Ұлттық апталық Газет 2005 жылдың 7 қаңтарынан шыға бастады



жүктеу 0.93 Mb.

бет6/6
Дата14.09.2017
өлшемі0.93 Mb.
1   2   3   4   5   6

Іскерлік

ҮИИД 

бағдарламасын 



жүзеге 

асырудың ең 

тиімді әрі т те 

индустриалды 

аймақтар 

құру екенін 

уақыттың  зі 

дәлелдеп берді. Соның 

жарқын мысалы ретінде, 

Шымкент қаласындағы 

«Оңтүстік» индустриалды 

аймағын айтуға болады. Бұл 

аймаққа  ткен жылы 900 

миллион теңге инвестиция 

тартылып, 6 кәсіпорын 

іске қосылған. С йтіп, 

мұндағы жұмыс істеп тұрған 

кәсіпорындардың қатары 

43-ке жетті. Жалпы, аймақта 

3 мыңнан астам адам тұрақты 

жұмыспен қамтылған. Аталған 

кәсіпорындар 2016 жылы 15,4 

миллиард теңгенің  німін 

ндіріпті. Бұл жалпы облыстағы 

ңдеу  неркәсібі  німінің 3,1 

пайызы деген с з. Біздіңше, 

бұл  те жақсы к рсеткіш. Ал 

егер қазіргі таңда «Оңтүстік» 

индустриалды аймағында 

жалпы инвестициялық құны 80 

миллиард теңгеге жуықтайтын 

84 жоба жүзеге асып жатқанын 

ескерсек, алдағы жылдары 

к рсеткіштер бұдан да жақсара 

түсетіні анық.

Шымкент бүгінде 

елдегі үшінші мегаполиске 

айналып келеді. Тұрғындар 

саны миллионға жуықтаған, 

инфрақұрылымы дамып келе 

жатқан қаланың инвестициялық 

тартымдылығы да жақсарған. 

Сондықтан ірі инвесторлар  з 

жобасын облыс орталығында 

жүзеге асыруға құмбыл. Соның 

дәлелі ретінде 2015 жылы салына 

бастаған «Тассай» индустриалды 

аймағында қысқа мерзімнің 

ішінде 4 ірі кәсіпорынның іске 

қосылуын айтуымызға болады. 

«Тассай» аймағында 2017-2018 

жылдары 24 кәсіпорын ашылып, 

онда 2 мыңға тарта жаңа жұмыс 

орны құрылады. Мұнан б лек, 

Шымкенттің маңынан тағы екі 

аймақ – «Бадам» және қазақ-

түрік индустриалды аймақтары 

пайдалануға берілмек.

Осыдан бірнеше жыл бұрын 

«Оңтүстік» индустриалды 

аймағындағы оң тәжірибені 

облыстың барлық аудан, 

қалаларына енгізу туралы бастама 

к терілген. С йтіп, облыстың 

аймақтарында бірінен соң 

бірі индустриалды аймақтар 

құрыла бастаған. Арада 4 

жылдан астам уақыт  тті. Енді 

нәтиже қалай? Игі бастама 

аудан, қалаларда  ндірістің 

жанданып,  неркәсіптің  ркен 

жаюына ықпал ете алды ма? 

Осы сауалдардың жауабын іздеп 

к ргенімізде барлық аудандарда 

бірдей жұмыстың жүйелі әрі 

нәтижелі жүргізіліп жатпағанын 

байқадық.

Басқарманың мәліметі 

бойынша аудан, қалалардағы 

индустриалды аймақтарда 

бүгінде 13 жоба жүзеге 

асырылған.  ңірлік үйлестіру 

кеңесі аудан, қалалардағы 

индустриалды аймақтарда 

алдағы жылдары жүзеге асатын 

86 жобаны мақұлдапты. 

Оған 120 миллиард теңге 

инвестиция тартылып, 5 

мыңнан астам жұмыс орны 

ашылады деп жоспарланған. 

Әлемді шарпыған дағдарыс шикізат экспортына 

тәуелділіктің ұлттық экономика үшін қаншалықты 

күрделі проблема екеніне баршаның көзін тағы бір 

жеткізгендей. Мұнай бағасының құлдырауы мемлекеттік 

бюджеттің кірісін күрт кемітіп, еліміз аса ауыр сынақпен 

бетпе-бет келді. Елбасы Н.Назарбаевтың көрегендікпен 

қабылдаған шешімінің, атап айтқанда, Ұлттық қор құру 

және Үдемелі индустриалды-инновациялық даму (ҮИИД) 

бағдарламасын қабылдау жөніндегі бастамаларының 

арқасында ұлттық экономикамызда қазіргі қиындықтар 



біршама еңсеріліп келеді.

ҚАРАБҰЛАҚТА ЖҰМЫС БАР

ҚАРАБҰЛАҚТА ЖҰМЫС БАР

Þ ¾

 

 1990 

 

Þ

 

 

Þ . 

-

Þ  



 

 



 – 

 

 

 

Þ   Þ ¾

 

¾

 



¾

 

.

¾

 



Þ  

  Þ

 

 

   

, ө  



 

 

 Þ Þ



 ¾



 

 

 ¾ Þ .

 

 

 

 

 

.  ө  





 



Þ

 ¾ Þ . Ө  ә Þ

 

 Þ , 

¾

 

Þ

  Þ

 

 

 әÞ

 

¾  

,  ө

 ¾

 

 

Þ .  ә Þ  

 



, ¾

Þ  

  ө



¾ө

 ¾

Þ .

¾

 ә

. ¾

 

 

 

 

. ¾  

 Þ

 

 

 

Þ  Þ , 

 

 

Þ  Þ  

 

 

 ө

 

  ә  

  Þ .

ө

   ¾

Þ  

 ¾  

¾ө

 

  ө

 

 

 

Þ . 

Þ  

  Þ ¾

 Þ  

¾

 

-



Þ

,   

 

ө

Þ  ¾

 

¾

,   

ө

Þ  

Þ

 

Þ  

Þ  

 ¾

Þ . 

 

 

Þ

 

-

 

 



¾

 ¾ Þ  Þ : 

«

 

Þ



Þ  

 

ә

», – Þ Þ .

әÞ

Þ  

Þ . 

   

 

 

 

Þ

.  Þә  

Þ



Þ

 

ә

 ¾  

  ө

Þ Þ   Þ . 

БІЗ ДЕ – ЭКСТРАСЕНСПІЗ...

– Соңғы рет қашан жыладыңыз? 

– Сәбира Майқанова апамыз дүниеден 

озғанда қатты жыладым-ау деймін. Қазақтың 

маңдайына біткен Фаина Раневскаясы еді ғой. 

Ерте жесір қалса да күйеуден күйеуге шығып 

шалқақтамай, отағасының түтінін түзу түтетіп 

ткен ана-ды. Ол кісіні шын мәніндегі театрдың 

да,  нердің де анасы деуге болады. Екі ұл, екі қыз 

тәрбиелеп  сірді. Бетің бар, жүзің бар демейтін 

мінезді, кесек тұлға-тын. Мерейтойын да 

жасамай кетті. Еңбек Ері атағын бере ме деп едік, 

ол үміт те ақталмады. Сол кісі қайтыс болғанда 

к з жасыма ерік бере алмадым.

Қаншама асыл азаматтар  тті  мірден. Асқар, 

Жұматайлар  тті... «Құдайдың да к зі жақсыға 

түседі» деген, ылғи жақсы, абзал адамдар ерте 

кетіп жатады.

Ойға оралады, Қазақ циркі тұңғыш 

ашылғанда бір жылап ем. Қуанғаннан жыладым. 

Қазақтың жігіттері желмен жарыса жүйткіген 

сәйгүліктердің 

құлағында ойнап, 

дүбірлетіп шыға-

шыға келгенде 

қатты толқыдым. 

Қазір қазақ  нерінде ондай айшықты 

құбылыстар жоқ.

Тегінде, жыламайтын актер, актер 

емес. Біз де кішігірім экстрасенспіз. 

Кейде р ліңе ішкі қобалжуды, бастан 

ткен жағдайды саласың. Жан 

әлемің неғұрлым таза болса, 

соғұрлым тез толқисың, 

к зіңе жас тез кептеледі.

Р лдерді бір сарында 

ойнайтын қатты актерлер 

кездеседі. Олар бас 

пайдасын,  зінің тар деңгейлі 

жұмысын ғана білгендіктен, 

белгілі шеңберден шыға 

алмай, шынайылыққа жете 

алмай жатады. Есі шығып 

қуанғанын, рахаттанып 

күлгенін де к рмейсің 

здерінің. Біз болсақ 

әріптесіміз дүкеннен бірдеңе 

сатып алдым десе де елпілдеп 

қуанып қаламыз. Кейде сондай 

мінезіме күлкім келеді  зімнің. 



ҚАЗІР ҰЯЛМАҒАННЫҢ БӘРІ 

ӘНШІ, БӘРІ САЗГЕР...

–  нер бағытында идея к п 

шығар?

– Иә, мәселен, кино т ңірегінде 



армандарым бар. Бір ойым – 

келешекте қысқаметражды 

фильмдер түсіру. 

Шебер қолмен 

ұқсата 

білсең, 


материал 

жеткілікті ғой халық 

арасында. Мәселенки... 

Жұлдыздар жамыраған түнгі 

ауыл. Ай т беге к терілген шақ. 

Күнделікті күйбең жұмыстан шаршап, 

есінеп, қымтанып жатқалы жатқан дүкеншіге 

ішіп алған біреу телефон соғады: 

– Уа-а, ку-ке-е, дүкеніңді аш-шы! – деп.

Дүкенші шарт ашуланады: 

– Ей, есуас, мен неге ашамын дүкенді?! 

Түннің ортасы болды емес пе! Таңғы сегізде кел, 

пожалыста, ашамын. Ал қазір үніңді  шір. Давай, 

құры!


Содан таңғы алтыда телефон тағы 

шырылдайды.

– Оу-у-у, аш-шаңшы дүкенді!

Мастықтан тілі байланып с йлей алмай 

тұр. Тәтті ұйқысы бұзылған дүкенші аузы 

к піре түтігіп, ананы жетпіс бір әкеден құлатып 

боқтамай ма.

–  й, иттің ғана баласы! Есің дұрыс па 

зіңнің! Ұйқы бермедің ғой. Саған арақ па керегі 

зі? Таңертең сегізде кел. Басыңнан құйып, аузы-

басыңа зәк скені тығып, үніңді  шірейін. Кет, 

жоғал!


– Оу-у-у... Арақ та, зәк ске де жетеді мұнда-а, 

– дейді анау. – Мен сенің дүкеніңнің ішінде 

отырмын ғой. Далаға шығарсаңшы! Ең болмаса 

дәрет сындырайын да...

С йтсе күндіз қанғалақтап жүріп бір бұрышқа 

құлап қалды ма, дүкен ішінде қалып қойған біреу 

ғой ол. Мән-жайды сонда ғана түсінген дүкенші 

алақ-жұлақ, жалаңаяқ-жалаңбас, бір буда кілтін 

ала салып, к йлек-дамбалшаң дүкеніне қарай 

шабады.


Осы к ріністерді 

дамытып, жарты сағаттық 

фильм жасауға болады ғой. 

Мұндай әңгімелер  те к п.

Тағы бір арман – жеке 

минитеатр ашсам деймін. 

К кейде қордаланған ой 

баршылық. Творчество 

заңдылығы сол –  нердегі 

жеке мәнеріңді, айшықты 

қолтаңбаңды қалдыруың 

керек. Кеңес театрларында 

талай жыл салтанат құрған 

теңгермешілікті жоюға 

болатынын дәлелдегің 

келеді.  лгінде айттым ғой, 

режиссерлер: 

–  й, бұл эпизодты 

қатырады, – деп ұсақ-түйекке 

сала беріпті.

Жасыратыны жоқ, 

кейде ашық ренжуші едім. 

Маңқа жігіттер мен сақау қыздардың аяғының 

астына «кірпіш» т сеп, «орындық» қойып, 

басты геройларды қолдан жасап жатқанда қалай 

күйінбессің. Бәрінен бұрын қасиетті  нерге 

қиянат қой ол.

кініштісі, с йтіп жүргенде уақыт та зымырап 

жатыпты. Театр – үлкен мектеп. Ренжісең де 

жамандай алмайсың.  сірді,  ндірді. Оған 

ұжымдық енбек тән. Онда жұлдыз дегендер 

болмайды. Бірыңғай бояудан жалыққан 

к птеген актерлер кетіп те жатады. Ол ордада 

сенен де  ткен арыстандар мен жолбарыстар 

қаптап жүр.  з театрым болса, түренді тыңнан 

салсам, соңыма  згешс мәнерлі із тастасам 

деп толғанатының содан. 

Атақты Аркадий Райкин де 

теңгермешілдіктен қашты. Егер 

ол МХАТ-та жүре берсе к птің 

бірі болып қалар еді. Еңбегі еш 

болар еді. Білді. Кетті. Совет 

театрында берік ірге қалаған 

жайдақ судай жалпақшешейлік 

әлі мызғымай келеді. 

К птеген қисынсыздықты 

к ре-к ре, ағынға қарсы жүзгің 

келеді. Арманда кеткен Шәмші, 

Мұқағали,  білахат, Оспанхан, 

Асқарлар ойға оралғанда 

қамығасың. Олар қолдарында 

бола тұрып, сәулелі ақыл-ой, 

тегеурінді таланттары жете 

тұрып, к п нәрсеге үлгірмей кетті. Солардың 

қателіктерін қайталаудан тартынасың. Менің осы 

күнге дейін не жеке афишам, не открыткам жоқ 

екен...

Бәрінен бұрын ішкі мүмкіндігіңді, жарқын 



ойларыңды сахнаға бүкпесіз шығаратын театрың 

болмаса... Біреулердің нұсқауымен, қақпақылмен 

қашанғы жүресің. Манада айттым ғой, 

теңгермешіліктің, бас-басына би болған кісіліктің 

салдарынан 

нердің құны 

мүлдем түсті. Қазір 

ұялмағанның бәрі әнші, бәрі күйші, 

бәрі сазгер, бәрі ақын, я жазушы. Оны 

қойып, үлкен театрларда белгісіз бір жастардың 

шығармашылық кештерін  ткізу үрдіске 

айналды. Алдымен халыққа еңбегіңді сіңіру 

керек емес пе. Аянбай тер т ксең, даңқтың  зі 

келмей ме аяңдап. Ақшаның күшінен бе, ненің 

ықпалынан екенін білмеймін, осындай дүрмек 

к бейіп кеткеннен кейін халық алтын мен жездің 

айырмасын білуден қалады-ау деймін. 

ҰРПАҒЫМЫЗ ӘЛЖУАЗ БОЛМАСА...

– Т белеске қалайсыз?

– Василий Шукшинның: «Мен  з нәзіктігімді 

жауынгерлікпен қорғаймын.  йтпегенде ше?» 

деген с зі бар. Қарап отырсам, мен де дүлей 

кара күштердің  з намысымды 

ғана емес,  згелердің де ар-

абыройын таптамауын қалап 

сіппін. Ылғи әділет жағында 

жүруші ем. Шалдың бетінен 

қақпаған кенжесімін ғой, 

аздаған асаулығым да бар еді. 

Мектепте жүргенде «тентек 

Коля» деген косымша атым да болған.

Біздің ауылда «Ақ шәпкі» деген бұзықтар 

тобы  мір сүрді. Ұмытқан жоқсың ба, баяғыда ақ 

бәйкеден тіккен үш сомдық жылы ақ қалпақтар 

мода-тын.  лгілер бас-басына соның бір-біреуін 

жапырайта киіп алып к шеде жүреді де, тапа-тал 

түсте жас демейді, кәрі демейді, к зіне к рінген 

адамды қан қақсатып тонайды немесе соққыға 

жығады. Бүгінгі тілмен айтқанда, со кездің рэкет-

сымақтары. Шалдардың сақалын күзеп кетеді.

– Давай, ақша әкел! – дейді ғой.

Ақша жоқ, – десе:

– Үй-й, сақалыңды! – деп пышақпен бір-ақ 

орады екен.

Ол кезде баламыз. Сонда да әлгілердің 

әрекетін естіп зығырданым қайнайтын.

Боксшы боламыз деп, қапқа құм толтырып 

қойып талай ұрғыладық. Робин Гуд болуды 

армандаған жоқпын, бірақ к кейімде әлсіздерді 

қорғау тілегі тұратын.

Институтта жүргенде бір оңбағанды 

сабағаным есімде. Барып тұрған нақұрыс еді. Не, 

с з ұқпай, әбден титығыма тиіп жүретін. Бір күні 

жарылдым. Қай-қайдағы жындарың жиналады 

ғой ондайда...

Жалпы, жақсы мағынасында, т белеске 

дайын болып тұру керек. Жан-жағымыз 

анталаған жау. Ұрпағымыз әлжуаз болмаса 

дейсің.  з ұлымды да б лменің гүліне ұқсатып 

сіргім келмейді. Тірліктің ыстық-суығына шың- 

далмаса ғұмыр бойы қиналуға тура келеді. Біз суға 

да ағып кете жаздадық, таяқты да жедік, бандалар 

шайкасының арасына да түсіп кеттік... к ресіні 

к ріп, пісіп  сіппіз.

Бертін келе басылдық қой. К теріңкілікке 

дағдыландық.  нер  згертті бізді. Тазалады. 

Қазір к ркем нер к рмелерінің бір де біреуін 

бос жібермеймін.  р суретшінің қойылымында 

ойланасың, толғанасың, жан дүниең тұна түседі.

Боевикті жақсы к ремін. Олар  тірік те 

болса шымыр, әсерлі түсіріледі. Идеяларында 

халықты қорғайтын жауынгер ұлдар к п болса, 

батыр жігіттердің қатары нығайса, ұрпағымыз 

Шварценеггер, Сталлоне, Ван Дамм сияқты 

мүсінді, суға батпайтын, отқа күймейтін қабілетті 

болып, шынығып  ссе деген тілек бар. Соларды 

к ріп отырып, балаларымыз үшін осындай 

фильмдерді біз неге шығармаймыз деген ой 

туады. Материал к п бізде.

Қырғыз ағайындар бір ғана «Манасты» 

насихаттай-насихаттай әбден ақжем қылды.  лі 

де қалыспай келеді. Алда да ғұмыр бойына айта 

беретін болар. Бізде Алпамыс, Қобыланды, Ер 

Тарғын, Ер Қосай, Қамбар батыр... бәрі тың 

жатыр. Қазір кез келген баладан батыр кім десең, 

Голливуд жұлдыздарының есімдерін тақылдап 

тұратындықтарына шүбәм жоқ. Сонда 

ертегі сияқты болса да оқиғалары 

қым-қуыт шиеленіскен сюжет 

жазып, «боевикті» сол  з 

алпауыттарымызды 

қатыстыра жасаса 

дейсің. Атақтары 

айдай әлемге 

жайылған 

замандас 

батырларымыз 

да к п.  бдісалан, 

білсейіт, Жақсылық, 

Серік, Дәулеттердіц 

прототиптерін пайдаланып, 

небір ғажап фильмдер түсірсе 

деп қиялданасың.

Бала кезімізде жастанып оқитын 

қалың-қалың «Батырлар жыры» болушы 

еді. Дәл бүгінге дейін бояумен салынған 

суреттері де к з алдымда.  зіміз де соларды 

к шіріп  стік. Сондай суреттер де жоқ бүгін. 

Жаңаша мәнермен қайта салуға болады ғой 

соларды...

ҚАЗАҚҚА ЖАРАСПАЙТЫН ӘДЕТ

– Арақ-шараппен, темекімен «татулығыңыз» 

қалай?

– Арақтың дәмін 



білмеймін. Татып 

к рмегем. Ол жағынан 

періштемін... 

демейін. Жастау 

кезде іштік. Қазір 

де 


б тен емеспіз. Онда да айтулы шараларда, 

ыстық қауышуларда тиіп-қашып жүретініміз 

болмаса, салынған нәрсем емес.  йткені, к тере 

алмаймын. Ауырасың. Араққа тым үйір болсаң 

там-тұмдап жинаған абырой-беделден де мезетте-

ақ жұрдай болуың мүмкін. Қолдағы бір құты 

мұнай сияқты, сүрініп кетіп, т гесің де аласың. 

Ондай бола жаздаған кездеріміз де болды жастық 

дәуренде. Арақ не істетпейді. Жынды қылып 

жібереді. 

Жалпы, осы арақкештік, шылымқорлық 

қазаққа аса жараса қоймайтын әдеттер-ау... 

Шылым шекпеймін. Сон-оу баяғыда, 

алтыншы-жетінші класта жүргенімде әкем мені 

тезірек ержетсін деп үйге «Беломор-Канал», 

«Север», «Прибой», «Прима» сияқты темекілерді 

әкеліп тізіп қойып:

– Тарт, үйрен азаматтарша! – деуші еді.

Тезірек есейсін, қызығын ертерек 

к рейін деген тілектен ғой. Бәрібір 

қызықпаппын сол әдетке. Сонда шылымқор 

бір қулар жиі келіп: 

– Ой, Тәкеңнің баласының темекісінен 

тартайықшы бір! – деп к к түтінді 

бұрқыратып, әкемді мәз қылып кететін.

Тартпай кетіппін әйтеуір. 

Шылым шекпесем де газбен жанатын 

оттық жинаймын. Оның да небір әдемі 

түрлері кездеседі.

«ЖАҚСЫ ЖІГІТ» 

ДЕГЕН МАМАНДЫҚ ЖОҚ...

– Құдайбергенді жұрт кілең к ңілді 

жүретіндей к ретіні рас. Жабырқайтын 

сәттеріңіз бар ма?

– Бейғам уақыт кетті ғой. К ңілді 

болайын деп орынсыз және ыржалаңдай 

бермейсің. Бұрын да аса жайраңдай қоймаушы 

ем. Ойсыздау, жеңіл тірлікке бейім, жатыпішер 

біреулер к ңілді келетін шығар.

Тегінде, масыл адамдар да қоғамның белгілі 

бір әлеуметтік тобы ғой. Паразитизм – табиғи 

биологиялық құбылыс болса, арамызда қамсыз-

мұңсыз, арамтамақ ағайындардың жүруі де  мір 

заңдылығы сияқты. Ең  кініштісі – ондайлар 

нер әлемінде де, театрда да тайраңдап жүреді.

(

 ¾ )

ө

 

№16 (640) 21 сәуір 2017 жыл

9

www.jasqazaq.kz           E-mail: jas_qazaq@mail.ru

www.jasqazaq.kz           E-mail: jas_qazaq@mail.ru

PORTRET

PORTRET

 БІРТУ

АР   

    Ш

ӘМІЛ

«Сегіз ұлым бір төбе, 

Ертөстігім бір төбе» 

демекші, «Тамаша» ойын-

сауық отауының ыстық-

суығын әуел бастан 

көтергендігінен бе, әлде 

көрермен жүрегіне өте 

жақын тұрғандығынан да 

шығар, неге екенін, менің 

көз алдыма ең алдымен 

Құдайберген Сұлтанбаев 

елестер еді.

Саясатта жүрсе, мұндай 

азаматтарды лидер дейді, 

хоккейде — суперфорвард... 

қазақша кәдімді көк серкедей 

көш бастаған өнердің өз 

саңлағы...

Әйтеуір, Құдайбергсн 

Сұлтанбаевтың қазақы 

қалжыңдағы, жалпы 

актерлік өнердегі 

табиғи дарынымен, 

жасаған образдарының 

шынайылығымен, 

тартымдылығымен 

көпшілік отбасының 

құрметті мүшесіндей 

сүйіспеншілікке бөленгені 

анық. Оны «Тамашаны» 

құр жібермейтін үйдің 

еңбектеген баласынан 

еңкейген кәрісіне дейін 

танитын еді.

Бірақ ел сахна сыртындағы 

Құдайбергенді біле ме?..

ҚА

ЗА



ҚЫ

 ҚАЛ


ЖЫҢ

НЫҢ


 СЕ

РК

ЕС



І

ҚА

ЗА



ҚЫ

 ҚАЛ


ЖЫҢ

НЫҢ


 СЕ

РК

ЕС



І

Құäàéáåðãåí

 

Ñ

ҰËÒÀÍÁÀÅÂ



 –

ын, я жазушы. Оны 

белгісіз бір жастардың 

н  ткізу үрдіске 

қа еңбегіңді сіңіру 

 т ксең, даңқтың  зі 

ың күшінен бе, ненің

ймін, осындай дүрмек 

халық алтын мен жездің

ы-ау деймін. 



ЖУАЗ БОЛМАСА...

?

ың: «Мен  з нәзіктігімді 



ын.  йтпегенде ше?»

рсам, мен де дүлей

ымды 

р-

лап 



ында 

ен 


еді

қалай?


– Арақтың дәмін

білмеймін. Татып 

к рмегем. Ол жағынан 

періштемін... 

демейін. Жастау 

кезде іштік. Қазір

де 

д

70



№16 (640) 21 сәуір 2017 жыл

10

ww



www.ja

w.jasqazaq.kz        E-mail: jas_qazaq@mail.ru

sqazaq.kz        E-mail: jas_qazaq@mail.ru

SERPIN

SERPIN

Дайын  німі елдің түкпір-түкпіріне 

таралады. Сондай-ақ үлкен сұранысқа 

ие.  йткені, мұнда саннан г рі сапаға 

к п мән берілген. Ол үшін арнайы 

зертхана жұмыс істейді. Қырғызстанға 

да экспортталады. Кәсіпорынның 

іші-сырты мұнтаздай тазалығымен к з 

тартады. Бәрі  з орнында. Жұмысшылар 

да  з ісінің білгірі екендігін бірден 

аңғартады. Олар  з ісін шебер меңгеріп, 

жұмыс үрдісін қыздырып жатыр. Қалай 

десек те, әлде бір шаруаны бастап, оны 

одан әрі д ңгелетіп әкету оңай емес. 

Алдымен оған қомақты қаражат, содан 

соң ынта мен жігер, ептілік қажет.  йтсе 

де қолына түскен қаржыны ұқсатып, 

пайдаға асыру ақылды керек етеді. 

Мұндағы жұмыс барысын әңгімелеген 

ндіріс ж ніндегі жетекші Олег Зубков – 

Біз мемлекеттік «Бизнестің жол картасы 

– 2020» мемлекеттік бағдарламасы 

аясында 154 миллион теңгеден астам 

несие алып, ол қаражатты осы зауыттың 

құрылысына жұмсадық. Одан б лек, 25 

миллион теңге несиені айналымдағы 

қаржыны толтыруға алдық. «Даму» қоры 

12 миллион 500 мың теңгеге кепілдік 

берді. Осының арқасында  ндіріс 

ауқымы кеңейіп,  нім к лемі артты, – 

дейді.

Мемлекет қолдауының арқасында 



биыл жаңа ғимарат салып, ісін одан 

әрі жандандырып жатқан кәсіпорын 

қазір тұрмыстық заттың жүзден 

астам түрін  ндіреді. Ал айына жүз 

тонна  нім дайындалады. Оған қажет 

шикізат шетелден әкелінеді. Ыдыстары 

Павлодарда жасалынады.  ндірісте 

жиырмадан аса адам еңбек етеді. Басым 

б лігі тәжірибелі маман. Орташа 

жалақысы тоқсан мыңнан асады.  нім 

бағасы шетелдікіне қарағанда, бірнеше 

пайызға т мен. Алдағы уақытта Астанадан 

да филиалын ашып, ісін одан әрі 

рістетпек. 

Алматы облысы Қарасай 

ауданында орналасқан «Colden 

and Younq» жауапкершілігі 

шектеулі серіктестігінің жұмыс 

істеп келе жатқанына бес жыл. 

Осы аралықта көпке танымал 

болып үлгерген серіктестіктің 

қазіргі жұмысы жаман емес. 

Аталған кәсіпорын күнделікті 

тұрмыста қолданылатын 

сабын, сусабын, тіс пастасы 

сияқты әртүрлі жуғыш зат пен 

тазартқыш және косметикалық 

бұйым шығарумен 

айналысады.

А

б



Қ

Бизнестің жол 

картасы – 2020

«ММО Қаратал» 

мемлекеттік мекемесі 

Талдықорған – Үшт бе 

тасжолының 130-шы 

шақырымындағы  зен 

арнасын қалыпқа 

келтіру жұмысын 

жүргізді. Жалпы 

жұмыс аумағы 3,04 

шақырымды қамтитын 

Қаратал  зені бойымен 

К пбірлік ауылына 

дейін жасалынатын 

тазарту жұмысына 

облыстық бюджеттен 101 

млн 222 мың 401 теңге қаржы 

б лінген. Оған екі экскаватор, 

бульдозер және үш «КамАЗ» 

жұмылдырылған. Мекеме 

Үшт беден К пбірлік ауылына 

дейін қамтитын ауқымды 

тазарту қараша айына дейін 

аяқтауы тиіс. Жұмыс  те қызу 

жүргізілуде.  ркім  з ісімен 

айналысып, тыным табар 

емес. Бірі – экскаватормен 

арықты тереңдетіп арнаны 

қайта қалпына келтірсе, 

екіншісі – бульдозермен дамбы 

жасауда.  зеннің оң жақ 

жағалауын бойлай 830 метр 

қазып, ені 80-100 метрге жуық 

арық жасап, су екпінін бұзбай 

жаңа арна салуда. Сонымен 

қатар «КамАЗдармен» күл-

қоқыстарды тазалап шығаруда. 

Мамандардың айтуынша, 

жұмыс қарқыны жоғары, әзірге 

техника да жеткілікті. Бірақ 

болашақта жүзбелі экскаватор 

аламыз дейді.

Бүгінге дейін  зендерді 

тазалау мәселесі бойынша 

жиырма жоба жүзеге асқан. 

Нәтижесінде Қаратал ауданы 

бойынша 27 шақырым, Іле 

ауданы бойынша 614 шақырым 

тазаланған. Қаратал  зені 

арнасын  згерте- згерте 

жолға шамамен 10 метрге 

жуық қалған. Осылай жалғаса 

беретін болса, жолды су басып 

қалу қаупі бар. Мұндай  зекті 

мәселелер Текелі, Талдықорған 

қалаларында, Ескелді, Қаратал 

аудандарында жеткілікті. 

Сонымен қатар биыл дәл 

осындай проблеманың туындап 

жатқаны ж нінде Ақсу, Сарқан 

аудандарының әкімдерінен 

Лепсі, Ақсу  зендеріне тазарту 

жұмыстарын жүргізу керек 

деген ұсыныстар түскен. 

Жұмыс барысында 

«ММО Қаратал» мемлекеттік 

мекемесінің басшысы 

Бақберген Мәдібеков  зеннің 

ластануының басты себебіне 

тоқталып, толықтай тарқатып 

берді. Ол: 

–  зен суын халықтың 

үнемсіз қолдануы мен 

тасқындардың салдарынан, 

Қаратал  зені Балқашқа толық 

жетпей қалып жатады.  йткені, 

су к здерінің жанында тұратын 

халық күл-қоқыстарын  зен 

бойына тастаса, судың түбі 

балықшылардың торынан 

к рінбейді. Тасжол зауыты 

мен қарапайым халықтың 

зеннен құмды м лшермен 

алмауының кесірінен де су 

арнасы бұрылған. Егер құмды 

зеннен емес, жағасынан алса, 

арна бұзылмас еді. Осының 

салдарынан Балқаштың 

тазалығы, балықтардың 

жағдайы мүшкіл.  зендердің 

Балқашқа толыққанды жетуі 

үшін арналарын тазалауымыз 

қажет. Атқарылып жатқан жоба 

аймақтық емес, мемлекеттік 

болуы тиіс. Балқаш к лінің 

табиғи байлығын жоғалтпай 

сақтап қалу – біздің 

парызымыз», – деді.

зеннің басынан тасталған 

қоқыс жиналып к пірлердің 

астында тұрып қалуда. Соның 

салдарынан  зен суларының 

арнасы бұрылады. Сондықтан 

зендерді тазалау жұмысы жыл 

сайын тұрақты түрде жүргізілуі 

қажет. Арал теңізінің күйін 

Балқаш к лі кешпесін десек

зен-к лдерді таза ұстау – 

баршаға ортақ міндет.

Су 

шаруашылығы

Бүгінде Балқаш көлінің 

экологиялық жағдайы өзекті. 

Ғалымдардың дерегіне 

сүйенсек, соңғы 30 жылдың 

ішінде Балқаштың көлемі 

20 шаршы шақырымға 

қысқарған. Оның басты 

себебі – Балқашқа құятын 

өзендердегі гидрорежімінің 

бұзылуы. Осы бір түйткілді 

мәселенің алдын алу үшін облыс 

басшысы Амандық Баталовтың 

төрағалығымен арнайы жоба 

жасалынып, Балқаш көліне 

құятын өзендердің жағдайын 

қалыпқа келтіру жұмысы 

жүргізілуде.



Дала ділмары Ескелді би 

айтқандай, шеңгелі үйдей, 

қояны қойдай, балығы 

тайдай тулаған Қаратал 

топырағының қасиеті бар. Бұл күнде Алматы 

облысы Қаратал ауданында өрісін кеңейтіп, 

табысын молайтқан жан аз емес. Бәрі де қатты 

еңбектің тәтті жемісін татуда. Соның айқын 

көрінісі – Қаратал ауданында орналасқан «Тамас» 

ЖШС-ның бүгінгі асқан биігі, жеткен жетістігі.

а

қ

т

Жаңа технология

КОСМЕТИКА 

КОСМЕТИКА 

ШЫҒАРАТЫН 

ШЫҒАРАТЫН 

КӘСІПОРЫН

КӘСІПОРЫН

¾

 Þ

Þ

 

 

,

  ¾

Осыдан 17 жыл бұрын іргетасын 

қалаған кәсіпорын қазірде тың 

белеске к терілген. Жыл он екі 

ай тоқтаусыз жұмыс істеудің 

арқасында жылдық  нім м лшерін 

1000 тоннадан асырып, кіріс к зін 

молайтуда.

Аталған серіктестік директоры 

Асқар Пұсырмановтың айтуынша, 

осы кәсіп түрінің ішінде биоотын 

ндірісінің ж ні б лек.  йткені, 

бұл  ндіріс к біне егіс алаңында 

қалған жарамсыз ш п, сабанды 

қажет ететіндіктен, шикізаттың 

к п болуымен қатар бағасы да 

т мен. Шаруаға да тиімді к рінеді.

Асқар Асылбекұлы «Біз бұл 

зауыттың құрылысын 2013 жылы 

бастадық. Осыдан бір жыл  ткенде 

биоотын  ндірілді. Жылына мың 

тоннадан  нім алдық деп есептесек, 

осы үш жылда 3000 тонна дайын  нім 

шығарыппыз. Қазірде аудандағы 

оннан аса мектеп біздің  німмен 

қамтамасыз етілген. Бағасы да 

к ңілге қонымды», – дейді.

Серіктестік, сонымен қатар 

гидромелиорациялық құрылысы, 

авток лік жолын салу, құрылыс 

бұйымдары және канализациялық 

құбырдың құм түсті пластикалық 

қақпақтары  ндірісі, тағы 

басқа да қосымша 

шаруашылықтарды 

жандандыруда. 

Нәтижесінде жүзден астам 

адамды жұмыспен қамтып, 

олардың алаңсыз еңбектенуіне 

жағдай жасаған. 

Жұмыспен қамту демекші, 

ауданда шағын және орта 

кәсіпкерлікте 2385 бірлік жұмыс 

істеп, осы салада жұмыспен 6054 

адам қамтылған. Нәтижесінде 4 

миллиардтан астам теңгенің  німі 

ндіріліп,  ңір кірісі еселенген.

Серіктестік 2008 жылдан бастап 

халықаралық «ИСО» стандартына 

к шкен.


БІЗДЕ БИООТЫН БАР

Оның айтуынша, 

«Экспорт – 2020» 

бағдарламасына 

кәсіпорындардың 

белсенді қатысуын 

қамтамасыз ету 

шаралары жүргізіліп жатыр. Аудан, 

қала әкімдерімен бірлесіп экспортқа 

шығуға әлеуетті кәсіпорынның 

тізімі әзірленіп, оларға мемлекет 

тарапынан к рсетілетін қолдау шарасы 

туралы ақпарат жолданған. Облыста 

бүгінгі күні экспортқа бағытталған 

фармацевтикалық, ет  ңдеу, авток лік 

майын  ндіру жобалары белгіленіп 

отыр. Сондай-ақ жиында  ңір бойынша 

мемлекеттік-жекеменшік әріптестік 

нәтижелі жүзеге асып жатқаны айтылды. 

Мәселен, бүгінгі күні жалпы құны 20,5 

млрд теңге болатын 11 жоба бойынша 

жұмыс жүргізіліп жатыр. Мемлекеттік-

жекеменшік әріптестік негізінде 

Талдықорған, Қапшағай қалалары 

мен Ұзынағаш ауылында 3 балабақша 

ашылса, Қарасай ауданында және 

Текелідегі Қора  зенінде қосымша 

стансалар мен Ақсу қант зауыты жобасы 

іске асырылмақ.

ЭКСПОРТҚА 

ЭКСПОРТҚА 

БАҒЫТТАЛҒАН

БАҒЫТТАЛҒАН

Алматы облысында 40-тан астам 

кәсіпорын экспортқа бағытталған. Өңірдің 

негізгі серіктестері – Ресей, Беларусь, Украина, 

Қырғызстан, Өзбекстан елдері. Бұл туралы 

әкімдікте өткен жиында Алматы облысы әкімінің орынбасары 

Жақсылық Омар 

мәлім етті. 

КӨЛДЕН КӨРІК 

КӨЛДЕН КӨРІК 

КЕТПЕСІН ДЕСЕК...

КЕТПЕСІН ДЕСЕК...

к

н

Қ

Отандық өнім

Б АҒЫ Б

АР

 Б

А

ҒБ

А

Н

Б АҒЫ Б

АР

 Б

А

ҒБ

А

Н

«Жас кезімде 

бейнет бер, 

қартайғанда 

зейнет бер» деген 

тәмсіл бар. Алматы облысы Жамбыл 

ауданы Самсы ауылының тұрғыны 

Мұхтар Найманханұлының жасы  

жетпіске таяп қалды. Алайда ол 

болдым-толдым деп қарап отырған 

жоқ. Ауыл шетінде өз қолымен 

отырғызған алма бақты күтіп-баптайды. 

Жаны жайсаң, қолы ашық аға жемісін 

ауылдастарымен, кезінде бірге жұмыс 

істеген әріптестерімен де 

бөліседі.

Кезінде к п ауылда жайқалған 

алма бақ болғанын аға буын  кілдері 

жақсы біледі. Бірақ сол кездері Үңгіртас 

ауылының бір б лімшесі болған Самсыға 

ондай бақ бұйырмады. Тоқсаныншы 

жылдардың басында Самсы ауылы 

Үңгіртастан  з алдына жеке б лініп 

шыққанымен тұрғындардың жағдайы 

түзеле қоймады. Шаруасы шатқаяқтаған 

«Қастек» қой кеңшарының құрамынан 

шығып, жаңадан құрылған Самсы 

кооперативін басқаруға келген Мұхтар 

Шынтеміров 1996 жылы алма бақ егуді 

ұйымдастырады. Таңдаулы сорттардың 

к шеттері 4 гектар жерге отырғызылады. 

Алайда қызмет бабымен басқа жаққа 

кетіп, араға жылдар салып қайта келгенде 

ағаштары оталып, қоршауы с гілген 

күтімсіз бақтың кейпін к ріп қынжылады. 

Оны қайта қалпына келтіруді ойлайды. 

Осында он жыл ауыл әкімі болған 

уақыттары жерлестерін 

бақ егуге үнемі 

үгіттеумен болды. 

зі алғашқы 

талын 


тіккен сол 

т рт 


гектарды 

ақыры қайта 

қолға алды.

Мұхаң 


бүгінде «Ғалым» шаруа 

қожалығының иесі. Бағында екі 

мың түп ағаш жайқалып тұр. Алманың 

«Апорт», «Айдаред», «Семиреченский», 

«Золотой превосходный», «Американка» 

сияқты сорттары биыл мол  німге 

кенелтіпті. Бақты балаша мәпелеп-

күтеді. Жылына үш рет дәрілеу, үш рет 

суару, тыңайтқыш сіңіру, к ктемде 

бұтап, діңін әктеу сияқты қажетті 

жұмыстарды ерінбей-жасайды.  зімен 

қоса, екі адамды жұмыспен қамтып 

отыр. Соның нәтижесінде алмасы 

дәмді, шырынды. Зиянкестен, құрттан 

аман. Былтыр ағаш гүлдегенде үсік 

шалып,  нім ала алмағанымен 

биыл алмаға ағайын-туыс, дос-

жаранға дейін қарық болды. 

Сұрап келген қаншама 

ауылдас дәмі тіл үйірер 

німді ақысыз алып, 

алғысын жаудырды. 

Кейбір ағаштың 

бұтағы жемісінің 

салмағын к тере 

алмай сыныпта 

кетіпті. Сегіз 

жылдық жас 

бақтың әр 

түбі орта 

есеппен жүз 

келі 


алма бергенін 

айтады бағбан. 

Піскен  німді 

жинап, 


қорапқа салып, 

реті келгенше 

ткізуде. 

Ауылдастарын 

әлі де бақ егуге 

үгіттейді. Ауданның 

Құрметті азаматы қазір 

селолық округ ардагерлер 

кеңесінің т рағасы. Түрлі 

шаруашылықта, мемлекеттік 

қызметте 42 жыл абыроймен 

еңбек еткен бай тәжірибесін 

осылайша ел қажетіне жұмсап 

жүр.


Мұхаңның жары Жұмакүл апай 

еріне серік. 40 жыл мектепте биология 

пәнінен сабақ берген ардагер ұстаз бұл 

істің нағыз маманы. Жоғары білімді 

жандар бағбандықты ғылымға, саладағы 

соңғы жаңашылдыққа сүйене отырып 

жүргізеді. Жарасымды жұп екі ұл, 

екі қыз тәрбиелеп  сіріп, ұлдарын 

ұяға, қыздарын қияға қондырды. 

Балаларының әрі сыртта, жоғары 

білімді, әрқайсысының  з қызметі 

бар. Олардан он бес немере сүйіп 

отыр. Демалыс күндері бала-шаға қара 

шаңырақта бас қосып, ата-аналарының 

үйін мәре-сәре етеді. Кішкентайлардың 

алма бақта асыр салып ойнағанына 

үлкендер мәз. «Атадан мал қалғанша, 

тал қалсын» деген осы да.

б

қ

з



Апорт

№16 (640) 21 сәуір 2017 жыл

11

www.jasqazaq.kz        E-mail: jas_qazaq@mail.ru



www.jasqazaq.kz        E-mail: jas_qazaq@mail.ru

D      DА

D      DА

   САҢЛАҚ

Қ

азақ жұртының 



футболға деген 

ықыласы  ткен ғасырдың 

алпысыншы жылдары ерекше күшейді. 

Екінші жаһандық соғыстан енді-енді есін 

жиған қазақ ауылдары кеш түсе доп тепкен 

қара домалақтардың дуына б ленетін. Ол кезде 

қазіргідей доп ауыл баласының түсіне де кірмейді. 

Қозы-лақтың терісінен домалақтап пішіп, 

ішін сабанмен немесе шүберекпен нығыздап 

толтырған «допты» қара табан балалар армансыз 

қуады. Кей ауыл киіз допты ермек қылды. Таң 

бозынан шаруаға жегілетін шымыр да еңбекқор 

қазақ баласы жақсы допты армандаған шығар, 

бірақ қолда барды қанағат қылды. Олардың 

басым к пшілігінің ең асыл арманы – Тимур 

ағаларындай жарқырап шығып, «Қайраттың» 

сапында ойнау еді.

Иә, сол тұста алаш жұртының  з 

топырағындағы үлесі отыз пайыздың шамасында 

еді. Совет империясының қанды шеңгелі 

барынша тарылып, қазақ мектептері бірінен 

соң бірі жабылып жатқан кез. Ұлттық рух білте 

шамдай  леусіреп тұрған. Дәл осы кезде ала доп 

майданында Тимур Сегізбаев найзағайдай жарқ 

ете қалды. ХХ ғасыр басынан небір қырғынды 

басынан  ткерген қазаққа керегі осы екен. Сонау 

Еділден Алатауға дейінгі 

ауылдар Тимурмен 

бірге ду ете қалды. 

Ұзынқұлақ Тимур 

Сегізбаевтың 

даңқын байтақ 

далаға әп-сәтте 

жайып жіберді. 

Бойдағы қаны 

ысып, рухы 

к терілген 

халық 


бір 

серпіліп 

қалды.

Содан ел ішінде 



Сегізбаев туралы аңызға 

бергісіз әңгімелер желдей 

есті дейсің. «Тимурдың оң 

аяғы сұмдық қуатты дейді. 

Оң аяқпен тепкен добын 

адам баласы ұстай алмайды 

екен!» «Бір жолы оның 

ұрған добынан қақпаны 

қорғаған маймыл сеспей 

қатыпты». «Қақпашылар 

Тимур доп теберде 

қақпаны тастай қашады 

екен...», «Сегізбаев оң 

аяғына «тебуге болмайды» 

деген белгі ретінде қызыл 

шүберек байлап шығады» деген әңгімелер бір 

ауылдан 

келесі 


ауылға «сымсыз 

телефон» арқылы толассыз тарап 

жатты. Жетпісінші 

жылдардың басында 

осындай әңгімелерді 

біз де рахаттана 

тыңдайтынбыз. Сегіз-

тоғыздағы аңқау, 

мұңсыз кезіміз, 

сол әңгімелерді 

құмарта тыңдап 

қана қоймай, 

кәдімгідей 

сенетінбіз. 

Екі-үш жас ересек 

балалардан 

естігенімізді 

басқаларға 

жырдай ғып айтып 

беретінбіз. Қысқасы, 

Сегізбаевтың сол 

кездегі абыройы қазақ 

жанкүйерлері үшін 

Пеле мен Эйсебиодан кем 

соққан жоқ.

Иә, Тимур «Қайраттың» 

сапындағы алғашқы бәсекесінде-

ақ айды аспанға бір-ақ шығарды. 

1960 жылы 14 мамырда КСРО 

чемпионатының жетінші турында 

Минскіде жергілікті «Беларусьпен» алаңға 

шыққан «Қайрат» бұған дейінгі алты ойынның 

бесеуінде жеңіліп, біреуінде ғана тең ойнаған 

болатын. Ал бұған дейінгі бәсекелердің бәрін 

ұтқан алаң иелері қонақтарды қалпақпен 

ұрып аламыз деген нық сенімде еді. Бірақ 19 

жастағы бозбала қазақ «Беларусьтің» қақпасына 

келістіріп тұрып екі гол соқты. Бұл – қазақ 

жастарының КСРО футбол чемпионатының 

жоғары тобындағы ең алғашқы голдары еді. 

Минскіліктердің дүркін-дүркін шабуылдары еш 

нәтиже берген жоқ.

Енді ойланып к ріңіз. Небір тісқаққан 

тарландармен тұңғыш рет тайталасқа түскен 

к к рім қазақ шүу дегеннен к сіліп ойнады. 

Бірінші ойыным, қалай болар екен деп, сасып, 

салбыраған жоқ. Күшті командаға қарсы 

жүрексініп, тайсақтамады. Егер Сегізбаевқа 

дейін 5-10 қазақ футболшысы Кеңес одағының 

чемпионатында к зге түссе, бір сәрі. «Қайрат» 

деген аты болмаса, Алматы командасына 

Тимурға дейін қазақ футболшысы тұрақтай 

алмай жүрген еді. Империялық пиғылдағы 

кейбір астамшыл мамандар мен жанкүйерлер 

«қазақтан футболшы шықпайды» деген 

с зді жалаулатып айта бастаған болатын. 

Сегізбаев қазақ футболшыларынан бірінші 

болып, сондай «білгіштердің» аузына 

құм құйғандай қылды. Ең бастысы, 

алаш баласының футболдағы несібесі 

мол екенін жер шарының алтыдан бір 

б лігін бауырына басқан Кеңес одағы 

деңгейінде қолмен қойғандай дәлелдеп 

берді. Ал сол кезеңде совет футболы 

дүркіреп тұрған еді. КСРО құрамасы 

1960 жылы Еуропа чемпионатында 

жеке-дара шықса, 1966 жылғы әлем 

біріншілігінде 4-орынға табан 

тіреді. Біздің Сегізбаев қамшының 

сабындай қысқа уақытта осындай 

алып мемлекеттің айтулы 

футболшыларының бірі боп шыға 

келді.

Тимурға дейін «Қайратта» 



ойнаған бірлі-жарым қазақ жігіттері 

болды. Бірақ олардың ешқайсысы кәсіби 

шеберлік жағынан Тимурдың деңгейіне 

к теріле алған жоқ. Минскідегі 

бәсекеден кейін Сегізбаев 

«Қайраттың» құрамына біржола 

бекіді. Тимур Санжарұлы жасыл 

алаңдағы cауатты әрі айшықты 

қимылымен миллиондаған жастар 

үлгі тұтатын тұлғаға айналды. Ол 

тек жастардың ғана емес, тұтас 

республиканың мақтанышы 

болды. Ендігі жерде Алматыдағы, 

одан тысқары жерлердегі қазақ 

жанкүйерлері Тимурдың ойынын 

к руге ынтығатын болды. 

Тимурдай болуды армандаған 

мыңдаған бала футбол үйірмелеріне 

толассыз ағылып жатты. Бір 

ғана Сегізбаевтың даңқымен 

республиканың 

әр қиырындағы 

шағын ауылдарға 

дейін ала доптың 

дүбіріне б ленді. 

Тимур ағаларына 

еліктеп  скен 

Құралбек Ордабаев, 

Сейілда Байшақов 

сынды Кеңес одағы 

мойындаған теңбіл 

доп шеберлері 

70-жылдардың басында «Қайраттың» сапынан 

берік орын тепті.

Енді Тимурдың 

тағы бір мерейлі сәті 

туралы айта кетейік. 

1964 жылы 26 тамызда 

Алматының «Қайрат» 

командасы КСРО 

чемпионатының 

кестесіне орай 

Мәскеуде жергілікті 

«Спартакпен» ойнады. 

«Спартак» атағынан 

ат үркетін команда. 

1962 жылғы КСРО 

чемпионы, 1963 

жылғы 

чемпионаттың 



күміс жүлдегері 

әрі Кеңес одағы 

кубогінің бірнеше 

дүркін жеңімпазы. 

Футбол мамандары 

мен жанкүйер қауым 

мәскеуліктердің 

Алматыдан келген ортаңқол 

команданы қиналмай ұтатынына 

күмәнсіз 

сенген. Бірақ 

адамның дегені 

бола бере ме? 

«Қайрат» 

салғаннан 

қайтпай 


қаржасты. 

Еуропаның 

небір күшті 

командаларын 

ұтып жүрген 

«Спартак»  з 

үйінде масқара боп 

жеңіліп қалды. Тимур 

Сегізбаев «Спартактың» 

қақпасына екі доп салды. 

«Қайрат»  з қақпасына доп 

жіберген жоқ. 

Бәсеке біткен бойда 

«Спартактың» негізін  з 

қолымен қалаған, кеңес 

футболының мэтрі Николай Старостин 

«Қайраттың» киім ауыстыратын 

б лмесіне  з аяғымен келіп, Тимур 

Сегізбаевтың қолын қысады. 

Мықтыны мықтының мойындауы, осы 

болса керек.

Ертеңіне Кеңес одағының 

Мәскеуден шығатын беделді 

газеттері Тимурдың «Спартакқа» 

соққан екі голы туралы жарыса 

жазды. Миллиондаған таралымы 

бар орталық газеттің бірі «Тимур 

и его команда» деген тақырыппен 

к лемді репортаж жариялады. 

лемдегі ең үлкен мемлекеттің 

миллиондаған жанкүйерлері мен мамандары 

қазақ футболшысының шеберлігіне таң-тамаша 

қалысты. Себебі Мәскеуде «Спартактың» 

қақпасына жауапсыз екі доп соғу ол кезде 

Еуропаның ең күшті командаларының қолынан 

келе бермейтін. Ал бәрінен қымбаты: Тимурдың 

бұл ерлігі сол тұстағы қазақ жұртының рухын 

к теріп, мерейін  сіргені дау туғызбайтын 

шындық. 

Осы ойыннан кейін одақ чемпионатында 

олжа салып жүрген Мәскеудің ЦСКА және 

«Торпедо» командаларының бапкерлері 

Сегізбаевты  з командаларына шақырды. Тимур 

«Қайратты» 

тастап кете 

алмады. 


Мәскеудің 

намысын 


қорғағаннан г рі 

қалың қазақтың 

мүддесін 

жоғары қойды. 

йтсе де, қазақ 

футболшысына 

Мәскеудің белді 

командаларының 

с з салып, 

здеріне 


шақыруы енді-

енді қанат жайып 

келе жатқан қазақ 

футболы үшін 

зор абырой еді. 

Осы деректің  зі 

Сегізбаевтың 

сол тұста кеңес 

футболындағы 

«жарық 


жұлдыздардың» 

бірі болғанына 

бұлтартпас дәлел. 

«Спартакты» 

ұтқан ойыннан 

соң Тимур Сегізбаев «Қайрат» командасының 

капитаны болып сайланды. Ал команда 

тілеулестерінің қатары күн санап қалыңдай 

түсті. «Қайраттың» Алматыдағы ойындарына 

республиканың түкпір-түкпірінен келетін 

к рермендердің к бейгені соншалық, ойын 

билеттері бірнеше күн бұрын таусылып кететін. 

Ойын күні Алматыдағы Орталық стадионның 

маңайы құмырсқаның илеуіндей қайнап 

жататын. Себебі Тимур мен оның командасы 

нағыз халықтық команда дәрежесіне к теріле 

білді. Мыңдаған жанкүйерлер «Қайрат» 

ойнайтын күнді дәл бір айтулы мереке тәрізді 

асыға күтуші еді. Егер Қазақстанның қазіргі 

ұлттық құрамасында Тимур Сегізбаевтың 

деңгейінде екі-үш ойыншы болса, стадионға 

жиналатын тілеулестер қатары бүгінгіден 

әлдеқайда к п болар еді.

Тимур Сегізбаев 1970 жылдың мамыр 

айында ескі жарақаттары маза бермеген 

соң ойыншылық кәсібін доғарды. Бірнеше 

жыл «Қайраттың» капитаны болған 

Сегізбаев команда сапында 168 рет алаңға 

шығыпты.

Сол жылы ол КСРО чемпионатының 

«Б» класындағы Қызылорданың 

«Автомобилисінің» тізгінін ұстады. Бірінші 

айналымнан кейін 21 команданың ішінде 

14-15 орында келе жатқан Сыр бойы 

футболшылары маусым қорытындысында 

алтыншы орынды жеңіп алды. Бұл дегеніңіз 

– тәлімгерлік қызметке жаңа кіріскен жас 

маман үшін жақсы нәтиже еді.

Тимур Санжарұлы 1971 жылы 

Қарағандының «Шахтер» командасының 

бас бапкері болып тағайындалды. 

КСРО чемпионатының бірінші тобында 

ойнайтын қарағандылық футболшылар 

Сегізбаевтың басшылығымен 22 команда 

сынға түскен аламанда тоғызыншы орынға 

ие болды. Чемпионат барысында Тимурдың 

командасы Днепропетровскінің «Днепр», 

Куйбышевтің «Крылья Советов» секілді азулы 

қарсыластардан, сонымен қатар Түркіменстан, 

Тәжікстан, Қырғызстан, Молдова, Латвия, Литва 

республикаларының бетке ұстар командаларынан 

басым түсті.

1976 жылы Сегізбаев  зінің ұзақ жылғы 

үзеңгілес досы Станислав Каминскиймен тізе 

қосып, «Қайратты» Кеңес одағы чемпионатының 

бірінші тобынан жоғары топқа алып шығады. 

Табиғатынан зиялы, шығармашылық ізденіске 

жете мән беретін Тимур Санжарұлы баптаған 

Алматының «Қайрат» командасы 1986 жылы 

КСРО чемпионатының қорытындысында 

7-орынға табан тіреді. Алматылық футболшылар 

1960 жылдан бері КСРО чемпионатының жоғары 

тобында 8-орыннан биік к теріліп к рмеп еді. 

Сегізбаевтың бұл жетістігі қазақ мамандарының 

футбол саласында да несібесі мол екенін аңғартса 

керек.


ңгімені түйіндей келе, 

қазіргі таңда қазақ футболына 

Тимур Сегізбаевтай ақылды 

да қайратты ойыншының, дәл 

осы кісідей білімді әрі алғыр 

бапкердің жетіспей тұрғанын 

айтқымыз келеді.

Þ ¾  

¾

ауылдан 


келесі 

лға «сымсыз



 САҢЛАҚ

азақ жұртының

ауыл

телефон» арқылы то



жатты. Ж

жылдар


осында

біз де ра

тыңдайт

тоғызд


мұңсы

сол ә


құ

қ

к



се

Екі-ү


бала

ауыл


ОН ТО

ҒЫЗД

А О

РД

А Б

ҰЗ

ҒА

Н

ОН ТО

ҒЫЗД

А О

РД

А Б

ҰЗ

ҒА

Н

КЕҢЕС 

ОДАҒЫ 

ЧЕМПИОНАТЫНДА 

КӘСІБИ ДЕҢГЕЙДЕ 

МОЙЫНДАЛҒАН ТҰҢҒЫШ 

ҚАЗАҚ ФУТБОЛШЫСЫ, ХХ 

ҒАСЫРДЫҢ 60-ЖЫЛДАРЫНДА 

АЛМАТЫНЫҢ «ҚАЙРАТ» 

КОМАНДАСЫНЫҢ КАПИТАНЫ 

БОЛҒАН ТИМУР СЕГІЗБАЕВ 

ТУРАЛЫ 

ТОЛҒАМ.

А 

Е

майданында Тимур Сегізбаев найзағайдай жарқ 

ете қалды. ХХ ғасыр басы

ынан небір қырғынды 

басынан  ткерген қазақққа керегі осы екен. Сонау 

Еділден Алатауға дейінгі 

ауылдар Тимурмен

бірге ду ете қалды. 

Ұзынқұлақ Тимур

Сегізбаевтың

даңқын байтақ 

далаға әп-сәтте

жайып жіберді. 

Бойдағы қаны 

ысып, рухы

к терілген 

халық 

бір


серпіліп 

қалды.


Содан ел ішінде 

Сегізбаев туралы аңызға

ббергісіз әңгімелер желдей 

ессті дейсің. «Тимурдың оң

ааяғы сұмдық қуатты дейді. 

Оң аяқпен тепкен добын 

адам баласы ұстай алмайды 

екен!» «Бір жолы оның

ұрған добынан қақпаны 

қорғаған маймыл сеспей 

ы

ы

қатыпты». «Қақпашылар 



Тимур доп теберде

қақпаны тастай қашады 

екен...», «Сегізбаев оң 

аяғына «тебуге болмайды» 

деген белгі ретінде қызыл 

шүберек байлап шығады» деген әңгімелер бір 

ққ

Қ р


бесеуінде жеңіліп,

болатын. Ал бұған

ұтқан алаң иелері 

ұрып аламыз деген

жастағы бозбала қ

келістіріп тұрып ек

жастарының КСР

жоғары тобындағы

Минскіліктердің д

нәтиже берген жоқ

Енді ойланып к

тарландармен тұңғ

к к рім қазақ шүу

Бірінші ойыным, қ

салбыраған жоқ. К

жүрексініп, тайсақ

дейін 5-10 қазақ ф

чемпионатында к

деген аты болмас

Тимурға дейін қ

алмай жүрген е

кейбір астамшы

«қазақтан футб

с зді жалаулат

Сегізбаев қаза

болып, сонда

құм құйғанд

алаш баласы

мол екенін

б лігін бау

деңгейінд

берді. Ал

дүркіреп

1960 жы


1960 жы

жеке-да


бірінш

тіреді


сабы

алып


футб

келді


Ти

ойнаған


болды. Бірақ олард

шеберлік жағынан

к теріле алған жоқ

бәсекеден кейін С

«Қайраттың» құра

бекіді. Тимур Санж

алаңдағы cауатты 

қимылымен милли

үлгі тұтатын тұлғағ

тек жастардың ған

республиканың ма

болды. Ендігі жерд

одан тысқары жер

жанкүйерлері Тим

к руге ынтығатын

Тимурдай болуды 

мыңдаған бала фут

толассыз ағылып ж

ғана Сегізбаевтың


4455555555555555555555555555555

12

АЙНА



E-mail: jas_qazaq@mail.ru

БҮГІНГІ 

САТИРА

www.jasqazaq.kz

www.jasqazaq.kz

Пықып 


зейнеткерлікке шыққан 

алғашқы айында 

кемпірін облыс 

орталығында 

тұратын 

қызына 


жіберді 

де,  зі 


к зді 

жұмып 


Астанадағы 

ұлына тартып 

кеп кетті. 

Түпкірдегі 

тау арасындағы 

елді мекеннен аттап 

шықпағанына да  он жылдың 

жүзі болыпты. 

згерген заман, 

құлпырған қала...

Несін айтасың, Пықекең 

қалаға табан тірегеннен таң-

тамаша. «К зі жұмылып, 

ауызы ашылып келе жатып, 

аялдамадағы бір  рімдей 

қыздың « зімен- зі» 

с йлесіп тұрғанын 

к ріп... бишара,  уыздай 

жас, қайтсын, жападан 

жалғыз  зімен- зі 

күбірлесіп с йлесіп 

тұрғанына жаны ашыды... 

й, заман-ай, қарашы  

бұғанасы енді-енді бекіген 

бүлдіршінді « зімен  зін» 

с йлестіріп қойғанын. 

Пәлекет бастан кеткен 

пәлекет-ау... Бажайлап 

қарап еді, ара-арасында 

ыржалаңдап күліп те қояды.

К пшілік к лікте 

келе жатып 

алдындағы 

ересектеу пенденің 

зінен- зі біреуге тиісіп, 

балағаттап, қол сермей с йлегенін к ріп 

к зі шарасынан шықты деуге болады...

Ұлының үйіне жеткенше әлгілердің 

тағы да екі-үшеуін к ріп... қалаң «кетіп» 

қалған екен деген тұжырымға келді.

Қуырдақтың к кесіне ұлының 

үйінде тап келіп...

Келіні ас үйде  зімен- зі 

зеуреп... бұларға тамақ тасып жүріп те 

зінен- зі с йлеп...

йтеуір, ол «аурудан» ұлы аман екен, 

есеңгіреп отырып:

– Келіннің «кетіп» қалғанына 

к п болып па еді?!. – деп еді, баласы 

ышқына күліп алды да:

– К ке, ол заманның жетістігі. Анау 

құлағындағы қара түйірді к рдіңіз бе?!. 

Сол аппарат қалтасындағы телефонмен 

жалғасқан. Сол арқылы үнсіз-дымсыз 

с йлесе береді... – деп алып, бұған 

жұмбақ «құбыжықтың» қыр-сырын 

түсіндірсін келіп.

– Естімеген елде к п... он жыл 

ауылдан аттап баспаймын деп... к п 

дүниеден қараң қылған екен-ау.

Баласы кетерінде 

әлгі «құлаққағар 

құбыжықтың» 

біреуін әперіп 

құлағына 

тығындатып қоймасы бар ма. Онысы 

радиосы да бары екен, басында 

біртүрлі болғанмен, еті үйреніп, еріксе-

зеріксе  зі-ақ қосып-іліп ың-шыңсыз 

ырылдатады да қояды.

Бала 

да бір, 


кәртайған қария 

да бір демекші, 

әлгісін құлағынан 

алмай ауылға 

жеткенше « зімен-

зі» болыпты.  зіл-қалжыңдарды 

естіп ыржиямын деп, оқыс күліп 

т ңірегіндегі ел-жұртын  зіне 

қаратқанын біледі... Екі-үш мәрте 

баласы хабарласып, хал-жағдайын 

баяндағаны да бар... Ығы-жығы 

к лікте бұл кімге мән-жайды түсіндіріп 

жатсын,  зімен- зі, рахат!

Үйіне келіп дарбазаны ашып еді, 

кемпірі бұдан бұрын келіп алған екен. 

Орта тұстағы отырғышқа ары қарап 

отырған, алдында ас мәзірі, қолында 

пышақ, бірнәрсе турап отыр, бұған 

мән бермек түгіл, дарылдап ашылып-

жабылған дарбазаңа құлақ түрер емес... 

Жақындап барып байқады, оның да 

құлағы «тығындалған» екен...

Ертесінде естіді, 

ел-жұрты: «Пықып 

пен кемпірі қалаға 

барып келіп 

жынданып кетіпті» 

деп гулетіп жүрген 

к рінеді.

¾

  Þ

№16 (640) 21

№16 (640) 21 сəуір 2017 жыл

 сəуір 2017 жыл

44555555555555555555555555555555555



«

 ө

 Þ  

Þ , 

 – ә  



 ә

 

Þ  

 ¾ Þ  

 

... 

Þ

 – 

 ә

 

 



 

 

Þ  

 

Þ  

, ө

Þ  

¾

Þ

 ¾

 



¾

!.. 

 ә  

 ¾ ! 

¾  – ¾



 

 

¾

!!! 

 

Þ

 ¾

!!! 

 

 

 

x

!!!».

Дені Африкада, Азияда, 

Түрікменстанда мекендейді. 

Ал елімізде Батыс Үстірт құмы мен 

Қарынжарық ойысында кездеседі. 

Дене тұрқы 68-75 см. Құйрығының 

ұзындығы 17-20 см. Аяғы қысқа, 

табаны жалпақ, жер қазуға бейімделген 

ұзын,  ткір тырнағы бар. Терісін сирек, 

қатты түк жапқан. Бауыры қара қоңыр, 

арқасы ашық түсті келеді. Итаюдың 

тіршілігі аз зерттелген.



ҚЫЗЫЛ 

КІТАП

Құл


ақ

Құл


аққаға

р

Шығарушы: 



«

 

Þ » 

Директордың 

орынбасары 

 

¾  

Þ

Бас есепшi 



 

 

Ә I ¾

Þ

 – ¾   Þ

 

 

Þ

 

:

Þ  Ө

Бас редактордың бірінші орынбасары



 

 

компьютер орталығының жетекшісі



 

 

:

¾ ¾  

¾  – 

 

Þ

 

 

 

 – 

  ә  ә

Þ

 

¾

 – 

 

 

¾

 – ө   ә  

 Þ

 – web- Þ

ә

  Ө

 – 


i i

 

 – ï

 

i i  i

i

:

Байқал БАЙ ДІЛОВ – Ақмола және 

 Солтүстік Қазақстан облыстары (8 778 910 45 34)

Қуаныш ТҰҢҒАТАР – Алматы облысы 

 (8 702 952 88 17)

Сабырбек ОЛЖАБАЙ – 

 Оңтүстік Қазақстан облысы 

 (8 701 385 72 75)

Фарида МҰҢАЛҚЫЗЫ – Маңғыстау облысы 

 (8 702 799 06 22)

Айхан БАШТАШ – Осло, 

 Норвегия mahmutba@online.no

Ұлдай САРИЕВА – Батыс Қазақстан облысы 

 (8 705 150 48 30)

Кезекшi редактор 

 

¾

Þ

 

:

050009, Алматы қаласы, Гагарин даңғылы, 

93-үй (Абай даңғылының қиылысы) 

Телефондар: 8(727) 394-37-22; факс: 394-39-68 

Бухгалтерия: тел.факс: 8(727) 394-39-67 

(жарнама б лiмiнің ішкі н мірі 108)

Газет 2004 жылғы 14 желтоқсанда ҚР Мәдениет, ақпарат және спорт министрлiгiнде тiркелiп, 

бұқаралық ақпарат құралын есепке қою туралы 

№5710-Г куәлiгi берiлген.

Мақала авторының пiкiрi редакция к зқарасын бiлдiрмейді. Жарнама мәтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газетте жарияланған материалдар мен суреттердi сiлтемесiз к шiрiп басуға болмайды.

Газет «Дәуір» ЖШС РПИК 

(Алматы қаласы, Қалдаяқов к шесі, 17-үй) 

тел: (727) 273-12-04, 273-12-54 

Тапсырыс – №2114; 

Бағасы келiсiм бойынша



Газет Қазақстанның барлық аймақтарында таралады, 

сондай-ақ «AirAstana»,  «Turkish Airlines», «QazaqAir» əуежолдарының ұшақтарында бар.

Айлық таралымы – 52 000 дана

55555


55

55

55



5

55

5



55

5

5



5

55

55



55

55

5



55

5

5



5

5

55



5

5

5



55

5

5



55

5

5



55

5

5



5

55

55



5

55

5



55

55

55



5

5

5



55

5

5



5

5

5



55

55

55



5

55

55



55

55

55



5

5

55



5

5

5



5

5

55



5

55

55



55

5

55



5

5

5



5

55

5



5

55

55



5

5

55



55

5

5



5

5

55



5

55

5



5

55

5



5

5

5



55

5

5



55

5

55



55

55

5



55

55

55



5

55

5



5

5

5



5

5

5



5

55

55



55

5

5



5

5

5



5

5

5



5

5

5



5

55

5



5

55

5



5

5

5



5

5

55



5

5

5



5

5

5



5

5

5



5

5

5



5

5

5



5

5

55



Пық

ек

ең



ең

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

ң



ң

ң

 



ннен 

таң-


ылып,

 

е жа



тып,

 

мде



й 

» 

ыздай



 

дан 


шыды

..



шы

  

бек



іген

 

н  з



ін» 

ын



ке

н 

л



ап 

ынд


а

те 


қояд

ы

ы



ы.

те

 



иі

сіп


құлағына 

з

ес



т

қа

ба



ба

к

жа



жа

ке

Ор



от

пы

мә



жа

Ж

құ



жы

Бал



да бір

кәртай


да бір д

әлгісін


Халық даналығында «Ауа 

– адамсыз өмір сүре алады, 

Адам – ауасыз өмір сүре 

алмайды» – деген ұғым бар. 

Адамзат өз тарихында осы 

күнге дейін әлі ағаштан 

артық ауаны тазартатын 

бірде-бір қондырғы ойлап 

таба алмады.

Осы орайда Алматы 

қаласындағы Наурызбай ауданы 

әкімідігі сенбілік  ткізді. «Қалқаман» 

шағынауданында 50 емен ағашы 

отырғызылды.

ИТ

ИТАЮ


АЮ

445555555555555555555555555555555

Итаю – сусарлар тұқымдасына 

жататын жыртқыш сүтқоректі 

жануар.

Димаш 

ҚҰДАЙБЕРГЕН,

I am Singer 

(Қытай) ән 

байқауының 

жүлдегері:

АЛТЫН 

ДАУЫС

ДӘСТҮР

Алар 


биігім –

Алар 


биігім –

алда


алда

ИГІ ІС

Қала көркі – тал 

Қала көркі – тал 

4 4 4 4 4 4 4 4 4 4

Сәби ат жалын тартып, азамат 

болғанға дейінгі ата-баба жолының 

бәрі ынтымақты ту етеді. Етекке 

салу немесе бауырға басу ғұрпы 

сондай мақсаттан туған халық 

қазынасы. Ежелгі кезеңде 

сәбилі болмаған ана, сәби 

к тере алмаған аналарымыздың 

к ңілін жасытпай, олардың 

да әлеуметтік мәртебесін 

кемітпей, отбасындағы орнын 

ешқашан аласартпай, қазақ 

халқы ақылмен, үлкен парасатпен 

мәселені шешіп отырған. Бұл 

әулеттің ішіндегі бірлікті, татулықты 

арттырып, ұйытқысын кіргізудің  зіндік 

ж н-жобасы болған. Бұл жерде – бала 

асырап алу салты орындалған. Бала 

асырап алудың етекке салып алу деген 

бір б лшегі болып табылады. Бұл 

қазақ халқының ішкі бірлігін 

арттырудың үлкен құралы 

болған. Белгілі этнограф-

ғалым Халел Арғынбаевтың 

айтуынша, дүниеге жаңа 

келген сәбиді әулеттегі 

перзентсіз ағасының немере 

ағасының, немесе інісінің 

бауырына салып, соған бала 

етіп беру үшін  зіне ет-жақын 

адамдарды шақырып, ж н-

жоралғысын жасап, содан 

кейін барып баланы соған етене 

етіп беретін болған.



 

«Ет


екке сал

у»

«Ет



екке сал

у»

Ана мен балаға арналған салт-дәстүрдің ішінде «етекке



 

салу», «бауырға басу» деп аталатын ғұрып бар. Көшпенді

 

дәстүрлерінің өзегіндегі ортақ мақсат – бірлік пен татулық.

САУАТ 

АШУДЫҢ 

СИҚЫ

Document Outline

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12


1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал