Мал басы санын түгендеу үшін біз 2007 жылы ауылшаруашылық са



жүктеу 1.32 Mb.

бет2/13
Дата14.03.2017
өлшемі1.32 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

?

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Малайзиядағы монархия сайланбалы

Офицер дайындау қаншаға түседі? 

Монархиялық билік өмірлік болушы еді, бұдан басқа сайланбалы монархиялық 

елдер бар деп естідім. Қай елде монархия сайланып жүр? 

Акбар БЕЙБІТҰЛЫ, Алматы облысы 

Малайзия әлемдегі бірден-бір федеративті 

конс  титуциялы сайланбалы монархиялық ел болып 

саналады. Мұнда монарх титулы өмірлік емес, 

сайланбалы. Бұл ел 13 штат және үш фе де ралды 

территориядан тұрады. Елдің тоғыз шта ты монархия 

болса, оның жетеуі сұлтанат деп ата лады. 

Янг ди-Пертуан Агонг деп аталатын мемле-

кет 

тің жоғары басшысы штаттарды басқарушы 



тоғыз сұл танның қатарынан басшылар Кеңесімен 

ке зек тесіп, бес жылға сайланады. Ал төрт штат-

тың губернаторлары сайлауға қатыспайды. Ел 

басшысы конституциялық монархқа тән дәс 

-

түрлі артықшылықтарды қолданады. Оның 



Парламентті (Министрлер кабинетінің ұсы-

нысы бойынша) шақыруға, таратуға және қа-

был данатын заңдарға тыйым салу құқығы бар. 

Ол сондай-ақ Парламент алдында жыл сайын 

жолдаумен сөз сөйлейді. 2006 жылдың жел-

тоқсанынан бері Малайзияның Жоғарғы бас-

шысы Янг ди-Пертуан Агонг ХІІІ Мизан Зайнал 

Аби 


дин Ибни Әлмархум Сұлтан Махмұд әл-

Мұқтафи Биллах Шах.

Биыл 26 мамырда жария етілген Үкімет қау-

лы сына сәйкес, 2010-2011 ж.ж. оқу жылында 

әске ри оқу орындары мемлекеттік тапсырыспен 

мың нан астам офицерлік құрам дайындап шы-

ғармақ. Елдегі әскери оқу орындарында бір ма-

ман ды оқытып шығару орта есеппен жылына 330 

мың теңгеден (әскери спорт колледжі) 2,5 мил-

лион теңгеге дейін (Әуе қорғанысы күштері әс ке-

ри институты) барады. Ал мемлекетке бір адам-

ды адъюнктураға оқытудың жылдық ақысы 5,7 

миллион теңгеге түседі. Ал адъюнктура бойынша 

мемлекеттік тапсырыспен 82 адам оқытылмақ. 

Үкімет Қаулысы негізінде, әсіресе, елдің әске-

ри оқу орындарында техникалық және кәсіби 

ма мандарды даярлауға 300 адам қабылданатын 

болады. Оның ішінде Кадет корпусы – 240 

талапкер, Әскери-теңіз институты – 45 адам, 

Әскери спорт колледжі 15 адам қабылдайды. 

Бұдан өзге мемлекеттік тапсырыспен 705 

адам әскери білім алмақ. Ал PhD бағдарламасы 

бойынша Қорғаныс министрлігі 10 адам оқытуға 

мем лекеттік тапсырыс беріп отыр. 



Әскери жоғары білім алуға мемлекет қанша қаражат бөледі? Биыл әскери 

мамандықтарға қанша мемлекеттік тапсырыс бар? 

Ернұр БАТЫРБАЕВ, Тараз

Бүркіт НҰРАСЫЛ

Мансұр Х


АМИТ (фо

то

)



ЖОҒАРҒЫ СОТ

Қытай тарапынан арнайы сапарлай 

келген мәртебелі мейманды жоғарғы сот 

ғимаратында қабылдаған М.Әлімжанов 

әріптесімен алқа-қотан отырып, ашық 

әңгіме өткізді. Алдымен сөз алған қазақ-

стан   дық Бас қазы еліміздің сот жүйесі жа-

йын да меймандарға жан-жақты ақпарат 

бер ді. Кездесу барысында екі жақ судья-

лар үшін машықтануды, тренингтер мен 

біліктілікті жетілдіру курстарын ұйым-

дас 


тыру перспективаларын, сондай-ақ 

сот  ты  әкімшілендірудегі  инновациялық 

тех     нологиялардың  рөлін  зерттеудегі  ын-

ты 


мақтастықты талқылады. Сонымен 

қа 


тар сот-құқық институттарының ара-

сын 


 

дағы ынтымақтастықты және өзара 

іс-қимылды дамыту мәселелері де на-

зар дан тыс қалған жоқ. Өз кезегінде Қы-

тайдың сот жүйесінің құрылымы мен 

қыз 


меті барысына тоқталған Ван Шен-

цзюнь мырза Астанаға жасап отыр ған осы 

жолғы сапар Қытай елінің судья 

ла 


рына 

қа зақстандық  әріптестерінің  ал дың ғы  қа-

тарлы тәжірибелерін үйре 

ну 


ге мүмкіндік 

бе 


ретіндігін, өзара тәжіри 

бе алмасудың 

тарихи көрші елдер үшін таптырмайтын 

ынтымақтастық құ 

ра 

лы екенін тілге 



тиек етті. Басқосу со ңын да Жоғарғы сот 

төрағалары екі мем 

лекет арасында сот 

саласындағы  ын ты мақтастықты  арттыру 

мақсатында екі жақ ты меморондумға қол 

қойды. 


Мұрат АЛМАСБЕКҰЛЫ, 

Астана

Депутаттар жоспар бойынша SITRA 

фин  нің инвестициялық қорына, сондай-

ақ ағаштан үй жасайтын Honkarakenne 

Ltd АҚ-та, Қазақстан парламентшілері 

No   kia концернінің бас кеңсесінде болады 

және TeliaSonera Ltd АҚ-тың қызметімен 

танысады.

Ал бүгін Қазақстан делегациясының 

жұмысы Финляндия сыртқы сауда және 

даму министрі Пааво Вяюрюненмен 

кез 


десумен басталады. Сонымен қа 

тар 


ертең депутаттар елдің астанасы Ратуша-

да болады, ол жерде депутаттарды Хель-

синки қаласының муниципалдық үкі-

метінің бас шысы Ристо Раутава күтіп ала-

ды. 

Сондай-ақ премьер-министр Матти 



Ванханенмен кездесу және Парламенттің 

жалпы сессиясына қатысу күтілуде. Онда 

Қазақстан делегациясы ресми түрде фин 

парламентшілеріне таныстырылады. Со-

ны мен бірге білім министрі Хенна Вирк-

куненмен және ЕҚЫҰ Парламенттік Ас-

самблеясындағы фин делегациясының 

бас 


шысы Илкка Канервамен кездесулері 

де жоспарланған. 



Қазақ пен Қытайдың 

Жоғарғы сот төрағалары

меморандумға қол қойды

Мәжілісшілер Финляндияда

Құқықтық саланы тың сатыға көтеру – даму үрдісін өркениет бағытына 

бұрған елдердің алдындағы келелі міндеттердің бірі. Қазақстан бұл тұр ғы -

да соны ізденістер мен табысты тәжірибелерге ден қоюда. Кеше Ас та нада 

Жоғарғы соттың төрағасы Мұсабек Әлімжанов пен Қытай Халық Рес публикасы 

Жоғарғы сотының төрағасы Ван Шенцзюнь арасында өткен кез десуді де сот 

істері саласындағы жаңалыққа ұмтылудың бір тетігі деуге бола ды. 

Финляндия – үлгі аларлық, бай тәжірибесі бар ел. Осы мақсатта 

ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасы бойынша 

және фин парламентшілерінің шақыруымен ҚР Парламенті 

Мәжілісінің Төрағасы Орал Мұхамеджанов бастаған қазақстандық 

делегация арнайы сапарға аттанды.

ЫҚПА


ЛДА

СТЫҚ


Басы 1-бетте

А

б



ай ОМАРОВ (к

о

лла



ж)

КӨРШІ


Дәл осы кезде су құбырының жүйесі 

бүлінген. Оқиға салдарынан әлі күнге дейін 

400-ге жуық тұрғыны бар қырғыз ауылы 

ауыз судан зардап шегіп отыр. Бұдан кейін 

«барымтаға қарымта» принципін ұстанған 

қырғыздар ащы запыранын Өзбекстанның 

Риштан қаласына апаратын тас жолды 

жауып тастау  арқылы шығарды. Кеше 

жағдай біршама күрделеніп, шекараның 

шартты сызығының екі жағына да қос 

мемлекеттің көршілес жатқан ауылдарының 

тұрғындары жаппай жиналды. Бұл әдеттегі 

шекара маңына топтасып төбелесу емес. 

Қыр ғызстандық ақпарат құралдары қыр  -

ғыздың шекара маңында Согмент ауы -

лының 300 тұрғыны мен өзбектің Ху-

шер елді мекенін мекендейтін 1500 

адам бар екенін растады. Бұған дейін 

орын алған түсініспеушіліктер ендігі 

кезекте жер дауына ұласатын түрі бар. 

Шекара маңына жиналған жұрт өзара 

дауласып, Өзбекстан азаматтары Согмент 

тұрғындарынан мал жайылымдарын басы 

бүтін беруді сұраса, қырғыздар тоқымдай 

жер үшін жер жастанудан қайтпайтынын 

аңғартып отыр. Осы уақытқа дейін екі 

елге қарасты ауылдар малы аралас, қойы 

қоралас болып келген. Алайда қырғыздар 

өзбектерге төңірекке төрт түлікті жаюға 

тыйым салды. Бұл шешім өзгенікі болса 

да өз жеріндей еркін жүрген өзбектердің 

шаруаларының наразылығын тудырды. 

Осындай келеңсіздіктерден кейін өзбектер 

жағы сауысқаннан сақтық танытып, Сох 

анклавына десантты-шабуылдау ба та ль-

о нының күштерін шоғырландырып қой-

ды. Нақтырақ айтсақ, шекара маңына 

өз бек тің бірнеше БТР, БМТ және 700-ге 

жуық шекарашылары мен 300 десанты 

шоғырланып, әжептәуір қол жасанып тұр. 

Бұл араға Қырғызстан тарапынан Бат кен 

облысының губернаторы және тағы басқа 

да мемлекеттік қызметкерлер жетіпті. 

Өзбек жағының қарулы күшті шекараға 

әкелуі – түптеп келгенде, екі мем  лекет 

арасында жасалған келісімдерге қайшы 

әрекет. Қырғыздар жағы бейбіт ке лісім 

ұсынғанымен, Баткен облысының ше-

неуніктеріне құлақ асар өзбектер көрі н бей-

ді. Қырғызстанның «24.kg» ақпарат агент-

тігі мәселені реттеу үшін мемлекеттік ше-

кара қызметінің басшысы Құрманқұл Ма-

теновтың барғаны туралы мәлімет та рат ты. 

Іргедегі қос мемлекеттің қырқысуы ба уыр-

лас елдердің өзара қарым-қатынасына 

сы зат түсіріп қана қоймай, тұтас Орталық 

Азия ның қауіпсіздігіне нұқсан келуі мүм кін. 

Сондықтан шиеленісті шешу шекара ма-

мандарының қолынан келсе игі дейміз. 

БІР ПІКІР

Сейфулла САПАНОВ, саясаттанушы:

Бұл мәселенің ушығуына 

Қырғызстандағы тұрақсыздық әсер 

етті деп айтсақ, қателеспейміз. 

Бішкектегі, Жалал-Абадтағы 

ұлтаралық қақтығыстар кезінде 

өзбек диаспорасының жапа шеккені 

жасырын емес. Екі елде де іштей 

егес бар. Бірақ өзбектердің әскери 

техникаларды шекара маңына 

жеткізуінен соғыс оты тұтанады деп 

айтуға болмайды. Әскер шоғырлан-

дыруды өзбектер жағы «шекараны 

белгілеу, шартты сызық маңындағы 

жағдайды реттеу үшін» деп түсіндіріп 

отыр. Кезінде Қазақстанмен арадағы 

шекараны белгілеу кезінде де 

өзбектер әскер шоғырландырған 

болатын. Сондықтан бұдан үрей 

күтудің қажеті шамалы. Бұл мәселеге 

Орталық Азия қауіпсіздігінің мызғы-

мас  тығын қамтамасыз ету үшін Қазақ-

стан ЕҚЫҰ-ның төрағасы ретінде 

сөзсіз араласуы қажет деп ойлаймын. 

Себебі аймақтағы тұрақсыздықты рет-

теу де Қазақстанның тәжірибесі бар.

Шекарадағы шырғалаң өзбек 

пен қырғыздың қақтығысына 

ұласып жүрмей ме?

Басы 1-бетте

?


РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№89 (315) 1.06.2010 жыл, сейсенбі



www.alashainasy.kz

3

e-mail: info@alashainasy.kz



Басы 1-бетте

ОЙ-КӨКПАР



Әлихан СМАЙЫЛОВ, 

Статистика агенттігінің төрағасы

Уәлихан ҚАЙСАР, 

саясаткер

Мал басының санын анықтауда Статистика агенттігінің 

келтірген мәліметтері шындыққа жанаса ма?

Егер малдың саны көбейген болса, 

нарықта ұсыныс көбейіп, еттің бағасы 

төмен түсер еді. Статистика агенттігі қан-

дай мәлімет көрсетсе де, нарық әділ ба-

ғасын береді, турасын көрсетеді. Нарық 

алданбайды. Еттің бағасы 50 пайызға 

қым 


баттаса, мал басының саны 50 па-

йыз  ға азайып кетті дей бер. Сондықтан да 

ста 

тистикалық мәліметке қарар болсаң, 



нарық тұрғысынан қарап ал. Сосын барып 

статистикаға сенер-сенбесіңді бағамдап 

аласың. 

Бізге Статистика агенттігінің мәлімет 

жинау әдістемесінің тетігі белгілі. Олар 

мал санын анықтауды жергілікті әкімдерге 

тапсырады. Яғни статистиктер «ауылыңда 

қанша қора, оның ішінде қанша мал бар» 

деп әкімдерден сұрайды. Қай әкім ауы-

лындағы малдың аз болғанын қа лайды? 

Аз болса да, аз деп айтпайды. Еңбегінің 

жемісін көрсету үшін, беделі төмендемеу 

үшін ауыл әкімдері ойдан құрастырып, 

жалған ақ 

парат береді. Ол мәлімет 

ауданға жетеді. Аудан әкіміне ауылдан 

жет кен малдың саны аз болып көрінеді. 

Сөйтіп, ол да қосады. Ол облыс әкімінің 

алдына барады. Ол да өзге облыстар-

дан асқысы келеді. Сөйтіп, облыс әкімі 



Қалай болғанда да, Статистика агенттігінің мал санына байланысты 

берген мәліметтерінің дұрыстығына күмән көп. Негізгі мәселе Статистика 

агенттігі өкілдерінің тәуелсіздігіне тіреліп тұрған сыңайлы. Егер де 

Статистика агенттігі жергілікті жердегі әкімдерге барынша тәуелсіз 

болса, агенттіктің статистикасына күмән де сейілер ме еді? Статистика 

агенттігінің төрағасы бұл проблеманы жоққа шығармады. Алайда 

мұнымен күресу үшін «бар күш-жігерімізді саламыз» деп уәде етті. 

Мүмкін, сонда жағдай оңалар.

ТҮЙІН

Дайындаған Салтан СӘКЕН,

Астана

Ғарифолла 

ЕСІМ, 

сенатор:

Рахман АЛШАНОВ, 

Қазақстан ЖОО 

қауымдастығының 

президенті:

Такир БАЛЫҚБАЕВ, 

Ы.Алтынсарин атындағы 

Қазақ білім академия-

сының президенті:

?

А Л А Ш Т Ы   А Л А Ѓ Д А Т Ћ А Н   С А У А Л

А Л А Ш Т Ы   А Л А Ѓ Д А Т Ћ А Н   С А У А Л

Дайындаған Нұрмұхаммед МАМЫРБЕКОВ

– Диплом жұмысы әр салада түрлі деңгейде, түрлі фор-

матта жазылады. Сондықтан бұл мәселеге біржақты қа рауға 

болмайды. Мәселен, мен он бір жыл бойы көр 

кем сурет 

факультетінде декан болып жұмыс істедім. Сонда біздің сту-

дент 

теріміздің диплом жұмысы керемет қорғалатын. Оған 



факультеттің барлық адамы, салаға қатысты басқа да көптеген 

мамандар шақырылып, қызу пікірлер айтылатын. Яғни сту-

денттердің жұмыстары далада қалмайтын. Сондай-ақ мен 

философия және саясаттану факультетінде де декан болып 

қызмет еттім. Онда да студенттер диплом жұмысын өте жақсы 

жазатын. Жалпы, бізде бұл мәселеге қатысты екі проблема бар. 

Біріншіден, диплом жазуға берілетін уақыт тым аз. Мәселен, 

көркем сурет факультетінде диплом жазу үшін студенттер екі 

ай бойы еңбектенетін. Біз басқа факультеттерге де осындай 

уақыт беруіміз керек. Екіншіден, диплом қор ғау жұмыстарына 

қаржы бөлін бейді. 

Осы кезге дейін қорғалған ғылыми-дипломдық жұмыстарды өндіріске жарамды ету үшін не істеу керек? 

– Біз ең әуелі диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі мен маңызына 

назар салуымыз керек. Бүгінде жағдайда дипломдардың жарамсыз бо-

лып қалу себебі, ол өндіріс немесе ғылымның белгілі бір өзекті саласына 

арналмайды. Менің ойымша, оқу бітіруші түлектер қоғамда қандай өткір 

мәселе бар, соған баса көңіл бөлуі тиіс. Сонда ғана оның еңбегі жарам-

ды әрі маңызды болады. Бұл – бір. Екіншіден, дипломдық жұ мыстардың 

барлығы ғылыми зерттеу сияқты өндіріске қажетті болады деу – қате 

пікір. Неге? Себебі диплом жұмысы деген — ең әуелі жоғары оқу орнын 

бітірген түлектің маман болып қалыптасқанының көрсеткіші, оқу кезінде 

жиған білімінің қорытындысы. Егер диплом жұмысы ғылымның белгілі 

бір саласына арналған болса, ол болашақта ғылыми жұмыстың бастау-

алды кіріспесі болуы мүмкін. Ал ғылыми бағыттағы жұмыстар ешқашан 

маңызын да, мәнін де жоғалтпайды. Үшіншіден, студентке диплом жазу 

үшін белгілі бір уақыт беріледі. Сол уақытта оған жетекшісі бар мүмкіндікті 

жасап, қажетті көмегін көрсетуі тиіс. Өкінішке қарай, кейде біздегі диплом 

жетекшілері өз жауапкершілігін түсінбей жатады. 

– Мен мына мәселені айтқым келеді, студенттер 

диплом тақырыбын бекітерде міндетті түрде жұмыс 

берушімен өзара қарым-қатынас орнатуы қажет. 

Яғни студент ұсыныс бойынша жұмыс берушінің 

мекемесінде қандай проблема бар, сол тақырыпта 

зерттеу жүргізіп, диплом жазуы тиіс. Бұл оқу бітір-

геннен кейін студенттің жұмысқа кіріп кетуі үшін де 

пайдалы болар еді. Көптеген экономикасы, білім 

жү йесі дамыған елдерде осы әдіс пайдаланылады. 

Ал бізде кейде компаниялар маман жоқ деп 

байбалам салады. Егер олар оқу ордаларымен 

бай ланыс орната алатын болса, мықты кадрларға 

қол жеткізеді. Қазір бұрынғыдай жұмыс беруші тек 

дипломға қарамайды, жас маманның біліктілігі 

мен идеясына назар аударады. Жаңа білім жүйесі 

де осы принципті негізге алуы қажет. Сонда бізде 

са палы білім де, маман да болады. 

МӘСЕЛЕ


Жергілікті әкімдерден біз мал басы-

ның санын анықтау үшін үй шаруашылы-

ғы кітапшасы негізінде жылына екі рет 

статистикалық мәлімет алып отырамыз. 

Қаңтар және шілде айларының 1-ін-

де сол мәліметтерді саралап, тексеріс 

жүргіземіз. Осындай әдіспен бір жыл-

да еліміздегі ауылдардың он пайызын 

тексеріп үлгереміз. Өйткені бір жылдың 

ішінде тұтастай бүкіл ауылды тексеріп 

шығу мүмкін емес. Келесі жылы тағы 

он пайызын тексереміз дегендей. Бұған 

7-10 жылда келетін санақты қосыңыз. 

Бұл аз десеңіз, әр жыл сайын ірілі-ұсақты 

де мал басын арттырып қояды. Ақыры 

Статистика агенттігіне жетеді. Жиналған 

мал санына қанағатсыздық танытып, 

«Президенттің алдында ұят болады» деп, 

ол да біраз қосып қояды. Егер де Статис-

тика агент тігінің өкілі әр үй дің қорасына 

өзі бас сұғып, сондағы мал 

дарды өзі 

есептесе, онда олардың мәлі 

меттеріне 

сенуге болар ма еді? Олар өйт пейді ғой. 

Қазір ешкімнің жұмыс істегісі келмейді. 

Барлығы — бір-біріне тапсырма беріп 

қал ғандар.

шаруашылықтар бізге статистикалық ны-

сандарын тапсырып отырады. 

Санақтың бұл жүйесін әрі қарай тағы 

да дамыта түссек демекпіз. Жүйенің элек-

тронды түрін енгізу ойымызда бар. Бүгін-

гі таңда интеграцияланған статистика-

лық жү йені құрастырып жатырмыз. Қазір 

тех ни калық-экономикалық 

негіздемесін 

жа сау үстіндеміз. Соның шеңберінде саll-

 

ор 


та 

лық ұйымдастырсақ дейміз. Ол Ас-

та 

нада орналаспақ. Сол саll-орта 



лы 

қтан 


біздің статистиктер телефон арқылы са-

рап 


тамалық зерттеу жүргізеді. Яғни ірі 

жә не ұсақ шаруашылықтарға хабарласып, 

мал саны, еккен егіндерінің түсімі жайын-

да мәліметтер жинайды. Сол мәліметтерді 

өңдеп, талдап, деректер базасына енгі-

земіз. Мұндай әдіс халықаралық тәжі-

ри 

беде бар. Бұл да бізге мал басы 



ның 

саны бойынша нақты мәлімет алуға 

мүм кіндік береді, қосымша ақпарат көзі 

болады. Ал негізгі ақпараттың қайнар 

көзі жоғарыда айтқан үй шаруашылығы 

кітап шасы болмақ. Осылардан соң біздің 

ста тистикалық мәліметтер шындыққа жа-

насады деп сенімді түрде айта аламын. 

Ал статистика жүйесін әлі де дамыта 

түспекпіз. 

АЛАШ-АҚПАРАТ

НАРЫҚ


Соған қарамастан, бізде «Ғарыштық 

зерттеу және технология ұлттық орталығы» 

АҚ, «Қазақстан Ғарыш Сапары ҰК» АҚ, 

«Қазсат» сынды компаниялар жұмыс іс-

теп жатыр. Ресей мемлекетімен бірігіп, 

әлем де теңдесі жоқ ғарыштық-ракеталық 

«Бәйтерек» кешені салынбақшы. Әри 

не, 


бұл дайындап жатқан осы сала маман-

дарының санын арттыру керектігін бай-

қатады. Жақында ғарыш кеңістігін иге-

ру тақырыбына қатысты Астанада өт 

кен 

дөңгелек үстел барысында Ұлттық ға-



рыш агенттігі төрағасының орынбасары 

Мейірбек Молдабеков: «Кадрларды да-

йындағанда ғарыш кәсіпорындары 

ның 


мүм кіндігін егжей-тегжейлі зерттеп, анық -

тап алған жөн», — деген еді. Бұл арада біз 

осы сөздің астарына тереңірек үңілсек деп 

едік.


Мысалы, Алматыда және Байқоңырда 

ғарыш саласымен туыстас мамандарды 

дайындайтын, алғашқы әліпбиді үйрететін 

екі лицей бар екен. Олардан ұшып шыққан 



Бізде ғарыш саласы мамандары 

тапшы ма әлде жарамсыз ба?

Таяуда «Новое поколение» газетіндегі «Космос для начина-

ющих» деген мақалада «Ұлттық ғарыш агенттігінің бастамасы 

бойынша қолға алынған реформа жалғастығын табуда. Аталған 

құрылым басшысы Т.Мұсабаевтың айтуынша, бүгін өзіміздің 

ғарыш саласын құруымыз керек. Алайда бұл жоспарды жүзеге 

асыруға кадр тапшылығы кедергі келтіріп отыр. Сарапшылардың 

айтуынша, бұл тығырықтан шығудың бар амалы – қазақстандық 

жоғары оқу орындарында отандық мамандарды даяр-

лау алаңын ашу» деп жазылған. Шындығында, егемендік 

алғанымызға 19 жыл болса-дағы, Қазақстанда ғарыш саласы 

бойынша оқу орны түгіл, жоғары техникалық оқу орындарының 

өзінде бұл бағытта арнайы факультеттер жоқ екен. 

түлектердің бағы жанғаны алыс-жақын 

шетелдерде, Ресейдегі МАИ-де, Можай-

ский атындағы Әскери-ғарыштық акаде-

мияда, сондай-ақ бастысы Н.Э.Бауман 

атындағы Мемлекеттік техникалық уни-

верситетте оқуларын жалғастырады. Де-

ген мен бұл арада мынадай гәп бар. Кеңес 

өкіметі кезеңінің өзінде ресейліктерден 

басқа одақтас елдердің студенттеріне бұл 

оқу орындарында көп мәлімет құпия бо-

луына байланысты берілмейтін. Қазір де 

жағдай солай. АҚШ-тың да өзінің ішкі 

сыры мен жырын басқаға ашпайтыны 

белгілі. Демек, сыртта даярланған маман 

ғарыш саласын толыққанды меңгеріп 

келеді деп айта алмаймыз. Яғни маман 

деңгейі теориядан әрі аспайды. Мүмкін, 

ғарыш саласы кадрына сусап отырса-

дағы, Қазақстанның мұндай түлектерді 

жұмысқа қабылдай бермейтіндігі содан 

да болар. Ал жұмысқа алған күннің өзінде 

біздегі бұл саланың жалақысы тым мар-

дымсыз көрінеді. Соған байланысты бо-

лар, соңғы кездері «Болашақ» жобасы-

ның ғарыштық бағыты жас талапкерлерді 

онша қызықтыра бермейді екен. 

Мейірбек МОЛДАБЕКОВ, Ұлттық ғарыш 

агенттігі төрағасының орынбасары:

– Шетелде ғарыш саласындағы 

кәсіби мамандарды даярлау жұмы-

сының сол елдің азаматтығын алу 

жә не дайындық курстарының қысқа 

бо луына байланысты ойдағыдай жү-

зе ге аспай жататын кезі болады. Сон-

дықтан бұл мәселені шешуге біздегі 

жоғары оқу орындарының бүгінгі 

әлеу еті мен шамасы әбден жеткілікті 

деп айтар едім. Сол мүмкіндікті пай-

даланып, оны нақты істе жүзеге асы-

ру керек. 

Ұлттық ғарыш ғылыми-зерттеу 

ин ституты мен кәсіпорындары ал дына 

мынадай міндет қойдық: он дағы ма-

мандар ЖОО-да оқитын студент терге 

өздері барып, практикалық білім бе-

руге атсалысуы тиіс.

Иә, бұл мәселенің стратегиялық сипаты 

бар. Яғни күндердің күнінде Ресей өзінің 

ғарыш айлағын даярлап алғаннан кейін 

«Байқоңырдан» кететіндігін мәлімдеуі 

мүм кін. Мұндай болжам бар. Сол кезде 

жапан түзде қалған ғарыш айлағын иге-

ретін өз мамандары мыз 

міндетті түрде керек бо-

лады. Әрі олардың өзі-

мізде даярланғаны жөн. 

Бұл мәселенің қан 

 

ша-


лықты салмақты еке нін 

Елбасымыздың өзі де 

түсініп отыр. Сон дықтан 

Н.Назар баев:  «Үде мелі 

ин  дус  триялық-инно ва-

ция  лық  даму  бағ дар-

ламасының бір бағыты 

– отандық ға рышты иге -

ру», — деп Үкі мет алды-

на тапсырма қой ды. 

Мысалы, «Ғарыш 

зерт 


теулері мен тех 

но-


ло гиялары ұлттық ор та-

лығының  мәлі ме тінше, 

бүгінгі таңда отандық 

ға рыш саласына 27 ма-

мандық бо 

йынша да-

йындық жүр 

гізу қажет 

екен. Қазіргі кезде тек 

«Бәйтерек» кешенін іске 

қосу жұмысына ғана 1122 маманды тарту 

өзектілік танытып отыр. Сол себепті Қазақ 

ғарыш агенттігі Қазақстанның өзінде ма-

мандарды дайындауды алдына мақсат 

етіп қойып отыр. Білім және ғылым ми-

нистрлігімен бірлесе отырып, ғарыштық 

техника және технология мамандығы 

бо йынша мамандарды даярлаудың стан-

дарттары жасалған. Алдағы уақытта елі-

міздегі мамандандырылған жоғары оқу 

орындарында әуе-ғарыш факультеттерін 

құру жоспарланып отыр. Сондай-ақ агент-

тік бастамасымен әл-Фараби атын 

дағы 


Қазақ ұлттық университеті мен Қ.Сәтбаев 

атындағы Қазақ ұлттық тех ни калық уни-

верситетінде әуе-ғарыш факультеттерін 

ашу көзделіп отыр. Ал Орал қаласындағы 

Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық 

уни верситетінде Самара мемлекеттік әуе-

ғарыш университетінің филиалы ашыл-

мақ. Міне, соған қарағанда, таяу бо ла-

шақта өзіміз маман әзірлеп, өзгеге жал-

тақтамайтын боламыз. Ал сырттан оқып 

келген мамандардың кәсіби білігін же-

тіл діруге де мүмкіндіктер туындамақ шы. 

Сол кезде шетелде оқыған жастарымыз 

өз елінде пайдасы барын біліп, жат жұртта 

қалып қоюды немесе басқа салаға кетуді 

мақсат етпейтін болады.




1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал