының 

белсенділігінде болып отыр. 



 

Жастардың діни сауатының 

жоқтығын дәстүрлі емес ағымдар пайдалана 

кетеді деген с з қаншалықты шындыққа саяды?

 Ә¾Þ ә

Иә, ол рас. Кейбір 

жастардың жат ағымның алдына түсе кетуінің 

бір себебі – олардың діни сауатының т мендігі 

екенін ашық айтамын. Осыдан жиырма жыл 

бұрын халықтың діни сауаты т мен деп ешкім 

әңгіме айтпаған еді, осынша к п діни ақпарат 

да болмады. Ол кезде дінге деген қазіргідей 

құлшылық айтарлықтай қарқын алмады. 

Сондықтан, діни сауатың болу, болмауы аса 

маңызды р л атқарған жоқ. Ал қазір теріс 

ықпалын тигізетін ақпараттар ағыны күн сайын 

үдеп бара жатыр. Соның ақ-қарасын ажыра 

білу керек. Біз дінмен айналыспасақ, дін бізбен 

айналысатын жағдайға жеттік. Сол себепті, 

халықтың діни сауатын к теру мәселесіне де к п 

мән беруге тура келеді. 



 

«Діни сауаты жоқ адамдар кейде 

теріс ағымның жетегінде кетіп жатады» деген 

сұрақтың мазалайтыны бар. Бұл ж нінде не 

айтар едіңіз?



 Ә¾Þ ә

: Жоқ, жүз пайыз олай 

айтпаған болар едім. К п жағдайда адамның, 

жеке тұлғаның  зіне байланысты. Адамдар 

ғаламтордан теріс пиғылдағы уағызды оқыса 

да, дәстүрлі емес ағымдардың жетегінде кетіп 

жатқан жоқ. «Діни сауатым т мен екен» деп 

Сириядан шыққандарды да к ре алмаймыз. 

кінішке қарай, « мірін  згертуге» бейімділер 

қатарында діни сауаты т мен жастардың да бар 

екенін жасырмаймыз. Біріншіден, к п жағдайда, 

мір сүру қағидасы адамдардың психологиясына 

байланысты.  здерінің кемшілігін түзетуден, 

тұрмысындағы қиыншылықтардан шығудың 

жолдарын іздеуден г рі баксқаларды 

кінәлауға бейім тұратындар бар. Ал енді 

бірінің бойында тәуелділік басым, мысалы, 

есірткіге, ішкілікке тәуелді болуы мүмкін. 

Екіншіден,  зінің қалаған мамандығына 

түсе алмаған, « мірде  з орнымды тапқан 

жоқпын» деп санайтындар, іштей нала, 

күйзелісте жүргендер немесе отбасында 

әлеуметтік қиындықтарға тап болғандар 

теріс ағымдардың ағысына тап болады. 

Үшіншіден, әлеуметтік мәселелер бұл 

жағдайды ушықтыра түседі. Күні кеше 

Ақт бе қаласында болғанымызда, еліміздің 

бас прокуроры Жақып Асанның мәнді 

де мағыналы баяндамасын тыңдадық. 

зі құқық қорғау органының басшысы 

бола тұра, ол кісі баяндамасын құқықтық 

мәселелерге арнаған жоқ. Тек ғана 

әлеуметтік, экономикалық мәселелерді: 

елімізде қанша адам жұмыссыз, қаншасы 

баспанасыз екенін, қандай қиындықтар 

туындап жатқанын айта келе, с зінің 

соңында барлық қылмыстардың 84 пайызы 

жұмыссыздардың үлесінде екенін тілге тиек 

етті.  рине, адамдардың жұмыссыздығы, 

әлеуметтік жағдайларының т мендігі олардың 

жат ағымның жетегінде кетуіне әсер етер. Десек 

те, к п жағдайда адамның  зіне байланысты. 

Қараңыз, мемлекет халыққа қолдан келген 

к мегін аяған емес. Бірақ мемлекет адамдардың 

жеке мәселесін жүз пайыз шешіп бере алмайды. 

Жеке тұлғаның  зінде қажыр-қайрат болуы 

керек.  ркім  зінің қалаған мамандығына қол 

жеткізіп, отбасын асырай алатындай дәрежеде 

болуы керек. Егер денсаулығына байланысты 

еңбекке жарамсыз болса, мемлекет заң аясында 

к мек к рсетеді. Ал мүмкіндігі бола тұрып, 

зінің бір іске қыры болмаса, жалқаулығынан 

тағы да басқа себептерден, ол адам жұмыссыз 

жүрсе, әрине, мұның барлығының үкімет 

назарында болмайтыны анық. Бір қызығы, 

осындай ойға шомылғандардың дені: «Мемлекет 

неге бізге жағдай жасамайды?» сияқты сұрақты 

к лденең қойып, үнемі наразылықта жүреді. 

« зім неге әрекет жасамаймын?» деген сұрақ 

мазаламайды. 

Еліміздің ұлттық қауіпсіздік комитеті 

Қазақстандағы нақты террористік әрекетке 

қатысқан, сол үшін экстремизм бабымен 

сотталған адамдардың арасында сауалнама 

жүргізіп, солардың психологиялық портретін 

жасап шықты. Белгілі болғанындай, бұл 

адамдардың 84 пайызының мүлде діни білімі 

жоқ. Қалған 16 пайызында тиіп-қашып алған 

білімі бар, оның  зінде қысқаша ғана бір 

курстарды аяқтаған. Жоғары діни біліммен 

ешқайсысы сусындамаған. Ислам танудан 

біреуі де университет бітірмеген. Сол себепті 

жат ағымның жетегінде кеткендердің к бінің 

діни сауаты жоқ, шетелге барып курстарда 

оқығандары болса, сол жақтан уланып келген. 

Тағы бір мәліметті айтар болсам, экстремизм 

бабымен сотталғандардың 52 пайызы 

жұмыссыздар, тұрақты баспанасы жоқ. 32 

пайызын тұрмыстық жағдайы т мен немесе 

есірткіге, ішімдікке тәуелділер құрайды. Бай 

отбасылардың арасынан да Сирияға кетіп қалған 

жағдайлар орын алды. Мынадай түсініксіз жай 

бар: адасып, шетел асып, ақырында елге келіп, 

сотталған жастардың бірінен не үшін Сирияға 

барғаны сұрағанда, «Жәй, автомат ұстап к ргім 

келді,  зімді нағыз еркек ретінде сезінгім 

келді...» деп жауап берген. К рдіңіз бе, ешқандай 

діни мақсаты жоқ. Ал енді біреулер мағынасыз 

лімге бастарын тікті, «жиһад жасасам, діннің 

қызығы осы, кәпірлерге қарсы соғыссам, сол 

нағыз ислам» деп келте ойлағандар да болды. 

Сондықтан, әр тұлғаның жеке жауапкершілігі 

болуы керек. Ол  зіне- зі жауапты болуы тиіс. 

Жастарға айтарым, ғаламтордағы уағыздарды 

оқығанда, «Осы дұрыс па  зі?» деген күмән 

болу керек. Егер дінге деген қызығушылығыңыз 

оянса, мешіт-медреселерге барып сұраңыз. 

Ертеңгі күні  зіңізге жауап беретін адамнан 

сұраңыз. Ғаламтордың ең тиімді пайдасы 

– ақпаратты жылдам алмасуға, тез тауып 

алуға мүмкіндік беретіндігінде шығар. Бірақ 

ол ақпараттың асығы мен жасығы қандай? 

Қайсысы жақсы, қайсысы жаман екенін 

бағамдап алуымыз керек. Кез келген ақпаратты 

талғаусыз тоғыта берсек, ғаламтор дегеніміз – 

кеңістік емес, ол тажалға айналады. Ал, шын 

мәнінде, ақпарат іздегіңіз келе ме? Елімізде 

Қазақстан Мұсылмандар басқармасының 26-

дан астам сайты бар. Дін істері комитетінің, дін 

мәселелерін зерттеу орталығының, мешіттердің 

сайттарын қараңыз. Осы сайттарда тек сүзгіден 

ткен сенімді ақпараттар ғана қойылады. 



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал