Л. Н. Гумилева L. N. Gumilyov eurasian national university



жүктеу 6.05 Mb.

бет32/53
Дата22.04.2017
өлшемі6.05 Mb.
1   ...   28   29   30   31   32   33   34   35   ...   53

 

 

 

Р.С. Ниязова 

техникалық ғылымдар кандидаты,аға оқытушы 

Rozamgul@List.ru

 

 

ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНДАҒЫ АВТОМАТТЫ БАСҚАРУ ЖҤЙЕСІ 

 ЖӘНЕ ҚАШЫҚТАН ОҚЫТУ 

 

Соңғы жылдары елімізде қоғамдық  сана түбегейлі  ӛзгеруіне байланысты әлеуметтік, 



мәдени,  экономикалық  мәселелер  ӛз  шешімін  күтіп  отыр.  Оқытуды  ақпараттандыруда 

277 

 

мамандардың  алған  білік,  дағдылары  қоғамның  даму  жолын  анықтауға  кӛмектеседі. 



Экономикасы жоғары дамыған алдыңғы қатарлы елдердің тәжірибелеріне иек артар болсақ, 

жоғары оқу орнын ақпараттандыру экономика, ғылым  мен мәдениеттің қарқынды дамуына 

жол  ашады.  Оқыту  жүйесі  азаматтардың  жасына,  ұлтына,  діни наным-сеніміне  қарамастан, 

мүмкіндіктерін жан-жақты ашуға бағытталған. Ол үшін жоғары оқу орындарын реформалау, 

оған түбегейлі ӛзгерістер енгізу ісі оқыту жүйесінің барлық кезеңдерін қамтуы керек. Атап 

айтқанда,  білім  беру  және  кәсіби  бағдарламалардың  құрылымы  мен  мазмұнын,  оқу 

орындары  мен  оқытуды  басқару  жүйесін  түбегейлі  ӛзгертуді  қажет  етеді.  Жоғары  білім 

жүйесін реформалаудың негізгі міндеті ретінде: 

 

үздіксіз білім беруді қалыптастыру, оның барлық деңгейлерінің қолжетімділігі;  



 

білім 



беруді 

гуманитарландыру, 

адамзаттық, 

рухани, 


адамгершілік 

құндылықтарға ерекше мән беру, гипертрофты техникалық тенденцияларға қол жеткізу

 

жоғары білімді жергіліктендіру, білім берудің кӛпсатылы кеңістігін құру, білім 



берудің ұлттық жүйесін қалыптастырып, дамыту; 

 



білім беру ісін деполитизациялау, яғни оны идеологиялық догмадан арылту

 



азаматтардың  қабілетін  дамыту,  мүдделері  мен  қызығушылығын  ескере 

отырып, жоғары білімді дербестендіру; 

 

тұлғаны  қалыптастыруға  бағытталған,  білім  берудің  дамытушылық  сипатын 



арттыру шараларын жатқызуға болады. 

Жекелей  оқытудың  негізгі  критерийі  ретінде  уақыт  ӛлшемін  алуға  болады. 

Мамандардың  біліктілігін  арттыру  және  қайта  дайындау  жүйесінде  уақыт  критерийі  оқу 

орындарындағы  сабақ  кестесінде  кӛрсетілген  материалды  игеруде  маманға  қажетті  уақыт 

мерзімі  берілмейді.  Сонымен  қатар  оқыту  бағдарламалары  да  оқитындардың  жекелеген 

мүдделерін  ескермейді.  Сол  себепті  дербес  оқытудың  балама  жолдарын  іздестіру  жаңадан 

туындап отырған мәселе емес, бұрыннан ӛз шешімін таппай келе жатқан ӛзекті мәселелердің 

бірі болып табылады. 

Бүкіл дүние жүзінде сырттай оқыту түрінде баспа мәтіндері мен оқыту материалдары 

таратылады. Алайда оқытудың бұл түрінде мамандар тарапынан оқу материалын меңгеруге 

қажетті ішкі уәждердің болмауына байланысты ақауы кӛп жол болып табылады. Оқытудың 

бұл  түрінде  мамандардың  қызығушылығы  тӛмен  болады  әрі  оқу  сапасы  да  ӛз  деңгейінде 

болмайды. 

Жоғары білім беру жүйесін түбегейлі ӛзгертуде негізгі принциптер ретінде: 

 

барлық  азаматтар  үшін  жоғары  білім  алуда  тең  мүмкіндіктер  жасау  (тең 



мүмкіндіктер принципі); 

 



оқыту  түрі,  дайындық  деңгейі  мен  мерзімі  бойынша  жоғары  білімнің 

кӛптүрлілігін қамтамасыз ету (кӛптүрлілік принципі); 

 

білім беру бағдарламаларының жоғары академиялық  деңгейін қамтамасыз ету 



(сапа принципі); 

 



үздіксіз  білім  беру  жүйесінде  оқытудың  түрлі  деңгейлерінің  бірізділігі  мен 

бірлігі (бірлік пен бірізділік принципі); 

 

мемлекет  тарапынан  кӛрсетілетін  қолдауды  сақтай  отырып,  жоғары  оқу 



орындары арасындағы дербестік негізінде жоғары білімнің басқарылуын демократияландыру 

(ӛзін ӛзі басқару және дамыту принципі) атауға болады. 

Мұндай  жүйенің  басты  мақсаты  -  әр  студент  үшін  оқытудың  жекелеген 

траекториясын  таңдау  мүмкіндігін  беру.  Жоғары  оқу  орындарын  жаңа  ақпараттық 

технологиялармен  қамтамасыз  етуде  заманауи  персоналды  компьютерлерге  иек  артады. 

Бүгінгі  таңда  персоналды  компьютер  дидактикалық  құралдар  қатарына  еніп,  оқитындарды 

жан-жақты дамытуда негізгі элементтердің бірі болып табылады. 

Жоғары  оқу  орындарының  жұмысын  автоматты  түрде  реттеп,  басқару  ісі  соңғы 

кездері  ғана  қолға  алына  бастаған  игі  шаралардың  бірі  болып  табылады.  Алғаш  қалыптаса 

бастаған  кезде  ол  негізінен  ӛндірістік,  энергетикалық  процестері  мен  кӛлікті  автоматты 



278 

 

басқару  жүйесі  ретінде  туындады.  Ал  соңғы  кезде  ол  техникалық  сипаттағы  басқару 



жүйелеріне ғана емес, кӛпшілік сипат алып келеді. Автоматты басқару үшін басқару нысаны 

мен  басқаратын  құрылғыдан  құралған  жүйе  құрылуы  тиіс.  Басқа  техникалық  құрылғылар 

сияқты, басқару жүйесі де тиянақты болумен қатар түсінікті, ыңғайлы болуды кӛздеп, уақыт 

талабына  сәйкес  болуды  мақсат  етеді.  Мұнда  уақыт  талабы  қатаң  ескерілуі  керек,  себебі 

уақытты ескермеу кӛптеген қателіктерге ұрындыруы мүмкін. Нақты мақсат кӛздеген, реттеу 

мен  ұйымдастыру  талаптарын  жинақтаған  мұндай  жұмыстар  негізінен  екі  түрлі  сипатта 

болып  келеді  [1].  Атап  айтқанда:  жұмыс  операциялары  мен  басқару  операциялары.  Жұмыс 

операциялары  негізінен  адам  еңбегін  жеңілдету  мақсатын  кӛздеп,  қол  жұмысының  орнына 

техника  пайдаланылады.  Басқаруі  операциялары  да  жартылай  не  толығымен  техникалық 

құралдардың  кӛмегімен  орындалуы  мүмкін.  Адам  еңбегінің    басқару  операцияларында 

бұлайша  ауыстырылуы  автоматтандыру,  басқару  операцияларын  орындайтын  құрылғылар 

автомат құрылғылар деп аталады. Осы процесті жүзеге асыратын еңбек құралдары, мәшине, 

механизация  құралдары  сияқты  техникалық  құралдар  жиынтығы  басқару  нысандары 

(объектілері)  болып  табылады.  Басқару  құралдары  мен  нысандарының  жиынтығы  басқару 

жүйесін құрайды. Жұмыс операциялары мен басқару операциялары адам қатысынсыз жүзеге 

асатын болса, ол автоматты жүйе болып танылады. Ал операциялардың маңызды, жауапты 

тұстарына дама араласатын болса, ол жартылай автоматты жүйе болып табылады. 

Автоматты  басқару  үшін  немесе  басқару  жүйесін  құру  үшін  екі  түрлі  дағды  керек. 

Атап  айтқанда,  ең  алдымен,  осы  процесті,  оның  технологияларын  толық  меңгеру  қажет, 

екіншіден,  әртүрлі  нысандар  мен  процестерге  ортақ  басқару  әдістері  мен  ұстанымдарын 

(принциптерін)  білу  қажет.  Процестің  барысы  туралы  нақты  білімінің  болуы  қажетті 

нәтижеге  қол  жеткізу  үшін  жүйеде  қандай  ӛзгерістер  жасауға  болатынын,  қалай  ӛзгертуге 

болатынын  жетік  білуге  мүмкіндік  береді.  Техникалық  құралдардың  кӛмегімен  басқару 

жұмыстарында  басқару  операцияларының  түрлі  кезеңдері  орын  алуы  мүмкін.  Мәселен, 

бастау  (енгізу)  операциясы,  осы  операцияны  тоқтату  немесе  басқа  операцияға  ауысу 

қажеттігі туындауы мүмкін. 

Басқарудың  ақпаратты  жүйесін  дайындау  екі  бағытта,  яғни  локальді  және 

интеграцияланған  жүйелердің  қолданылуы  негізінде  дамып  келеді.  Локальді  жүйеде 

ұйымның ішіндегі бір не бірнеше бӛлімдерде орындалатын міндеттер негізге алынады. 

Бүгінгі  таңда  жоғары  оқу  орындарын  басқару  жұмысын  ақпараттандыруда 

корпоративті жүйе құру ісі ең тиімді шаралардың бірі ретінде қолға алынып келеді [2]. Бұл 

жүйе  жоғары  оқу  орнының  ӛз  ішінде  құрылуымен  бірге  осы  жоғары  оқу  орнынының  ӛз 

күшімен  іске  асыруына  мүмкіндік  береді.  Ол  жоғары  оқу  орнын  ақпараттандыру  жүйесі 

негізінде  ЖОО-нын  басқару  жүйесін  жетілдіруде  қолданылады.  Оның  сипатын  былайша 

кӛрсетуге болады: 

 



ЖОО-нын ақпараттандыратын кеңес.  

 



Ақпараттандыру  басқармасы  -  басқарудың  ақпаратты  корпоративті  жүйесін  енгізу 

және жетілдіру қамтамасыз ететін құрылымдық бӛлімше.  

 

ЖОО-ның бӛлімшелері. Мұнда басқарудың ақпаратты корпоративті жүйесі енгізіледі. 



Бұл бӛлімшелер жоғары оқу орнын ақпараттандыру жүйесінің мүшелері болып табылады әрі 

маңызды орын алады. 

ЖОО-нын  басқарудың  автоматты  ақпараттандырылған  жүйесі  заманауи  ақпараттық 

технологиялар негізінде жүзеге асып отыр. Жүйе концепциясы мынадай міндеттерді шешуге 

бағытталған: оқу үрдісін басқару, кез келген жоғары оқу орнының оқу бӛлімдеріндегі ұқсас 

жұмыстардың орындалуы, мәселен, оқу жоспарын дайындау, оқытушылардың жүктемелерін 

есептеу, бӛлу, оқу үрдісінің жұмыс кестесін жасау т.б. Жүйе оқу үрдісіне қатысушылардың 

бәріне де ортақ, түсінікті болуы керек. Онда студенттің оқуға қабылданған кездегі ӛтінішінен 

бастап  бітіргенге  дейінгі,  сол  сияқты  қызметкерлердің  жұмысқа  орналасқан  күннен  бастап 

жұмыстан  шыққанға  дейінгі  ӛтініштері  түгел  жинақталып,  ақпарат  жан-жақты  жинақталуы 

тиіс. Жүйені пайдалана отырып, жекелеген адамдар туралы ақпарат алумен қатар мамандар 


279 

 

құрамы  туралы,  студенттердің  үлгерімі  туралы  да  аналитикалық  талдаулар  жасайтындай 



ақпарат болуы керек. 

Қаржылық-шаруашылық  ақпаратта  материалдық  құндылықтар  мен  қаржының 

жұмсалуы,  кірістер  мен  шығыстардың  есебі,  жоғары  оқу  орнындағы  қызметкерлер  мен 

студенттерге  берілген  тӛлемдер  есебі  қамтылуы  тиіс.  Сондай-ақ  жүйеде  ЖОО-на  тиесілі 

тұрақтардың  (аудитория,  лаборатория,  жатақхана  т.б.)  пайдаланылу  тәртібі  туралы  да 

ақпарат  болуы  керек.  Ақпараттық  жүйеде  университеттің  бӛлімшелері  арасындағы 

электронды құжаттың айналымы ескерілуі керек. Бұйрық, жарлықтар мен қызмет жазбалары 

тиісті  мерзімде  адресатқа  жеткізіліп,  ішкі  құжаттардың  электронды  мұрағатында  жүйеге 

бұрынырақта енгізілген нормативті құжаттар сақталуы тиіс. 

Ақпараттық  технологиялардың  кӛмегімен  оқыту  технологиясы  тікелей  жұмыс 

орнынан  кетпей-ақ  оқуға,  жаттығуға  мүмкіндік  береді.  Бұл  жағынан  алғанда,  ол  оқытудың 

күндізгі бӛлімі мен сырттай оқыту түрлерінен ерекшеленеді. Ақпараттық технологиялардың 

кӛмегімен оқыту дұрыс жолға қойылса, процесті  әркім ӛз ыңғайына қарай үйлестіре алады 

әрі  жұмысқа  ешқандай  нұқсан  келтірместен,  біліктілігін  арттыруға  мүмкіндік  алады.  Оқу 

үрдісін автоматтандыру ЖОО-дарының дербестігін ғана кӛрсетіп қоймайды, сонымен қатар 

студентке  білім  берудің  кӛпдеңгейлі  жүйесінде  оқытудың  жекелеген  үлгісін  таңдауға  жол 

ашады. Ол «оқытушы-студент – компьютер» үштігі негізінде жүзеге асады. 

Оқытуды  ақпараттандыруда  негізгі  үш  бағытты  ӛзара  байланыстыра  кешенді  түрде 

қарастыру  қажет.  Онда  ақпараттандыру  құралдары,  біріншіден,  оқыту  нысаны  ретінде, 

екіншіден,  оқыту  барысында  қолданылатын  құрал  ретінде,  үшіншіден,  оқытуды  іске 

асыратын  тәсіл  ретінде  қарастыралады.  Кӛбінесе  аталған  бағыттар  әрқайсысы  ӛз  алдына 

дербес  қарастырылады.  Әрине,  бұл  жұмыстың  ӛз  деңгейінде  жүзеге  асуына  бірқатар 

кедергілер  келтіреді.  Сол  себепті  жоғары  оқу  орындарын    ақпараттандыруды  іске  асыру 

барысында  жоба  таңдауда,  ең  алдымен,  оқыту  мақсатын  кӛздеген  ақпараттық 

технологияларды  дайындау,  енгізу  жолдарын  нақтылап  алу  қажет.  Мәселен,  ресурстар  мен 

құралдар  тапшылығына  байланысты  ӛнеркәсіпті  жоғары  оқу  орындары  негізінде 

қаржыландыруға  болмайды.  Екіншіден,  ғылыми  және  ӛнеркәсіптік  мақсат  кӛздеген 

технологиялар  дайын  күйінде  алынуы  тиіс  немесе  басқа  бағдарламалар  негізінде 

дайындалуы керек. Екіншіден, бүкіл жоғары оқу орны жүйесінде оқылатын мерзімнің негізгі 

бӛлігін құрайтын курстардың оқу үрдістеріне енгізу қажет. Оған гуманитарлық, әлеуметтік-

экономикалық,  жалпы  техникалық  бағыттағы  негізгі  цикл  пәндеріне  арналған 

бағдарламалық, әдістемелік құралдарды жатқызуға болады. Онда әсересе ақпараттану жалпы 

техникалық  пән  ретінде  ерекше  маңызға  ие  болады.  Үшіншіден,  ғылыми-әдістемелік  және 

оқу-әдістемелік  негізі  ауысып  жатқан  заманауи  компьютерлік  оқу-әдістемелік  кешендерді 

қалыптастыратын  жобаларға  ерекше  мән  берілуі  керек.  Тӛртіншіден,  әлемдік  деңгейдегі 

жобаларды  қаржыландыруға  назар  аударылуы  керек.  Әлемдік  деңгейге  бағытталу  кешенді 

сипат алумен қатар ғылыми-зерттеу жұмыстары мен бағдарламалық-әдістемелік құралдарға 

ғана  емес,  сонымен  қатар  жоғары  мектепті  ақпараттанудың  техникалық  құралдарымен 

жабдықтау, оларды пайдалану үшін қажетті шарттар жасауға да ерекше мән беруі тиіс. Олай 

болмаған  жағдайда  ғылыми-зерттеу  жұмыстары  қажетсіз,  жарамсыз  болып  қалады. 

Бесіншіден,  кәсіби  білім  алуды  одан  әрі  жалғастырған  кезде  дербес  оқыту  қажетігі 

туындайды.  Мұны  жоғары  оқу  орындары  мен  жоғары  оқу  орнынан  кейінгі  орталықтардың  

кӛпжылдық тәжірибесі де кӛрсетіп отыр. 

Қашықтан  оқытудың  (ҚО)  білім  саласындағы  мақсаты:  Білім  берудің  біртұтас 

ақпараттың жүйесін құру арқылы студенттердің білім деңгейін кӛтеру. 

ҚО білім саласындағы міндеттері: 

 

бір-бірімен тығыз байланысты бола отырып,  мемлекеттік (республикалық) деңгейіндегі 



қашықтықтан оқытудың құрамына енуі; 

 



құру кезінде мемлекеттің стандарт талаптарын сақтау; 

ҚО  тәсілімен  оқытатын  оқытушыларға  және  осы  істе  мүдделі  басқа  да  адамдарға 

бірнеше талаптар қойылады: 


280 

 



 

Оқытушы компьютермен жоғары дәрежеде сауатты жұмыс істей білуі қажет. 

 

ҚО  мақсаттары  мен  міндеттері,  оның  алдағы  уақытта  ақпараттық  технология  және 



коммуникация құралдарының негізінде дамуы туралы білуі қажет. 

 



ҚО  технологиясын  жетік  білетін,  білім  саласындағы  қызметкерлерді,  оқушыларды 

таныстыра білуі қажет. 

 

Оқытушының ақпараттық құралдармен жұмыс істеуге іс жүзінде дағдылануы қажет. 



 

Оқытудың телекоммуникациялық құралдарын қолдану ісіне дағдылануын қалыптастыру, 



атап  айтқанда:  тұтынушылар  арасында  ақпараттар  алмастыру  және  ақпараттық  жүйелердегі 

ресурстарды пайдалануға дағдылануын қалыптастыруы қажет. 

 

Жинақталған  түрде  оқу  бағдарламасын  құрайтын  белгілі  бір  тәртіптегі  модульдік 



курстардың әдістемелерін баяндай және курстарды ӛткізуді ұйымдастыра білуі қажет. 

 



Оқу  үрдісін  қашықтықтан  оқыту  шеңберінде  жүргізу  ісіне  жан-жақты  даярлау, 

қашықтықтан оқыту жүйесі бойынша сабақ ӛткізу үрдісінде үйлестіруші болуы қажет. Бүгінгі 

таңда, білім берудің ақпараттық технологияларын, дәлірек айтқанда, электрондық оқулық және 

бейнефильмдерді,  басқа  да  электрондық  басылымдарды  қашықтықтан  оқытудың  спутниктік 

арнасы арқылы ендірмейінше, кез келген әлеуметтік-экономикалық саланың алға басуы мүмкін 

емес. 


Қашықтықтан  оқыту  (ҚО)  -  білім,  білік  дағдыларды  алу  үрдісі,  бұл  кезде  оқыту 

процедураларының  тұтас  немесе  белгілі  бір  бӛлігі  оқытушы  мен  студенттің  территориялық 

алшақтығына  қарамастан  жаңа  ақпараттық  және  телекоммуникациялық  технологиялардың 

кӛмегімен жүзеге асырылады. 

ҚО технологиясының кейс және желілік технология деген түрлерін ерекшелеп кӛрсетуге 

болады. ҚО технологиясының дамуына Интернеттің әсерін бағалау қиын. Ол ара қашықтықты 

қысқартумен  қатар,  оқытушы  мен  студентке  кӛп  еркіндік  береді.  Тыңдаушы  немесе  студент 

тапсырмалар  және  тестпен  ӛзіне  ыңғайлы  уақытта  айналыса  алады.  Оқытушы  материал 

мазмұнын  жедел  түрде  ӛзгерте  алады.  Жаңа  тақырып  бойынша  берілетін  материал  баспаға 

шығарылған  түрде  қашықтықтан  оқыту  курсында  электрондық  түрде  немесе  электрондық 

оқулық  түрінде  беріледі.  Жаңа  тақырыпты  бұлай  баяндау  кезінде  сабақтың  басты  элементі 

форум  немесе  чат  болып  табылады.  Мұндай  баяндаулар  алдын  ала  жоспарланып,  даярланған 

сценарий бойынша жүргізіледі. Оқу үрдісіне тьютор белсенді қатысады. ҚО жаңа материалды 

баяндаудың  тағы  бір  нұсқасы  виртуалды  шебер.  ҚО  жүйесін  әрқайсысы  ӛз  кезегінде  бірнеше 

компоненттерден тұратын үш компоненттің жиыны ретінде карастыруға болады, атап айтатын 

болсақ, олар: 

1.Технологиялық жүйе 

2. Қамтамасыз ету жүйелері 

3. Дидактикалық жүйе 

ҚО ұйымдастырудың бірнеше түрлі технологиялары бар, атап айтқанда: 

Кейс-технология 

оқытушы-тьюторлардың 



дәстүрлі 

және 


қашықтықтан 

консультацияларды үйымдастыру кезінде мәтіндік, аудиовизуальды және мультимедиалық оқу-

әдістемелік материалдарды жинау және оларды пайдаланушылардың ӛз бетінше меңгеруі үшін 

жіберуге негізделген. 

Кейс  технологиясы  (ағылшынның  сasе—портфель)  оқытуда  жасалынған  әдістемелік 

материалдармен іске асырылады. Олар : 

1. Әдістемелік нұсқалар. Оқу құралдары мен глоссарий. Оқушыларға оқу жоспарындағы 

пәндер  бойынша  әлектрондық  тасымалдауышта  (CD-ROM)  оқу-әдістемелік  материалдардың 

кешені (кейс) беріледі. Кешенді даярлауда ұжымдық  әдістер, жобалау әдістері пайдаланылады. 

Мұндай  әдістер  тыңдаушылардың  белсенділігін  арттыруға,  шығармашылық  қабілеттерін 

белсендіруге 

2. Жұмыс дәптері 

3. Анықтама. 

4. Оқу, аудио, бейне материалдары 

5. Бақылау және емтихан материалдары 


281 

 

Желілік  –технология  -  білім  алушы,  оқытушылар,  әкімшілік  арасындағы  интерактивті 



ӛзара  әсері  мен  оның  оқу-әдістемелік  қүралдармен  жабдықталуын  қамтамасыз  етуде 

телекоммуникациялық желіні қолдануға негізделген. 

Оқытудың желілік –технологиясы: 

-

 



Интернет желісін пайдалану 

-

 



Әлектрондық поштаны пайдалану 

-

 



Телекоммуникациялық құрылғыларды пайдалану 

-

 



Мультимедиамен жабдықталған, Интернетке шығу мүмкіндігі бар желелік компьютерлік 

аудиториялар. 

ҚО  технологиясының  дамуы  -  білім  беру  жүйесінің  болашағы  болып  табылады. 

Сондықтан,  аталған  шаралар  нәтижесінде  жаппай  компьютерлік  сауаттылыққа  қол 

жеткізумен  қатар  оқытуды  жекелеу  негізінде  ойлаудың  жаңа  ақпараттық  мәдениетін 

қалыптастыруға  болады.  Сонымен,  нарық  жағдайында  туындаған  кӛптеген  мәселелерді 

түбегейлі шешуде кәсіби шеберлігі жоғары, теориялық білімі терең әрі тәжірибе дағдылары 

жетік маман ғана тӛтеп бере алады. Ал бұл мақсатқа қол жеткізуде жоғары оқу орындарында 

автоматты басқару жүйесін қолданып, қашықтан оқытудың маңызы ерекше. 

 

Әдебиеттер тізімі 

 

1.

 



Управление качеством образования //М. 448 с.- 2000. 

2.

 



Высшее образование Казахстана в третьем тысячелетии. //Алматы, 161 с.- 1998 

3.

 



Спектор М.Д. ВУЗ в рыночной экономике Алматы //194 с. – 2001. 

4.

 



Кушербаев К.Е., Ахметов А.К., Абылкасымова А.Е., Рахимбек Х.М. Стратегия 

развития высшего образования в Республике Казахстан Алматы//232 с. – 1998. 

5.

 

Қазақстан  және  ТМД  елдегіндегі  білім  беруді  ақпараттандырудың    IV 



Халықаралық форумының ғылыми мақалалар жинағы. 

 

 

 

Ж.К. Нурбекова 

доктор педагогических наук, профессор 

Nurbekova_zhk@enu.kz

 

А.Б. Нурбеков 

бакалавр информатики 

askar-wmz@mail.ru

 

 

ИНФОРМАТИЗАЦИЯ ИНТЕЛЛЕКТУАЛИЗАЦИИ ОБРАЗОВАНИЯ 



 

Современный  этап  развития  общества  характеризуется  смещением  общественных 

приоритетов в сторону информационной индустрии, экономико-политической интеграции с 

различными  странами,  которые  ставят  перед  педагогической  наукой  проблему  подготовки 

будущих специалистов к жизни в информационном обществе, адаптации студентов к новым 

условиям в обществе в процессе профессионального становления. 

Следует  отметить,  что  информатизация  образования  и  общества  в  целом,  позволяет 

развить интеллектуальные и творческие способности студентов и реализовать комплексную 

информационно-методическую поддержку учебного процесса. 

Для  решения  проблем  современной  педагогики  необходимо  также  обеспечить 

фундаментальность высшего образования. В.Садовничий отмечает, что «Фундаментальность 

высшего  образования  -  это  соединение  научного  знания  и  процесса  образования,  дающее 

понимание  образованным  человеком  того  факта,  что  все  мы  живем  по  законам  природы  и 

общества,  которые  никому  не  дано  игнорировать.  Их  нарушение  малограмотным  или 

невежественным  в  науках  человеком  опасно  для  окружающих.  Эталонным  образованием 


282 

 

может  быть  только  фундаментальное  научное  образование,  главная  цель  которого  - 



распространение научного знания как неотъемлемой части мировой культуры» [1]. 

Следует  отметить,  что  фундаментализация  и  универсализация  образования, 

информатизация  интеллектуализации  образования  в  комплексе  являются  основой 

интеллектуализации образования. 

Информатизация  интеллектуализации  образования  должна  быть  направлена  прежде 

всего  на  развитие  индустрии  программирования.  Ориентация  только  на  пользовательский 

уровень, возможно, приведет «деинтеллектуализации интеллекта учащихся» [2]. 

Информатизация  интеллектуализации  образования  невозможна  без  опережающего 

образования,  которое  актуально,  прежде  всего,  для  подготовки  кадров  по  IT-направлению, 

где знание устаревает в течение двух- пяти лет. Поэтому то, что на первом курсе считалась 

самой  современной  технологией,  к  окончанию  вуза  оказывается  безнадежно  устарелой. 

Единственный  способ  избежать  подобного  -  это  овладеть  базовыми  концепциями,  создать 

систему знаний и тем самым обеспечить на десятки лет вперед возможность осваивать новые 

технологии и даже опережать их. 

Идея  опережающего  обучения  и  еѐ  дидактический  потенциал  исследованы  многими 

педагогами-практиками и исследователями (В. Милашевич, Н.И. Непейвода, И.Н. Скопин и 

др.).  Однако  систематического  использования  идеи  опережающего  обучения  в  учебном 

процессе еще не происходит. Это связано с отсутствием необходимой научно-обоснованной 

методики и методического обеспечения опережающего обучения [3], [4]. 

Информатизация 

интеллектуализации 

образования 

предполагает 

широкое 


использование  информационных  ресурсов,  которые  в  свою  очередь  являются  результатом 

интеллектуальной  деятельности.  Поэтому  становится  актуальной  опережающая  подготовка 

будущих  специалистов,  формирование  их  ИКТ-компетентности.  Для  этого  необходимо 

разработка  методических  подходов  к  использованию  средств  новых  информационных 

технологий  с  целью  развития  личности  обучаемого.  А  также  необходимо  решение  задачи 

оптимального  использования    ИКТ  с  целью  повышения  эффективности  и  качества 

образования. 

Рассмотрим отдельные подходы к информатизации интеллектуализации образования 

на основе использования математических знаний. 

Качественное  усвоение  учебной  информации  возможно  при  конкретном 

представлении содержания и структуры дисциплины. Для этого необходимо детализировать 

учебную  информацию  на  учебные  элементы  (то  есть  на  подлежащие  изучению  явления, 

процессы,  их  свойства,  связи  и  отношения),  определить  оптимальную  последовательность 

изучения  и  по  каждому  учебному  элементу  –  единице  информации  разрабатывать  процесс 

обучения и контроля. 

Информация  на  заданиях  предъявляется  на  основе  логически  неделимых  единиц 

информации  –  понятий.  Знание  человека  имеет  сложную  иерархическую  структуру, 

основной  структурной  единицей  которой  является  понятие.  А  дерево  познания  состоит  из 

понятий. 

Множество  понятий  определяет  систему  знаний  об  образовательной  области,  в  то 

время  как  информация  о  проблемных  ситуациях  –  систему  знаний  о  решаемых  задачах. 

Целесообразность такого разделения знаний, по мнению В.А. Петрушина, определяется тем, 

что знания о предметной области, отражая современные научные представления о системе ее 

понятий,  являются  для  большинства  сложившихся  учебных  дисциплин  постоянным  и 

консервативным  компонентом,  в  то  время  как  знания  о  решаемых  задачах  представляют 

собой  более  мобильный  компонент,  содержание  которого  может  варьироваться  в 

зависимости  от  текущих  учебных  целей.  С  другой  стороны,  знания  о  предметной  области 

описывают ее структуру  и содержание (семантику),  а знания о решаемых задачах наряду с 

описанием  семантики  (алгоритмов  решения  задач)  содержат  прагматическую  информацию 

(проблемные ситуации и эвристики) [4]. 



283 

 

Понятийная  модель,  основанная  на  системе  понятий,  характерна  для  человеческого 



мышления  и  называется  концептуальной  моделью.  Концептуальные  модели  создаются  с 

помощью  метода  на  основе  модели  «сущность-связь»,  метода  на  основе  структурного 

системного анализа, метода объектно-ориентированного проектирования. 

Необходимо  построить  методическую  цепочку,  отражающую  методическую  линию 

учебника,  которая  приводит  к  определенному  понятию.  Объектный  подход  к 

информационному  моделированию  позволяет  рассматривать  предметную  область 

информатики  как  совокупность  взаимодействующих  объектов  и  определяет  характер 

материала  системы  заданий.  Как  всякая  информационная  модель,  модель  обучения  имеет 

информационную структуру, составляющими которой является иерархия уровней знаний. 

Информационная  модель  процесса  обучения  должна  соответствовать  принципам 

искусственного интеллекта, которые обеспечивают следующие возможности: 

 



осуществлять проверку абсолютных знаний по заданной теме; 

 



формировать  порядок  выдачи  тестов  в  процессе  тестирования  в  зависимости  от 

предыдущих ответов; 

 

использовать  для  вывода  оценки  метод,  основанный  работе  с  четкими 



множествами,  позволяющую  на  основе  существующей  базы  знаний  и  ответов  студентов 

логически выводить оценку. 

Поэтому,  совершенствование  потока  информации  и  передачи  знаний  при 

компьютеризованном  обучении,  электронном обучении  требует  «живых»  учебных  занятий, 

семинаров  и  дискуссии.  Обнаружение  и  сопоставление  знаний  осуществляется  при 

электронном  обучении  через  инструменты  поиска,  инструменты  классификации 

электронного наполнения содержания, которые дают возможности навигации среди данных, 

управления документами, доступ к ранее недостижимому е-контенту и опыту коллег. Поиск 

опыта реализуется путем создания экспертных сетей, визуализации направлений экспертной 

деятельности,  инструментами  для  соединения  людей  между  собой,  способами  доступа  к 

ранее недостижимому е-контенту и опыту. 

Исследования  технологических  возможностей  web-ориентированных  средств 

обучения  позволяют  выделить  следующие  особенности  электронного  обучения  с 

применением  средств  информатизации.  Конфигурационная  информация  и  информация  о 

работе  студентов  хранятся  в  реляционной  базе  данных,  а  материалы  курсов  на  отдельном 

Web-сервере  или  файл-сервере.  При  электронном  обучении  возможно  реализация  как 

самостоятельного,  так  и  совместного  режимов  обучения.  Студенты  и  преподаватели  при 

этом  получают  возможность  общения  друг  с  другом,  как  в  асинхронном  режиме,  так  и  в 

синхронном  режиме  в  ходе  занятий,  проводимых  в  виртуальных  классах.  Также  возможно 

включение в учебные курсы любых материалов, разработанные самостоятельно или готовые. 

Материалы  курсов  могут  располагаться  на  Web-сервере,  в  базе  данных  или  на  компакт-

диске.  Встроенная  система  создания  опросов  и  возможность  слежения  в  системе 

электронного обучения позволяют получать информацию о прогрессе отдельных студентов. 

А  организация  дискуссии  позволяют  студентам  обсуждать  под  руководством  инструктора 

различные  вопросы.  Организация  обучения  в  реальном  времени  в  виртуальном  классе  для 

совместной  работы,  с  обеспечением  средствами  аудио-  и  видео  обмена,  возможностью 

разделения  и  совместного  использования  приложений,  электронной  классной  доской, 

публичным  чатом  и  приватным  мгновенным  сообщением  являются  особенностью  системы 

электронного обучения. 

По  аналогии  с  семинарскими  и  лекционными  занятиями  в  ВУЗах  обучение  может 

проводиться для небольших групп со всеми вышеперечисленными возможностями, а также 

возможно  проводить  лекции  для  большой  аудитории.  Следует  учесть  при  этом,  что 

автоматизация  контроля  знаний  позволяет  снять  нагрузку  с  преподавателя  и  эффективно 

использовать  время  для  обучения  студентов.  Одним  из  возможностей  автоматизации 

является тестирование. 


284 

 

Комбинация  вышеописанных  методов  обучения  на  одной  платформе  предоставляет 



широкие возможности настройки системы для удовлетворения самых различных требований 

к системе электронного обучения. 

Для  реализации  такого  варианта  совершенствования  потока  информации  при 

обучении можно использовать такие известные решения, как e-Meeting, Knowledge Discovery 

и  e-Workplace,  которые  объединяют  людей  и  технологий  с  целью  обучения  и  управления 

знаниями. 

Однако,  эти  высокотехнологические  решения  имеют  высокую  стоимость  и  не 

локализованы.  А  имеющиеся  ныне  электронные  издания  и  цифровые  образовательные 

ресурсы  в  стране  не  имеют  научной  основы  разработки,  не  в  достаточной  степени 

интеллектуализированы. 

Одним  из  научно-обоснованных  подходов  создания  электронных  учебных  изданий 

является  использование  информатико  -  математических  методов  разработки  web  - 

ориентированных курсов для электронного обучения. 

Рассмотрим  в  качестве  примера,  использование  теории  графов  и  теории  матриц. 

Пусть  имеем  граф.  Граф  реализуется  матрицей  смежности  и  списком  смежности.  Известна 

задача  организации  поиска  наилучшего  маршрута.  Процесс  поиска,  то  есть 

последовательность  шагов  составляет  рекурсию.  Маршрут  может  быть  представлен  в  виде 

графа.  Для  данного  графа  строится  матрица  смежности  map,  которая  содержит  расстояния 

между  городами  i  и  j.  Если  города  соединены  прямой  дорогой,  то  map[i,  j]=1,  города  не 

соединены прямой дорогой, то map[i, j]=0. 

Подобный подход можно использовать не только для организации поиска наилучшего 

маршрута, но и определения наилучшей оптимальной последовательности изучения модулей 

конкретного  курса.  В  этом  случае,  для  графа  содержания  дисциплины  строится  матрица 

смежности  edu,  которая  содержит  связи  между  темами(модулями)  i  и  j.  Если  между 

темами(модулями)  есть  связь,  то  есть,  одна  тема  может  быть  пререквизитом  или 

постреквизитом  другого,  то  рассматриваемые  эти  темы  взаимосвязаны  и  edu[i,  j]=1.  Если, 

рассматриваемые темы не взаимосвязаны, то edu[i, j]=0. Данный метод был использован для 

разработки электронного проектировщика содержания web-ориентированных курсов [5]. 

Одним  из  методов  содержательного  наполнения  web-  ориентированных  курсов  для 

электронного  обучения  могут  быть  средства  информатизации  анализа  информации,  в 

частности  анализ  неструктурированной  и  слабоструктурированной  информации.  Эти 

средства позволяют осуществить глубинный анализ текстов (Text Mining), и в соответствии с 

результатом  анализа  позволяет  осуществить  управление  содержанием  и знаниями, 

управление образованием в целом. 

Проектирование  содержания  курса  кроме  глубинного  анализа  текстов  должен 

предусмотреть  аналитическую  обработку  многомерных  баз  данных,  визуализацию  и 

отображение данных, глубинный анализ данных (Data Mining). 

Аналитическая обработка многомерных баз данных проводится с целью обобщения и 

агрегирования данных, определения временных зависимостей и корреляции и т.д. 

Средства 

визуализации 

и 

отображения 



данных 

позволяют 

представить 

последовательность  информации  в  виде  различных  карт,  диаграмм  и  др.  в  интерактивном 

режиме. 

Средства  глубинного  анализа  данных  можно  использовать  при  проектировании 

содержания  курса  для  выявления  скрытых  внутридисциплинарных  и  междисциплинарных 

зависимостей,  исключений,  корреляций  и  тенденций  с  использованием  нечеткой  логики  и 

математической  статистики.  Средства  информатизации  для  обмена  данными  и 

взаимодействия  в  реальном  времени  обеспечивают  синхронное  или  асинхронное 

взаимодействие  в  территориально  распределенной  неоднородной  среде.  Глубинный  анализ 

данных  позволяет  осуществить  разработку  данных,  вскрытие  данных,  интеллектуальный 

анализ данных. Для разработки данных необходима интеграция таких областей знаний, как 

управление базами данных, искусственный интеллект, визуализация данных и др. 



285 

 

На сегодняшний день средства глубинного анализа данных в основном  используется 



для  решения  бизнес-задач,  телекоммуникаций,  электронной  коммерции,  маркетинга,  для 

научных  исследований.  Например,  в  биоинформатике  используется  метод  глубинного 

анализа  данных  для  разработки  алгоритмов  анализа  и  систематизации  генетической 

информации.  И  много  других  примеров  показывают  возможность  реализации  виртуальных 

научных  лабораторий  на  основе  методов  глубинного  анализа  данных,  которые  могут  быть 

использованы при подготовке будущих специалистов в вузе. 

Таким  образом,  информатизация  интеллектуализации  образования  –  это  процесс, 

требующий усилия ученых различных направлений и который может осуществляться только 

на основе интеграции педагогики, психологий, информатики, математики. 

 



1   ...   28   29   30   31   32   33   34   35   ...   53


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал