Л. Н. Гумилева L. N. Gumilyov eurasian national university



жүктеу 6.05 Mb.

бет16/53
Дата22.04.2017
өлшемі6.05 Mb.
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   53

СИНТАКСИЧЕСКИЕ  ОТНОШЕНИЯ  В  СЛОВОСОЧЕТАНИИ  РЕДКАЯ  КНИГА»,  мы 

получим  иной  вариант  теста,  при  котором  банк  ответов  оказывается  включенным  в 

вопросную  часть,  а  ключевые  слова  вопросной  части  прямой  формы  теста 

трансформируются  в  банк  ответов.  Таким  образом,  с  помощью  соответствующего 

программного  обеспечения  представленная  информационная  база  знаний  автоматически 

трансформируется  в  окончательную  тестовую  форму  закрытого  типа,  когда  ответы  даются 

уже готовыми и необходимо выбрать один правильный. 

 

Вариант 1 (прямой вопрос). 



СЛОВОСОЧЕТАНИЕ, ВЫРАЖАЮЩЕЕ АТРИБУТИВНЫЕ ОТНОШЕНИЯ. 

1. Редкая книга. 

2. Читать книгу. 

3. Радость ребенка. 

4. Любить крепко. 

5. Три друга. 

 

Правильный ответ:  

1. РЕДКАЯ КНИГА 

 

 

 

 


144 

 

 



Вариант 2 (обратный вопрос). 

СЕМАНТИКО-СИНТАКСИЧЕСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В СЛОВОСОЧЕТАНИИ  

«РЕДКАЯ КНИГА». 

 

 



 

1. Атрибутивные. 

 

 

 



2. Объектные. 

 

 



 

3. Субъектные. 

 

 

 



4. Обстоятельственные. 

 

 



 

5. Комплетивные. 

 

 

Правильный ответ:  

1. АТРИБУТИВНЫЕ 

 

Приведем еще один пример из курса практического русского языка: 



 

 

ТИП СКЛОНЕНИЯ СУЩЕСТВИТЕЛЬНЫХ  

 

 

существительны

е 

1-ое склонения 



существительны

е 

2-ое склонения 



существительны

е 

3-ое склонения 



разносклоняемые 

существительны

е 

несклоняемые 



существительн

ые 


 

 

 



 

 

книга 



комната 

юноша 


земля 

лекция 


    и  т.д. 

мальчик 


дом 

стол 


компьютер 

телефон 


    и  т.д. 

тетрадь 


дверь 

дочь 


кость 

осень 


и  т.д. 

имя 


пламя 

семя 


племя 

стремя 


       и  т.д. 

пальто 


метро 

меню  


ателье 

атташе 


 и  т.д. 

 

Заменяя  формулировку  задания  на  обратную  форму  –  «ТИП  СКЛОНЕНИЯ 



СУЩЕСТВИТЕЛЬНОГО  «КНИГА»,  мы  получим  вариант  теста  с  прямым  и  обратным 

вопроса. 

 

 

Вариант 1 (прямой вопрос). 



СУЩЕСТВИТЕЛЬНОЕ 1-ГО СКЛОНЕНИЯ. 

1. Книга. 

2. Мальчик. 

3. Тетрадь. 

4. Имя. 

5. Пальто. 

 

Правильный ответ:  

1. КНИГА

 

Вариант 2 (обратный вопрос). 

ТИП СКЛОНЕНИЯ СУЩЕСТВИТЕЛЬНОГО «КНИГА». 

 

 



 

1. 1-ое склонение. 

 

 

 



2. 2-ое склонение. 

 

 



 

3. 3-е склонение. 

 

 

 



4. Разносклоняемое. 

 

 



 

5. Несклоняемое. 



145 

 

 



Правильный ответ:  

1. 1-ОЕ СКЛОНЕНИЕ 

 

Такого  рода  программные  средства  обеспечивают  возможность  на  данной 



информационной основе получать неограниченное количество тестов с разными вариантами 

заданий  и  разными  вариантами  ответов,  предоставляя  каждому  испытуемому 

индивидуальный тест одинаковой сложности. Преимущества применения многовариантных 

тестов  в  том,  что  они  «не  боятся  рассекречивания»  и  служат  средством  представления 

«укрупненной  единицы  знаний,  что  позволяет  одним  заданием  с  переменными  элементами 

опросить  студентов  без  какого-либо  риска  списывания  ими  правильных  ответов  друг  у 

друга» [3, 22-23]. 

Задания 


разрабатываемых 

тестов 


должны 

соответствовать 

определенным 

требованиям:  во-первых,  они  не  должны  быть  абсурдными,  двусмысленными,  не  должны 

иметь подсказок в формулировке; во-вторых, должны быть валидными, т.е. соответствовать 

смыслу  и  содержанию  контролируемого  задания.  К  принципам  отбора  тестовых  заданий 

относятся: значимость материала, соответствие теста уровню современного состояния науки, 

возрастающая  трудность,  системность,  оптимальность.  Что  касается  ответов,  то  набор  их 

должен исключать вероятность угадывания правильного результата, плохо замаскированного 

на  фоне  несоответствующих  выборочных  ответов.  Правда,  следует  заметить,  что  именно  в 

многовариантных  тестах  неправдоподобие  ответов  исключается,  так  как  выборка  их  здесь 

логически  и  предметно  связана  одной  темой.  Таким  образом,  многовариантные  тесты 

выступают  не  просто  одной из  форм  оценки знаний,  умений  и  навыков,  но  и приобретают 

все  свойства  АОС,  в  наибольшей  степени  обеспечивая  проблемный  характер  обучения  на 

базе  уникальных  возможностей  информационно-тестовых  обучающих  систем  (ИТОС). 

Они  представляют  собой  своего  рода  многоуровневую  модель  учебного  курса, 

демонстрирующую  целостность  и  логическую  связанность  отдельных  его  частей.  ИТОС  – 

это  особая  форма  учебной  деятельности,  которая  предполагает  углубленное  изучение 

содержания  узловых,  проблемных  тем  определенной  научной  дисциплины,  протекающее  в 

виде  индивидуализированной  самостоятельной  работы  студентов  и  носящее  поисковый, 

учебно-исследовательский  характер.  Основное  назначение  ИТОС:  1)  обеспечение  процесса 

обучения,  то  есть  такой  формы  общения  с  обучаемым,  которая  требует  от  него 

мыслительной активности и динамически управляет актом усвоения им требуемых понятий; 

2)  применение  в  качестве  инструмента,  устанавливающего  индивидуальные  различия  в 

учебной деятельности и позволяющего достоверно оценить и эффективно измерить уровень 

знаний  обучаемых;  3)  привитие  навыков  самостоятельной  работы,  включающей 

разнообразные формы само- и взаимоконтроля, работу с учебной, научной, методической и 

справочной литературой. 

Многовариантные тесты обеспечивают адаптацию программы к уровню конкретного 

пользователя, ориентируют обучаемого к углубленному и осознанному овладению учебным 

материалом,  а  не  к  механическому  заучиванию  его  отдельных  фактов.  Тестово-обучающие 

системы  позволяют  также  соединить  воедино  процессы  изучения,  закрепления  и  контроля 

усвоения учебного материала, которые при традиционном обучении чаще всего оказываются 

искусственно  разорванными.  В  основе  составления  многовариантных  тестов  лежит 

допущение  о  возможности  тезаурусного  представления  содержания  курса,  при    котором 

изложение  материала  разворачивается  в  четкой  последовательности:  от  простого  к 

сложному,  от  общего  представления  того  или  иного  факта  к  более  дифференцированному 

его 


описанию, 

от 


анализа 

отдельных 

элементов 

к 

выстраиванию 



их 

в 

сложноструктурированную  систему  взаимоотношений.  Такая  компоновка  материала  в 



многовариантных  тестах  способствует  его  расчленению  на  несколько  уровней,  при  этом 

каждый  из  предыдущих  уровней  становится  фундаментом  для  последующего,  более 

продвинутого  уровня.  Многовариантные  тесты  обеспечивают  адаптацию  программы  к 

уровню конкретного пользователя, ориентируют обучаемого к углубленному и осознанному 



146 

 

овладению  учебным материалом, а не к механическому заучиванию его отдельных фактов. 



Тестово-обучающие  системы  позволяют  также  соединить  воедино  процессы  изучения, 

закрепления и контроля усвоения учебного материала, которые при традиционном обучении 

чаще всего оказываются искусственно разорванными. 

Пути  совершенствования  ИТОС  мы  видим  в  расширении  их  лингвистической 

информационной  базы,  которая  должна  включать  в  себя:  1)  курсовое  обеспечение: 

имитаторы различных действий преподавателя, презентирующих учебный материал, а также 

анализирующих  и  исправляющих  возможные  ошибки;  тренажеры  для  закрепления 

отдельных навыков и умений; тесты по определению уровня знаний и т.д.; 2) дидактическую 

поддержку преподавателя и обучаемого в виде учебных тестовых процессоров, оснащенных 

электронными  словарями  и  справочниками по  грамматике,  возможностями  автоматической 

переработки текста; 3) инструментарий преподавателя, позволяющий ввести статистическую 

обработку  обучения,  в  частности  учет  и  анализ  ошибок  обучаемых;  готовить  учебные 

материалы  с  помощью  тестовых  процессоров;  осуществлять  с  помощью  авторских  систем 

пополнение и изменение в уже сформированных тестах и тренажерах [4, 18]. 

 

Список литературы 

1. Зубов А.В., Лихтарович А.А. ЭВМ анализирует текст. – Минск: «Народная асвета», 

1989. 

2. Пиотровский Р.Г. Компьютеризация преподавания языков. – Л: ЛГПИ, 1988. 



3. Аванесов  В.С. Теоретические разработки заданий в тестовой форме.  – М.: МГТА, 

1995. 


4.  Пиотровский  Р.Г.  На  путях  к  лингвистическому  автомату  //НТИ,  сер.  2.  – 

Информационные процессы и системы. – 1991. – № 9. 

 

 

 



К.А. Калиева 

философия ғылымының кандидаты, доцент 

кulpash_ alibaebna @mail.ru 



 

КРЕДИТТІК ТЕХНОЛОГИЯ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ 

СТУДЕНТТІҢ ӚЗІНДІК ЖҦМЫСЫ 

 

2011 жылдың 11наурызында Қазақстан ресми түрде Болон декларациясына қосылып, 

еуропалық  білім  кеңістігіне  қабылданған  алғашқы  ортазиялық  мемлекет  атанғанын  және 

«Университеттердің  Ұлы  хартиясына»  қазақстандық  60  жоғары  оқу  орны  қол  қойғанын 

кезінде қуанышпен қарсы алдық. 

Хартия  1988  жылы  Болон  қаласында  қабылданған.  Болон  декларациясына  қосылған 

уни-верситеттердің  міндеті  жоғары  оқу  орндарының  автаномиясын  дамыту,  басқарудың 

демо-кратиялық қағидаларын ұстану, студенттердің академиялық еркіндігін сақтау, ғылыми 

зерттеулердің  еркіндігін  іске  асыру,  т.б.  шарттарды  қамтамасыз  ету  міндеттемелерін 

мойынға алады. 

Қазақстандық университеттер қазіргі кезде дамудың аса жауапты кезеңін бастарынан 

кешуде: ғылыми қызметкердің мәртебесі ӛзгеруде, қоғам ӛміріндегі ғылымның рӛлі кеңеюде. 

Ӛйткені,  білім  беру  барлық  саясатымыздың  ұлттық  басымдылықтардың  бірі  болып 

есептеледі. 

«Жоғары  білім  сапасы  ең  жоғары  халықаралық  талаптарға  жауап  беруі  тиіс.  Елдегі 

жоо-лар әлемнің жетекші университеттерінің рейтингісіне енуге ұмтылулары керек» – деген 

болатын Президент Н.Ә.Назарбаев. 

Ал  бұл  білім  сапасын  арттыру,  ұлттық  тәрбиені,  инновацияларды  ендіру,  әлемнің 

басқа  жетекші  университеттерімен  белсенді  ынтымақтастықты  орнату,  оқытушылар  мен 


147 

 

студенттердің  академиялық  ұшқырлығы,  қосдипломды  білім  беруді  енгізу  арқылы  жоғары 



деңгейдегі  бәсекеге  қабілетті  мамандарды  қалыптастыруымыз  қажет  деген  сӛз.  Жоғарыда 

айтылған  талаптар  біріншіден,  білім  беріп  жүрген  оқытушыға  ауыр  салмақ  салары  сӛзсіз. 

Қалыптасып  қалған,  дәстүрлі  болып  саналатын  кешегі  советтік  білім  беру  жүйесі  бүгінгі 

күннің  талабына  сай  келмейтініне  күмән  жоқ.  Кредиттік  технологияны  мойындағысы 

келмегендердің  ӛзі  қазір  дұрыс  түсініп,  бетбұрыс  жасап  жатыр.  Қазіргі  таңда  жоғары  оқу 

орындарында болашақ мамандарды даярлау ісін қайта қарау, оның мазмұны мен құрылымын 

ӛзгертуді  ғана талап етпей, сонымен қоса оның бүкіл  бағдар бағытын түбегейлі  жетілдіруді 

керек  етіп  отыр.  Себебі,  қай  саладан  болса  да  ӛз  мамандығының  шебері,  ӛздігінен  ізденуге 

мүмкіндігі бар, кәсіби бағыттылығы жоғары маман даярлау мәселесі қазіргі заманның басты 

талабына айналды. 

Қазақстан  Республикасының  Білім  туралы  Заңында  «...білім  беру  жүйесі 

міндеттерінің  бірі  ретінде  белсенді  азаматтық  ұстанымы  бар  жеке  адамды  тәрбиелеу, 

республиканың қоғамдық-саяси, экономикалық және мәдени ӛміріне қатысу қажеттігін, жеке 

адамның  ӛз  құқықтары  мен  міндеттеріне  саналы  кӛзқарасын  қалыптастыру»  атап 

кӛрсетілген. Қазіргі білім берудің негізгі мақсаты - жаңа қоғамға лайықты сапалы да, саналы 

тұлға, ӛз мамандығын сүйетін, оның кез келген сұрағына жауап бере алатын маман даярлау. 

Жоғарғы  оқу  орнында  істеп  жүрген  ұстаздарға  қойылатын  талаптар  да  жоғары, 

кәсіптік деңгейі, олардың жан-жақтылығы, біліктілігі, студенттердің танымдық белсенділігін 

кӛтеруге мүмкіндік жасай білуі, әр студентті қалай оқыту керектігі туралы мәселені шешетін 

оқу  жүйесін  құру  қажеттілігі  тұр  десек  болады.  Қазақстан  Республикасының  Президенті 

Н.Ә.Назарбаев білім және ғылым қызметкерлерінің ІІ съезінде: «Болашақта еңбек етіп, ӛмір 

сүретіндер  –  бүгінгі  мектеп  оқушылары,  мұғалім  оларды  қалай  тәрбие-лесе,  Қазақстан  сол 

деңгейде  болады.  Сондықтан  да  ұстазға  жүктелген  міндет  ӛте  ауыр»,  -деген  болатын. 

[Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасы. Ана тілі, 2001 ж.]. 

Президенттің  бұл  айтылған  ойы  тікелей  жоғарға  оқу  орнында  істеп  жүрген 

оқытыушыларға  да  қатысты.  Біздің  де  мойнымызда  үлкен  жауапкершілік  бар.  Қазіргі 

уақытта білім берудің кредиттік жүйесін игеріп жатқан кезде, оқытушылардың қалыптасып 

қалған  үйреншікті  сабақ  беру  әдістемесі  түпкілікті  ӛзгеріске  ұшырап  отыр.  Кредиттік 

жүйенің бүкіл оқу - әдістемелік комплексіне тоқтамай-ақ, ӛйткені олардың әр қайсысы жеке-

жеке  талдауға  тұратын  бӛлімдер,  студенттің  оқытушы  жетекшілігімен  орындайтын  ӛздік 

жұмысына  ерекше  кӛңіл  аударғым  келіп  отыр.  Бұл  бӛлім  оқытушының  ұйымдастыруымен 

жүргізілетін  студенттердің  аудиторияда  ӛткізілетін  ӛзіндік  жұмысы.  СОӚЖ  –  ның 

студенттердің білімін тереңдетуде үлкен рӛл атқарады. Дәріс пен семинар сабағы шектеулі 

50  минуттан  болғандықтан,  үлкен  топтар  мен  дәрістік  патоктарда  дәстүрлі  әдістен 

айырмашылығы шамалы ғана болып, сабақ ӛткіземіз. Кредиттік технология жүйесі бойынша 

сабақ    шағын  10  -12  студенттен  тұратын  топтық  аудиторияда  жүргізіледі  екен,  сондықтан 

жоғары  нәтижелі  деңгейде  білім  алғысы  келген  студент  міндетті  түрде  оқытушының 

жетекшілігі қажет екенін мойындап, үнемі СОӚЖ-ға ерікті түрде қатысып отыруға міндетті, 

бір  жағынан  кеңес  алса,  екінші  жағынан  алған  білімін  ӛзі  де,  оқытушының  да  бақылауына 

мүмкіндік  жасалынады.  Қазіргі  кезде  СОӚЖ  –  да  шағын  топтарға  бӛлініп  кезекпен  келіп, 

алған  тапсырмаларымен  жұмыс  істеп,  түсінбеген  сұрақтарына  жауап  алып,  мағынасы 

күрделі    философиялық  шығармаларды  оқытушымен  бірге  отырып  талдауға,  студенттерге 

уақытты ұтымды қолдануға үйретіп,  тырысып келеміз. Бұл талпынысымыздан байқағаным, 

немқұрайлы,  сабаққа  салғырт  қарайтын,  жауапкершілігі  аз  студенттердің  азаймай 

отырғандығы болып тұр. Менің ойымша, студенттің ӛзі де талпынып жұмыс жасауы керек, 

мектептен  қалыптасып  келген  бойындағы  салғырттықты  қоймаса,  нарық  заманында  оңай 

тимейтінін  жоғарғы  оқу  орнының  табалдырығын  аттасымен  кураторлары  түсіндіріп,  үнемі 

осы  бағытта  ӛздеріне  сеніп  берген  топтарымен  жұмыс  жасаған  дұрыс  қой  деп  ойлаймын, 

кураторлардың  міндеті  тек  қана  студенттермен  ӛткізілетін  шараларға  қатысуды 

қадағалаумен  шектелмеуі  керек,  біздің  негізгі  міндетіміз  білім  беру  болғандықтан,  сол 

жағына жан-жақты кӛңіл аударған абзал. 


148 

 

«Білім  кӛзі  -  кітап»  деп  халық  жай  айтқан  жоқ,  қолданылатын  негізгі  кітаптар  орыс 



тілінде болғанмен, аударып ӛз беттерімен үйде оқып, дайындалып келу міндетті түрде болуы 

керек.  Мемлекеттік  тілде  жазылған  оқулықтар,  оқу  құралдары,  басқа  да  әдістемелік 

видеоматериалдар (бұл орысша бола берсін оқытушы ӛзі түсіндіреді), бұрын сабақта орысша 

«наглядные  пособиелер»  деп  аталатын  плакаттар  болушы  еді,(  неге  сондай  құралдарды 

қолданбасқа)  егер  де  баспадан  шыққан  плакат  болмаса,  қолдан  жасау  керек,  тіпті  бұл 

жұмысты  студенттердің  ӛздеріне  әр  тақырыпты  ӛткен  сайын  тапсырма  ретінде  беріп 

істеткізген дұрыс, плакатты жасау жағынан кішігірім сайыс ӛткізуге де болады, нәтижесінде 

студентте  ӛзіне  балл  жинайды,  оқытушы  да  арасынан  тақырып  бойынша  істелген 

плакаттардың ең жақсысын таңдап алып, толықтырып сабақта қолдануға мүмкіндік алар еді. 

Менің  пікірімше,  сабаққа  қосымша  құралдар  жасағанда  студенттерді  қатыстырып 

отыру дегеніміз, ол сабақта алған білімін санасына бекітуге тағы бір мүмкіндік жасалды деп 

түсінулері  керек.  Студент  глоссарилерді  жазып  келгенде,  тек  қана  терминдердің 

анықтамасымен  шектеліп  келеді,  ондай  сӛздіктің  пайдасы  аз.  Мысалы,  «Онтология» 

ұғымының  пайда  болуы,  қай  кезеңнен  бастап  философияда  кездеседі,  не  себепті  бұл 

терминді  философияға  енгізді,  нендей  мағынада  қолданылады,  философтың  шешкен 

мәселелері және қандай бағыттың ӛкілі, туған жері, қай кезде ӛмір сүргені барлығына толық 

анықтама  жазу,  тақырыптар  бойынша  слайдтар  жасап  үйрену,  ұлы  даналардың  айтқан 

ойларына  ӛзіндік  талдау  жасап,  аудиторияда  пікір  алмасу  курстастарымен,  сонда  ғана 

студент толыққанды білім алады. Қазіргі онбес апталық сабақты тек қана жоспар бойынша 

жылдам  жүргізіп  шығатын  болсақ,  студенттің  философиялық  ойлау  мәдениетін 

қалыптастыру  дегеніміз  бос  сӛз  болуы  мүмкін.  Бүгінгі  күні  бар  қолымыздан  келген 

мүмкіндікті жасаудамыз. Күрделі тақырыптарды кӛздерімен кӛріп отырып қабылдайтын-дай 

жағдай  жасау  үшін  ноутбукті  арқалап  келіп  сол  тақырыптан  жасаған  таблицаларымыз-ды 

немесе схема арқылы жүйелеген дәрістерімізді әкеліп кӛрсетеміз, қала берсе бормен тақтаға 

мүмкіндігінше сызып, жазып кӛрсетеміз. Бұндай әдітің де ӛз нәтижесін береді, студенттердің 

басым  кӛпшілігінің  пікірінше,  орысша  айтқанда  наглядный  материал  немесе  кӛзбен  кӛріп 

қабылдағанда  жадымызда  жақсы  сақталып  қалады  дейді.  Ресейдің  ЖОО,  әсіресе 

философиядан  кӛптеген  дәрістерді  видиотаспадан  кӛрсетеді  әрі  оқытушы  студенттердің 

қойған  сұрақтарына  жауап  бере  отырып  дәрісті  толықтырады  және  дәрістің  соңында 

эвристикалық  сипаты  бар  сұрақтарды  тапсырма  ретінде  береді,  келесі  дәріске  келгенде 

әрқайсысы  ӛз  ойларын  ортаға  салып  еркін  пікір  алмасу  сайысына  қатысады.  Біздағы  неге 

видиотаспаға дәрістерімізді жазбасқа. Мемлекет тіліндегі оқу материалдары ӛте аз. Мысалға 

«Дін  философиясы»  пәнінен  қазақша  ешқандай  оқулық  жоқ  ал  интернет-тен  іздесеңіз  тек 

қана  ислам  діні  туралы  айтылады.  Дінді  рационализациалау  ұмтылысы  сонау  антикалық 

философиядан басталады, тек қана ислам дінімен шектелуге болмайды. 

Мемлекет  тілінде  білім  беретін  оқытушыларға  қиындық    жасайтын  жағдай  толып 

жатыр, солардың бірі оқу - әдістемелік құралды жасаған кезде орыс тілінде жазылған қажетті 

ғылыми кітаптарды аударуға уақыттың кӛбірек кететіндігі. Мемлекет тілінде жазылған бірең 

- сараң оқыулықтар бар оның ӛзі жеткіліксіз.Философия дүниетанымдық ғылым, сондықтан 

философтардың  ӛз  заманында  жазған,  келесі  ұрпақтарға  мұра  ретінде  қалдырып  кеткен, 

білімнін  қайнар  кӛзі  болып  саналатын  шығармаларын  міндетті  түрде  оқып  ,талдап, 

түсіндіруге  тиістіміз.Сондықтанда  философия  пәнінің  ерекшелігін  естен  шығармай  СӚЖ  – 

да философтардың шығармаларына талдау жасап отырғанды артық деп санамауымыз керек. 

Бұлай дейтін себебім кейде студенттер қарсылық кӛрсетіп жатады. 

Мысалға,  студенттер  мына  философтардың  еңбектерінің  мазмұнын  талдау  үшін, 

білулері  керек,  «Осылай деген  «Заратуштра»  Ф.Ницшенің,  «Әлем ерік пен кӛрініс ретінде» 

А.Шопенгауэрдің,  «Қорқыныш  және  шыдамдық»  С.Кьеркегордың,  «Болмыс  және  уақыт» 

М.Хайдеггердің,  «Болмыс  және  ештеме»  Ж.-П.Сартрдың,  «Сизифе  жӛніндегі  миф» 

А.Камюдің,  бұларды  білмесе  аудиторияда  пікір  алмасу  емес  монолог  болып  кетеді, 

мазмұнын  аударуға  философияның  тілі  ӛте  күрделі  тіл,  біздерге  қиын  аудару  орысша 

айтайыншы депте тұратындары да бар, қала берсе, студенттер белсенділік кӛрсетпек түгілі, 


149 

 

СОӚЖ - ға келмей сабаққа қатыспауға тырысады. Біз қазір демократиялық жолмен шешуге 



тырысып  студенттердің  білім  алуына  еркіндік  беріп  жатырмыз.  Студенттің  сана-сезімін 

оятатын бұл жағынан да бір әдісті ойлап табу қажет сияқты. «Тоқсан ауыз сӛздің тобықтай 

түйіні  бар»  дейді  ғой  халық,  сол  түйін  мемлекет  тілінде  оқу  -  әдістемелік  құралдар  жазуға 

кӛбірек  кӛңіл  аудару  керек,  екіншіден  мемлекет  тілінде  жазатын  және  сабақ  беретін 

оқытушыларға  аудармамен  айналысқасын  уақыт  кӛбірек  керек  сондықтан  сағат  жағынан 

жүктемені  аздау  беріп,  оның  орнына  мемлекет  тілінде  ОӘҚ-ды  жоспарқа  міндетті  түрде 

жазатын қылып енгізу керек, мемлекет тілінде дәріс жүргізіп жүрген оқытушылардың негізгі 

кӛпшілігі тілді жақсы игерген тәжірибелі ӛз ісінің білікті мамандары, қолдарынан келеді. 

Студенттің  философиялық  ойлау  мәдениетін  қалыптастырыу  оқытушының  негізгі 

міндеті  десек,  онда  сол  мәдениеттің  тарихи  қалыптасу  үлгісінен  бас  тартпай  үйренулері 

студенттердің де міндеті. Екінші жағынан осы міндетімізді орындауға уақыт тығыздығы кӛп 

бӛгет жасайды. Бүгінгі күні тек қана СӚЖ - ні қалдырып отырмыз. Ӛзіндік жұмыс ӛз бетінше 

іс-әрекет  арқылы  іске  асады.  Ӛзіндік  оқу  іс-әрекеті  дегеніміз  –  бұл  дидактикалық  ұғым, 

ғылыми практикалық міндеттерді ӛз бетімен қою, оның шешімін табудың ӛзіндік тәсілдерін 

болжау  және  анықтау,  жеке  тұлғаның  ӛзін-ӛзі  бақылауы,  ӛзін-ӛзі  бағалауы  негізінде 

педагогикалық үдеріске қатынасушылардың ӛзара іс-әрекетінде қалыптасқан жеке тұлғаның 

кіріктірілген білімі. 

Ғылыми  психологиялық-педагогикалық  әдебиеттерге  жасалынған  теориялық  талдау 

«студенттің  ӛзіндік  жұмысы»  ұғымының  бірмәнді  анықталмағанын, оны  анықтауда  әртүрлі 

тұрғыдан  қарап,  түрлі  әдістер  болғанын  кӛрсетеді.  Ӛзіндік  жұмыстың  анықтамасының 

негізіне әр автор әртүрлі белгілерді алады. Оларды тұтас қарастырғанда ғана маңызды, бірақ 

жекелей алғанда толыққанды анықтама бола алмайды. 

Студенттердің  ӛзіндік  жұмысына  берген  түрлі  анықтамаларды  саралай  келе, 

студенттердің ӛзіндік жұмысы (СӚЖ)– жоғары мектептің оқу үдерісінде студенттің ӛзіндік 

әрекетін  ұйымдастырудың  және  басқарудың  ерекше  құралы  деп  есептейміз.  Ғылыми 

әдебиеттерде ол оқытудың құралы, оқу-ғылыми танымның формасы, шығармашылық ойлау 

әдісі  ретінде  де  қарастырылады.  Студенттер  ӛздерінің  творчествалық  мүмкіндіктерін  ашып 

кӛрсете  алады  әр  түрлі  іскер  ойындар,  тренинг,  презентация  жасауға,  күрделі  мәселелерді 

сараптайды. СӚЖ-нің рӛлі осы жағынан алып қарағанда зор. 

Оқытушы студенттерге кеңес беру және берген тапсырманы тексеріп білімне бақылау 

жасау,  барлық  тақырыптарға  қажетті  материалдарды  дайындау,  жинау  ағымдық,  аралық 

және  қортынды  рейтингтерін  қою,  емтиханға  тестік  сұрақтар  жасау  барлығы  уақытымен 

орындалады,  бірақ  кӛңілді  қатты  алаңдатып,  мазалайтын  жағдай  қазақ  тілінде  оқитын 

студенттердің  білім  деңгейіне  күдікпен  қарау.  Студенттердің  білімінің  тӛмен  болуының 

біден-бір  себебі  мемлекет  тіліндегі  оқыулықтардың  жетіпеушілігі,  кейбір  оқулықтардың 

сапасының тӛмен болуы, ОӘҚ жетіспеушілігі. 

Кредиттік  техналогия  жүйесімен  сабақ  жүрген  соң,  оқытушылардан  студенттердің 

қызығушылығына сай жан –жақты толық білім беруді орындауымызды талап еткеннен кейін

біз міндетті түрде ӛз білімімізді дамытуға ұмтылып жатырмыз. 2010-2012 ші жылдарда шет 

елден  шақырылған  профессорлардың  дәрістеріне,  семинарларына  мастер  кластарына  және 

тамыз  айында  ӛтке    философияның  жазғы  мектебіне  қатыстық.  Кредиттік  технологияның 

қыры мен сырына әбден қанық болайық деген оймен барлық ӛтіп жатқан конференцияларға 

да  қатысамыз.  Менің  байқауымша  білімді  сапалы  түрде  беру  тек  оқытушыларға  ғана 

байланысты  деу  қателік.Оқытушы  ол  ұстаз.Ұстаз  берген  білімін  шәкірті  жоғары  деңгейде 

игерсе, ӛзімнен де артық білімді болсын деп талаптанады,олай істемесе  сыпайы түрде айтсақ 

ондай оқытушы ұстаз емес. 

Аз ғана берілген уақытта бәлен тақырыпты жүгіріп ӛте шыққаннан пайда болмайтын 

болғандықтан  менің  пікірімше  енді  СӚЖ-ге  кӛбірек  кӛңіл  аударып,  студенттің  ӛзіндік 

жұмысын ұйымдастыруды қалай тиімді, пайдасы ете аламыз, қалайша студенттің ӛзі еркімен 

берілген тапсырманы орындап уақытында тапсыруға тырысатыдай жағдай жасау. 



150 

 

Ӛзіндік  жұмыс  мәселесі  бойынша  біршама  басқа  елдің  ше  ғалымдары  ӛз  зерттеу 



жұмыстарының  нысанасы  еткен.  Мәселен,  Ю.К.Бабанский,  И.Я.Лернер,  П.И.Пидкасистый, 

Л.В.Усова  т.б.  ӛзіндік  жұмыс  түрлері  мен  мазмұнын  жан-жақты  зерттеген.  Жоғары  оқу 

орындарында студенттердің ӛзіндік жұмысын ұйымдастырудың ерекшеліктерін Г.Ахметова, 

Н.Асанов,  А.К.Садыкова,  К.Л.Гончарова  қарастырды.Сонымен  қоса,  жоғары  мектеп 

дидактикасының  тұрғысынан  студенттердің  ӛзіндік  жұмыстарын  ұйымдастырудың  мәнін 

ашуға  А.Е.Абылқасымова,  Н.А.Адельбаева,  С.И.Архангельский,  М.В.Буланова-Топоркова, 

М.Г.Гарунов,  И.И.Кобыляцкий,  Р.А.Низамов  еңбектері  арналды.Ӛзіндік  жұмысты  оқу 

үдерісінде  жүйелі  түрде  қолдану  қажеттігі  және  жүйелік  әдістің  тиімділігі  мен  аспектілері 

У.Абдукаримова, 

В.К.Буряк, 

Т.Т.Галиев, 

Е.Я.Голант, 

К.Дүйсенбаев, 

Б.П.Есипов, 

Р.М.Микельсон,  Е.С.Саблик,  М.Н.Скаткин  еңбектерінде  негізделді.  Жоғары  оқу 

орындарындағы  ӛзіндік  жұмысты  ұйымдастыруда  туындайтын  қарама-қайшылықтар  және 

оны  ұйымдастыру  тиімділігінің  тӛмендігі  жайында  О.А.Абдуллина,  Н.Г.Бакрадзе, 

С.И.Архангельский еңбектерінде айтылады. 

Ӛзіндік  жұмыс  үнемі  оқытушының  жол  сілтеуімен,  басшылық  жасауымен  ғана 

орындалып  қана  қоймай,  соңғы  кездегі  тиімді  жаңа  технологиялар  тұрғысынан  алғанда 

бүгінгі  студенттің,  ертеңгі  маманның  жеке  тұлғалық  және  кәсіптік  бағыттылығын 

қалыптастыратындай  деңгейге  кӛтерілуі  оның  түрлерін,  ұйымдастырылу  жолдарын, 

қолданылатын әдістерді, олардың беретін нәтижесін педагогикалық тұрғыда теориялық және 

практикалық тұстарын жан-жақты зерттеуді және зерттеу нәтижелерін тәжірибеде қолдануды 

керек етеді. 

Қазіргі  таңда  жоғары  оқу  орындарында  білім  берудің  кредиттік  жүйеге  кӛшуімен 

байланысты  студенттердің  шығармашылық  әрекетін,  білімді  ӛздігінен  ізденіс  арқылы 

табудың жолын, жалпы педагогикалық принциптерді басшылыққа алу біліктіліктерін кӛтеру 

мәселесі қойылып отырғандықтан, білім беруді ұйымдастырушы-оқытушы мен білім алушы-

студенттер  арасындағы  қарым-қатынас  дәрежесі  мүлдем  басқаша  жаңа  деңгейге  кӛтерілді. 

Осының негізінде оқыту әдістері мен оқу әрекеттері  түрленіп, ӛзіндік жұмыстың құрылымы 

да,  мазмұны  да,  оны  ұйымдастырудың  педагогикалық-психологиялық  мақсаты  да  кешенді 

түрде ӛзгеріске ұшырады. 

Студенттің ӛзіндік жұмысының түрлері ӛте кӛп сондықтан мынадай да ұсыныстар бар, 

үш түрге топтастыру: репродуктивтік ӛзінік жұмыс оған жатады қажетті әдебиеттерді қарап 

шығу,  керек  мәтіндерді  оқу,  конспектілер  жасау,  дәрістер  тыңдау,  таспаға  жазып  алыу, 

жаттау,  әңгімелеу,  жадында  сақтауға  тырысу,  глоссарилер  жасау,  оқу  материалдарын 

қайталау;  екінші  топқа  жатқызады  ӛзіндік  жұмыстың  танымдық-  ізденіс  сипатында  іске 

асырылуы  яғни  жаңа  ғылыми  деректерден  баяндама  жасау,  семинарлаға  қатысу,  оқу 

бағдарламасы  бойынша  әдебиеттерді  жинап  алу,  курстық  жұмыс  жазу,  реферат  қорғау, 

іскерлік  ойын  жасау,  мәселелік  жағдайларды  шешу;  ӛзіндік  жұмыстың  үшінші  тобына 

жатқызады  шығармашылықты:  реферат  жазу,  топтасқан  жеке  ғылыми  жобаны  жасау, 

дипломдық  жұмыс  жазу,  арнайы  шығармашылық  тапсырмаларды  орындау.  Студенттердің 

әртүрлі  ӛзіндік  жұмысы  болашақтағы    мамандығық  іс  –әрекетіне  дайындауда  маңызды  рӛл 

атқарады.Репродуктимвтік  ӛзіндік  жұмысы  кәсіпкерлік  білімін  молайтып,  икемді  және 

қолынан  мол  іс  келетін  білікті,  білімді  эрудициялы  маман  қалыптастырса,  танымдық  –ідені 

және  шығармашылық  бағытындағы  ӛзіндік  жұмысының  да  берері  кӛп.  Интеллектуаалдық 

кәсіпкер  мамандық  және  шығармашылық  қабілетінің  дамуына  үлес  қосады.Ӛзіндік  жұмыс 

арқылы  білім  беруді  әр  студенттің  жеке  қаблетіне,  ерекшелігіне  қарай  әрі  не  нәрсеге 

бейімділігі  барын  анықтауға,  қызығушылығы  мен  мақсатын  біле  отырып  білім  беруді 

ұйымдастыруға  мүмкіндік аламыз дейді. Бұл ойменде келісуге болады. 

Солай десекте, педагогика ғылымы мен практикасында студенттердің ӛзіндік жұмысы 

кеңінен  қамтылғанмен,  еліміздегі  жоғары  мектепте  кредиттік  оқыту  жүйесін  ендіруге 

байланысты  білім  беру  парадигмасы  ӛзгерген  жағдайда  студенттердің  ӛзіндік  жұмысын 

тиімді  ұйымдастыру  мәселесі  толық  зерттелмегені  анықталды.  Жоғары  мектеп,  мемлекет, 

қоғам тарапынан болашақ мамандардың тұлғасы мен кәсіби бағыттылығын қалыптастыруға 



151 

 

қойылатын талаптар және кредиттік оқыту жүйесіндегі студенттердің ӛзіндік жұмыстарының 



маңызының артуы оны тиімді ұйымдастыруды қажет етеді. 

Сонымен,  кредиттік  оқыту  жүйесінде  ӛзіндік  жұмыстарды  тиімді  ұйымдастыруға  қатысты 

нақты ғылыми-әдістемелік еңбектердің жеткіліксіздігі, оны ұйымдастырудың педагогикалық 

шарттарының  ғылыми  тұрғыдан  негізделмеуі  мен  кредиттік  оқыту  жүйесінде  болашақ 

мамандардың  ӛзіндік  жұмысын  тиімді  ұйымдастыру  қажеттігі  арасында  қарама-

қайшылықтар бар екені байқалды. 

 



1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   53


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал