Л. Н. Гумилева L. N. Gumilyov eurasian national university



жүктеу 6.05 Mb.

бет36/53
Дата22.04.2017
өлшемі6.05 Mb.
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   53

 

 

 

Г.Д. Билялова 

старший специалист отдела докторантуры 

Bilyalova_gd@enu.kz

 

 

БОЛОНСКИЙ ПРОЦЕСС И РАЗВИТИЕ МОДУЛЬНО-КРЕДИТНОЙ ТЕХНОЛОГИИ 

ОБУЧЕНИЯ В ЕНУ ИМ. Л.Н. ГУМИЛЕВА 

 

Процессы  глобализации  превращают  образование  в  один  из  важнейших  элементов 

социальной 

инфраструктуры 

развитых 

государств. 

Поэтому 

образование 

и 

профессиональная  подготовка  кадров  отнесены  к  числу  основных  приоритетов 



государственной политики. 

Совершенствования  национальной  системы  образования  позволит  реализовать 

плавное  вхождение  Казахстана  в  мировое  образовательное  пространство.  В  рамках 

реализации данного направления активно изучался европейский опыт развития образования 

с  дальнейшим  внедрением  достижений  зарубежного  опыта  и  технологий  в  национальную 

образовательную систему. 

В  своем  ежегодном  Послании  народу  Казахстана  Президент  Республики  Н.А. 

Назарбаев подчеркнул необходимость внедрения в процесс обучения современных методик 

и  технологии  [1].  (Социально-экономическая  модернизация  –  главный  вектор  развития 

Казахстана 27.01.2012 г.). 



318 

 

Стоит  отметить,  что  сотрудничество  и  интеграция  в  мировое  образовательное 



пространство  –  это  одно  из  основных  направлений  в  политике  Казахстана,  развитии 

внешнеполитического курса страны. Участие в этом процессе означает для  нас повышение 

качества  и  конкурентоспособности  казахстанских    образовательных  услуг,  признание 

высокой квалификации наших ученых и преподавателей

 Республика  Казахстан  одна  из  первых  на  постсоветском  пространстве  в  1997  году 

подписала  и  ратифицировала  Лиссабонскую  Конвенцию  по  признанию  квалификаций, 

относящихся к высшему образованию в  Европейском регионе. 

С  2002  года  с  целью  международного  признания  национальных  образовательных 

программ,  усиления  академической  мобильности  студентов  и  преподавателей,  а  также  для 

повышения качества  образования и  обеспечения преемственности  всех  уровней  и  ступеней 

высшего и послевузовского образования внедрена кредитная технология обучения.  

В  2004  году  в  нашей  стране  реализована  многоступенчатая  структура  высшего  и 

послевузовского образования:  бакалавриат-магистратура-докторантура (PhD). 

Проведение  масштабных  изменений  национальной  образовательной  системы  в 

довольно  сжатые  сроки  позволило  Казахстану  приблизиться  к  стандартам  европейского 

образования.  Результатом,  которого  стало  решение  Комитета  Министров  образования  46 

стран-участниц Болонского процесса о присоединении Казахстана к Болонскому процессу. 

11  марта  2010  г.  наша  республика  стала  полноправным  участником  европейского 

образовательного пространства. 

Включение  Казахстана  в  качестве  члена  Болонской  декларации  предполагает 

обязательства по исполнению его основных параметров: 

 



Трѐхуровневая система высшего образования

 



Академические кредиты ECTS; 

 



Академическая  мобильность  студентов,  преподавателей  и  административного 

персонала вузов; 

 

Европейское приложение к диплому; 



 

Контроль качества высшего образования. 



Внедрение  данных  параметров  в  первую  очередь  преследуют  цели  создания  зоны 

европейского  высшего  образования  и  продвижения  европейской  системы  высшего 

образования по всему миру. 

В настоящее время в национальной системе  уже реализована трехуровневая система 

высшего  образования  (бакалавриат-магистратура-докторантура),  использование  системы 

академических кредитов ECTS и кредитно-модульной технологии обучения. 

Данные  параметры  Болонского  процесса  получили  свое  распространение  в  ведущих 

отечественных университетах, в том числе и в Евразийском Национальном университете им. 

Л.Н. Гумилева. 

На  сегодняшний  день  ведется  активная  работа  по  совершенствованию  кредитной 

технологии обучения в ЕНУ им. Л.Н.Гумилева. В рамках реализации Правила организации 

учебного  процесса  по  кредитной  технологии  обучения  утвержденного  приказом 

Министерства образовании и науки РК от 20 апреля 2011 г. в нашем университете внедрена 

модульная  образовательная  программа,  созданная  с  учетом  «болонских»  принципов, 

характеризующихся следующими важнейшими чертами: 

- компетентностным подходом; 

- исчислением объема учебной нагрузки в кредитах ECTS (зачетных единицах); 

- модульной структурой 

Вкратце  поясним  логику  взаимодействия  данных  понятий.  Результаты  обучения  по 

каждой  дисциплине  описываются  с  помощью  компетенций,  представляющих  собой 

динамическую совокупность знаний, умений, навыков, способностей и личностных качеств, 

которую  обучающийся  должен  продемонстрировать  по  завершении  образовательной 

программы или ее части. Компетенции формируются у студента (магистранта, докторанта) в 

процессе  обучения,  когда  услышанное  на  лекции  анализируется  на  практических  занятиях, 



319 

 

проверяется в ходе текущей аттестации, отрабатывается на практике и т.п. Таким образом, за 



их  формирование  отвечают  самые  разные  виды  учебной  работы.  Совокупность  всех  видов 

учебной  работы,  формирующая  определенную  компетенцию  (или  группу  родственных 

компетенций)  составляет  модуль  образовательной  программы.  Вот  почему  нацеленные  на 

формирование  компетенций,  имеют  модульную  структуру.  Иными  словами,  они 

представляют собой не просто перечни теоретических дисциплин и практических курсов, но 

сопоставимые  по  объему  группы  модулей  –  имеющих  внутреннюю  логику  частей, 

отвечающих  за  формирование  той  или  иной  компетенции  или  группы  родственных 

компетенций. И, наконец, для того чтобы стало возможным соотносить объемы трудозатрат 

на  освоение  отдельных  модулей  или  целых  учебных  программ,  реализуемых  в  разных 

образовательных учреждениях, вводится единая система учета в так называемых кредитах – 

на  сегодня  это  ECTS  (European  Credit  Transfer  System  –  Европейская  система  перевода  и 

накопления кредитов). 

Трудоемкость  одного  казахстанского  кредита  теоретического  обучения  с  учетом 

аудиторных занятий и самостоятельной работы обучающегося в бакалавриате составляет 45 

часов  работы,  в  профильной  магистратуре  –  60  часов,  в  научной  и  педагогической 

магистратуре – 75 часов, в докторантуре – 105 часов. 

Центральным понятием кредитной технологии обучения является  термин «модуль».  

В настоящее время существуют множество трактовок данного термина. 

В педагогической литературе понятие «модуль» трактуется как: 

-  учебный  пакет,  охватывающий  концептуальную  единицу  учебного  материала  и 

предписанных учащимся действий; 

-  автономная,  независимая  единица  в  спланированном  ряде  видов  учебной 

деятельности,  предназначенная  помочь  студенту  достичь  некоторых  четко  определенных 

целей; 


- «изолированный  обучающий  пакет,  предназначенный  для  индивидуального  или 

группового  изучения  для  того,  чтобы  приобрести  одно  умение  или  группу  умений  путем 

внимательного  знакомства  и  последовательного  изучения  упражнений  с  собственной 

скоростью»; 

- интеграция  различных  видов  и  форм  обучения,  подчиненных  общей  теме  учебного 

курса или актуальной научно-технической задаче. 

В  нашем  понимании  модуль  это  самостоятельная  мобильная  единица  в  структуре 

дисциплины, 

обладающая 

автономностью, 

содержательной 

завершенностью 

и 

направленностью на формирование умений у обучающихся. 



Целью модульной программы является создание благоприятных условий для развития 

личности  посредствам  обеспечения  гибкости  содержания  обучения,  приспособления  к 

индивидуальным  потребностям  индивида  и  уровню  его  базовой  подготовки  путем 

организации учебно-познавательной деятельности по индивидуальной учебной программе.  

Модули подразделяются на следующие виды [2]: 

1)  общие  обязательные  модули  –  циклы  базовых  дисциплин,  формирующих  общие 

компетенции, напрямую не связанные со специальностью; 

2)  обязательные  модули  по  специальности  -  циклы  базовых  и  профилирующих 

дисциплин,  составляющие  основу  специальности  и  направленные  на  формирование 

профессиональных компетенций; 

3)  модули  по  выбору  для  определенной  специальности  –  циклы  дисциплин  по 

индивидуальному  профилированию,  направленные  на  формирование  возможных 

компетенций в рамках специальности

4)  модули  по  выбору,  выходящие  за  рамки  квалификации  –  циклы  дисциплин,  не 

относящиеся  к  специальности  и  направленные  на  формирование  дополнительных 

компетенций  (информационные  технологии,  иностранные  языки).  Один  модуль  состоит  из 

одной или нескольких дисциплин. 


320 

 

Стоит отметить, что при комплексном рассмотрении содержания обучающих модулей 



исключается  дублирование  в  изучении  предмета.  Модульная  программа  позволяет  усилить 

мотивацию  обучения,  поскольку  студент,  магистрант  или  докторант  заинтересован  в 

получении  информации,  посещении  лекций  и  лабораторно-практических  занятий. 

Продолжительность  одного  модуля  составляет  не  менее  одного  академического  периода. 

Большие по объему модули могут продолжаться в течение одного учебного года, но не более 

[2]. 


Таким  образом,  можно  утверждать,  что  внедрение  модульной  программы  является 

эффективным  средством  развития  познавательной  активности  обучающегося,  поскольку 

модульная программа направлена на личностное развитие. Включение в модуль дисциплин 

общих гуманитарных знаний независимо от специализации, что, в свою очередь, позволяет 

повысить общий уровень образования специалистов. 

Развитие кредитной технологии обучения в Евразийском национальном университете 

имеет  положительный  характер  и  позволит  в  будущем  приблизиться  к  европейским 

стандартам  образования.  Однако  данная  технология  нуждается  в  дальнейшем 

совершенствовании с учетом национальной специфики образования.   

Помимо упоминания достижений достигнутых и реализуемых ВУЗами Казахстана, в 

том числе внедрения кредитной технологии в ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, хотелось бы вкратце 

осветить  существующие,  на  мой  взгляд,  проблемы  внедрения  и  совершенствования 

кредитной технологии в национальной образовательной системе. 

В  настоящее  время  нужно  отметить  наличие  слабой  связи  между  отечественными 

университетами,  реализующими  внедрение  кредитной  технологии  обучения,  а  также  в 

обмене навыков  внедрения и достижении совершенствования кредитной технологии. 

Надо заметить что ВУЗы, в которых внедрена система кредитной технологии, должны 

стать  передовыми  научными  центрами  по  передаче  опыта  и  совершенствования  кредитной 

технологии. 

Развитие  национальной  образовательной  системы  невозможно  при  изолированности 

университетов с кредитной технологией. 

В  целях  совершенствования  кредитной  технологии  и  решения  вышеуказанных 

проблем необходимо реализация следующих мер: 

-  обеспечение  выезда  специалистов  занимающихся  разработкой  внедрением 

кредитной  технологии  в  зарубежные  университеты,  являющихся  лидерами  в  реализации 

данной технологии, с целью изучения передового опыта; 

-  реализация  и  дальнейшее  совершенствование  кредитной  технологии  обучения  с 

учетом национальной специфики образования; 

-  налаживания  тесного  сотрудничества  между  отечественными  университетами  в 

рамках реализации кредитной технологии и обмена информацией по совершенствованию и 

внедрению данной системы; 

-  организация  на  постоянной  основе  мероприятий  различного  формата  (круглых 

столов,  семинаров,  тренингов)  для  сотрудников,  преподавателей  университетов  (основной 

ячейкой  в  формировании  модульных  программ  являются  непосредственно  сами  кафедры) 

при  содействии  Министерства  образования  и  науки  РК  с  приглашением  зарубежных 

экспертов; 

- публикация методических пособий по кредитной технологий; 

Высшее  образование  призвано  работать  на  будущее  и  в  силу  этой  своей  миссии 

должно опережать систему требований, предъявляемых временем. 

 

Список литературы 



 

1.  Послание  Президента  Республики  Казахстан  Н.А.  Назарбаева  народу  Казахстана. 

27.01.2012 г. 


321 

 

 



2.  Послевузовское  образование.  Докторантура.  Основные  положения  ГОСО  РК 

5.04.034 – 2011. 



 

 

 

Е.Қ. Боранқұлов 

педагогика ғылымдарының кандидаты 

erkinbek74@mail.ru

 

Ж. Бауырқан 

2 курс магистранты 

 

БЕЙНЕЛЕУ ӚНЕРІ САБАҒЫ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ КӚРКЕМ-

ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚАБІЛЕТТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ 

 

Елдің  әлеуметтік,  экономикалық,  рухани  даму  деңгейі  сол  қоғамдағы  жеке  адамның 



шығармашылық мүмкіншілігіне байланысты. Себебі  «Отан от  басынан басталады» демекші 

қоғам адамдардан тұрады. Ал қоғамның жан-жақты дамуы әрбір адамға тікелей байланысты. 

Әрбір  адам  шығармашылық  қабілетке  тумысынан  бейім  келеді.  «Шығармашалық  –  бұл 

адамның ӛмір шындығында ӛзін-ӛзі тануға ұмытылуы, ізденуі. Ӛмірде дұрыс жол табу үшін 

адам  дұрыс  ой  түйіп,  ӛздігінен  сапалы,  дәлелді  шешімдер  қабылдай  білуге  үйренуі.  Адам 

бойындағы  қабілеттерін  дамытып,  олардың  ӛшуіне  жол  бермеу  адамның  рухани  күшін 

нығайтып,  ӛзін-ӛзі  табуына  кӛмектеседі.  Ӛйткені,  адам  туынды  ғана  емес,  тудырушы, 

жаратушы да. Ол ӛзін-ӛзі, ӛзінің шынайы болмысына бастайтын жол іздеуі керек. Адам ӛзін-

ӛзі  жетілдіруге  де,  сонымен  қатар  ӛзін-ӛзі  жойылуға  да  қабілетті  болады.  Адамның  ӛз 

болмысын  тануға  ұмытылуында  кӛмектесіп,  тереңде  жатқан  талап-тілегін,  қабілеттерін 

дамыту,  сол  арқылы  оған  толыққанды  ӛмір  сүру  үшін  жаңа  рухани  күш  беру  білімінің  ең 

маңызды мақсаты болып табылады» [1]. 

Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы ӛсіп келе жатқан жеткіншек ұрпақтың мәдени 

ӛрісін  кӛтеру,  сұлулықты  қабылдау  қабілетін  қалыптастыру  арқылы  тӛл  мәдениеттің 

белсенді  жасаушысы,  иесі,  жалғастырушысы  болуына  зор  мән  берілуде.  Сонымен  қатар 

оқушылардың  ӛз  елінің,  халқының,  соның  ішінде  ӛзі  мекен  ететін  аймақтың  мәдениетіне, 

дәстүрлеріне  деген  сезімдік-эстетикалық  қарым-қатынасын  қалыптастыру  –  бейнелеу  ӛнері 

пәнінің негізгі міндеті болып отыр. 

«Біз  ӛзіміздің  болашағымызды,  жеке  балаларымыздың  болашағын  қандай  күйде 

кӛргіміз  келеді,  осыны  айқындап  алатын  уақыт  жетті»  деп  кӛрсетілген  Елбасы 

Н.Ә.Назарбаевтың  2030  жылға  арналған  стратегиялық  бағдарламасында.[2]  Сондықтан  да 

еліміздегі  ұлттық  қоғамды  кемелдендіру  ел  болашағы  –  жас  ұрпақты  жаңа  инновациялық 

әдісте рухтық тәлім және білім негіздерімен қаруландырып, қалыптастыру қажет. 

Жас  жеткіншектерді  жан-жақты  етіп  тәрбиелеу  –  ең  басты  мәселелердің  бірі.  Оны 

шешудің  негізгі  бір  тармағы  –  эстетикалық  тәрбие  беру  барысында  ерекше  үлес  бейнелеу 

ӛнерінің  еншісіне  тиетіндігінде.  Бұл  жӛнінде  танымал  ғалым  Ф.Жұмабекова:  «Бейнелеу 

ӛнері  тәрбие  құралы  ретінде  баланың  жеке  басының  жан-жақты  дамып,  қалыптасуына 

тікелей  әсер  етеді»,  -  дейді.[3]  Бейнелеу  ӛнерімен  танысу  барысында  баланың  ақыл-ойы 

жетіліп,  жағымды  мінез-құлықтары  мен  адамгершілік  қасиеттері  қалыптасып,  әсемдік  пен 

сұлулықты  қабылдау  қасиеті  артады.  Яғни,  қоршаған  ортаға,  табиғатқа  деген  эстетикалық 

сезімі шыңдала түседі. 

Бейнелеу ӛнері ӛзінің бай тарихы, терең мазмұнды алуан түрлі ерекшеліктерімен жас 

ұрпаққа рухани, эстетикалық тұрғыда әсер етіп, балалардың саналы қасиеттерін дамытатыны 

анық.  «Сурет  салуы  сүю  -  ӛмірді,  табиғатты,  айнала  қоршаған  ортаны  сүю.  Ол  адамның 

ақыл-ой  парасатын  ӛсіреді,  танымын  кеңейтіп,  ізгілікке,  әсемдікке  үйретеді,  ӛмірдегі 

келеңсіз  құбылыстармен  ымырасыз  күресуге  тәрбиелеп,  халқына,  еліне,  жеріне  деген 

сүйіспеншілікке баулиды», - дейді танымал ұстаз Ә.Тӛлеубаев. 


322 

 

Адамның  басқа  қабілеттері  сияқты  оның  эстетикалық  қабылдағыштығы  да  ұдайы 



дамып, тәрбиеленіп отырады. Эстетикалық қабылдау әрқашанда заттар мен құбылыстардың 

тек  сыртқы  пішіндері  мен  белгілері  ғана  емес,  олардың  ішкі  сапалық  белгілеріне  баға 

берумен  де  байланысты.  Сондықтан  эстетикалық  және  идеялық  құбылыстар  ӛзара 

байланысты және үлкен танымдық мәні бар. Бұл мәселе жӛнінде қазақтың заңғар жазушысы 

М.Әуезов:  «Кӛркем ӛнердің міндеті табиғатқа еліктеу емес, оның сырын ашу. Кӛркем ӛнер 

біздің  ішкі  дүниеміз  бен  жан-жүйемізге  әсер  етіп,  адамдық  қалпымызды  тәрбиелейді»,  - 

деген болатын. 

Табиғатты тамашалай алатын бала оның жетілген элементтеріне ұқыпты қарап, сақтай 

алады. Қоршаған ортаға адамгершілікпен қарауды қалыптастыратын эстетикалық сезімдер де 

осының негізінде дамиды. Эстетикалық тәрбие беруде экскурсияның да маңызы аса зор. Бұл 

–  оқу-тәрбие  жұмысының  мазмұнды  да  қызықты  түрі.  Экскурсия  оқушыларды  бейнелеу 

ӛнері  сабақтарында  алған  білімдерін  кеңейтіп,  тереңдетіп,  тиянақтауға  септігін  тигізеді. 

Мұғалім  әрбір  экскурсияның  алдына  белгілі  мақсат  қойып,  бейнелеу  ӛнері  бойынша 

шығармашылық  жұмыстардың  ерекшелігі  жайлы  айқын  түсінік  беруі  тиіс.  Экскурсияның 

танымдық бағыты болумен қатар оның эстетикалық тәрбие мақсатын да ескеру керек. 

Мәселен:  1.Тақырыптарға  сурет  салуға  арналған  сабақтар  үшін  жыл  мезгілдері 

бойынша  ауа  райы  элементтеріне  (кӛктегі  тез  ғайып  болатын  ақша  бұлттар,  жапырақтар, 

күннің батуы және шығуы, т.б.) оқушылар назарын баса аудару қажет. 2.Заттың ӛзіне қарап 

кескінін  салуға  арналған  сабақтар  үшін  бақылау  қашықтығына  (кетіп  бара  жатқан  немесе 

келе  жатқан  машина не  адамдар,  қала  немесе  ауыл  ӛмірінің  еңбек  ырғағы,  бояудың  қанық, 

ашықтығы,  т.б.)  балалар  назарын  баса  аудару  керек.  3.  Декоративті  сурет  салу  сабақтары 

үшін  ағаштардың  жазғы  және  күзгі  кездегі  жапырақтарының  пішіні  мен  түсіне  балалар 

назарын  аударып,  гүл  желектері  мен  жапырақтарының  пішіндері  мен  түсі  арасындағы 

айырмашылықтарға талдау жасатқан жӛн.Мұғалімнің басты міндетіне табиғат пен қоршаған 

ортадағы  пішін  мен  түстің  кӛптігі  мен  алуандығын  балаларға  байқату  жатады.  Баланың 

эстетикалық байқағыштығын қоршаған ӛмірге талғампаздықпен қарау арқылы дамыту керек. 

Соның ӛзінде ер бала мен қыз баланың қоршаған ортаға қатынасы әр түрлі болады. Мысалы, 

ер  балаларды  кӛбіне  машиналардың  маркалары,  олардың  формалары,  әртүрлі  ойын 

әрекеттері (футбол, волейбол, дойбы, т.б.) қызықтырады. Ал қыз балалар кӛбіне құстардың 

даусына, гүл шоқтарына, олардың түрлері мен түсіне кӛңіл аударады. 

Осылайша  таңдай  қарау  негізінде,  балалардың  эстетикалық  байқағыштығы  барлық 

сабақ үстінде дамытып отыру керек. Мысалы, заттың ӛзіне қарап суретін салғанда мұғалім 

оның  моделін  кӛрсетіп  талдайды.  Осы  сияқты  тақырып  бойынша  және  декоративті  сурет 

салу да баланың эстетикалық байқағыштығын дамытады. Бейнелеу ӛнерінің ерекшелігі оның 

танымдық және тәрбиелік міндеттерін белгілейді. Сурет салу барысында бала салып жатқан 

обьектісіне  іштей  баға  береді  және  оның  сезімдері  (оның  ішінде  эстетикалық  сезімдері  де) 

үлкен  роль  атқарады.  Сюжетті  таңдап  алу  –  бейнелеу  ӛнеріне  тән  ерекшелік.  Бұл  бала 

жұмысының  бірінші  кезеңі.  Кейде  балалар  арасынан  «қиялшылдарды»  байқауға  болады. 

Олар  ертегі,  түрлі  оқиғаларды,  әлем  кеңістігін,  ғарыш  кемелерін  салуға  әуес  келеді.  Ал 

«батылдарға»  шындық  ӛмірді  бейнелеуге  тікелей  кірісетіндер  жатады.  Балалар  сурет 

бояуының  ашық,  айқын  болғанын  ұнатады.  Бұл  олардың  эстетикалық  талғамынан  туады. 

Баланың салған суретінің эстетикалық сапасына мұғалім әсер ету қажет. Заттың ӛзіне қарап 

немесе  тақырып  бойынша  сурет  салғанда,  олардың  ӛлшемдерінің  пропорциясының 

сақталуына  кӛңіл  аудару  қажет  (мәселен,  суретте  адамның  үлкендігі  үйдікімен,  құстардың 

үлкендігі  ағаштардың  үлкендігімен  үйлесімін  тапқаны  жӛн).  Сурет  сапасына  әртүрлі 

бейнелеу материалдарын (акварель, гуашь, картон, қағаз, мата, фольга, пластилин, табиғи саз 

және  т.б.)  орынды  пайдаланудың  да  үлкен  маңызы  бар.  Қиялдау  арқылы  сурет  салғызу. 

Ұнатқан  кейіпкерге  мінездеме  беру.    Ой  шапшаңдығын  сӛз  байлығын  дамытуда  салған 

суреттерін  әңгімелей  білу.  Мәтін  ертегі  әңгіме  бойынша  сурет  салғызу.  Ал  сабақтан  бос 

уақытта  оқушылардың  шығармашылық  қабілетін  дамытудың  жұмыс  түрлері.  Орталық 

мұражайға  апару.    Әр  түрлі  кездесулер  ӛткізу,  әр  тақырыпта  пікір  талас  алған  әсерлерін 


323 

 

суретке  бейнелеу.  Журналдарға  жазылу,үнемі  пайдаланып  отыру.  Осындай  жұмыстарды 



үнемі жүргізу оқушыларды шығармашылыққа баулуға шәкірт бойындағы қабілет кӛзін ашып 

тілін  байытуға  қиялын  ұштауға  ӛз  бетінше  ізденуге  зор  әсерін  тигізеді.  Бала  бойындағы 

Қабілетті  ашу  оқушының  шығармашылық  бағытта  дамуына  жете  мән  беру  болып 

табылады.Жастардың  Танымдық  шығармашылық  қабілетін  дамыта  оқыту  олардың  сабаққа 

деген  қызығушылығын  оятып  ойын  Ынтасын  дамыта  түседі.Мұның  барлығына  ұстаздың 

ролі ӛте зор. Тӛменгі сынып оқушылармен жұмыс жасауда теориялық талдау қортындылары 

мен  ӛзіндік  бақылауды  пайдалана  отырып  оқушының  білім  білік  дағдыларын  арттыратын 

бейнелеу әрекетіндегі сурет салудағы әдіс-тәсілдерді ұсыну керек. 

Біздің  басты  тақырып  ретінде  алып  отырған  «Шығармашылық»  сӛзінің  тӛркіні 

(этимологиясы)  «шығару»,  «ойлап  табу»  дегенді  білдіреді.  Демек,  оны  жаңа  нәрсе  ойлап 

табу,  сол  арқылы  жетістікке  қол  жеткізу  деп  түсіну  керек.  Философиялық  сӛздіктерде  «... 

шығармашылық  -  қайталанбайтын  тарихи-қоғамдық  мәні  бар,  жоғары  сападағы  жаңалық 

ашатын іс-әрекет», - деп түсіндіріледі. 

Арнайы  әдебиеттерде  «шығармашылық»  ұғымына  әртүрлі  анықтамалар  берілген. 

Мысалы,  С.И.Ожеговтың  сӛздігінде  «Шығармашылық  –  жаңа  материалдық  және  мәдени 

құндылықтардың  ӛмірге  келуі»  деген  анықтама  беріледі.  Ал,  энциклопедиялық  сӛздікте 

«Шығармашылық - адамның іс-әрекетіндегі ӛз бетінше жұмыс жасау мен белсенділіктің ең 

жоғары  формасы.  Бұл  қандай  да  бір  нәрсені  ӛзгерту,  жетілдіру,  жаңасын  ойлап  табу, 

түпнұсқасын  шығаруға  деген  қажеттілік»  делінген.  Белгілі  психолог  С.Л.  Рубинштейн 

«...шығармашылық  деп  нәтижесінде  жаңа  түпнұсқалық  және  әлеуметтік  кұнды  ӛнім 

дайындалатын  іс-әрекет  аталады»,  -  дейді.  Б.Д.  Элконин  шығармашылығында  мынадай 

анықтама береді: «Шығармашылық - бұл ерекше тұрғыдағы жасампаздық, жаңадан жасалған 

нәрсе,  бұрынғы  нәрселердің  механикалық  қайталануы  емес,  ол  ӛзінің  сонылығымен, 

біртумалығымен  ерекшеленетін  болса,  ӛзін-ӛзі  куәлендіретін,  дәлелдейтін  болса,  онда  бұл 

нәрсені  туғызған  шығармашылық  акт  туралы  сӛз  қозғауға  болады».  Г.  Юдин  оқушының 

шығармашылық әрекетінің негізгі белгілері мен оларға сәйкес қалыптасатын қабілеттерін мына 

түрде қарастырады: 

- оқушының шығармашылық іс-әрекетінің міндетті түрде талап етілуі; 

- оқушының шығармашылық іс-әрекетінің пайда болуының жан-жақтылығы; 

-

 



сыныптағы  ерекше  эмоциялық  шығармашылық  атмосфера  және  оқушының 

қызығушылығы; 

-

 

оқушының жаңа бір нәрсені ашуы. 



Кӛрнекті  психолог  Л.С.Выготский  «шығармашылық»  деп  жаңалық  ашатын  әрекетті 

атаған.  Ӛйткені  әрбір  жаңалық,  әсіресе,  интеллектуалдық  тұрғыдағы  болса,  ол  баланың 

психикасын жаңа сапалық деңгейге кӛтереді деп есептейміз. 

Бірінші  сыныпқа  келген  оқушының  бейнелеу  әрекетіндегі  біліктілік  пен  дағдылар 

деңгейінің  арасында  алшақтық  ӛскені  байқалады.  Сурет  салу  деңгейі  тӛмен  оқушының 

қарапайым  кӛркемдік  қабілеттерін  дамыту  мен  кӛркемдік  әрекет  деңгейі  биік  оқушының 

қабілеттілігін  әрі  қарай  жетілдіруге  жағдай  жасайтын  сабақ  ұйымдастырушы  педагог  үшін 

қиынға соғатыны мәлім. Бұл үшін жақсы сурет салатын оқушы мен бейнелеу дағдысы нашар 

дамыған оқушылармен біріктіре отырып ӛткізу тиімді болмақ. Жақсы сурет салатын оқушы 

дайындығы  нашар  оқушыға  Оның  жанында  немесе  алдында  отырып  сурет  салудың 

қарапайым  орындаушылық  амалдарын  еріксіз  кӛрсетеді.  Сурет  салмас  бұрын  салынатын 

суреттің  ой-түйінін  құрылыстың  шешімін  айтып  талқылап  алған  жӛн.  Сонда  дайындығы 

нашар  оқушы,  жақсы  сурет  салатын  оұушының  суретіне  қарап  кӛшірсе  ӛзінің  жеке  ӛй 

түйінін  сақтап  қалады.  Суретті  жақсы  оқушыға  кӛркем  бейнені  айқындау  анығырақ  етуге 

мүмкіндік  беретін  бір  емес  бірнеше  амалдврды  қолданумен  байланысты  күрделенген 

тапсырмалар  беру  қарастырылады.  Мысалы:  салынған  суреттегі  бұйымға  сәндік  ӛнердегі 

ӛрнек  түзгіштерін  ендіру  арқылы  безендіріліп  суреттегі  обьектілерге  қозғалыс  беретіндей 

етіп, олардың бір бірімен байланысын кӛрсетуді ұсынған жоқ. Осылайша жұмыс жасағанда 

мұғалімнің  әрбір  балаға  жеке  тәтпіштеп  айтпай  жатып-ақ  уақытты  үнемдеуге  мүмкіндігі 


324 

 

артады.  Сыныпта  сурет  салу  барысында  тӛмен  сынып  оқушыларының  ойын  дамытудың 



жолы болып табылатын , бір бірімен сӛйлесіп ой бӛлісіп қарым қатынас жасауы да пайдалы. 

Сол себепті ӛзімен парталас достарының дер кезінде айтқан кеңесі бейнелеудің кейбір ӛзіне 

тән  бӛлшектерпмен  толықтырылып  байытылып  отыруына  септігін  тигізеді.  Оқушыны 

шеберлік  орындау  тәсілдерінің  атауларымен  таныстыруда  ойын  түрлерін  пайдалануға 

болады.  Мысалы:  Суретші  сурет  салу  барысында  қандай  кӛркемдік  нәрсе  құралдарды 

пайдаланатындығын  кӛрнекі  түрде  кӛрсету  үшін  бір  оқушыны  суретші  салған  әр  түрлі 

жанрдағы  шығармалар,  мольберт,  кенеп,  түрлі  түсті  әр  түрлі  химиялық  құрамдағы  бояулар 

(акварель,  майлы  бояу,  гуаш,  сангина,  туш,  пастел,  кӛмір  )  қылқаламның  бірнеше  түріғ, 

қағаз,  қатты  қағаз.  Кӛрермендер  суретшімен  сұрақ-жауап  арқылы  қарым-қатынаста 

шығармамен және ол пайдаланған әр түрлі кӛрмені нәрселермен таныс бола алады. 

Бейнелеу  ӛнерi  сабағының  қоғамдағы  алатын  орны  ӛз  алдына  ерекше.  Бейнелеу 

ӛнерiнiң  басты  мiндетi  –  балаларға  бейнелеу  ӛнерiнiң  барлық  түрлерiнен  жалпы  мағлұмат 

беру,  қарапайым  заттардың  суреттерiн  бейнелеудi,  ӛмiрдегi    әдемi  мен  жаманды  ажырата 

бiлуге  үйрету  және  оқыту  арқылы  оқушылардың  эстетикалық  сезімдерін  қалыптастыру. 

Әрбiр оқушы бейнелеу ӛнерi сабағы арқылы ӛзiн қоршаған ортадағы заттардың  әдемiлiгiн, 

табиғаттың  әсемдiгiн  және  осы  әдемiлiктердi  кӛрiп  сезiну  арқылы  ӛзiнiң  шығармашылық 

қабiлетiн жетiлдiре алады.[3] 

Бейнелеу ӛнер сабақтарында шығармашылық жұмыстардың әр түрлі тұрпаттары мен 

әдіс  –  тәсілдер  түрін  пайдалану  оқушының  сурет  салудағы  шығармашылық  тәсілдерін 

игеруге  кӛмектеседі.  Қоғамда,  айналамыздағы  ортада  болып  жатқан  қарқынды  ӛзгерістер, 

шығармашылық  қабілеті  бар,  қажетті  жағдайда  шешім  қабылдай  алатын  жеке  тұлғаның 

алдына  үлкен  талаптар  қояды.  Оқушылардың  шығармашылық  тұлғасын  дамыту  және  оны 

тәрбиелеу  –  бүгінгі  таңдағы  кӛкейкесті  мәселелерінің  бірі.  Шығармашылық  тұлға  –  бұл 

қызығушылықты  білдіріп,  қабілетті,  белсенділікті  танытады.  Шығармашылық  дегеніміз  – 

адамның  ӛмір  шындығында  ӛзіңді  тануға  ұмтылуы,  ізденуі.  Ӛмірде  дұрыс  жол  табу  үшін, 

дұрыс  ой  түйіп,  ӛздігінен  саналы,  дәлелді  шешімдер  қабылдай  білуге  үйренуі  керек.  Тұлға 

бойындағы  қабілеттерін  дамытып  олардың  ӛшуіне  жол  бермеу,  оның  рухани  күш  беру 

білімнің  ең  маңызды  мақсаты  болап  табылады.  Тұлға  дарындылығының  табиғаты, 

шығармашылық  қабілеті,  дамуының  қайнар  кӛзі,  шығармашылық  мүмкіншіліктерінің 

психологиялық құрылымы. Мұның барлығы арнайы ізденісті қажет етеді. қазіргі психология, 

педагогика ғылымдарында осы мәселеге қатысты зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Мысалы: 

Я.  А.  Пономарев,  Н.  С.  Лейтес,  В.  А.  Крутецкий,  Е.  Е.  Кравцова,  В.  Т.  Кудрявцев  сынды 

ғалымдардың  зерттеулеріне  сүйене  отырып,  қабілетті,  дарынды  шығармашылық  тұлғаны 

дамыту  жолдарын  айқындауға  болады.  шығармашылық  дарындылықтың  ӛз табиғатына  тән 

ерекшеліктері  бар.  Ғалымдар  шығармашылық  дарындылықтың  туа  біткен,  сондай-ақ  жүйе 

пайда  болатын  сипаты  жӛніндегі  кӛзқарастарды  қуаттайды.  Қоршаған  ортаның,  тәрбиенің 

және дамудың әсерінің нәтижесінде оқушының шығармашылық тұлғасын қалыптастырудың 

сипаты  айқын  кӛрінеді.  Тұлғаның  рухани  ӛсуі  және  дамуы  бойынша  жүргізілетін  ғылыми 

зерттеулер  мен  бақылаулар  іс-әрекетке  деген  қызығушылық  пайда  болып,  ынтасы  артады, 

қажетті  дағдылар  қалыптасып  отырады  деген  тұжырымдар  жасаған.  Оқушының 

шығармашылық  тұлғасын  қалыптастыруда  кӛптеген  ғалымдар  қиялдың  дамуын  жалпы 

психологиялық дамуымен байланыстырады. Оқушыларды шығармашылық жұмысқа баулып, 

олардың  белсенділіктерін,  қызығушылықтарын  арттыра  түсу  үшін,  қиялдың,  қабілеттің 

сабақта және сабақтан тыс уақытта, пәнаралық байланыста дамытуда әр түрлі әдіс-тәсілдерді 

қолдануға болады. 

Қазір білім беру саласына жаңа талаптар қойылып отырғаны белгілі. Бұрынғы оқыту 

жүйесіне  қойылған  талап,  оқытудың  әдістемесін  жетілдіру  болатын  болса,  енді  әрбір  бала 

жеке тұлға ретінде ескерілуі керек. Баланың жеке даралық қабілетін ескермейінше оқытудың 

нәтижесі  толық  болмайтынын  психология  ғылымы  дәлелдеп  берді.  Әсіресе,  бала  5-  6 

сыныптарға  келгенде  сурет  салуға  деген  құлшынысының  тӛмендей  түсетіндігін  байқадық. 

Шығармашылық  қабілеті  баяулап,  затқа  қарап  салуға  деген  ыңғайы  арта  түсетіндігі 


325 

 

анықталған.  Дәл  осы  сәтте  олардың  шығармашылық  қабілеттерін  арттырудың  болашақ 



маман даярлауға деген үлесі зор. 6 сыныптан кейін сурет сурет сабағы болмайтыны белгілі, 

ол  әрі  қарай    геометрия,  9  сыныпта  сызу  сабағымен  ұштасатыны  белгілі.  Бірақ,  бұл  кезде 

балалардың 

емін-еркін 

ойлап, 

кӛркем-шығармашылық 



қабілеттері 

онша 


дами 

қоймайтындығын байқадық. Бұған дәлел ретінде мен ӛзім мектеп қабырғасында оқып жүрген 

кезде  6  сыныпқа  дейін  сурет  сабағында  суретке  деген  құлшынысым  ӛте  жақсы  болды, 

менімен  бірге  біраз  балалар  да  суретке  қызыға  салып,  ертегілерге  байланысты  суреттер 

салып жүрдік, бірақ 7-8 сыныптарға қарай сурет салуға деген кӛп баланың ынтасы тӛмендеп 

кетті.  Мен  ӛзім  мектептегі  қабырға  газеттерін,  кӛркемдеу  жұмыстарына  кӛмектесу  арқылы 

ғана  суреттен  қол  үзбедім.  Кейін  біздің  үйде  компьютер  пайда  болды,  оның  арнайы  сурет 

салатын  бағдарламасын  ашып,  сурет  салдып  кӛрдім,  суреттерді  салған  сайын 

қызығушылығым  арта  түсті.  6  сыныптан  кейін  компьютермен,  арнайы  бағдарламалар 

арқылы    сурет  салғызуды  жалғастырса  ол  да  баланың  шығармашылығының  арта  түсуіне 

септігін  тигізеді  деген ойдамын.  Сурет  салуға  деген  ынтаның,  сол  арқылы  шығармашылық 

қабілетінің    арттыруын  мектеп  ішілік,  мектеп  аралық,  ауылдық,  аудандық,  қалалық 

кӛрмелерді  жиі  ұйымдастырып,  оқушыларды    жаппай  тарту  ӛте  тиімді  болып  келетінін 

байқадық.. 

Кӛптеген  педагогтар  мен  психологтар  пікірлеріне  қарағанда,  оқушылардың  түрлі 

пәндердегі  білімдер  мен  біліктерді,  бейімділіктердің  жеке  элементтері  арасындағы 

байланыстарды  байқап  және  қабылдануы  олардың  білімдерін  жүйеге  түсіреді,  ақыл-ойына 

серпіліс тудырады, таным қызметіне шығармашылық сипат береді. 

Белгілі  ғалым  А.  Лилов  шығармашылықты  былай  сипаттайды:  «шығармашылықтың 

жалпы  зандылығының  моменттері  мынада:  шығармашылық  қоғамдық  құбылыс,  оның 

әлеуметтік мәнділігі қоғамға қажетті және пайдалы құндылық туғызады, қоғам қажеттілігін 

ӛтейді, объективтік шындықпен бірлескен саналы қоғамдық субъктінің жасампаздығы». 

Философтар мен психологтардың пікірінше, шығармашылық  адамның әрекетінің кез 

келген  аймағында  -  бұл  объективті  жаңа  және  бұрын  болмаған  шығарманы  тудыру. 

Дегенмен,  балалардың  шығармашылығында  белгілі  тәжірибесінің  жетіспеушілігінен,  білім, 

білік,  дағдының  жетіспеушілігінен  кемшіліктер  байқалып  келеді.  Осыған  қарамастан 

балалардың  шығармашылығын  дамытудың  объективті  жэне  субъективті  мәні  бар.  Балалар 

шығармашылығының  объективтік  мәні  жүйелі  жүргізілген  процесс  нәтижесінде  үйлесімді 

дамып,  тек  отбасының  сұранысын  ғана  емес,  қоғамның  қажеттін  қанағаттандыратын  сапа 

қалыптасады. Бала сурет сала, қия және желімдей келе, бірінші кезекте ӛзі үшін субъективті 

жаңа бұйымды алады. Субъективтік құндылығын шығармашылық ӛсу құралы ретіндегі мәні 

тек нақты индивидтерге ғана емес, қоғам үшін маңызы зор. 

Шығармашылық  адамның үдеріс барысында қоғамдық маңызы бар жаңаны танитын, 

ашатын, ойлап табатын, жасап шығаратын қызметі деген кӛзқарасты қолдаймыз. 

Қазіргі  заманғы  философиялық  сӛздікте:  «Шығармашылық  жаңа  объектілер  мен 

сапалық белгілер, жаңа бейнелер мен білімдердің, жаңаша сӛйлесу мен қатынас тізбектерін 

тудыратын  адамның  іс-әрекеті  делінген.  Іс-әрекеттен  таным  үдерісі  диалектикалық 

зандылықтарға (санның сапаға аиналуы, қарама-қайшылығы, терісті терістеу) негізделгенде 

ғана  нәтижелі  олады.  Сонда  шығармашылық  біздің  ойымызша,  жаңаны  кӛру,  іздесгіруге 

турта болып, шығармашылық  іс-әрекетінде жаңаны жасап шығарумен анықталады. 

Білім берудің мазмұны ең алдымен қоғамның, мектептің алдына қоятын мақсаттары 

және міндеттерімен анықталады. Сонымен бірге оқудың мазмұнын анықтауда дидактиканың 

талаптары  да  ескеріледі,  себебі  соның  негізінде  ғана  қай  жаста,  қандай  кӛлемде,  қандай 

пәндерді оқуға болатындығын дұрыс шешуге болады. 

Бейнелеу ӛнері  пәні,  негізінен, оқушыларға эстетикалық  тәрбие беруге бағытталады. 

Бейнелеу ӛнері пәнінің басты құндылығы да осында. Біз болашақта бәсекелестікке қабілетті 

шығармашылық  құндылыққа  бай  еліміздің  ертеңдерін  тәрбилеп  шығарамыз  десек, 

мектептегі бейнелеу ӛнерін жетілдіру керек екенімізді ескеруіміз керек. Бейнелеу ӛнерін жас 

кезінен  бастап  жақсы  меңгерген  бала  ӛзге  пәндерді  де  барынша  жақсы  әрі  жан-жақты 


326 

 

шығармашылық  түрде  меңгереді  деуге  әбден  болады.  Бейнелеу  ӛнерін  жастайынан  жақсы 



меңгерген  оқушы  болашақта  кез  келген  мамандықты  шығармашылық  тұрғыдан  жетілдіру 

барысында  жақсы  кӛмегін  тигізері  баяғыдан  дәлелденген.  Бейнелеу  ӛнерін  жақсы  меңгеру 

ӛзге  пәндерді  де  барынша  жетік  меңгеруге  тигізеді  деген  сӛз.  Осы  пәнаралық  байланыс 

педагогика  ғылымының  басты  мәселесі  болуымен  бірге  қазіргі  заманғы  ғылымдардың 

интеграциялану  тенденциясы  жағдайында  мектептер  жүйесінің  білім  мазмұнын 

айқындаудың  басты  шарты  болып  саналады.  Сол  үшін  де  адам  бойында  болмысында  бар 

«шығармашылық»  атты  қасиетімізді  одан  әрі  жетілдіре  түсуімізге  осы  бейнелеу  ӛнерінің 

алар орны ерекше екенін ерекше ескерсек, болашақ еліміздің ертеңдерін тәрбилеуді мектеп 

қабырғасынан бастағанымыз жӛн. 

 



1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   53


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал