Л. Н. Гумилева L. N. Gumilyov eurasian national university



жүктеу 6.05 Mb.

бет17/53
Дата22.04.2017
өлшемі6.05 Mb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   53

Әдебиет тізімі 

 

1. Білім туралы - Об образовании: Қазақстан Республикасының заңы Алматы 1999 ж. 



2. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан -2030» Алматы – 2002ж. 

3.  Мирошниченко  Е.В.  Самостоятельная  работа  студентов  в  условиях  кредитной 

технологии обучения. Павлодар- 2011г. 

 

 



 

Г.М. Кәрібаева 

доцент 

 

ҚАЗІРГІ ҚОҒАМДАҒЫ ТӘЖІРИБЕЛІК ПСИХОЛОГИЯНЫҢ АЛАТЫН ОРНЫ 

МЕН ОНЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ  

 

Қазіргі  қоғамдағы  тәжірибелік  психологтың  іс-әрекеті  адамға  ӛзінің  психологиялық 



мәселелерін шешуге, ӛмірдін құндылықтарын сезінуге, қоршаған әлеуметтік ортасы мен ӛзін 

тұлға  ретінде  терең  түсінуге,  сонымен  қатар  қазіргі  қоғамдағы  адамға  ӛзінің  мәселесін 

шешуге  мүмкіндік  беретін  және  психологиялық  білімін  жетілдіруге  жол  ашатын  кәсіби 

қызмет  кӛрсетудің  ерекше  түрі  болып  табылады.  Қазіргі  қоғамда  тәжірибелік  психологтың 

және  жалпы  тәжірибелік  психологияның  қоғамдағы  орны  мен  ролі  әртүрлі  бағыттан 

қарастырылады.  Адам  ӛмірінде  кездесетін  мәселелерді  тез  және  ӛте  тиімді  шешуге  жол 

кӛрсететін  кӛпшілікке  арналған  кітаптардың  кең  таралуы,  стресс  қалпынан  қысқа  уақыт 

ішінде  шығатын  жолдарды  түсіндіретін  бес  минуттық  кеңес  берулерді  ұсынған 

телебағдарламалар  немесе  журналдың  бетіндегі  адамның  кӛңіл-күйін  кӛтеретін 

психологиялық  тестер  қоғамның  қызығушылығын  басында  аударғанымен,  психологтың 

кәсіби  іс-әрекетін  жеңіл  бағалап,  сенімсіздік  туғызуы  мүмкін.  Сонымен  қатар,  қоғамдағы 

психологтың орны мен ролі туралы білімнің толық болмауы,кейбір жағдайда психиатриялық 

бағытпен шатастыру жағдайы да тәжірибелік психологтың жұмысын қиындатады. 

Осы  мәселелердің  алдын-алу  біріншіден,  тәжірибелік  психологияның  оқыту 

әдістемесінің  сапалық  мазмұнына,  жаңа  бағыттар  мен  тиімді  тәсілдерді  меңгерумен  тығыз 

байланысты. Сонымен қатар, тәжірибелік психологияны оқыту әдістемесі пәннің теориясын 

меңгерумен  қатар,  практикалық  саланы  да  меңгерумен  ерекшеленуі  тиіс.  Білім  беру 

жүйесіндегі тәжірибелік психологияны оқыту әдістемесі студенттердің теориялық білімдерді 

меңгеру  сапасына  бағытталады.  Тәжірибелік  психологияны  оқытуды  ұйымдастыруда 

студенттердің  практикалық  дағдыларын  қалыптастыруды  кӛздейтін  әдістемелер  жүйесін 

ӛңдеу,  қоғамдағы  кездесетін  негізгі  психологиялық  мәселелерді  талдау  негізінде  құрылған 

практикалық  ұсыныстарды  оқыту  әдістемесіне  енгізу  қазіргі  психология  ғылымының 

маңызды  міндеттерінің  қатарына  жатады.  Оқу  орындарындағы  дәріс  және  семинарлық 

сабақтың  түрлері  студенттердің  тек  теориялық  білімдерді  меңгеруіне  бағытталады,  ал 

болашақ  психолог  ӛзінің  жұмысында  күнделікті  нақты  ӛмірлік  жағдайларды  шешумен 

кездеседі.  Сондықтан,  тәжірибелік  психология  пәні  және  басқа  да  тікелей  практикалық 

міндеттерді  шешуге бағытталған психологиялық  пәндердің кейбір түрлері  тек практикалық 

немесе лабораторлық сабақ түрлерімен шектелуі керек.

 

Бұл студенттерге, практикада нақты 



152 

 

кездесетін  мәселелердің  ерекшеліктерін  толық  түсініп,  ӛзін  болашақ  кәсіби  маман  ретінде 



жан-жақты сезінуге мүмкіндік береді. 

Психологияны  оқытуда  практикалық  сабақтардың  барлық  формалары  адамның 

әртүрлі ӛмірлік жағдайларында кездесетін мәселелер мен әрекеттерді психологиялық талдау 

және  бағалауға  байланысты  практикалық  әрекеттерге  үйретуге  бағытталуы  керек.  Осыған 

байланысты  әртүрлі  психологиялық  жағдайлар  ұйымдастырылуы  керек:  кеңес  берудегі 

психолог  пен  клиент  арасындағы  қарым-қатынас,  психокоррекциялық  жұмыстардағы 

психолог  пен  клиенттің  ӛзара  әрекеттесуі,  басқарушы  мен  бағынушының  ӛзара  қарым-

қатынасына  байланысты  мәселелер,  әртүрлі  дау-дамайлық  жағдайлар  және  т.б.  Осындай 

психологиялық  жағдайларды  шешуге  байланысты  практикалық  дағдыларды  қалыптастыру 

мақсатында  ұйымдастырылған  мәселелік  жағдайлар  психологиялық  тренингтерді  ӛткізу 

сабақтарында  тиімді  жүзеге  асады.  Психологиялық  тренингтердің  жаттығуларын 

практикалық  сабақтарда  пайдалану  біріншіден,  студенттердің  ӛзінің  тұлға  ретінде 

сенімділігін  арттырады,  сонымен  қатар  болашақ  маман  ретінде  ӛмірде  кездесетін  әртүрлі 

жағдайларды  кәсіби  икемділікпен,  сенімділікпен  шешуге  бағыттайды.  Сонымен  қатар, 

тәжірибелік  психология  саласындағы  кәсіби  іс-  әрекеттің  сапалық  кӛрсеткіштерінің 

жоғарылауына және жалпы қоғамның психолог маманның кӛмек кӛрсетуіне қызығушылық, 

сенімділік дәрежесін арттырады. 

Қазіргі  біздің  қоғамның  сұраныстары  бойынша  мектептердегі  психологтарға,  әскери 

салалардағы психологтарға, медицина саласындағы психологтарға практикалық дағдыларын 

қалыптастыру  бірінші  орынға  шығады,  себебі  қоғамның  сұраныстары  нақты  ӛмірлік 

жағдайлармен  жұмыс  істей  алатын  психолог мамандар  қажет  екенін  кӛрсетеді.  Сондықтан, 

білім беру орындарындағы болашақ психологтарды дайындауда студенттердің практикалық 

білімдерін  жетілдіретін  оқыту  әдістемелердің  ӛңделуіне  және  оқу  жоспарының  құрылымы 

теориялық білімдермен бірге, практикалық білімдерді де меңгертуге бағытталуы керек. 

Тәжірибелік  психология  жалпы  психологиялық  ғылымның  маңызды  саласының  бірі 

болып  табылады.  Осы  саланың  даму  деңгейі  жалпы  психология  ғылымының  жетістіктерін, 

шынайы ӛмірлік мәселелерді  шеше алу қабілетін және қоғамның психология мамандығына 

деген  сенімділік  дәрежесін  кӛрсетеді.  Сонымен  қатар,  тәжірибелік  психологтар  басқа 

саланың  мамандарымен  тікелей  қарым-қатынасқа  түседі.  Адамға  психологиялық  кӛмек 

кӛрсету  ӛте  күрделі,  жүйеленген  және  бірнеше  кезеңдерге  бӛлінген  процесс.  Тәжірибелік 

психологиядағы  психологиялық  кеңес  беруде  үш  негізгі  мәселе  бірінші  орынға  шығады: 

клиентті  түсіну,  клиенттің  ӛмір  сүретін  ортасын  жақсы  білу,  клиенттің  қоршаған  ортамен 

байланысын  талқылау  арқылы  оның  тиімді  жүріс-тұрыс  стратегиясын  анықтау.  Тұлға  мен 

оның ӛмір  сүретін ортасының байланысын қарастыру тәжірибелік психологияның кӛптеген 

бағыттарының  негізінде  жатыр.  Психолог  клиентке  ӛзінің  мәселесін  шешуінің  жүйеленген, 

ӛзіне  және  қоршаған  ортасына  кедергі  келтірмейтін  шешім  қабылдаудың  бағытын  ұсынуы 

мүмкін,  бірақ  негізгі  шешімді  адамның  ӛзі  қабылдайды.  Алғашқы  кезеңде  психолог  пен 

клиенттің  арасында  сенімді  қарым-қатынас  орнатылып,  негізгі  міндеттер  анықталады. 

Екінші кезеңде клиентті мазалайтын негізгі мәселелерді терең түсіну мақсатымен әңгімелесу 

әдісі  арқылы  ақпарат  жинастырылады.  Психолог  қажетті  сұрақтар  қою  арқылы  клиенттің 

қиындықтарының  себептерін  анықтауға  тырысады.  Сонымен  қатар,  бұл  кезең  келген 

адамның  жүріс-тұрысындағы  қиындықтарының  себебі  болған  әлсіз  және  күшті  тұлғалық 

қасиеттерін бағалауға мүмкіндік береді. Клиент туралы ақпарат жинау психодиагностикалық 

әдістер арқылы да жүзеге асады: тестілеу, проективтік әдістемелерді жүргізу, және т.б., яғни 

бұл психодиагностикалық кезең арқылы тәжірибелік психолог келген адамның іс-әрекетінің 

негізгі  параметрлері  мен  оның  басқа  адамдармен  салыстырғандағы  мінез-құлқындағы 

психологиялық қиындықты анықтауға мүмкіндік алады. Атақты американдық психотерапевт 

Милтон  Эриксонның  пікірі  бойынша,  алдымен  келген  адамның  қандай  тұлға  екенін  толық 

түсініп,  нақты  сол  адамға  ғана  қатысты  мәселені  шешу  жолдарын  анықтау  керек. 

Психологиялық  кеңес  берудің  келесі  кезеңдерінде  психолог  ӛзі  қабылдаған  шешімдердің 

келген  клиенттің  пікірімен,  шешімдерімен  сәйкес  келуін  қадағалауы  тиіс.  Психолог  пен 


153 

 

клиенттің  әрекеттерінің  бағыты  ӛзара  толық  келісілуі  керек.  Адамның  ӛмірінде  кездесетін 



кӛптеген  мәселелер  оның  ӛмір  сүретін  ортасына  тікелей  қатысты:  оның  жұмыс  істейтін 

кәсіби  іс-әрекет  саласының  ерекшеліктері,  отбасы  жағдайы,  ұлттық  ерекшеліктері, 

қоғамдағы әлеуметтік статусы оның ұстанатын ӛмірлік қағидалары міндетті түрде ескеріледі 

[1]. 


Аталған  ерекшеліктерді  ескеру  тәжірибелік  психологияның  негізгі  бӛлімдері 

қамтиды:  даралық  психологиясы  (тәжірибелік  психологияда  адамның  жас  ерекшелігіне 

байланысты  кеңес  берудің  түрлері:  мысалы,  мектептегі  психологтың  кеңес  беруі  мен  қарт 

адамдарға  қатысты  мекемелердегі  психологтың  жұмысы  әртүрлі  бағытта  жүреді),  топтағы 

ӛзара  қарым-қатынас  пен  ӛзара  әрекеттесу  психологиясы  (қазіргі  қоғамда  ӛзара  қарым-

қатынасты  нығайту  мақсатында  әртүрлі  тренингтер  кӛп  жүргізіледі),  кәсіби  іс-әрекет 

психологиясы  (мамандықты  таңдау  мәселесіне  байланысты  және  мамандыққа  сәйкес  келу 

мәселесіне  қатысты  тестік  әдістемелер  жүргізу)  және  адамның  жеке  басына  қатысты 

мәселелерді  шешу.  Тәжірибелік  психологияның  негізгі  мақсаты  –  адамға  ӛзін  түсінуге  жол 

ашу, ӛмірінде пайда болған қиын жағдайдан ӛзінің психикасына зақым келтірмей шығатын 

жол  табуға  кӛмектесу  [2].  Психологтың  клиентті  бағыттайтын  ұсыныстары  (тікелей 

ұсыныстар  емес,  тек  мәселені  шешуге  бағыттап  отыратын)  оның  ой-пікірімен,  тұлғалық 

ерекшеліктерімен сәйкес келуі керек. Психологиялық қорытынды жасау кезеңінде психолог 

клиенттің психологиялық мәселелерінің толық сипаттамасын, олардың себептерін және одан 

шығу  жолдарын  толық  қорытындылап,  клиенттің  алдына  ӛзін  тұлға  ретінде  жетілдіруне 

байданысты жаңа міндеттер қояды. Психологтың кәсіби әрекеттерінің жалпы құрылымында 

маңызды  орын  клиентке  тікелей  кеңес  беру  мен  ұсыныстар  айтуға  арналады.  Осыған 

байланысты  психологиядағы  теоретиктер  мен  практиктердің  позициялары  әртүрлі,  тіпті 

кейбір жағдайларда тікелей кеңес беруге тиым салынады: біріншіден, әрбір клиенттің ӛмірін 

алдын  –ала  дәл  болжауға  мүмкіндік  болмағандықтан,  тікелей  кеңес  беру  әртүрлі  келеңсіз 

жағдайларға алып келуі мүмкін. Екіншіден, әрбір адамға дайын кеңес берілсе, бұл адамның 

тұлға  ретінде  ӛсуін  тежейді,  қиын  жағдайлардан  ӛзі  шыға  алмай,  қиын  жағдайларда  үнемі 

басқа  адамға  тәелді  болып  қалуы  мүмкін.  Үшіншіден,  тікелей  берілген  кеңестен  адам  кӛп 

күтеді, бірақ дәл ӛзінің ойындағындай жүзеге аспаса, психологтың беделіне, кәсіби деңгейіне 

сенімсіздік  тудырады.  Бірақ,  тәжірибелік  психолог  келген  адамның  дағдарыс  жағдайынан 

ӛзбетінше  шыға  алмайтынын  түсінсе,  онда  оған  тікелей  емес  формада  белгілі  бағыттарды 

кӛрсете отырып, адамның ӛзі қорытынды жасайтындай ұсыныстар белгілеуі тиіс. [3]. 

Шетелдермен  салыстырғанда  қазіргі  біздің  қоғамда  психолог  маманның  кӛмегін 

қажет  ететін  кӛпшілік  бар  болғанымен,  халықтың  қалыптасып  қалған  менталитетіне 

байланысты  ой-пікірлері  психолог  іс-әрекетін  жоғарыда  аталған  мәселелерге  байланысты 

дұрыс  қабылдамайды.  Осыған  байланысты  тәжірибелік  психолог  қызметін,  оның  беретін 

психологиялық  кәсіби  кӛмегін,  кәсіби  іс-әрекетінің  орны  мен  ролін  дұрыс  түсінуі  үшін 

әртүрлі  әлеуметтік-психологиялық  жұмыстар  жүргізілуі  тиіс.  Сонымен  қатар,  халықтың 

психологиялық  сауаттылығын  кӛтеру  ,  психолог  маманның  жұмысына  сенімді  кӛзқарасты 

қалыптастыру, психологтың кӛмегін халықтың санасына терең деңгейде жеткізу және білім 

беру  орындарында  жоғарыда  айтылған  мәселелерге  байланысты  психологияны  оқыту 

әдістемесінде  теориялық  пен  практикалық  бағыттағы  кәсіби  іс-әрекеттің  ерекшеліктерін 

ескере  отырып,  оқытуда  оның  практикалық  бағытына  тиісті  кӛңіл  бӛлу,  қазіргі  психология 

ғылымының ӛзекті міндеттерінің қатарына жатады. 

 

Әдебиет тізімі 

 

1.  Айви  А.Е.,  Айви  М.Б.,  Саймен-Даулинг  Л.  Психологическое  консультирование  и 

психотерапия. Методы, теории и техники. Практическое руководство. М., 1999. 

 2.  Психотерапевтическая  энциклопедия  /под  ред.  Б.Д.  Карвасарского.  –  СПб.: 

Питер,2006. – с. 944. 

3. Абрамова Г.С. Практическая психология. Екатеринбург, 2005. 



154 

 

4. 



Тутушкина 

М.К. 


Практическая 

психология 

для 

преподавателей.-М.: 



Информационно- издательский дом «Филинъ», 1997. -328 с. 

5.  Психологическая  помощь  и  консультирование  в  практической  психологии./  Под 

ред. М.К.Тутушкиной. СПб.,2002. 

 

 



 

М.Н. Мусабаева 

доктор географических наук, профессор 

Musabaeva_Meruert@ mail.ru 



Ж.И. Инкарова 

кандидат биологических наук, доцент 

inkarzh@mail.ru

 

 

ИНФОРМАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В ПРОЦЕССЕ ПОДГОТОВКИ 

БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ ГЕОГРАФИИ 

 

На  сегодняшний  день  термин  образовательные  технологии  тесно  связан  с  новыми 



информационными  технологиями.  Современное  образование  невозможно  без  применения 

таких технологий. 

Под  информационной  технологией  обучения  предлагается  понимать  дидактический 

процесс  с  применением  целостного  комплекса  компьютерных  и  других  средств  обработки 

информации, позволяющий на системной основе организовать оптимальное взаимодействие 

между  преподавателем  и  студентом  с  целью  достижения  гарантированного  результата 

обучения. 

Современное  информационное  общество  с  его  сложным,  высокотехнологичным  и 

быстро  меняющимся  производством,  развитой  инфраструктурой,  предъявляет  качественно 

новые  требования  к  подготовке  специалистов  различных  профилей  и  конечно  будущих 

учителей.  От  выпускников  высших  учебных  заведений  –  будущих  учителей  требуется  не 

только  фундаментальная  базовая  подготовка,  но  и  информационно-технологическая 

готовность, а именно: 

 



знание средств информационных технологий и умение с ними общаться; 

 



умение собирать, оценивать и использовать информацию; 

 



коммуникативность и умение работать с ученическим коллективом; 

 



способность  к  самообразованию  и  потребность  в  регулярном  повышении 

квалификации. 

Содержание  основных  компонентов  информационной  подготовки  строится  таким 

образом,  чтобы  они  могли  служить  базой  для  формирования  основ  информационной 

культуры  будущего  специалиста-педагога.  К  основным  задачам  информатизации 

образования относятся следующие: 

 

применение эффективных методов обучения



 

повышение  творческой  и  интеллектуальной  составляющих  учебной 



деятельности; 

 



интеграция различных видов образовательной деятельности. 

При  этом  специфика  предметной  области  будущей  профессиональной  деятельности 

учителя  должна  находить  свое  отражение  в  решении  конкретных  прикладных  задач  с 

помощью современных информационных средств, таких как: 

 

обучающие мультимедиа системы; 



 

программы контроля и самоконтроля знаний



 

использование  информационных  технологий  в  организации  и  проведении 



научных исследований; 

155 

 



 

организация дистанционного обучения и т.д. 

Потребность  общества  в  квалифицированных  специалистах-учителях,  владеющих 

арсеналом  средств  вычислительной  техники,  превращается  в  ведущий  фактор 

образовательной  политики.  Для  свободной  ориентации  в  информационных  потоках 

современный учитель любого профиля должен уметь получать, обрабатывать и использовать 

информацию с помощью компьютеров, телекоммуникаций и других средств связи. 

В  этой  связи  сегодня  очевидна  актуальность  освоения  новых  информационных 

технологий  студентами  высших  учебных  заведений,  что  находит  отражение  в  перечне 

учебных дисциплин. 

На  кафедре  физической  и  экономической  географии  Евразийского  национального 

университета  им.  Л.Н.Гумилева  в  настоящее  время  разработаны  и  совершенствуются 

рабочие  учебные  планы  и  учебно-методические  комплексы  для  специальностей  050116-

География и 050609-География. 

Так,  в  учебные  планы  подготовки  учителей  географии  включены  нами  следующие 

элективные  курсы  в  7  семестре:  Инновационные  методы  в  преподавании  географии  –  2 

кредита, Информационные технологии в географии – 2 кредита. 

В  рабочей  программе  по  курсу  «Информационные  технологии  в  географии»  нами 

предусмотрены следующие темы лекции: 

 



География мировой информационной индустрии; 

 



Появление и развитие информационной индустрии; 

 



Современные информационные технологии; 

 



Использование 

информационных 

коммуникационных 

технологий 

в 

образовании; 



 

Информационные технологии в научной деятельности; 



 

Компьютеризация школьного образования



 

Глобальная  компьютерная  сеть  Интернет  и  использование  в  образовательных 



целях; 

 



Основные принципы применения ВТ в школьном образовании; 

 



Психологические  аспекты  использования  современной  информационной 

технологии и т.д. 

 

На практических занятиях  предусматриваем работы: 



 

Компьютерные и периферийные оборудования; 



 

Телекоммуникационные услуги и оборудование; 



 

Электронный учебник; 



 

Информационные технологии  в обучении учащихся сельских школ



 

Программы для работы в интернете и др. 



Во  время  практических  работ  студенты  разрабатывают  уроки  географии  с  6  по11 

классы и проводят их перед аудиторией с применением компьютерной технологии. Вместе с 

тем по программе предусмотрены самостоятельные работы студентов (СРСП). 

В  настоящее  время  высшее  образование  Казахстана  претерпевает  значительные 

изменения,  связанные  с  внедрением  в  учебный  процесс  средств  новых  информационных 

технологий.  Задачи  и  методы  обучения  меняются  принципиальным  образом,  максимально 

приближаясь к индивидуализации общей и профессиональной подготовки студентов. Наряду 

с этим информационно-коммуникационная среда, в которую помещен каждый современный 

студент,  создает  все  условия  для  активного  использования  компьютерных  средств  и 

технологий  в  учебном  процессе,  повышая  при  этом  значимость  и  эффективность 

самостоятельной  работы.  Возрастающая  тенденция  индивидуализации  образовательного 

процесса  направлена  на  увеличение  количества  часов,  отводимых  на  самостоятельную 

подготовку 

студентов. 

Это 

становится 



возможным 

благодаря 

постоянно 

совершенствующимся  средствам  обучения  на  основе  компьютерных  технологий.  К  ним 

можно  отнести  электронные  учебно-методические  комплексы,  электронные  учебники  и 


156 

 

презентации,  всевозможные  мультимедийные  материалы.  Использование  таких  средств  в 



процессе самостоятельной подготовки студентов несколько изменила типичную ситуацию в 

образовательной  системе,  когда  обучающая  функция  полностью  принадлежала 

преподавателю.  Электронные  учебно-методические  средства  дают  возможность  студентам 

самостоятельно  наиболее  гибко  манипулировать  предлагаемой  учебной  информацией  в 

соответствии  с  их  индивидуальными  способностями,  при  этом  часть  обучающей  функции 

педагога  переходит  на  студента.  Преподаватель  лишь  поддерживает  обучающегося, 

ориентирует в потоках учебной информации и помогает в решении возникающих проблем. 

Как  было  выше  сказано  в  элективном  курсе  «Информационные  технологии  в 

географии» предусмотрены СРСП (30 часов) по следующим темам: 

 



Развитие информационной образовательной среды; 

 



Развитие информационных технологий в Казахстане; 

 



Оборудование кабинета географии; 

 



Телеконференции, форумы для учителей и учащихся

 



Компьютерный контроль знаний по физической географии (6 кл); 

 



Компьютерный контроль знаний по географии материков и океанов (7 кл); 

 



Компьютерный  контроль  знаний  по  физической  и  экономической  географии 

Казахстана (8-9 кл); 

 

Компьютерный контроль знаний по экономической географии мира (10-11 кл). 



Таким  образом  студенты  во  время  прохождения  данного  элективного  курса 

подготавливают  себя  для  работы  в  школе  с  использованием  современных  технологий, 

одновременно накапливается материал для будущей педагогической деятельности. 

 

 



 

Ш.Б. Палымбетов 

академиялық мәселелер департаментінің директоры 

Н.Ш. Палымбетов 

магистр 

shamen_office@mail.ru



 

 

ECTS ТИПІ БОЙЫНША КРЕДИТТЕУДІ ҚАЙТА СЫНАҚТАУ 

 

ECTS  –  (European  Credits  Tpanster  System)  сынақтау  бірліктерін  Еуропалық 

бірыңғай  жүйе  бойынша  ауыстыру.  Бұл  жүйе  1989  жылы  ЭРАЗМУС  және  СОКРАТ 

бағдарламалары шеңберінде ендірілді. 

ECTS  шеңберіндегі  академиялық  кредит,  бұл  студенттердің  еңбек  шығындарының 

ӛлшеу бірлігі және  студенттердің әртүрлі бағдарламалар бойынша атқарған немесе игерген 

білім кӛлемі ӛлшемі. 

Сынақ  бірліктерін  Еуропалық  жүйемен  сынақтау  тӛмендегі  негізгі  Ережелерге 

бағынады: 

-  Сынақ  бірлігі  -  абсолюттік  емес  салыстырмалы  бірлік.  Бұл  студенттің  жоғарғы  оқу 

орынындағы жалпы жылдық еңбексыйымдылығын кӛрсетеді. Сонымен бірге әртүрлі ЖОО, 

оқыту  бағыттарындағы  бағдарламалардың  еңбексыйымдылық  айырмашылықтары  да 

анықталады; 

-  Жалпы  еңбек    сыйымдылығына  аудиториялық  жұмыстан  бӛлек  барлық  ӛзіндік 

жұмыстар  да  кіреді  (СРС,  реферат,  эссе,  дипломдық  және  курстық  жұмыстар,  аралық 

бақылау т.б.); 

- Сынақ бірлігін осы пәнді толық игерген (аралық, қорытынды бақылауды тапсырған) 

студенттер ғана иеленеді; 

-  ECTS-ке  қатысушы    әрбір  ЖОО  белгілі  бір  шарттарды  орындауға  міндетті:  әрбір 

бағдарлама  пәндерін  сынақ  бірлігі  түрінде  кӛрсету,  бағдарламаның  негізгі  бӛлімдерін 



157 

 

анықтап,  олардың  жалпы  бірлік  кӛлемін  белгілеу,  бағалау  жүйесін  анықтау,  басқа  ЖОО 



ӛткен бағдарламалармен салыстыру мүмкіншіктерін анықтау. 

Болон  процесінің  негізгі  міндеттерінің  бірі-оқыту  троекториясы  мен  кредиттерді 

жинақтау  мүмкіншіліктерін  анықтайтын  академиялық  мобильдік  (ұтқырлық)  пен  кәсіби 

мобильдік. Болон процесі шеңберінде ECTS бір оқу орынынан екіншісіне ауысуды жеңілдету 

жүйесі болып саналады. 

Алғашында ECTS сырт елдерде оқып келген кредиттерді ескеру құралы болса, соңғы 

кездері сынақ бірліктерін жинақтай отырып, белгілі бір біліктілікке (бакалавр. магистр, PhD) 

ие  болу  мүмкіншіліктері  болып  есептелуде.  Сонымен  бірге  бұл  тек  кредиттерді  сандық 

жинақтау  емес,  белгілі  бір  білім  беру  бағдарламасына  қажетті  компетенция  алу 

мүмкіншілігін орындауды қажет етеді. 

ECTS-тің 1 кредиті - 25-30 академиялық сағатты құрайды. Жылына 60 кредит игереді, 

яғни  1500-1800  академиялық  сағат  Еуропа  елдерінде  бакалавриат  дәрижесін  алу  үшін  3-4 

жыл оқиды, яғни 180-240 кредит игеруі тиіс. Магистр дәрижесін алу үшін 300 кредит игеру 

қажет (қосымша 60 тан 120 кредитке дейін). 

Қазақстан  Республикасы  білімін  дамытудың  2011-2020  жылдарға  арналған 

мемлекеттік  бағдарламасы  жаңа  мүмкіндіктер  ашуда.  Мемлекеттік  бағдарламада  таңдау 

компоненттерінің  үлесін  арттыру  арқылы  ЖОО-ның  академиялық  еркіндігін  кеңейту 

қарастырылған.  2011  жылы  бұл  кӛрсеткіш  бакалавриатта  55%,  магистратурада  70%,  ал 

докторантурада 90% - ға дейін кӛтерілді. 

Болон  процесі  параметрлері  аясында  біздің  оқыту  бағдарламаларымыз  шет  елдердің 

бағдарламаларымен  сәйкестендіріліп,  студенттердің  мобилділігін  арттыруға  мүмкіндік 

беретін  болады.  Студенттер  кемінде  1  академиялық  кезеңді  шет  елдердің    ЖОО  игеруге 

міндетті  болатындығы  да  бағдарламада  жоспарланған.  Бұл  кезде  университеттер  әлемдік 

білім кеңістігінде танымал, ал бітірушілердің еңбек нарығындағы сұранысы артатын болды. 

Яғни  мемлекеттік  бағдарлама  ЖОО  бәсекелестігін  арттырып,  білім  сапасын  арттыруға 

кӛмегін тигізеді. 

ЖОО интернационализациялауға негізделген академиялық мобильділікті жетілдірудің 

басты бағыттары мыналар: 

-  мемлекетаралық  немесе  жоғары  оқу  орындары  арасындағы  келісімдер  негізінде 

студенттер алмасуы; 

- оқытушылар алмасуы; 

- ӛзара біріккен білім бағдарламаларын дайындау және қолдану; 

- қос дипломды білім бағдарламалары

- біріккен ғылыми зерттеулер мен ғылыми жобаларды іске асыру; 

- білім сапасын бағалаудағы ӛзара қарым-қатынасты жетілдіру. 

Биылғы  оқу  жылының  басынан  бері  Л.Н.Гумилев  атындағы  Еуразия  ұлттық 

университеті  еліміздегі  15  жоғары  оқу  орынымен  екі  жақты  келісім  шарт  жасап,  9  студент 

ӛткен  академиялық  кезеңде  білім  алса,  осы  кезеңде  23  студент  алмасу  бағдарламасымен 

білім алуда. 

Жоғарыда атап ӛткеніміздей, ECTS тек кредиттерді алмастыру үшін ғана қолданылған 

болатын.  Бұл  жүйе  Еуропа  ЖОО-ы  студенттерінің  мобильдігін  арттырды.  ECTS-тің 

мүмкіндігін  толықтай  игеру  үшін  университеттердің  академиялық  еркіндігі  қажет,  яғни 

толықтай автономды жұмыс істеуі тиіс. 2011-2020 жылдарға арналған бағдарламады ұлттық 

университеттердің  автономиялы  болуы  2014  жылдан  басталады  деп  белгіленген,  ал  қалған 

ЖОО-ы  2015 жылдан бастап толық ауысады. 

Украйнада ECTS-ті ендіру  2004 жылдың сәуірінде басталды, оны ендіру туралы заң 

2009  жылы  қабылданды.  Тәжікстанда  эксперимент  түрінде  2006-шы  жылдан  ендіріле 

бастады. 

Ресейде 2002 жылдан бастап, заң қабылданбай-ақ, еркін түрде ендіріле бастады. 

Ӛздеріңіз  білетіндей,  бүгінгі  күні  Қазақстанда  да  кредиттік  оқыту  технологиясы 

жоғары  оқу  орындарында  толықтай  ендірілген.  Бірақ  бұл  жұмыста  жекелеген  қиындықтар 


158 

 

орын  алуда,  атап  айтқанда,  мемлекеттік  білім  гранттарының  белгілі  бір  кезеңдерге  ғана 



берілуі  мен  қаржының  студенттердің  жеке  есепшотына  аударылмауы,  яғни  олар  ӛз  оқу 

траекторияларын  анықтай  алмайды.  Министрлік  тарапынан  бекітіліп,  ұсынылған 

нормативтік  құжаттар  негізінде  академиялық  топтардың  сақталуы,  т.б.  Сонымен  бірге 

бакалавриат,  магистратура  және  докторантура  деңгейлері  бойынша  оқу  бағдарламаларын 

дайындаудағы  жүйеліліктің  жоқтығы.  Бұл  оқыту  сатысына  қабылдаудағы  белгілі  бір 

тәртіптің анықталып, бекітілмеуіне де байланысты болып отыр. 

Кӛптеген  талқылаулар  барысында,  Қазақстандық  кредиттерді  ECTS-ке  ауыстыруда 

қолданылатынт  белгілі  бір  коэфиценттер  ұсынылды.  Бұл  коэфицинттер  әрбір  пәндер  және 

оқыту бағдарламалары бойынша анықталған: 

- бакалавриат үшін 1,5...1,8 

- кәсіби магистратура үшін 2.....2,4 

- ғылыми - педагогикалық магистратура үшін 2,5....3 

- докторантура үшін 3,5....4,2 

Ауыстыру  барысында  кредиттер  бүтін  санға  дейін  келтіріліп,  қолданылады. 

Кредиттер  теориялық  курстар  үшін  аудиториялық  және  ӛзіндік  жұмыстар  қатынастарын 

анықтауда қолданылады. 

ECTS  жүйесі  бойынша  сынақтауды  ұйымдастыратын  координаторлар  университет 

және факультет деңгейлерінде тағайындалуы тиіс. 

Жоғарыдағы  ауыстыру  коэффициенттері  республика  кӛлемінде  қолдану  үшін 

анықталған,  әрбір  ЖОО  нақты  цифрды  анықтап,  бекітуі  тиіс.  Осы  конференцияның 

секциялық жұмыстары кезінде коэффиценттерді нақтылау қажет деп есептеймін. 

ECTS-ке  қарағанда  Қазақстандағы  академиялық  сағаттың  еңбексыйымдылығы 

ӛзгеше.  Бір  академиялық  сағат  аудиториялық  жұмыс,  барлық  тәжірибелер  білім 

алушылардың ғылыми-зерттеу жұмыстары, қорытынды аттестациялау үшін 50 минутке тең. 

Ал  зертханалық  сабақтар  мен  дене  тәрбиесі  үшін  100  минутке,  студиялық  сабақтарда  75 

минутке тең. 

Білім  алушылардың  оқытушылармен  бірге    жүргізетін  1  академиялық  сағаты  оқу 

түрімен  білім  беру  деңгейіне  байланысты  болатын  білім  алушылардың  ӛзіндік  және 

қосымша  жұмыстарымен  жалғастырылады.  Егер  бакалавриат,  магистратура  және 

докторантураны  қарастырсақ  білім  беру  деңгейі  жоғарлаған  сайын  білім  алушылардың 

ӛзіндік жұмысы арта береді. 

Бакалавриатта 1 кредиттің апталық оқу жүктемесі 3 сағатқа тең, тиісінше, кәсіби және 

ғылыми-педагогикалық  магистратурада  4  және  5  сағат,  ал  докторантурада  7  сағат.  Онда 

Қазақстандық  1  кредиттің  теориялық  оқытуының  еңбек  сиымдылығы  бакалвриат  үшін  45 

сағат,  кәсіби  және  ғылыми-педагогикалық  магистратура  үшін  60  және  75  сағат,  ал 

докторантура  үшін  105  сағат.  Бір  академиялық  тәжірибе  (оқудан  басқа)  білім  алушының 

қосымша  сағат  жұмысымен  жалғастырылады:  педагогикалық-  1  сағат,  ӛндірістік  –  4  сағат, 

зерттеу 7 сағат. Яғни 1 кредит педагогикалық тәжірибе үшін – 30 сағат, ӛндірістік тәжірибе– 

75  сағат,  ал  зерттеу  тәжірибелері  үшін  120  сағат.  Қорытынды  аттестациялаудың  әрбір 

академиялық сағаты 6 сағат ӛзіндік жұмыспен жалғасады, яғни 1 кредит 105 сағатқа тең. 



  

кесте 1 


1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   ...   53


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал