Литература фокин Ю. Г. Преподавание и воспитание в высшей школе: Методология, цели и содержание, творчество. Учебное пособие



жүктеу 58.36 Kb.

Дата22.03.2017
өлшемі58.36 Kb.
түріЛитература

Вестник ПГУ № 4, 2010

14

В связи со всем вышеперечисленным особую роль профессиональном 

общении, в первую очередь, играет личность педагога и его влияние на 

целевую студенческую аудиторию.

ЛИТЕРАТУРА

1. Фокин Ю. Г. Преподавание и воспитание в высшей школе: 

Методология, цели и содержание, творчество. Учебное пособие. 

 - М.: Издательский центр « Академия » 2002 г.

2. Под ред. Журавлева В. И. «Методы педагогического исследования» 

(Лекции для пединститутов). Москва, «Просвещение», 1972 г.

3. Иванова Н. Д., Хан К. X. «Формирование у будущих учителей 

культуры педагогического общения». Алма-Ата, Мин. нар. образ., АГУ, - 

1991 г.

Түйіндеме

Мақала авторы қарым-қатынасты болашақ маман ретіндегі 

студенттің жеке басын және дүниетанымдық ұстанымын 

қалыптастыру ісіндегі  аса маңызды құрал болып табылатын  оқыту  

әдістерінің бірі  ретінде қарастырады.

Resume

The author of the article studies the communication as one of the 

teaching's method, which is an important instrument in the case of formu-

lation of the student's personality and his world-outlooking position as a 

future specialist.

ƏОЖ: 378.1



ЖЕКЕ ТҰЛҒАҒА БАҒЫТТАЛҒАН, ҚҰЗЫРЕТТІ 

ЖӘНЕ ДӘСТҮРЛІ ОҚЫТУДЫҢ ПАРАДИГМАЛЫ 

НЕГІЗДЕРІНІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ

Э.Ш. Анаева

Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты

Келіс объекттерді қарастыру және құрастыру сипаттамаларын 

анықтайтын идея, концепция, ұйғарымдар жиынтығын енгізеді. Кез келген 

дидактикалық келістің негізін құрайтын теориялық қағидалар міндетті 

түрде дидиактикалық болмайды, олар философиялық, әдістемелік және 

тағы басқадай болуы мүмкін. Біз осы келістердің құзіреттілік, жеке тұлғаға 

бағытталған және дәстүрлі түрлерін қарастырайық. 


серия 

ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ

15

1. Дәстүрлі келіс.

 

Дәстүрлі келісте оқыту мақсаты адамның жинақталған білімін оқушыға 



беру, икем мен дағдының қалыптасуы ретінде тұжырымдалады. Мұғалім мен 

оқушының арасындағы қарым-қатынас субъек-объекттік. Мұғалім субъект 

ретінде, ал оқушы объект ретінде болады.

Білім мазмұны білім, икем, дағдыны құрайды. 

Дәстүрлі оқытуда жаңа материалды бала игеру үшін сабақтың кез-келген 

кезеңінде алдымен мұғалімнің шебер басшылығын қажет етеді. Басқаша 

айтқанда мұғалім оқуды қалай түсіндіруі, қай жерде бақылауы, түзетуі 

керек екенін айқын білуі шарт. Неғұрлым мұғалім өзінің осы міндеттерін 

дұрыс орындаса, соғұрлым баланың сабақ материалын игеруі жеңілдей 

түседі. Екіншіден, жұмыс нәтижелі болуы үшін оқушы мұғалім қойған іс-

әрекеттің қатысушылары ғана болып қалады. Нәтижеде оларда тек жақсы 

орындаушылық қабілеттер қалыптасады. Сондықтан да тіл алғыш, айтқанды 

бұлжытпай орындайтын оқушы дәстүрлі педагогикалық идеалы, мұраты 

болып саналады.

Дәстүрлі оқытуда оқу процесіне қатысушылардың «басқарушылар мен 

орындаушылар» түріндегі рөлдері белгіленген. Басқарушылардың қарым-

қатынасы қарапайым басқару түрінен қатал әкімшілікке дейінгі шеңбер 

ішінде жүзеге асып жатады. Олардың ісінің негізгі мәні – оқушыларды 

белгіленген нысанға қарай бастау, ал орындаушылар мұғалім соңынан еріп 

отырулары керек. 

Дәстүрлі жүйеде оқушыға орындаушылық қызмет қана беріледі, онда 

оқушы белсенділігімен өз бетінше шешім қабылдауға жол берілмейді. 

Сондықтан оқушы өз күшіне сенімсіздікпен қарайды, қателесуге қорқады. 

Мұғалім өзіне берілген уақытта оқу материалын жеткізуге тырысса да оқушы 

қызығушылығының белсенділігі төмендейді. Мұндай оқыту әдісі айтқан 

ойды қайталаушыларды дайындайды, ал қазіргі қоғамға орындаушылар ғана 

емес, шығармашыл тұлғалар, өз мүмкіндігін жетілдіре алатын, қажетінше 

дамытатын адамдар қажет.



2. Құзыретті келіс.

Әрбір тарихи дәуір өзінің жеке білімділік моделін жасап шығарады. 

Бүгінгі таңда білім беру үрдісінде «құзыреттілік» түсініктің қалыптасуы 

туралы сұрақ жиі туындайды. Білім берудің жаңа парадигмасының құрылуы 

ақпараттық қоғамның дамуымен байланысты. Қандай да бір анықталған 

білім санын қоғамның бір мүшесінен екінші мүшесіне беруге бағытталған

ескірген «білімдік» парадигмадан жаңа парадигманың айырмашылығына 

келетін болсақ, білім берудің жаңа парадигмасы білімнің күнделікті 

толықтырылуының және жаңартылуының құрылуына бағытталуы керек, 

сонымен қатар, іскерліктері мен дағдыларын жаңартуға бағытталуы керек, 

оларды бекіту және құзыреттілікке айналдыруға бағытталуы керек.


Вестник ПГУ № 4, 2010

16

Құзыретті келіс білімнің берілуі мен икемнің қалыптасуынан оқушының 

мүмкіндіктерімен мен потенциалынан тұратын құзыреттіліктер жиынтығын 

меңгеру үшін жағдай жасауға біртіндеп ауысуды білдіреді. 

Құзыретті келіс дегеніміз – білім беру нәтижесіне назар салатын әдіс 

болып саналады, және де осы білім беру нәтижесі ретінде меңгерілген ақпарат 

мөлшері ретінде емес, адамның әр түрлі мәселелі жағдай болғанда іс-әрекет 

жасай алу мүмкіндігінде қарастырылады.

Осы берілген әдістің келесі принциптерін бөліп көрсетуге болады:

1) іскерлікке және тәжірибелік қажеттілікке білімнің бағыну 

принципі;

2) білім беру тапсырмаларының еңбек нарығы талаптарына икемдену;

3) оқушылардың білім берудің үздіксіздігіне және барлық өмір бойы 

өзін-өзі оқытуға бағытталуы.

Құзыретті келістің жүзеге асуы – оқу үрдісін ұйымдастырудың, 

сәйкесінше білім берудің технологияларын құру және пайдаланудың 

тапсырмасы болып табылады.

Құзыретті келіс білім беру әдісіне тұлғалық мән беру мүмкіндігін 

жүзеге асыруға тырысады және «білімділік» әдіске қарсы тұрады. Берілген 

әдісте нақты, тұлғалық білім ақпарат түрінде берілген субъектісіз, бөтен 

мәліметтерге қарсы қойылады. «Тұлғалық білім тек қана меңгерілгенді 

қолдану, оқылған қандай да бір «құндылықтың» сапасы емес, сонымен қатар, 

өз өмірінде білімнің қатысуы».

Әр түрлі авторлар әр түрлі құзыреттіліктерді бөліп көрсетеді:

•  бағалылық-мәнділік жете білушілік

•  жалпымәдени жете білушілік

•  оқу-танымдылық жете білушілік

•  ақпараттық жете білушілік 

•  коммуникативті жете білушілік

•  әлеуметтік-еңбектік жете білушілік

•  кәсіби жете білушілік

Барлық айтылған құзыреттіліктер студент үшін маңызды, бірақ 

маман болып қалыптасуы үшін ең маңызды рольді кәсіби жете білушілік 

атқарады. Кәсіби құзыреттілік тұлғаның кәсіби маңызды сапасын 

дамытуға бағытталған, ол іс-әрекеттің өнімділігінің деңгейін арттыруға, 

кәсіби іс-әрекеттің пәнін меңгеруге, білімдерін, дағдыларын жетілдіруге, 

кәсібінің басты әдістері мен технологияларын меңгеруге, студенттердің 

кәсіби шеберлігінің негіздерін қалыптастыруға бағытталған. Құзыретті 

келістің тапсырмасы – көптеген мөлшердегі құзыреттіліктерді және 

олардың құраушыларын білу болып табылады. Бұл көзқарас технократтық 

парадигма бойынша. Құзыреттілік келіс тұлға тұрғысынан және мамандық 

тұрғысынан болуы мүмкін.



серия 

ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ

17

3. Жеке тұлғаға бағытталған келіс.

Қазіргі таңдағы өзгерістер қоғамның шығармашыл әрекет пен 

шығармашыл тұлғаға мұқтаж екенін күнделікті өмірдің өзі дәлелдеп 

отыр. Бұл өз кезегінде мектептерге үлкен талаптар қояды. Сондай басым 

бағыттардың бірі – тұлғаға бағытталған білім беру.

Тұлға мәселесін қарастырмайынша білім беру мүмкін емес. Бұл орайда 

тұлғаның мақсат немесе құрал ретіндегі атқаратын рөлін айқындау маңызды. 

Адам білімінің функционалдық мақсатын көздейтін дәстүрлі білім беру 

ісі тұлғаны құрал функциясында пайдаланып, сырттан берілген мақсатқа 

жетелейді күш тәрізді құнды бағыт – түрткі механизміне сүйенеді. Дәстүрлі 

білім беру жүйесінде тұлға өзіндік ерекшелігімен емес, үлгерімі, тәртібі, 

түрткісі тағы басқа функционалды түрде берілген параметрлер арқылы 

қабылданады.

«Жеке тұлғаға бағытталған оқыту» терминін И.С. Якиманская енгізген, 

оған деген басты талабын, барлық білім беру процесіндегі басты тұлғаның 

оқушының іс-әрекетінің ашылуын белгілейді. 

Тұлға – осы кеңістікте мінез-құлық ережелері мен жеке қағидаларын 

жасау арқылы адамның тіршілік кеңістігінде бақылауды іске асыратын 

өзіндік инстанция. Тұлға – адамның өз тұрмысын, іс-әрекетін, әлеммен қарым-

қатынасын құруының өзіндік заңы. Адамның тұлғалық дамуы екі бастама 

– императив пен еркіндіктің өзіндік тепе-теңдігі сияқты алға шығады. Тұлға 

үшін императив – бұл басқа да тұлғалар үшін «Мен» бейнесін дәлелдейтін 

жетістіктерге жету талпынысы болып табылады. Тұлға осы инстанциялардың 

үйлесімділігін іздейді, ал оның жетекші өмірлік шығармашылығы мен сыртқы 

нормативтері арасындағы нақты обьективті қарама-қайшылықтардың 

субьективті күйзелісі бар.

Тұлғаға бағытталған оқыту оқушының  тұлғасының дамуына 

бағытталған және принциптік бастамаларда оқушылардың танымдылық 

қызметін қалыптастыруға  мүмкіншілік береді; постиндустриялық әлемнің 

жағдайында жаңарту және модернизациялау үшін болашағы өте  зор.

Тұлғаға бағытталған білім келесі әдістерді қарастырады:

- әртүрлі деңгейлі;

- дифференциалдық;

- дара;


- тұлғалық-субъективті.

Тұлғаға бағытталған оқыту оқушылардың танымдылық қызметінің 

ерекшелігін құрайды.


Вестник ПГУ № 4, 2010

18

Кесте1


1 кестеде жеке тұлғаға бағытталған, құзыретті және дәстүрлі 

келістер арасындағы негізгі ерекшеліктер салыстырылып 

келтірілген. 

Мазмұндағы басымдылық

Педагогикалық 

процесінің 

компоненттері

Дәстүрлі оқыту 

(түсіндірме әдісі)

Құзыретті оқыту

Жеке тұлғалық 

бағдарлық оқыту

Мақсат Оқушыларға 

білім, 


ептілік, дағды 

қалыптастыру

Құзыретті тұлға 

қалыптастыру

Баланың жеке 

даралылығының 

дамуына 

жағдай жасау. 

Шығармашылық оқу 

еңбегіне қызықтыру 

арқылы барлық 

балаларды оқыту

Бастапқы 

мазмұны


Факторлық, 

мысалдар, 

тақырыптар, 

дәлелдер


Икемділікті 

қабылдауға 

қажетті білімдер

Оқу материалының 

тұлғалық құндылығы

Оқытудың 

формалары

Жеке, топтық, 

фронтальды

Бірлескен 

ұжымдық әрекет

Оқу шеберханалары, 

мастер-класс, 

семинар,  тренинг

Оқыту әдістері Ауызша түсіндіру, 

көрінектілік, 

практикалық

Ауызша, жазбаша 

диалог, полилог

Мұғалім мен 

оқушының 

арасындағы 

диалог, оқушының 

өздік жұмысы, 

шығармашылық 

жұмыстарды 

орындау

Әрекеттестіктегі 



қызметтер

Мұғалім-


жетектеуші, 

оқушы-


орындаушы

Оқушының 

өзіндік білім 

алуы. Мұғалім 

проблемалы 

жағдай туғызады

Оқушы мен 

мұғалімнің біріккен 

іс-әрекеті арқылы 

жаңа білімнің 

алынуы

Бақылау, бағалау



Оқытудың 

нәтижесін 

мұғалімнің 

бақылауы, 

бағалауы

Мұғалім 


оқушылармен 

бірге бағалайды

Ең алдымен 

оқушының 

өзімен содан 

кейін мұғаліммен 

бағалануы


серия 

ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ

19

Қорытынды

Тақырып бойынша 

қорытындылау

Белгісіз өмір 

жағдайларында 

алынған білім 

мен икемділікті 

қолдануға дайын 

болу


Өзінің іс-әрекетіне 

сапалы көзқарас.

Студенттерді дайындаудағы көкейкесті және танымал келістерді 

талдау және салыстыру жалпы педагогикалық деңгейде, олардың дамуын 

қолдану тенденциялары белгіленгенін, ал жекеәдістемелік деңгейде олардың 

принципиалды ерекшеліктерін біле отыра, зерттеу және қолдану керектігін 

көрсетеді. Оқыту технологиялары жеке әдістемелік болуы керек.

ӘДЕБИЕТТЕР

1. Селевко Г. Педагогические компетенции и компетентность.//Сельская 

школа, №3, 2004. - стр.29-32.

2. Нурумжанова К.А., Бектурганова Э.Ш. Из опытов разработки 

силлабуса по молекулярной физике на основе компетентностного подхода. 

Республиканская научно-методическая конференция «Совершенствование 

качества подготовки педагогических кадров на основании эффективного 

использования инновационной технологии»  г. Чимкент

3. Омарова В.К., Нұрғалиева А.Қ., Жалпы білім беретін мектептің  

12-жылдық оқытуға ауысуының мәселелері.

4. Осмоловская И., Формирование вариативной составляющей содержания 

образования в школе. //Народное образование, 2008. №7. - 188с.

5. Иванова И.Ю. Компетентностный подход в становлении профессиально- 

педагогической деятельности будущего учителя.//Педагогические науки, №3, 

2006. - стр.121-125.

6. Дьяченко Н.В. Личностно-ориентированный урок: научно-методические 

аспекты внедрения в образовательную практику школы. // Инновации в 

образовании. 2007. №2. с.30-35.

7. Шкабура Е.А. Методические предпосылки совершенствования 

образовательного процесса в ВУЗе на основе личностно-ориентированного 

обучения. //Инновации в образовании. 2006. №6. - с.39-44.



Резюме

В данной статье рассмотрен сравнительный анализ 

п а р а д и г м а л ь н ы х   о с н о в   л и ч н о с т н о   о р и ен т и р о в а н н о г о, 

компетентностного и традиционного обучения. Даются определения 

для каждого подхода, цель, методы и формы обучения, результаты 

приведены в виде таблицы. 

Вестник ПГУ № 4, 2010

20

Resume

In given article the comparative analysis paradigmal bases lichnostno 

- focused, competence  and traditional training is considered. Definitions 

for each approach, the purpose, methods and modes of study are given

results are resulted in the form of the table. 

УДК 373.2(574) (09)



ИСТОРИЧЕСКИЙ АСПЕКТ СТАНОВЛЕНИЯ 

ПРЕДШКОЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ В КАЗАХСТАНЕ

Р.Ж. Аубакирова

Семипалатинский государственный университет им. Шакарима, 

г.Семей

Модернизация отечественного образования и образовательная политика 

Республики Казахстан, осуществляемая в последние десятилетия,  стимулируют 

инновационные педагогические процессы. Один из них – внедрение идей 

предшкольного образования, в котором содержание воспитания и обучения 

должно обеспечивать специфичные виды деятельности и направления развития 

ребенка, его последующую адаптацию к школе. В Концепции развития 

образования Республики Казахстан до 2015 года, одобренной Правительством 

Республики Казахстан от 24 февраля 2004 года (протокол №3), определены цели 

и задачи дошкольного образования. В качестве приоритетной задачи отмечена 

«обеспечение полного охвата пятилетних детей предшкольной подготовкой». 

Безусловно, предшкола – эта форма  обязательного образования детей старшего 

дошкольного возраста. Это система мер, предусмотренных, прежде всего для 

тех детей, которые не имеют возможности посещать детский сад. К сожалению, 

до сих пор остаются нерешенными многие проблемы: дефицит свободных мест 

в дошкольных учреждениях, желание родителей воспитывать ребенка дома, 

отсутствие у родителей оплаты за детский сад, неполные семьи, педагогически 

запущенные дети, наличие детей с хроническими и другими заболеваниями, 

невозможность посещать детский сад в виду невозможности соблюдать режим 

детского сада. И как следствие, в предшколу приходят дети с разным уровнем 

подготовленности к школе. 

Вопросы предшкольного воспитания  неоднократно привлекали к 

себе внимание педагогов страны. Так, например, были опубликованы 

материалы Международной конференции «Предшколе – 5 лет: проблемы и 



перспективы» в г. Костанае.  В материалах конференции был обобщен опыт 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал