Л. Н. Гумилева L. N. Gumilyov eurasian national university



жүктеу 6.05 Mb.

бет5/53
Дата22.04.2017
өлшемі6.05 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   53

Список литературы 

 

1.



 

Спиркин А.Г. Основы философии. Учебное пособие для вузов. М., 1988 г. 

2.

 

Философия. Основные идеи и принципы. М., 1990 г. 



3.

 

Скачков Ю.В. Полифункциональность науки. ―Вопросы философии‖, 1995, №11 



4.

 

Пуанкаре А. О науке. М., 1983 



5.

 

Философский энциклопедический словарь. М., 1989 г. 



6.

 

―Вопросы философии‖, 1995 № 2 - 12 



 

 


45 

 

Ш.К. Жаркынбекова 



доктор илологических наук, профессор 

декан Филологического факультета ЕНУ им. Л.Н. Гумилева 

zsholpan@rambler.ru

 

 

РАЗВИТИЕ ИННОВАЦИОННОЙ НАУЧНО-ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ 



СРЕДЫ НОВОГО ТИПА 

 

Как известно, образовательная система Казахстана сегодня выходит на новый уровень 

развития:  в  стране  серьезно  прорабатывается  концепция  создания  исследовательских 

университетов, на базе которых научно-исследовательская работа должна осуществляться в 

тесном взаимодействии с образовательным процессом. В этом случае речь идет о создании 

новых  структур  на  основе  добровольной  интеграции  университетов  и  академических 

институтов, а также государственных научных центров. 

Вокруг 


университетов 

создаются 

исследовательские 

парки 


как 

форма 


интегрированного  развития  науки,  образования  и  бизнеса.  Исследовательский  парк 

представляет  собой  объединенную  вокруг  научного  центра  (исследовательского 

университета)  научно-производственную,  учебную  и  социально-культурную  зону 

обеспечения непрерывного инновационного цикла. 

Развитие  Евразийского  национального  университета  им.  Л.Н.  Гумилева  позволяет 

говорить  о  фактических  шагах  на  пути  перехода  его  в  статус  классического 

исследовательского  университета.  Он  имеет  высокий  потенциал  профессорско-

педагогического состава, эффективную организационную структуру, позволяющую сочетать 

обучение  с  исследованием,  многочисленные  подразделения  послевузовского  образования, 

большой  объем  бюджетного  и  хоздоговорного  финансирования  научных  и  прикладных 

исследований, обширные международные связи и т.д. Естественно, что динамичное развитие 

Евразийского национального университета им. Л.Н. Гумилева, его превращение в настоящий 

исследовательский  университет с научно-технологическим парком при нем ставит вопросы 

об  организационном  оформлении  нового  статуса  университета  и  создании  концептуальной 

модели его дальнейшего развития. 

Сегодня  в  основе  политики  университета  лежит  создание  условий  для  сочетания 

высокого  уровня  фундаментальности  образования  с  широким  спектром  образовательных 

услуг,  представляемых  на  казахстанском  рынке  образования,  широкое  использование  в 

обучении  новых  информационных  технологий.  Поэтому  очень  важным  является  вопрос  о 

совершенствовании  всех  структурных  подразделений  университета,  каждое  из  которых 

должно  развиваться    в  соответствии  с  социальным  и  экономическим  развитием  страны  и 

вносить свой вклад в повышение качества высшего и послевузовского образования на основе 

Болонского процесса. 

Конечно,  в  этом  направлении  приоритет  естественно-технических  областей  наук 

выше,  поскольку  экономическая  рентабельность  и  практическое  их  значение: 

исследовательские  проекты  результативны  и  связь  науки,  образования  и  бизнеса  налицо. 

Развитие  же  гуманитарного  блока  направлений,  в  частности  филологического,  имеет  свои 

пути  совершенствования.  Представленный  проект  развития  филологического  факультета, 

деятельность  которого  осуществляется  в  соответствии  с  принципами  и  приоритетами 

обновления  и  модернизации  системы  высшего  образования,  является  обобщением  опыта 

подразделений некоторых ведущих вузов мира. В частности, был изучен опыт работы: 

 



Университета  Висконсин-Мадисон  (США),  в  котором  обучается  свыше  40000 

студентов.  В  настоящее  время  университет  включает  13  институтов  и  133  академических 

факультета.  Он  занимает  первое  место  по  расходам  на  научные  исследования  в  США,  что 

немаловажно,  поскольку  уровень  многих  американских  университетов  определяется 

участием  в  исследовательских  проектах,  имеющих  международное  значение,  отличной 

лабораторно-технической базой, наличием преподавателей с мировым именем; 



46 

 



 

Московского  лингвистического  университета,  одного из  наиболее  интенсивно 

развивающихся 

инновационных 

вузов 

России, 


признанных 

лидеров 


высшего 

лингвистического  образования  и  внедрения  инновационных  разработок  в  образовательном 

пространстве СНГ и ШОС. На базе МГЛУ вот уже на протяжении нескольких лет успешно 

внедряется  проект  «LINGUA  ПАРК»,  направленный  на  создание  собственных 

исследовательских и образовательных программ; 

 



Российского 

университета 

дружбы 

народов, 



в 

котором 


успешно 

функционируют  институты  и  лаборатории,  продукция  которых  востребована  в  высших  и 

средних учебных заведениях  на территории всего постсоветского пространства. 

Идея  проекта  получила  одобрение  на  факультете  и  обсуждена  группой  ведущих 

ученых факультета.  

Несомненно,  прежде  всего  необходимо  наметить  такие  задачи,  которые  могут 

привести к: 

 



 интеграции конкурентоспособного потенциала филологического факультета в 

области лингвистического образования на основе индустриально-инновационной экономики 

РК; 



 



 развитию  инновационной  научно-образовательной  среды  принципиально 

нового типа для формирования языковой компетентности;  

 

содействию  в  решении  университетских  задач  в  области  укрепления 



экономических, культурных и политических связей с университетами-партнерами ближнего 

и дальнего зарубежья посредством широкого спектра образовательных и научных программ 

и проектов;  

 



 участию  в  развитии  казахстанской  науки,  экономики  и  бизнеса  посредством 

разработки  и  реализации  специализированных  программ  высшего  и  послевузовского 

образования для профессиональных сфер;  

 



 расширению 

спектра  возможностей  для  продвижения  казахстанской 

лингвистической школы на международный рынок. 

Создание  программы,  которая  будет  способствовать  формированию  научно-

образовательный среды нового типа для повышения качества лингвистических исследований 

и изучения языков (казахского, русского, английского, китайского, немецкого, французского, 

турецкого    и  т.д.)  требует  определенной  реконструкции  как  факультета,  так  и 

образовательных программ. Речь идет о создании такой интеграционной структуры, которая 

должна  быть  построена  по  сетевому,  или  распределенному,  принципу  с  учетом  научно-

образовательной  специфики  в  области  лингвистических  и  сопряженных  с  ними  наук  и  IТ-

составляющей, 

включающая 

различные 

научно-образовательные 

подразделения 

университета,  а  также  ресурсные  центры  в  вузах-партнерах.  Исследования  могут 

проводиться  силами  профессорско-преподавательского  состава,  а  также  докторантами  и 

магистрантами кафедр в научно-образовательных центрах и лабораториях факультета. 

Основные  содержательные  направления  данной  инновационной  образовательной 

программы  заключаются  в  стимулировании  роста  научно-образовательного  потенциала 

лингвистических  и  сопряженных  с  ними  наук  в  едином  информационном  пространстве, 

создании  и  модернизации  современных  систем  управления  качеством,  новых 

образовательных  программ  и  технологии  обучения,  интеграции  образования,  науки  и 

инновационной  деятельности.  Для  этого  необходимо  создание  базовых  подразделений 

(лабораторий,  центров  и  под.),  на  базе  которых  и  будут  осуществляться  как 

исследовательские  работы,  так  и  бизнес-деятельность  профессорско-преподавательского 

состава. К примеру: 

1.  Центр  иноязычной  подготовки  специалистов  и  оказания  переводческих  услуг  - 

технопарк 

лингвистических 

(коммуникативных) 

компетенций 

по 

приоритетным 



направлениям  инновационного  развития  при  филологическом  факультете  ЕНУ  им.           

Л.Н.  Гумилева,  который  мог  бы  осуществлять  подготовку  иноязычного  обучения 

специалистов  для  ведущих  отраслей  экономики  и  наукоемких  технологий  различного 


47 

 

профиля: лингвистов, политологов, юристов, социологов, психологов, научных работников и 



т.д.;  оказывать переводческие  услуги на 5 (в дальнейшем более) языках. Структура Центра 

может  быть  сформирована  из  нескольких  лабораторий  определенного  профиля 

(фонетическая  лаборатория,  лаборатория  межкультурной  коммуникации  и  прикладной 

лингвистики, лаборатория синхронного перевода, лаборатория тестирования и др., которые 

направлены  на  разработку  лингвистических  компетенций  обучающихся).  В  Центре  можно 

организовать    в  течение  учебного  года  непрерывную  подготовку  к  сдаче  международных 

сертификационных  экзаменов  по  казахскому,  русскому,  английскому,  немецкому, 

французскому,  китайскому  и  другим  языкам  студентами  языковых  и  неязыковых 

специальностей,  магистрантами,  преподавателями,  ежегодно  проводить  тестирование 

первокурсников  по  иностранному  языку  для  создания  групп  начального,  среднего  и 

продвинутого обучения. 

2.  Бизнес-инкубатор  научного  и  кадрового  обеспечения  инновационного  развития 

системы  подготовки,  переподготовки  и  повышения  квалификации  преподавателей 

иностранных  языков  на  базе  IT-ресурсов  при  филологическом  факультете  ЕНУ  им.           

Л.Н.  Гумилева,  главной  целью  которого  является  создание  организационной  структуры, 

разработка инновационных модульных программ повышения квалификации преподавателей 

иностранных  языков,  работающих  в  образовательных  учреждениях  различных  отраслей, 

создание комплекта учебно-методических пособий и средств обучения на базе современных 

IT - ресурсов. 

Подобные центры и лаборатории работают над: 

 

созданием  полноценного  методического  обеспечения  для  учебного  процесса, 



направленного на разные целевые группы

 



внедрением  новых  образовательных  программ,  модулей  и  учебных  курсов, 

адресованных различным аудиториям для обеспечения максимально системного эффекта для 

широкого удовлетворения интересов экономики и общества; 

 



обеспечением  научно-образовательных  проектов  кадрами  с  высшим  и 

послевузовским  образованием  для  инновационного  научно-образовательного  развития 

факультета; 

 



вовлечением  университетов-партнеров  в  научно-образовательные  проекты 

филологического факультета для  обеспечения продолжающейся интеграции казахстанского 

образования и науки в европейскую зону высшего образования; 

 



созданием  условий  для  коммерциализации  продуктов  интеллектуальной 

собственности. 

Одной из важных задач центров и лабораторий является создание в первую очередь 

многоуровневых  учебных  комплексов  нового  поколения  для  углубленного  изучения 

иностранных  языков.  В  этом  плане  работа  должна  быть  направлена  прежде  всего  на 

обучение  и  формирование  инициативной  и  креативной  группы  для  разработки 

мультимедийного учебного комплекса нового поколения для углубленного изучения языков  

(казахского, русского, английского, немецкого и др.). Подобные комплексы должны сделать 

работу  преподавателей  более  эффективной,  комплексной,  облегчить  возможность 

использования  технических  средств  обучения  и  баз  данных.  В  комплекс  войдут 

взаимодополняющие  компоненты  различных  типов  –  печатные  материалы  (тексты  для 

изучения  языка  в  его  связи  с  историей  и  культурой  стран,  лексико-грамматические 

комментарии  и  объяснения,  представленные  не  только  в  печатном  виде,  но  и  в  режиме 

презентаций PowerPoint, сборники упражнений, заданий и т.п.),  материалы на электронных 

носителях  (озвученные  тексты,  аудио  и  видео  фрагменты  из  художественных  фильмов, 

телепередач  и  т.п.,  иллюстрирующие  речеупотребление  изучаемых  грамматических 

конструкций  во  всей  полноте  их  фонетических  сегментных  и  супрасегментных 

(просодических,  интонационных)  параметров  (включая  графическую  репрезентацию 

акустических 

характеристик), 

паралингвистических 

компонентов 

коммуникации, 

прагматической 

направленности, 

психолингвистических 

и 

социолингвистических 



48 

 

особенностей.  Задания,  входящие  в  комплект,  предусматривают  также  различные  виды 



работы  с  полными  версиями  текстов  (на  компактных  дисках)  и  кинофильмов  (на  DVD), 

приобретаемых студентами самостоятельно (без нарушения авторских прав). В этом случае 

осуществляется  комплексный  подход  к  подбору  и  подаче  учебного  материала  с  помощью 

мультимедийных средств. 

Центр иноязычной подготовки и переводческих услуг и Бизнес-инкубатор научного и 

кадрового 

обеспечения 

могут 


стать 

важнейшими 

элементами 

инновационной 

инфраструктуры  университета  ЕНУ  им  Л.Н.  Гумилева  и  одновременно  существенным 

резервом повышения качества иноязычной подготовки. Информационно-коммуникационные 

технологии,  задействованные  в  создании  Центра  и  Бизнес-инкубатора,  представляют  собой 

одновременно  пространство  развития  умений  и  навыков  межкультурной  коммуникации,  а 

также  инструмент  профессиональной  и  педагогической  деятельности.  Они  открывают 

широкие  перспективы  для  разработки  и  внедрения  новых  образовательных  технологий, 

направленных  на  создание  представительных  корпусов  текстов,  электронных  словарей 

разных  типов,  справочных  таблиц,  тестовых  массивов,  а  также  на  создание  программных 

электронных продуктов (анализирующих, синтезирующих, обучающих программ).  В рамках 

реализации  инновационной  образовательной  программы  осуществляется  расширение 

спектра  возможностей  для  продвижения  казахстанской  лингвистической  школы  на 

международный рынок образования. 

В  рамках  данных  структур  должны  проводиться  различные  мероприятия, 

направленные на: 

 

развитие электронных ресурсов; 



 

создание  мультимедийных  аудиторий  для  реализации  инновационных 



образовательных программ факультета; 

 



внедрение  корпоративной  информационной  системы  управления  научной 

деятельностью;  

 

инновационное использование современных технологий и средств коммуникации 



в процессе модернизации информационно-аналитической среды университета;  

 



модернизация зарубежных связей факультета. 

Каких  результатов  можно  добиться  в  итоге  реализации  все  предложенных 

мероприятий? Основными из них являются: 

 



междисциплинарная  образовательная  программа  высшего  профессионального 

образования  по  формированию  языковой  и  межкультурной  коммуникативной  компетенции 

на  разных  этапах  обучения  от  высшей  школы  до  послевузовского  образования, 

ориентированная  на  формирование  толерантности  и  межкультурного  диалога  с 

представителями других культур и языков

 



банк    научных  трудов  в  области  фундаментальных  и  прикладных  исследований 

нового типа на государственном, русском и иностранных языках;  

 

классификатор  лингводидактических  компетенций  для  реализации  новых 



образовательных  программ  и  механизмы  оценки  сформированности  профессиональной 

межкультурной компетенции;  

 

материалы  для  вновь  создаваемых  и  модернизируемых  образовательных  программ 



высшего профессионального образования и специализированных программ послевузовского 

образования;  

 

учебно-научные  и  научно-исследовательские  центры  с  ориентиром  на  активное 



вовлечение  студентов  в  научно-исследовательскую  деятельность  на  перспективных  и 

инновационных научных направлениях; 

 

разработки  в  области  определения  уровней  языковой  компетентности,  реализации 



программ  подготовки  в  области  иностранного  языка,  осуществления  процедур  оценки 

получаемых результатов. 



49 

 

В  результате  реализации  Программы  основные  результаты  для  инновационного 



развития  вуза,  отрасли,  региона  и  системы  высшего  профессионального  образования  в  РК 

заключается в следующем: 

в рамках университета: 

 



создание  инновационной  научно-образовательной  среды  принципиально 

нового 


типа 

для 


формирования 

профессионально 

ориентированной 

языковой 

компетентности; 

 



увеличение  инновационной  составляющей  комплексной  деятельности 

университета;  

 

обретение  преподавателями  новых  компетенций  в  области  проектной 



деятельности; 

 



повышение  качества  усвоения  и  прочности  полученных  знаний  за  счет 

подготовки нового поколения учебно-дидактических комплексов по основным дисциплинам 

на электронных носителях, электронных и видео-учебников нового поколения

 



развитие  навыков  самообразования  и  исследовательской  деятельности, 

формирование компетенции автономности обучения на протяжении всей жизни; 

 

развитие  ресурсной  базы  (кадрового,  учебно-методического  и  материально-



технического потенциала); 

 



расширение  интеграции  университета  с  другими  образовательными  и 

научными организациями; 

 

повышение  конкурентоспособности  выпускников  и  их  адаптивности  к 



условиям  быстро  меняющихся  рынков  труда  и  в  соответствии  с  запросами  бизнес-

сообщества; 

для системы высшего профессионального образования: 

 



повышение  эффективности  системы  переподготовки  преподавательских 

кадров, в том числе на базе нового поколения образовательных технологий; 

 

подготовка  новых  методических  средств,  инструментария  и  учебных  пособий 



для гуманитарных образовательных программ;  

 



появление  нового  поколения  образовательных  программ  в  области 

лингвистики и иноязычной подготовки специалистов; 

для региона, страны в целом: 

 



содействие развитию казахского, русского и английского языков; 

 



поддержка программ изучения языков, популяризация государственного языка 

и литературы; 

 

на рынке труда появится новая формация специалистов - переводчиков



 

развитие казахоязычного сегмента Интернета; 



 

перевод казахского литературного наследия; 



 

в  результате  деятельности  Центра  иноязычного  образования  и  переводческих 



услуг в бизнес-структурах и международных организациях, расположенных на территории г. 

Астаны,  появятся  кадры,  владеющие  профессионально  ориентированной  иноязычной 

компетенцией; 

 



в  результате  деятельности  Бизнес-инкубатора  будут  разработаны  модульные 

программы  повышения  квалификации  преподавателей  иностранных  языков,  созданы 

комплекты  учебно-методических  пособий  и  средств  обучения  на  базе  современных  IT  – 

ресурсов. 

Реализация  данного  проекта  требует,  конечно  же,  прежде  всего  укрепления  и 

расширения  ресурсного  обеспечения  университета  (факультета),  обновления  оборудования, 

нового технического оснащения аудиторного фонда. 

 

 



 

50 

 

Т.Ж. Қалдыбаева 



ә.ғ.д., профессор, ҚПҒА академигі 

Tynyshtyk43@mail.ru

 

 

ЕУРОПАЛЫҚ БІЛІМ ЖҤЙЕСІНЕ ЕНУДІҢ МӘНІ МЕН САЛДАРЛАРЫ ТУРАЛЫ 



 

Ең алдымен, кешегі отандық білімнің, яғни, советтік қоғам кезіндегі орта мектеп пен 

жоғары оқу орындары білімнің негізінен іргелі сипатта болғанын, әлемдік білімнің алдыңғы 

қатарында болып келгенін атап айтқан жӛн. Оқу  мен тәрбиенің коммунистік идеямен және 

қоғамдық  қатынастардың  шектен  тыс  идеяландырылуына  қарамастан  әсіресе  нақты  және 

жаратылыстану  ғылымдары  ӛзінің  негізділігі  және  тереңділігімен  ерекшеленіп  келген. 

Алайда  капиталистік  және  социалистік  жүйелер  арасындағы  идеялық-саяси  және  әскери 

қарама  қарсылық    екі  жүйе  қоғамдары  арасындағы  ғылыми  және  біліми  арабайланысты 

барынша  шектеп  келді.  Идеялық-саяси  қарама  қарсылық,  «жабық  есік»  салдары  әсіресе 

қоғамдық ғылымдар үшін ауыр болды. Осындай рухта ӛскелең жас ұрпақтар тәрбиеленді. 

Тәуелсіз 15 жас мемлекеттің бұрынғы КСРО кеңістігінде пайда болуы әр елдің ӛзіндік 

ұлттық  білім  жүйесін  дамытуына  жаңа  мүмкіндік  ашты.  Бұл  тұста  бүкіл  Одақ 

балабақшасының,  мектептерінің,  арнаулы  және  жоғары  білімнің  тек  бір  ғана  типтік  оқу 

бағдарламасына байланып келгені, ұлттық, ӛңірлік ерекшеліктердің есепке алынбағандығы, 

оның  ұлттық  сана  мен  мәдениетке  зор  нұқсан  келтіріп  келгені  айқындала  түсті.  Алғаш  рет 

мемлекетқұрушы  ұлттар  тілі  мен  рухында  білім  концепциялары  жасалды.  Жас  тәуелсіз 

мемлекеттер  білімі  ұзақ  тарихи  мерзім  бойы  иықтан  басып  келген  ұлыорыстық  идеология 

мен мазмұннан арылтыла бастады. Ұлттық, яғни, мемлекеттік тӛл оқулықтар жасау процесі 

жүріп  жатты.  Білім  жүйелері  модернизациялауды  бастан  ӛткізді.  Бұл  процесс 

қиындықтарсыз  да  болған  жоқ.  Дегенмен  тәуелсіз  Қазақстанның  ӛзінінің  үзіліссіз  және 

сабақтас ұлттық білім жүйесінің ғылыми-практикалық жасалғаны даусыз. 

Қазақстан  Республикасы  ел  экономикасының  тұрақтануына  қол  жеткізе  отырып, 

жоғары  даму  арқылы  әлемнің  алдыңғы  қатарлы  елдеріне  біртіндеп  қосылу  стратегиясын 

таңдады.  Әлемдік  алпауыттар  ықпалымен  басталып  кеткен  жаһандану  заманында  басқа 

жолдың  бәрі  қатерлі.  Тәуелсіз  елдің  ӛміртіршілігін  сақтап  қалудың  бірден  бір  жолы  -  оны 

жаңаша,  инновациялық  тұрғыдағы  индустрияландыру,  білім  мен  ғылымды,  мәдениетті 

меңгерген  жас  ұрпақты  тәрбиелеп  шығару,  отандық  патриоттық  сезімі  қалыптасқан 

білімділер  еңбегін  қоғам  мүддесіне  асыру.  Білім  мен  рухтың  ұштасуы  –  стратегиялық 

қажеттілік. Бұл идеяландыру емес, елдің елдігін сақтап қалудың алғышарты. 

Аталған мақсаттарға қол жеткізу жабық қоғам жағдайында мүмкін емес. Оның үстіне 

озық  ғылым  мен  технологияларды  меңгеру,  оны  меңгергендер  және  меңгертушілермен 

тығыз арабайланыс қажет, басқа елдің озығынан үйрену қажеттілігі туды. Тек енді ешкімге 

жалтақтамай,  тура  жолмен,  ӛз  шешімімен,  ӛз  түсінігінде.  Болон  келісіміне  1999  жылы 

бетбұру  осындай  мақсаттан  туындаған  дей  аламыз.  Бұл  оп-оңай  жол  емес.  әлемдік  білім 

жүйесіне шығу отандық білім жүйесі үшін, білім саясаты үшін ӛте үлкен сын. 

Айталық,  кейбір  саясаткерлер  пікірінше,  ол  үшін  базалық  алғышарттардың 

жеткіліксіздігіне қарамастан, казақстандық орта мектептер 2005-2010 жылдары біражола 12- 

жылдық  мектеп  тәртібіне  ӛтіп  болуы  керек  еді.  Жоғары  оқу  орындары  да  оқу  процесінің 

мазмұндық,  базалық  жағынан  пісіп  жетіліп  болмағандығына  қарамастан,  ұйымдастыру 

тұрғысынан еуропалық үлгіге ӛтуді жеделдетті. Әрине, жолды жүрген алады деген халықтық 

тағлым  бар.  Біздің  Болон  келісімі  шарттарын  орындауға  дағдылануымыз  осыған  ұқсап 

тұрғандай. 

Енді  осы  келісімнің  негізінде  не  жатқанына  ой  жүгіртіп  кӛрелік.  Еуропа  тарапынан, 

бұл  Еуроодақтың  әлемдік  ықпалын  білім  жүйелері  арқылы  нығайту  және  қартаюшы 

еуропаны басқа елдердің талантты, қабілетті жастары  арқылы  толықтыру, жаһандануды ӛз 

ықпалынан  шығармай  ӛрістетудің  тамаша  тетігі.  Қазақстан  тарапынан,  дамыған 

экономикасы  бар  деп  саналған  батыс  елдерінің  білімдік,  технологиялық  жетістіктерінен 


51 

 

үйрену, жастарды сол үлгілерде оқыту, ол үшін білім жүйелерінің бір-біріне жақындасуын, 



оқу  жүйелерінің  ӛзара  ашықтығын  қамтамасыз  ету.  Сонымен  қатар  білімді  жастардың  ең 

алдымен батысқа, одан кейін басқа ӛз тіршілігі үшін қолайлы деп саналған шет елдік ортаға 

миграциялық қозғалысынан сақтанудың негіздері қоса жасалып жатыр ма? Бұл әлемдік білім 

жүйесіне  шығумен  пара  пар  тұрған,  стратегиялық  маңызы  ерекше  мәселе.  Жастар  саясаты 

мәселесі. 

Еуропалық  білім  аясына  енудің  отандық  білім  жүйесіне  берері  не  деген  сұрақтың 

тӛңірегінде біздің түсінігіміз тӛмендегідей: 

 



білім мен ғылым мазмұнымен алмасу. Бұл тек жекелеген елдер мүддесі; 

 



емес,  жаһанданушы  әлемнің  ортақ  білімдік-мәдени  негізін  дамытудың  да 

қажетті алғышарты

 

білім мазмұнының қазіргі және болашақ ортақ ӛркениет талаптарына сай; 



 

трансформациялануы, қосалқы, болашағы тар, әртүрлі пәндерде қайталанатын 



мазмұндардан 

арылу, 


мазмұны 

жақын 


пәндер 

арасындағы 

интеграциялық 

ӛзарабайланыстардың артатыны; 

 

тек басқа елдердің озығынан ғана үйреніп қоймай, отандық білім мен; 



 

тәрбиенің  озығын,  әсіресе  адамдық  қасиеттерді  тәрбиелеу  жақсылықтарын, 



еуропалық, әлемдік білім жүйесінің игілігіне айландыру, оны саналы және жүйелі жылжыту 

мүмкіндігі ұлғаятыны. Батыстың іштей қалайтыны да осы; 

 

әлем елдерінің ықпал ету бәсекелестігі бәсеңдемей, керісінше, қыза; 



 

түскен қазіргі заманда білім мен  тәрбиенің кӛзқарастық,  идеялық қыры ӛзінің 



мәнін  азайтпайды.  Бұл  жағдай  отандық  білім  жүйесінде  оқытылатын  қоғамтанушы  және 

басқа  да  гуманитарлық    пәндердің  мазмұнында  үлкен  ӛзгерістер  жасауды,  олардың 

ӛзарақатынасын реттеуді талап етеді; 

 



оқытушылар үшін білім мен тәжірибе алмасу мүмкіндігінің, озық ойлы; 

 



шет елдік ғалымдарды елге шақырып, білімін тыңдау мүмкіндігінің артуы; 

 



қазақстандық білімді жастар мен ғалымдар үшін терезесі тең біліми; 

 



ғылыми кеңістіктің кеңеюі, тұлғалық мүмкіндігін аша түсу мүмкіндігі; 

 



басты күтілген үміт – шет елдік озық тәжірибенің еліміздің жаңаша

 



инновациялық дамуына ықпалы, ғылыми мүмкіндікті молайтатыны, тб. 

Сонымен қатар, қазіргі жағдайда әлеуметтік идея мен шындықтың арасындағы елеулі 

алшақтықтарға  жол  беріп  отырғанымызды  да  атап  айтпауға  болмайды.  Оның  бірқатарын 

атап ӛтсек, біздің пікірімізше, олар: 

 

бакалавриат жас маман қолына аяқталмаған жоғары білім береді, ал; 



 

ақылы жолмен оны аяқтау кӛпшілік үшін проблема.  «Мамандарды»  қабылдап 



үйренген отандық еңбек саласы әліде бакалаврға жатсына қарайды. Бакалаврларды еңбекке 

орналастыру мәселесі заң негізінде аяқталмаған; 

 

оқу орындарының материалдық базасы (оқулықтарды қоса алғанда) әліде; 



 

еуропалық  үлгі  талаптарынан  артта  қалуда.  Оқытушылар  құрамы  да  жүйелі 



білім  кӛтеру  жүйесіне  зәру.  Жекелеген  және  жеке  бастамаға  бағындырылған  мемлекеттік 

гранттар негізгі мәселені шеше алмайды. Сол себепті идея мен ӛмір шындығы арасы әле де 

алшақ; 



 



алыс шет елдерден қыруар мемлекеттік қаржы тӛгіп шақырылатын PhD; 

 



докторлардың  бәрі  біздің  сұранысымызға  сай  емес.  Оның  есесіне  отандық 

танымал  ғалымдар  кӛлеңкеде  қалып,  не  ӛз  елінде,  не  шетке  шығып  ӛз  әлеуетін  кӛлемді 

игілікке  айналдырудан  қалып  барады.  Әсіресе  қоғамтану  мамандықтары  бойынша 

шақырылған  ғалымдардың  елеулі  тобы  Қазақстанға  отар  ел,  немесе  үшінші  санаттағы 

дамушы  ел  теориясы  мен  методологиясы  тұрғысынан  қарайтын,  дәл  осы  тұрғыда  лекция 

оқитындар.  Кӛпшілігі  біздің  білімімізді  кӛтерушілер  емес,  ӛздерінің  тар  ӛрісті  ғылыми 

зерттеулері тұрғысында ғана лекция беретіндер. Шығарған қаржылық және уақыттық шығын 


52 

 

толық  ӛтеліп  жатқан  жоқ.  Кейбір  жағдайлар  Ломоносов  уақытындағы  батысқа  кӛзсіз  бас 



іюшілікті ойға салады. Бізге жоғары талғам қажет

 



әлемдік ғылыми ортаға қазақстандық ғылыми еңбектердің шығуын; 

 



ынталандыру,  әрине  орынды.  Алайда  оның  артында  да  шет  елдік 

басылымдардың  шашпауын  кӛтеру  ісі  мен  отандық  басылымдардың  ғылми  мәртебесіне 

жеткілікті мән бермеу психологиясы байқалып отырғаны да сӛзсіз. Егер Ресей мемлекеті ӛз 

елінің  бірқатар  ғылыми  журналдарын  импакт-факторлық  деңгей  мәртебесіне  жеткізіп,  оны 

жариялап, тиісті тізімге енгізіп үлгерсе неге біздің ғылымды басқаратын жүйе бұл істі шеше 

алмай келеді? 

Шет ел тіліне қазіргідей мән берілмеген уақыт жасаған ғалымдарға зорлық жасаудан 

гӛрі  оларды  жоғары  деңгейдегі  отандық  басылымдарды  қамтамасыз  етуге  жұмылдырған  іс 

қатарласа жүрсе, оның тиімділігін алыс және жақын шетелдіктер де сезіне алар еді; 

- кӛпшілік оқытушылардың оқу-тәрбие ісіне инновациялық қатынасы, уақыт сұранысына сай 

мазмұн  жасауға  ынталылығы  әлі  де  тӛмен  болып  қалуда.  Кейбір  кафедраның  әлеуметтік 

ортасында  білім  мазмұнын  жаңалау,  жетілдіру  туралы  бастамалар  елеулі  қарсылыққа 

ұшырайды. Шет елдік мазмұнды трансферттеудің тек кӛшірме әдісі де ӛзін ақтамайды. Сол 

себепті оқу орындарында, әрбір кафедра ұжымы ортасында шынайы шығармашылық кӛңіл-

күй мен ізденіс менталитеті мен мәдениеті қалыптасып болмайынша Болон процесі идеясы 

нақты  және  тиісті  нәтижеге  айналмайды.  Болон  процесі  басшылық  жүйе  үшін  де,  оны  ӛз 

ісінде  орындаушы  оқытушылар  құрамы  үшін  де  зор  кӛзқарастық  және  шығармашылық 

процесс.  Олардың  ӛзара  бірлігі,  бірлескен  ізденімпаздық  еңбегі  ғана  мемлекет  күткен 

нәтижеге алып келеді. 

Келесі  жоғары  оқу  орындарының  назарында  болатын  мәселе  –  2015  жылдан  бастап 

республика мектептерінің 12-жылдық бағдарламасы мен талаптарына біражола ауысатыны. 

және  осы  жылдары  барлық  балалардың  мектепке  балабақша  тәрбиесін  алуы  арқылы  келуі 

дерлік  қамтамасыз  етілмек.  Демек,  негізгі  мектепті  (10-жылдық)  бітірушілердің  басым 

кӛпшілігі колледждер мен заман талабына сай жасақталған жаңа типтес техникалық кәсіптік 

оқу орындарыдарында оқитын болады. Осы оқу орнын бітіргендердің белгілі ӛлшемі жоғары 

оқу  орнына  келеді.  Ал  негізгі  мектепті  бітіргендердің  азшылығы,  яғни,  бірден  жоғары 

білімге бағдарланғандары метепте тағы екі жыл, арнайы бейіндік білім алып ЖОО-ға түседі. 

Яғни,  жақын  болашақтауниверситетке  келетін  жастардың  білімі  мен  мәдениеті  қазіргі 

контингентке  қарағанда  елеулі  ӛзгереді.  Сапалық  тұрғыда.  Ол  дегеніміз  қазіргі  оқу 

бағдарламалары мен оның мазмұндары тағыда түбірлі сапалық ӛзгереді деген сӛз. Ӛзгерістің 

бәрін  жасауға  тиістілер  –  оқытушы-профессорлар  қауымы.  Мәселе  университет  ортасының 

осы  іргелі  ӛзгерістерге  қаншалықты  даяр  екендігінде,  бағдарланғанында,  қаншалықты 

даярланып үлгеретіндігінде. 

Осылайша,  бүгін  таңда  жасалып  жатқан  Болон  процесіне  байланысты  шаралар  тек 

аралық  сипаттағы  шаралар,  оның  бастысы  әлі  жақын  болашақта  университет  ұжымының 

алдында  түр.  Сол  себепті  ЖОО  ұжымдары  Білім  және  ғылым  министрлігімен  бірлесе 

отырып,  іргелі  ӛзгерістердің  методологиялық  негіздері  мен  принциптерін  қазірден  бастап 

айқындап  алуға  тиіс.  Айқындалуға  тиісті  негіздің  бірі  -  оқу  процесін  ұйымдастыруда 

еуропалық  үлгіден  нені  таңдадық,  отандық  тәжірибеден  нені  таңдадық  және  ол  екеуін 

қалайша  үйлесімді  интеграциялаймыз.  Біржақтылықтан  аулақ  болған  абзал.  Айталық 

батыстық  «компетенттілік»  принципін  оқу  процесін,  оның  мазмұнын  ұйымдастырудың 

басты  принципі  ете  отырып,  біз  болашақ  түлектеріміздің  еңбек  ету  саласының  ӛзін  саясат 

және  заңдылық  негізде  реттеуді  әлі  шешіп  болған  жоқпыз.  Білім  ведомствосы  мен 

кӛпменшікті ел ӛндірісі арасындағы әріптестік қатынас жаңа ғана реттелелуге бағыт алды.  

Аталған 

жағдайлар 

университет 

оқытушыларына 

қойылытын 

ғылыми-


шығармашылық,  саяси-әлеуметтік  талапты  әлде  қайда  күшейтуді  талап  етеді.  Ерекше 

жоғары  талап  магистрантар  мен  докторанттарды  оқытуға  қойылады.  Докторлық 

диссертация, кейбір кафедра меңгерушілері ұғымындағыдай, тек академиялық қаблеттілікті 

ғана  білдіріп  қоймай,  керісінше,  қазақстандық  қоғамның  дамуын  ғылыми  алып  бару  ісіне 



53 

 

бағындырылуға  тиіс  Әйтпегенде  еуропалық  үлгіге  түсеміз  деп  жүріп  университеттердің 



қоғам алдында ғылыми жасампаздық ролін тӛмендетіп алуымыз әбден ықтимал. Ӛзі жоғары 

деңгейде шығармашылық  ойлай алатын оқытушы ұстаздар ғана сондай шығармашылық іс-

әрекет пен мәдениетке дағдыланған жас мамандарды тәрбиелеп шығара алады. 

 

 



 

Т.С. Қаленова 

т.ғ.к., доцент  

kalenovats@mail.ru

 

 

КРЕДИТТІК ОҚЫТУ ЖҤЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУ  ТАРИХЫНАН: 

ШЕТЕЛДІК ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ТӘЖІРБИЕ 

 

Кез келген ұлттың дамып, ӛркендеуі үшін алдымен білім беру мәселесін шешу қажет. 



Ӛйткені,  тек  қана  оқыту  жүйесін  күшейту  арқылы  ғана  мемлекет  ӛрге  басып,  ӛркениетке 

жете  алады.  Қазіргі  жаһандану  жағдайында  білім  беру  саласының,  соның  ішінде,  әсіресе 

жоғары  білім  берудің  маңызы  тіптен  бірнеше  есе  арта  түсті.  Себебі,  бүгінде  халықаралық 

жоғары білім беру тәжірбиесін ескермей, қазіргі заманға сай білім алуға қол жеткізу мүмкін 

емес. 

Сондықтан қазіргі күні біздің мемлекетіміздің тарапынан отандық жоғары білім беру 



жүйесінің  жаңаша  даму  жолына  қойылып,  жылдан—жылға  жетіліп    отыруына  ерекше  ден 

қойылып  отыр.  Осы  мақсатта  Қазақстан  Республикасында  тәуелсіздік  алған  жылдардың 

алғашқы  кезінен-ақ  жоғары  білім  беру  саласында  бірнеше  кезеңді  күрделі  қайта  құру 

бағдарламалары жүзеге асырылғаны белгілі. 

Халықаралық  дәрежеде  жоғары  білім  беру  жүйесін  нормативтік  құжаттар  негізінде 

ортақ  талаптарға  сәйкестендіру  әрекеті  ЮНЕСКО  мен  Еуропа  Кеңесі  арасында  90-

жылдардың соңында жасалынған болатын. 1997 жылы сәуір  айында Лиссабонда ЮНЕСКО 

«Еуропа  аймағында  жоғары  білім  беруге  қатысты  біліктілікті  тану  туралы»  Конвенцияны 

жариялаған  еді.    Қазақстан  бұл  аталмыш  құжатқа  42  алғашқы  мемлекеттер  қатарында  сол 

жылдың желтоқсан айында қол қойып, заңдастырды. 

1999 жылы 19 маусымда Италияның Болонь қаласында 29 Еуропа елдерінің ӛкілдері 

қатысуымен  ӛткен  басқосуда  Болонь  Декларациясы  қабылданған  еді.  Бұл  Декларацияда 

Еуропада жоғары білім беру жүйесі бойынша реформалық бастамалардың нақты мақсаттары 

айқындалды.  Декларацияға  сәйкес  болашақта  Еуропада  ортақ  жоғары  білім  беру  жүйесін 

құру белгіленді. Осылайша Болонь үрдісі басталды. Қазақстан Республикасы Болонь үрдісіне 

2010 жылдың наурыз айында қосылды. 

 Болонь Декларациясына бұған дейін біртұтас Еуропада жоғары білім беру мәселесін 

шешу  бойынша  қабылданған  бірқатар  құжаттар  негіз  болды.  Атап  кӛрсеткенде,  олар:  1988 

жылы  басқа  Болонь  Декларациясы-  Университеттер  Ұлы  Хартиясы  және  1998  жылғы  25 

мамырда қабылданған Сорбон Декларациясы [1]. 

Негізі, ең алғаш рет кредиттік-сағаттық жүйе немесе оны кейде «кредиттік сағаттар» 

деп  аталатын  жүйе  АҚШ-та  туындаған  болатын.  Атап  айтқанда,  1869  жылы  Гарвард 

университетінің  Президенті,  атақты  америкалық  білім  беру  қызметкері  Чарльз  Элиот 

«кредиттік-сағаттық»  түсінігін  енгізді.  Нәтижесінде  1870-1880  жылдары  кредит-сағаттар 

арқылы  ӛлшеуге  болатын    пәндердің  кӛлемін  шешетін  жүйе  енгізілген  еді.  1892  жылы 

«кредиттік-сағаттық»  жүйе  дамуының  екінші  кезеңі  басталды.  АҚШ  ұлттық  білім  беру 

комитеті орта мектептерде оқыту бағдарламасын стандарттауда, «колледж-мектеп» сатысын 

жақсарту  мақсатында,  колледждерде  ғана  емес,  мектептерде  де  «кредит»  түсінігін  енгізді. 

Сондай-ақ,  бакалавр  бағдарламасы  мазмұны  кӛлемін  кредиттік  бағалау  жүйесін  магистрлік 

және докторлық білім беру сатыларына енгізді. 



54 

 

Бакалавр  деңгейін  алу  (Bachelor  of  Arts,  BA  немесе  Bachelor  of  Science,  BSc)  тӛрт 



жылдық  оқытуды  кӛздейді.  Осы  уақытта  студент  шамамен  40  пәнді,  орташа  алғанда 

әрбіреуінде 3 кредитті игеруі қажет. Бірінші және екінші жыл базалық білім алуға арналады 

(шамамен  60-68  кредит)  және  ассоциацияланған  (Associates)  деңгеймен  аяқталады,  үшінші 

және  тӛртінші  жылдары  арнайы  пәндерді  қарқынды  оқытуға  арналады.  Барлық  оқыту 

біліктілік емтиханымен аяқталады. 

Ұлыбританияда  оқыту  жүйесі  Біріккен  Корольдіктің  СATS  (Credit  Accumulation  and 

Transfer  Scheme/System  –  Схема/  Кредиттерді  жинақтау  және  беру  жүйесі)  кредиттік 

жүйесіне  негізделген,  оның  мақсаты  әрқайсысы  үшін  белгілі  бір  кредит  санын  белгілеу 

арқылы  әртүрлі  біліктілік  куәліктер  жүйесін  реттеу  және  бір  ізге  келтіру  болып  табылады. 

Кредиттерді жинақтау және тапсыру жүйесі Біріккен Корольдікте, Оңтүстік Африкада және 

Жаңа Зеландияда таратылған. 

СATS-та  академиялық  жыл  1200  шартты  оқу  сағаттарынан  немесе  120  кредиттен 

тұрады, бір британ кредиті 10 шартты оқу сағатына тең. Шартты оқу уақыты деп оқушы оқу 

нәтижелеріне қол жеткізу үшін орташа алғанда шығындауы қажет сағат саны деп түсініледі. 

Шартты уақытқа аудиториялық сабақтар, негізгі практикалық жұмыс, жобамен жұмыс, жеке 

сабақтар,  емтихандарға  дайындық  және  тапсыру,  басқаша  айтқанда,  аталған  деңгейде 

нәтижелерге қол жеткізуге қатысы бар барлық оқыту жатады. 

Британ университетінде бакалавр дәрежесін алу үшін 3 жыл оқу керек. Сонымен қатар 

360  британ  кредитін  жинау  қажет.  Тӛртінші  жылы  студенттерге  «бакалавр  ӛте  жақсы 

белгісімен»  (Bachelor  with  Honours)  дәрежесін  алу  мүмкіндігі  беріледі.  Бүкіл 

университеттердің медицина, стоматология және сәулет факультеттерінде оқу  жеті  жылдан 

артық созылады. 

Шотландияда  СATS-ке  негізделген  Шотландияның  САТ  жүйесі  қолданылады,  онда 

Біріккен  Корольдіктің барлық  қалған  бӛліктері  бакалавр  деңгейінде  оқыту  3  жылға  емес,  4 

жылға  созылады.  Бұл  Біріккен  Корольдіктегі  Шотландия  жоғары  оқу  орындарымен 

пайдаланылатын алғашқы ұлттық жүйе. 

САТ  жүйесінде  2001  жылы  Сапаны  қамтамасыз  ету  агенттігімен  әзірленген  (QAA) 

Англия,  Уэльс  және  Солтүстік  Ирландия  үшін  бірыңғай  кредиттер  және  біліктілік  жүйесі; 

СQFM  жүйесі  (Уэльс  кредиттер  және  біліктілік  жүйесі);  Шотландия  кредиттер  және 

біліктілік жүйесі (SCQF) және Дерби графтығының аймақтық жүйесі (DRN) бар. 

ХХ  ғасырдың  соңғы  онжылдығында  Еуропада  жоғары  оқу  орындарының 

халықаралық  оқыту  бағдарламаларына  қатысты  іргелі  ӛзгертулер  жасалынды.  1987  жылы 

Еуропа  Одағында  негізделінген  ERASMUS  (Europen  Community  Action  Scheme  for  Mobility 

of  University  Students)  студенттермен  алмасу  білім  беру  бағдарламасы  Еуропаның  оннан 

астам мемлекеттерінде таралғандығы назарға алынды. Жинақталған тәжірибе 31 мемлекетте 

қолданылатын  2006  жылға  дейін  есептелген  барлық  білім  беру  топтары  мен  деңгейлеріне 

маманданған SOCRATES бағдарламасы үшін қайта ӛңделіп, жасалынған болатын. Сонымен 

қатар,  Еуропада  ғылым  және  университеттер  «бесігі»  ретінде  Еуропаның  беделін  бекітуге 

бағытталған  Leonardo  Da  Vinci    Tempus-Tacis  ретінде  студенттермен  алмасу  білім  беру 

бағдарламасы  жүзеге  асырылады.  Осы  бағдарламаларды  іске  асыру  үрдісінде  Еуропа 

әртүрлілігіне  байланысты  қиындықтарға  тап  болды,  бірқатар  жағдайларда  еуропалық  білім 

беру  жүйелерінің  сәйкес  келмеуіне  әкелді.  Ұлттық  білім  беру  жүйесін  шын  мәнінде 

жақындататын, оларды барынша икемді және тиімді қылатын білім беру туралы құжаттарды 

–  оңай  салыстыруға  болатын  құралды  әзірлеу  қажет  еді.  ECTS  (European  Credit  Transfer 

System)  осындай  құрал  болды,  ол  ERASMUS  бағдарламасының    басты  жобасы  ретінде 

туындады және    6 жылдың бойы (1989/90 – 1994/95 академиялық жылы) экспериментальді 

тексеруден ӛтті. Оған Еуропа мемлекеттеріндегі 145 жоғары оқу орны қатысты. 

1999  жылғы  маусым  айынан  29  Еуропа  мемлекетінің  Білім  министрі  Болонь 

Декларациясына  қол  қойды,  онда  ECTS  және  дипломдарға  жалпы  еуропалық  қосымшаға 

ерекше  маңыз  беріледі.  Сонымен  қатар,    ECTS  міндеттеріне  2010  жылы  біріздендірілген 

жоғары  білім  беру  жүйесін  құру  емес,  білім  беру  саласында  жоғары  оқу  орындары  мен 


55 

 

мемлекеттер  автономиясын  сақтауда  қолданыстағы  білім  беру  жүйесі  мен  біліктілігінің 



халықаралық «айқындылығы» мен үйлесімділігіне қол жеткізу енеді. 

Қазіргі  уақытта  барлық  дерлік  Еуропа  мемлекеттері  жоғары  білім  берудің  ұлттық 

жүйесінің реформаларын ӛткізді, білім беру кредиттеріне негізделген жүйені енгізді. Алайда, 

олар  ӛзіндік  ерекшеліктерімен  ӛзгешеленеді,  бұл  мемлекеттердің  ұлттық  әлеуметтік-

экономикалық  міндеттерін  шешуге  бағытталады.  Әрбір  мемлекет  білім  беру  жүйесінде 

ұлттық  тарихи  және  мәдени  ғұрыптарын  сақтап  қалуды  кӛздейді.  Бұған  бірқатар  Еуропа 

мемлекеттерінің  білім  беру  жүйесін  талдау  дәлел  бола  алады.  Сонымен,  жалпы  еуропалық 

үлгі  бойынша  ұлттық  жүйелерді  бағалау  ӛлшемін  барынша  жақындату  және  теңдестіру 

қажеттілігі негізінде ECTS жүйесі қалыптасқан. 

Францияның  жоғары  білім  беру  жүйесі  кӛп  сатылылығымен,  оқыту  бағыттарының 

үлкен  дифференциациялығымен  және  толығымен  дерлік  мамандануымен  сипатталады. 

Мұнда    классикалық  типтегі  университеттер,  Жоғары  мектептер  (саясат  және  мемлекеттік 

басқарудың  элиталық  мектептері),  ӛнер  және  сәулет  мектептері  мен  арнайы  мектептер 

(кӛлік, кітапхана ісі мамандарын және т.б. дайындау) қызмет жасайтыны мәлім. Сондықтан 

білім  беру  саласының  құрылымы  күрделі  болып  келеді. Жоғары  оқу  орындарында  оқыту  2 

жылдан 11 жылға дейін созылуы мүмкін және білім беру тиісті құжатты алумен аяқталады. 

Университеттік  білім  беру  DEUG  –  жалпы  білім  беру  дипломын  алуға  әкелетін 

алғашқы  кезеңнің  екіжылдық  бағдарламасымен  басталады.  Осы  дипломдардың  иелері 

жоғары  білімдерін  «лицензиат»  дипломын  алумен  аяқталатын  екінші  екіжылдық  кезеңде 

жалғастыра  алады.  Енді  тағы  бір  оқыту  жылы  «метриз»  магистр  дипломын  алуға  әкеледі. 

Кейіннен,  студент  жұмысқа  орналаса  алады  немесе  екі  бағыттағы  жылдық  оқытуды 

жалғастыра алады немесе DEA дипломын – оқуын докторантурада жалғастыру және ғылыми 

дәрежеге  дайындалу  мақсатында  тереңдетілген  теориялық  оқыту  дипломы  немесе  DESS 

дипломын – жоғары мамандандырылған білім беру дипломын алуға болады. 

Бельгия университеттерінде де оқыту кӛп сатылы: университеттік, сондай-ақ, ғылыми 

дәреже  алу  үшін  университеттік  оқытудың  циклі  немесе  әрбір  кезеңі  дәреже  алумен 

аяқталады. 

Университеттегі оқытудың алғашқы екі курсында жалпы гуманитарлық немесе жалпы 

техникалық  бағдарлама  бойынша  білім  беріледі.  Осы  кезеңді  аяқтағаннан  кейін  студенттер 

«кандидат» - Сandidature дипломын (бакалаврдың тиісті дипломын) алады. Келесі үш курсы 

университеттік  бағдарламалардың  бірінің  мамандануына  арналған  және  «лицензиат»  - 

Licenciate  дипломын  берумен  (магистрдің  тиісті  дипломы)  аяқталады.  Кейбір  мамандықтар 

бойынша  бұл  дәреже  барынша  ұзақ  оқытудан  кейін  беруілуі  мүмкін,  мәселен,  инженер, 

фармацевт, құқық саласындағы маман дәрежесі үшін үш жыл беріледі. Дайындықтың келесі 

екі жылы мамандануды тереңдетуге және диссертацияны жазып, қорғағаннан кейін «доктор» 

- Docteur дәрежесін алуға мүмкіндік беріледі. 

«Жоғары  білім  агреже»  дәрежесі  осы  сатыда  жоғары  дәреже  болып  табылады  және 

доктор дәрежесін алған екі жылдан кейін тағайындалуы мүмкін. 



Германияның  білім  беру  жүйесі  бастауыш,  орта  және  жоғары  мектептен  тұратын 

классикалық  құрылымды  болып  келеді.  Осы  құрылымның  барлық  деңгейінде  мемлекеттік, 

сондай-ақ, жеке білім беру мекемелері ұсынылған, соңғысының саны біршама аз. 

Германияда жоғары білім берудің басты қағидасы академиялық еркіндік – кез келген 

студентке оның дипломына енетін пәндер тізімін дербес анықтауға мүмкіндік беретін жүйе 

болып  табылады.  ГФР  білім  беру  жүйесі  оқу  үрдісін  ғылыми  зерттеулермен  қиыстыруды 

мақсат  етеді.  Бұл  ерекшеліктер  университеттердегі  оқу  үрдісі  кестесін  анықтайды:  әрбір 

семестр  дәрістік  кезеңдерден  (14-20  апта)  және  дәрістік  емес  кезеңдерден  тұрады,  соңғы 

кезеңде студент жеке ғылыми жұмыспен айналысады. 

ГФР  жоғары  білім  беру  мекемелерінде  оқытудың  орташа  ұзақтығы  бес  жылды 

құрайды,  сонымен  қатар,  тӛрт  жылдық  курстармен  жоғары  оқу  орындары  да  кездеседі. 

Конкурстық  жүйе  бойынша  қабылданатын  жоғары  оқу  орындарына  түсер  алдында 

талапкерлер ақылы дайындық курстарында оқытудан ӛтуі мүмкін. Семестр ішіндегі  оқыту 


56 

 

қорытындылары есептеу ұпайларында кӛрінеді, ол студентке әрбір сессиядан кейін беріледі. 



Университеттік  курс  екі  кезеңге  бӛлінген:  базалық  (3-4  семестр),  оның  қорытындысы 

бойынша  лицензиат  дәрежесі  беріледі  және  негізгі  (4-6  семестр),  оның  қорытындысы 

бойынша магистр дәрежесі беріледі. 

Базалық  оқыту  деңгейін  аяқтағаннан  кейін  дипломалды  емтиханы  ӛткізіледі. 

Дипломдық емтихан жаратылыстану, техникалық, әлеуметтік және экономикалық ғылымдар 

курстарын аяқтағаннан кейін жүргізіледі. Басты дипломдық емтихан үшін дипломдық жұмыс 

жазу  керек,  ол  1  және  2  семестрді  қамтуы  мүмкін.  Университеттермен  және  оған 

теңестірілген жоғары оқу орындарымен берілетін мемлекеттік диплом жоғары білімді талап 

ететін кәсіптер бойынша жұмыс істеуге құқық береді. 

Магистр  ғылыми  дәрежесін  алу  –  гуманитарлық  ғылымдар  оқуының  академиялық 

аяқталуы.  Ол  кемінде  6  семестрді  қамтиды.  Магистр  ғылыми  дәрежесін  алуға  алғышарт 

магистрлік  емтихандарды  табысты  тапсыру  болып  табылады.  Мемлекеттік  диплом  мен 

магистр  дәрежесін  алғаннан  кейін  герман  жоғары  оқу  орындарының  бітірушілері  доктор 

дәрежесіне  (Doctorate)  емтихан  тапсыра  алады  немесе  диссертация  қорғай  алады.  Бұл 

дәрежені  оқытушылық  тәжірибесі  және  алдын-ала  біліктілік  емтихандарын  тапсырған 

студенттер ала алады [2]. 

Қазақстанда кредиттік оқыту жүйесі 1990-жылдардың ортасынан бастап қалыптасты. 

Республикалық ЖОО-лар арасында ең алғашқы болып бакалавриат (1994) пен магистратура 

(1996)  бӛлімдерін  ашқан  әл-Фараби  атындағы  Қазақ  ұлттық  университеті  болды.  Қазіргі 

уақытта  Қазақстанда  екі  кезеңді  (3  сатылы)  орташа  білім  беру  жүйесін  енгізу  белсенді 

жүзеге асырылуда. 

Ұлттық  білім  беру  бағдарламаларын  халықаралық  деңгейге  сәйкестендіру 

мақсатында,  оқушылардың  білім  беруді  ұйымдастырудың  профессорлық-оқытушы 

құрамының  мобильдігін  қамтамасыз  ету,  сондай-ақ,    жоғары  және  жоғары  оқу  орнынан 

кейінгі кәсіби білім берудің барлық деңгейлері мен сатыларының бірізділігін қамтамасыз ету 

және  білім  сапасын  арттыру  мақсатында,  «бакалавр-магистр-доктор»  мамандарын 

дайындаудың үш сатылы құрылымы екі деңгей бойынша енгізіледі: жоғары білім (бакалавр-

магистр) және бірыңғай кредиттік оқыту жүйесі бойынша жоғары оқу орнынан кейінгі білім 

(доктор). 

Жоғары  және  жоғары  оқу  орнынан  кейінгі  білім  беру  деңгейін  жаңарту  білім  беру 

үрдісінің  құрылымы,  мазмұны  және  ұйымдастыруына  қатысты  болады:  біріншіден,  бұл 

мамандарды  дайындаудың  үш  сатылы  құрылымына  ауысу  –  «бакалавр-магистр-доктор», 

екіншіден,  орташа  білімнен  кейін  екі  деңгейлі  құрылымды  сақтау  (жоғары  –  жоғары  оқу 

орнынан кейінгі), үшінші, кредиттік оқыту жүйесі. Жоғары аталған екі жағдай да білім беру 

мазмұнында кӛрсетіледі. 

Сонымен қатар, жоғары білім берудің негізгі міндеттері:  

 

кең  іргелі  білімі  бар  жаңа  форматтағы,  бастамашыл,  еңбек  нарығы  мен 



технологиялардың ӛзгеріп отыратын талаптарына икемделуге қабілетті маманды дайындау; 

 



білім беру үрдісін демократияландыру арқылы сапалы білім беру қызметтерін 

ұсынуға барлық жоғары білім жүйесінің уәждемесін күшейту; 

 

жекелеген  жоғары  оқу  орындарын  халықаралық  аккредитациядан  ӛтуге, 



элиталық жоғары оқу орындарын дамыту үшін объективті талаптарды жасау; 

 



жоғары  оқу  орындарын  басқарудың  жаңа  қағидалары  мен  тәжірибесін 

қалыптастыру,  стратегиялық  жоспарлау  жүйесін  енгізу  және  жоғары  оқу  орындарының 

автономдығын арттыру; 

 



студенттердің  сапалы  білім  алуға  құқықтарын  нығайту,  сапалы  білім  беру 

қызметтерін  ұсынуға  басшылардың  жауапкершілігін  анықтайтын  тетіктерді  әзірлеу  және 

енгізу. 

Жоғары  білім  беру  деңгейінде  қазақстандық  моделі  Болонь  үрдісі  талаптарына 

(базалық  және  профильдік  компоненттер  3  жылдан  кем  емес  оқытылады),  келесі  жағынан  

америка моделіне (екі деңгей - әрбіреуі 2 жылдан) сәйкес келеді.  



57 

 

Бакалавриат бағдарламасының мазмұны бітіруші-бакалаврды кәсіби қызметтің жалпы 



интегралды  әдістемесімен  қамтамасыз  ету  үшін,  оларда  кәсіби  шығармашылықты  дамыту,  

ӛзінің  білімін  кӛтеру  қажеттілігін  қалыптастыруға  бағытталған  кеңінен  базалық  кәсіби 

дайындықты жетілдіреді. 

Магистратурада дайындық екі бағыт бойынша жүргізілуі мүмкін, атап айтқанда: 

1) кәсіптік дайындық; 

2) ғылыми-педагогикалық дайындық. 

Магистратураның  білім  беру  бағдарламалары  тиісті  салада  оқытудың  ғылыми-

әдістемелік бағыттылығын және тереңдетілген, мамандандырылған дайындықты кӛздейді. 

Магистратура  бітірушілеріне  «магистр»  академиялық  дәрежесі  беріледі.  Магистрлер 

докторантурада оқуды жалғастыруға құқылы. 

Докторантура  жоғары  санатты  ғылыми  және  ғылыми-педагогикалық  кадрларды 

даярлаудың соңғы білім беру деңгейі болып табылады. 

Докторантураға  (PhD)  аспирантура,  адъюктура,  ізденуші,  шығармашылық 

демалыстарды  ұсыну,  дәстүрлі  докторантура  және  диссертация  дайындаудың  ӛзге  де 

нысандары қалыптасуы қажет. 

Докторлық  бағдарламалардың  ерекшелігі  оқыту  және  зерттеу  қызметі  арасындағы 

оңтайлы теңгерімді қамтамасыз ету; кең ғылыми, білім беру және әдістемелік дайындық алу; 

мемлекетіміздің  оқытушылары  мен  ғылыми  қызметкерлерінің  академиялық  мобильдігін 

қамтамасыз ету болып табылады. 

Докторантура  бағдарламасын  игерген  және  докторлық  диссертацияны  қорғаған 

тұлғаларға  философия  докторы  (PhD),  профильдік  докторантураны  игерген  жағдайда  – 

профиль  бойынша  доктор  (медицина,  музыка,  білім  беру,  құқық  және  т.б.)  академиялық 

дәрежесі беріледі. 

Сонымен,  Қазақстан  Республикасында  бірыңғай  халықаралық  білім  кеңістігіндегі 

білім беру жүйесіне сәйкес жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі  кәсіби білім берудің 

мынадай кезеңдері енгізіледі: 

1)  бакалавриат  –  4  жылдық  оқыту  мерзімімен  бірінші  деңгей  бағдарламасы  (бірінші 

орта білімнен кейінгі деңгей), ол екі деңгейден тұрады: тӛменгі (ассоцияцияланған деңгей) – 

2 жыл және жоғарғы (академиялық деңгей) – 2 жыл. 

2) магистратура – 1-2 жылдық оқыту мерзімімен екінші деңгей бағдарламасы (екінші 

орта  білімнен  кейінгі  деңгей),  ол  екі  траекторияда  іске  асырылады:  кәсіптік  тереңдетілген 

дайындық және ғылыми-педагогикалық дайындық

3)  докторантура  –  3-4  жыл  оқыту  мерзімімен  екінші  деңгейлі  бағдарлама,  ол  екі 

траекторияда іске асырылады: кәсіптік докторантура және ғылыми докторантура [3]. 

Қазіргі  уақытта  Қазақстанда  әлемдік  білім  беру  кеңістігіне  кірігу  бойынша 

мақсатталған  іс-шаралар  жүргізілуде.  Болонь  үрдісінің  негізі  болып  табылатын- 

Университтердің  Ұлы  Хартиясына  еліміздің  60  жоғары  оқу  орны  қол  қойған.  Олардың 

қатарына  2005  жылы  Л.  Н.  Гумилев  атындағы  ЕҰУ  де  енді.  Сонымен  қатар,  университет 

Еуразиялық университтер Ассоциациясы, Халықаралық университтер Ассоциациясы сияқты 

ірі ұйымдардың толыққанды мүшесі. 

2009 жылы Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Халықаралық «QS 

World  University  Rankings»  агенттігі  жүргізген  зерттеулердің  нәтижесінде  Орталық  Азия 

аймағынан  алғашқы  болып  әлемдегі  ең  үздік  500  университеттің  қатарына  қосылды  және 

әлемдегі 20 000 университеттің рейтингінде 4082-орынды иеленді. 

Жалпы  Болонь  Конвенциясы  халықаралық  құқықтық  сипаттағы  құжат  болып 

табылмайды,  сондықтан,  бірде-бір  мемлекет  аталған  үрдіске  мәжбүрлікпен  қосылмайды.  

Дегенменен  қазіргі  күні  Болонь  үрдісі  құрамының  саны  артып  келеді,  бүгінде  оның  46 

қатысушы мемлекеті бар. 

Қазақ  ұлтының  білімділік  деңгейімен  ұлттық  бәсекелестiк  қабiлетi  айқындалатыны 

сӛзсіз.  Ендеше,  әлемдiк  бiлiм  кеңiстiгiне  толығымен  кiрiгу  жоғары  бiлiм  беру  жүйесiн 

халықаралық деңгейге сәйкестендіруді талап етеді. 


58 

 

 




1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   53


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал