«Көркем қолданбалы өнер жəне кəсіптік білім беру» кафедрасы



жүктеу 405.76 Kb.

бет3/4
Дата22.04.2017
өлшемі405.76 Kb.
1   2   3   4

СӨЖ  мазмұны:  Долбарлар  салу.  матаның  (драпировка)түрлеріне  байланысты 

əркелкілігін айыра білу. 



 

23-кредит сағат 

№23 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Дене түстеріне ұқсас натюрморт. 

Практикалық сабақ мазмұны: 

Таңдалған  форматтың  композициялық  шешімі,  заттардың  конструктивтік 

құрылысы. 

Əдебиет: 9.11.21. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Тақырыптық натюрморт. 

СӨЖ  мазмұны:  Долбарлар  салу.  матаның  (драпировка)түрлеріне  байланысты 

əркелкілігін айыра білу. 



 

24-кредит сағат 

№24 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Дене түстеріне ұқсас натюрморт. 

Практикалық сабақ мазмұны: 

Таңдалған  форматтың  композициялық  шешімі,  заттардың  конструктивтік 

құрылысы. 

Əдебиет: 9.11.21. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Тақырыптық натюрморт. 

СӨЖ  мазмұны:  Долбарлар  салу.  матаның  (драпировка)түрлеріне  байланысты 

əркелкілігін айыра білу. 



 

9-апта 

25-кредит сағат 

№25 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Дене түстеріне ұқсас натюрморт. 

Практикалық сабақ мазмұны: 

Қанықтық,жарықтық, дене түсін əр-бір денеден табу, жаза білу.  



Əдебиет: 14.3.6.  

ОЖСӨЖ мазмұны: Денелердің материалдық қасиетін беру.  

 

22 


СӨЖ мазмұны: Долбарлар салу.  

 

26-кредит сағат 

№26 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Дене түстеріне ұқсас натюрморт. 

Практикалық сабақ мазмұны: 

Қанықтық,жарықтық, дене түсін əр-бір денеден табу, жаза білу.  



Əдебиет: 14.3.6. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Денелердің материалдық қасиетін беру.  

СӨЖ мазмұны: Долбарлар салу.  

 

27-кредит сағат 

№27 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Дене түстеріне ұқсас натюрморт. 

Практикалық сабақ мазмұны: 

Қанықтық,жарықтық, дене түсін əр-бір денеден табу, жаза білу.  



Əдебиет: 14.3.6. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Денелердің материалдық қасиетін беру.  

СӨЖ мазмұны: Долбарлар салу.  

 

10-апта 

28-кредит сағат 

№28 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Дене түстеріне ұқсас натюрморт. 

Практикалық сабақ мазмұны: 

Дұрыс  композициялық  шешім.  Қанықтық,жарықтық,  дене  түсін  əр-бір  денеден 

табу, жаза білу.  

Əдебиет: 23.8.4. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Кеңістіктегі деңелердің орналасуы, олардың пропорциялық 

шешімі 


СӨЖ мазмұны: Долбарлар салу. Зат пен фонның түстік жəне реңдік қатынасы. 

 

29-кредит сағат 



№29 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Дене түстеріне ұқсас натюрморт. 

Практикалық сабақ мазмұны: 

Дұрыс композициялық шешім. Толық аяқтау. 



Əдебиет: 23.8.4. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Кеңістіктегі деңелердің орналасуы, олардың пропорциялық 

шешімі 


СӨЖ мазмұны: Долбарлар салу. Зат пен фонның түстік жəне реңдік қатынасы. 

 

30-кредит сағат 



№30 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Дене түстеріне ұқсас натюрморт. 

 

23 


Практикалық сабақ мазмұны: 

Дұрыс композициялық шешім. Толық аяқтау. 



Əдебиет: 23.8.4. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Кеңістіктегі деңелердің орналасуы, олардың пропорциялық 

шешімі 


СӨЖ мазмұны: Долбарлар салу. Зат пен фонның түстік жəне реңдік қатынасы. 

 

11-апта 



31-кредит сағат 

№31 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық сабақ мазмұны: Тақырып бойынша натюрморт ұйымдастыру.  

Əдебиет: 18.6.3. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Түстік шешім, түстердің өзара байланысы. 

СӨЖ мазмұны: Зат пен фонның түстік жəне реңдік қатынасы. 

 

32-кредит сағат 

№32 Студиялық жұмыс 

Тақырып:  Тақырыпқа арналған натюрморт. 

Практикалық  сабақ  мазмұны:  Жарық  пен  көлеңке  қатынастарының 

живописьтік композициялар үшін маңызы. 



Əдебиет: 17.3.15. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Жарық пен көлеңкенің кереғарлығы. Нұрсая. 

СӨЖ мазмұны: Зат пен фонның түстік жəне реңдік қатынасы. 

 

33-кредит сағат 



№33 Студиялық жұмыс 

Тақырып:  Тақырыпқа арналған натюрморт. 

Практикалық  сабақ  мазмұны:  Жарық  пен  көлеңке  қатынастарының 

живописьтік композициялар үшін маңызы. 



Əдебиет: 17.3.15. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Жарық пен көлеңкенің кереғарлығы. Нұрсая. 

СӨЖ мазмұны: Зат пен фонның түстік жəне реңдік қатынасы. 

 

12-апта 

34-кредит сағат 

№34 Студиялық жұмыс 

Тақырып:  Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық  сабақ  мазмұны:  Интерьердегі  кеңістік  аясын  беру  тəсілдерін 

оқу. Композициялық орталығын анықтап, бейнені форматқа орналастыру. 



Əдебиет: 17.8.5. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Сызықтық перспектива заңдары ескерілген конструктивтік 

құрылысы. 



СӨЖ  мазмұны:  Нұсқадан  қарап  сурет  салудағы  перспектива  заңдылықтарына 

сүйену. 


 

24 


 

35-кредит сағат 

№35 Студиялық жұмыс 

Тақырып:  Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық  сабақ  мазмұны:  Интерьердегі  кеңістік  аясын  беру  тəсілдерін 

оқу. Композициялық орталығын анықтап, бейнені форматқа орналастыру. 



Əдебиет: 17.8.5. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Сызықтық перспектива заңдары ескерілген конструктивтік 

құрылысы. 



СӨЖ  мазмұны:  Нұсқадан  қарап  сурет  салудағы  перспектива  заңдылықтарына 

сүйену. 


 

36-кредит сағат 

№36 Студиялық жұмыс 

Тақырып:  Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық  сабақ  мазмұны:  Интерьердегі  кеңістік  аясын  беру  тəсілдерін 

оқу. Композициялық орталығын анықтап, бейнені форматқа орналастыру. 



Əдебиет: 17.8.5. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Сызықтық перспектива заңдары ескерілген конструктивтік 

құрылысы. 



СӨЖ  мазмұны:  Нұсқадан  қарап  сурет  салудағы  перспектива  заңдылықтарына 

сүйену. 


 

13-апта 

37-кредит сағат 

№37 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық сабақ мазмұны:   

Матаның негізгі қатпарларын ғана беру. Олардың түстік ерекшелігі. 



Əдебиет: 12.8.20.  

ОЖСӨЖ мазмұны: Реңдік қатынас, салқын суық түстер.  

СӨЖ мазмұны: Ойластырылып құрылған композиция. Шығармашылық ізденіс. 

 

38-кредит сағат 

№38 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық сабақ мазмұны:   

Матаның негізгі қатпарларын ғана беру. Олардың түстік ерекшелігі. 



Əдебиет: 12.8.20. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Реңдік қатынас, салқын суық түстер.  

СӨЖ мазмұны: Ойластырылып құрылған композиция. Шығармашылық ізденіс. 

 

39-кредит сағат 



№39 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Тақырыпқа арналған натюрморт.  

 

25 


Практикалық сабақ мазмұны:   

Матаның негізгі қатпарларын ғана беру. Олардың түстік ерекшелігі. 



Əдебиет: 12.8.20. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Реңдік қатынас, салқын суық түстер.  

СӨЖ мазмұны: Ойластырылып құрылған композиция. Шығармашылық ізденіс. 

 

14-апта 

40-кредит сағат 

№40 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық сабақ мазмұны:   

Композициядағы ойдың тұтастығы.  



Əдебиет: 15.6.21.  

ОЖСӨЖ мазмұны: Жинақтау, түстерді бір-бірімен байланыстыру.  

СӨЖ мазмұны: Түсті көре білу жəне бейнелеп жазу.  

 

41-кредит сағат 



№41 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық сабақ мазмұны:   

Композициядағы ойдың тұтастығы.  



Əдебиет: 15.6.21. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Жинақтау, түстерді бір-бірімен байланыстыру.  

СӨЖ мазмұны: Түсті көре білу жəне бейнелеп жазу.  

 

42-кредит сағат 



№42 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық сабақ мазмұны:   

Композициядағы ойдың тұтастығы.  



Əдебиет: 15.6.21. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Жинақтау, түстерді бір-бірімен байланыстыру.  

СӨЖ мазмұны: Түсті көре білу жəне бейнелеп жазу.  

 

15-апта 

43-кредит сағат 

№43 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық сабақ мазмұны:   

Тұтастандыру. Барлық ойдың композицияға бағынуы. 



Əдебиет: 12.6.20.  

ОЖСӨЖ мазмұны: Шығармашылық талғамдарын артыру. 

СӨЖ мазмұны: Түсті көре білу жəне бейнелеп жазу.  

 

44-кредит сағат 



 

26 


№44 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық сабақ мазмұны:   

Тұтастандыру. Барлық ойдың композицияға бағынуы. 



Əдебиет: 12.6.20. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Шығармашылық талғамдарын артыру. 

СӨЖ мазмұны: Түсті көре білу жəне бейнелеп жазу.  

 

45-кредит сағат 



№45 Студиялық жұмыс 

Тақырып: Тақырыпқа арналған натюрморт.  

Практикалық сабақ мазмұны:   

Тұтастандыру. Барлық ойдың композицияға бағынуы. 



Əдебиет: 12.6.20. 

ОЖСӨЖ мазмұны: Шығармашылық талғамдарын артыру. 

СӨЖ мазмұны: Түсті көре білу жəне бейнелеп жазу.  

 

 



 

Əдебиеттер тізімі. 

 

Негізгі əдебиет  «Композиция негіздері» 

Қосымша 

əдебиеттер: 

«Түс 

жəне 


бояулар», 

«Академиялық 

сурет», 

«Кескіндемедегі композиция»  



 

Қолданылатын əдебиеттер 

 

1.  «Сборник  №45  живопись»  Алматы  1994г  Республиканский  издательский 



кабинет.  Программы  для  университетов  и  педагогических  инститов  (Проект). 

Составители Н.А.Стариченко, А.Ж.Накисбеков.  100с. 

2. Алехин А.Д. О языке изобразительного искусства. «Знание» Серия Искусства. 

М. 47с.1973г. 

3.  Алпатов  М.В.  Композиция  в  живописи.  Исторический  очерк.  М.  Искусство. 

1940г.132с. 

4. Арнхейм Р. Искусство и визуальное восприятие. М. Наука. 1974г. 392с. 

5.  Беда  Г.  В.  Живопись  и  ее  изобразительные  средства.  М.Просвешение.  1977г 

187с. 

6. Беда Г.В. Основы изоразительной грамоты. Рисунок. Живопись. Композиция. 



М. Просвешение. 1981г. 237с. 

7. Волков Н.Н. Композиция в живописи. М. Искусство. 1977г 263с. 

8. Волков Н.Н. Восприятие картины. 2-е изд., доп. М. Просвешение 1976г 32с. 

9. Зайцев А.С. Наука о цвете и живопись. М. Искусство. 1986г 158с. 

10.  Кардовский  Д.  П.  Об  искусстве.  Воспоминания,  статья,  письма.  М.  АХ     

СССР. 1960г.340с. 

11. Кибрин Е.А.  Об Искусстве и художниках. М. АХ СССР. 1961г 311с. 


 

27 


        12.  Костин  В.И.  Юматов  В.А.  Язык  изобразительного искусства.  М.  Знание.        

1978г. 10с.  

 13.  Пашаев  А.А.  Педагогика  искусства  и  творческие  способности.  М.  Знание 

1981г 96с. 

14.  Непомнящий  В.М.  Смирнов  Г.Б.  Практическое  применение  перспективы  в 

станковой картине. М. Просвешение 1978г 119с. 

15. Никулина О.Р. Природа глазами художника. М. Советский Художник. 1982г 

175с. 


16.  Петров-Водкин  К.С.  Хлыновск.  Пространство  Эвклида.  Самаркандия.  Л. 

Искусство. 1982г 655с. 

17.  Понамарев  Я.А.  Психология  твочества  и  педагогика.  М.  Педагогика.  1976г. 

280с 


18.  Пучков  А.С.  Триселев  А.В.  Методика  работы  над  натюрмортом. 

М.Просвешение 1982г 158с. 

19.  Раушенбах  Б.В.  Пространственные  построение  в  живописи.  М  Наука  1979г 

287с. 


20. Смирнов Г.Б. Живопись. М..Просвещение 1975г. 139с 

21. Шорохов Е. В. Основы композиции. М., 1979г. 256с.    

22. Как писать акварелью. Москва. АСТ. Астрель. 2002. 

23. Как построить композицию и перспективу. Москва. АСТ. Астрель. 2002. 

 

 

3.  ПƏН  БОЙЫНША  ТАПСЫРМАЛАРДЫ  ОРЫНДАУ  ЖƏНЕ  ТАПСЫРУ 



КЕСТЕСІ 

 

  Жұмыс 



түрі 

Тапсырма

ның 

мақсаты 

мен 

мазмұны 

 

Ұсыныла



тын 

əдебиетте

р 

Орында

у мерзімі 

жəне 

тапсыру 

уақыты 

(аптасы) 

Балл 

Бақылау 

түрі 

1  Реферат 

Тақырып 

бойынша 


негізгі 

баяндама 

Семинар 

тақырыбы


на 

байланыст

ы 

апта 


5%    (үй 

тапсырма


сы 

түрінде 


беріледі) 

Реферат 


жəне 

 баяндама 

2  Оппонент 

болуы 


Баяндама 

жасау 


Семинар 

тақырыбы


на 

байланыст

ы 

апта 


5%    (үй 

тапсырма


сы 

түрінде 


беріледі) 

Семинарда 

жауап  

беруі 


3  ОЖСӨЖ 

тапсырмала

рын 

орындау  



Аналитикал

ық 


жəне 

танымдық 

қабілеттері

Семинар 


тақырыбы

на 


байланыст

ОЖСӨЖ 


тақырыб

ына 


бөлінген 

Тақырып 


бойынша 

1  –  4% 

дейін 

Тапсырмалар



дың 

орындалуын,  

сұрақтарға 


 

28 


(барлығы 

12 


тапсырма) 

н дамыту 

ы 

уақыт 


кестесіне 

байланыс


ты  

 

(аралық 



бақылау 

түрі 


ретінде) 

жауап 


 беру 

қабілетін 

 тексеру 

4  Жазба 

жұмыс 

түрінде 


аралық 

бақылау 


Логикалық 

ойлау 


қабілетін 

тексеру 


1 – 4  

Екінші 


жұмыс 

Тақырыпқ


а 

байланыст

ы  

5 – 11 


№4 

семинар  

№10 

Тапсырма


лар  саны 

бойынша 


əрбір 

жұмыс 


8% 

бағаланад

ы 

Жазба 


жұмысын  

тексеру 


5  Емтихан 

Білімді 


кешенді 

тексеру 


 

 

Практика



лық 

жұмыс 


 

 

 

4. ПƏННІҢ ОҚУ-ƏДІСТЕМЕЛІК ҚАМТЫЛУ КАРТАСЫ 

 

Барлығы 



 

№ 

 



Əдебиет атауы 

 

кітапхана



да 

 

кафедра



да 

 

Студентте



рдің 

қамтылу 


пайызы 

(%) 


Электро

нды түрі 

 

Ескерту 


 

1  2 









Г.В.Беда. 



«Бейнелеу 

сауаты 


негіздері» 

М.; 


1981ж. 

 



 

 



50 

 



 



Зайцев 

А.С. 


Наука  о  цвете  и 

живопись. 

М. 

Искусство.  1986г 



158с. 

 



 

 



30 

 



 



Н.В.Одноралов   

«Материалы, 

инструменты 

и 

оборудование  в 



изобразительном 

искусстве» 

 



 



 

 



40 

 



 



 

29 


Н.В.Кузин  

«Нобайлар  жəне 

суреттемелер»      

М.,   

«Просвещение» 



1981г 

 



 

 



60 

 



 



Пучков 

А.С. 


Триселев 

А.В. 


Методика 

работы 


над 

натюрмортом. 

М.Просвешение 

1982г 158с. 

 





30 



 

 

 

 

5. ПƏН БОЙЫНША ДƏРІСТЕРДІҢ КОНСПЕКТІСІ 

№1 Дəріс 

Тақырып: «Кескіндеме»  өнерінің мүмкіншіліктері мен түрлерлері. 

Дəрістің мазмұны 

              1.  Көркем  өнер  жəне  педагогикалық  сала  бойынша  маман  даярлауға 

«кескіндеме» пəннің міндеті.    

           

   2. Кескіндеме жазу жабдықтары мен қолданылатын материалдар. 



              3. Кескіндеменің айқындаушы құрал-тəсілдері. 

Акварель – кескіндеменің (живопись) ең көп тараған түрлерінің бірі.  

Акварель бояуларының құрамына ұсақталған бояу ұнтағы, біріне – бірі жабысуы 

үшін  (терновая  камедь),  сонымен  қатар  (смола  сибирской)  кейде  оған  ара 

балынан  алынатын  глюкоза,  глецирин  қосады.  Бұл  жабыстыру  үшін 

қолданылатын қоспалар түссіз болып келеді, сондықтан да акварельді суда езуге 

мүмкіндік береді. Осыдан оның аты да шығады (латынша “aqua” – су) 

Акварельдің  негізгі  қасиеті  –  акварельмен  жұмыс  жасаған  кезде  түстердің 

тазалығы  мен  мөлдірлігін  алуға  болады.  Акварельмен  жұмыс  істеу  арқылы 

бояудың  бір  қабатынан  екінші  бтір  қабатын  жұқа  етіп  жағу  арқылы  жаңа  бір 

түстік  реңк  шығаруға  мүмкіндік  бар.  Бұлардың  барлығы  акварельдің  басқа 

кескіндеме  түрлерінен  ерекшелеп  тұратыны,  оның  байлығының  белгілері. 

Əйткенмен  де,  акварельмен  жұмыс  жасау  үлкен  төзімді,  ұқыптылықты, 

шыдамдылықты  қажет  етеді,  өйткені  қате  боялған  бояу  жұғындысын  қайтадан 

өзгертіп, дұрыстауға келмейді. Ең алдымен жұмысқа кіріспес бұрын қағаз таңдап 

алуы  шарт.  Қағаз  ақ,  керегінше  қалыңырақ  болғаны  жақсы,  ең  тиімді  қағаз 

«ватман»  немесе  «жартылай  ватман».  Беті  тегіс  қағазға  акварель  дұрыс 

жағылмайды, себебі акваркль қағаз бетімен сырғып, бір – бірімен қосылмайды. 

Жұмыс техникасы – Акварельмен жұмыс істеу кезінде планшетті немесе қағаз 

тартылған  стираторды  дұрыс  ұстау  маңызды.  Планшетті  тігінен  қоюға 



 

30 


болмайды, өйткені бояу бұл қалпында ағып кетеді. Планшетті тым көлденең де 

қоюға болмайды, бұл жағдайда су қағаз бетінің əрбір жеріне жиналып, кепкенде 

бояу  қатпарланып  тұрады.  Ең  тиімдісі  планшетті  аздап  жатқызып  қойған. 

Мұндай  қалпында  қағаз  бетінде  бояу  қатпарлары  қалса  да,  оны  таза 

қылқаламмен  сүртіп  алуға  болады.  Акварельдің  жұмыс  техникасын  игеру  үшін, 

алғашқы  жаттғуларды  бір  түспен,  мысалы,  қара  немесе  қою  қоңыр  түспен 

орындауға  болады.  Кескіндеменің  бұл  түрін  бір  түсті  немесе  монохромды,  не 

«гризайль» деп айтады. 

Акварельмен жұмысты неден бастаған жөн ? 

Көбінесе бір  түсті немесе  түрлі  түсті  акварельде  қою  жерлерінен  бастайды.  Бұл 

натураның  жарық  жəне  көлеңке  қатынасын  бөліп  көрсетуге,  түрдің  көлемін 

алғашқы  этаптарда  тереңірек  сезінуге  көмектеседі,  сонымен  қатар,  бояу 

қабатының тазалық дəрежесін сақтауға септігін тигізеді, өйткені бояуды қабат – 

қабаттап  салуға  тура  келеді.  Бірақ  та  акварель  тонның  күшін  əлсірету  қателігін 

жібермейді, сондықтанда ең қою жерлерін бірден бар күшімен салмай, алдымен 

аздап ашық түстермен боялады. 

«Дымқылдату»  тəсілі  де  акварельде  қолданылады.  Бұл  кезекте  қағаз  бетін 

алдымен  сумен  дымқылдатып  алады.  Мұнда  қағаз  астына  қалыңдау 

дымқылдатылған картонды салу арқылы, бүкіл жұмыс барысында қағазды сулы 

қалпында  ұстауға  болады.  Бұл  тəсіл  суретке  өзгертулер,  түзетулер  енгізуге 

мүмкіндік береді. Соған қарамастан, бұл өте қиын тəсіл, өйткені барлық жұмыс 

барысы кезінде қағаздың бір қалыпты дымқылдығын сақтау мүмкін емес. 

 Гуашь  Акварель сияқты, гуашь суға езіледі. «Гуашь» сөзі итальян «quazzo» 

сөзінен  шығып,  «дымқыл»  деген  мағынаны  білдіреді.  Сонымен  бірге  «гуашь» 

деп бояудың осы түрімен орындалған  өнер туындыларын да атайды. 

Бірақ  өзінің  ерекшеліктерімен  акварельден  өзгешеленіп  тұрады.  Оның 

ерекшелігі  –  мөлдірліктен  айрылғандығында.  Гуашьтың  қандай  да  бір  түсін 

таңдап  алған  соң,  оған  (белила)

 

қосылады.  Гуашь  кепкен  соң  оның  бетінде 



ақшылдау қабат түзіледі. 

Гуашь  техникасының  қиындығысол,  онымен  жұмыс  жасағанда,  түс  кепкен  соң 

қандай  болып  шығатынын  алдын  ала білуге  болмайды. Гуашь  таза  бетке жақсы 

жағылады. Басқа жағдайларда ол үгітіліп қалуы мүмкін. 

Кейде гуашь техникасын акварельге де қолданады. Мұнда соңғысында БЕЛИЛА 

қосады.  Бұл  кезде  акварель  кескіндемесі  гуашь  кескіндемесіне  ұқсап  кетеді. 

Акварель мен БЕЛИЛА қосындысы гуашьқа қарағанда қоюырақ түс береді. 

Адамның сезімдерінің ішінде көру қабілеті аса дамыған. Көру үшін басты шарт – 

жарық. Күн сəулесін ақ деп санау бейімдіге  айналған, негізінде оның өте күрделі 

түстер  құрамы  бар,  оны  əйнек  призмадан  күн  сəулесін  өткізу  арқылы  байқауға 

болады. Осындай жолмен алынған спектрде бірқатар түстер тобын байқаумызға 

болады.  Олар  біртіндеп  –  біртіндеп  біреуінен  келесісіне  өтіп  отырады.  Күннен 

басқа  да  жарық  шығаратын  денелерді  атауға  болады,  мəселен,  элекрт  лампасы, 

керосин  лампасының  жанып  тұрған  пілтесі,  майшам,  сіріңке,  т.с.с.Олар  күннен 

өзге  түс  береді  ,  жəне  ондай  спектрді  зертегенде,  күн  сəулесі  спектрінен  басқа 

спектр түзеді.   



 

31 


Түрлі  түсті  заттармен  бірге  түссіз  заттарды  да  көреміз,  яғни  қара,  сұр,  ақ 

оларды ахроматикалық (грекше “Achrmos”- түссіз) деп атау қалыптасқан, түрлі – 

түсті, хроматикалыққа қарама қарсы. 

Таза  ақ  түс  барлық  күннен  түскен  сəулелерді  бейнелейді.  Таза  қара  түс  күн 

сəулесін  керісінше  өзіне  жұтып,  сіңіріп  алады.  Сұр  түс,  ақ  түске  қарағанда 

ашықтылығымен  ғана  ерекшеленеді.  Адамның  көзі  түстің  ашығынан  қоюына 

ауысудың  300-ін айыра алады.  

Хроматикалық  түстердің  3  қасиеті  бар.Түстен  түсті  ажырататын  белгіні  түстік 

тон деп атаймыз. Бұл терминді суреттегі «тон» деп жарық дəрежесін атайды, ал 

түс енгізуінде түстік тон деп түстер айырмашылығын атайды.  

Екінші  қасиеті-қаныққандығы  (кейде  оны  тазалық  терминімен  ауыстырады). 

Неғұрлым  түс  жақын  болса,  соғұрлым  қаныққан  болады.  Қаныққандық  деп, 

мысалы, қызыл мак, көкнəр, сары лимонды атаймыз. 

Үшінші  қасиеті-ашықтығы.  Ашық  түстерге  қызыл,  сарыны  жатқызуға  болады. 

Бұл үш қасиеті-тон, қаныққандығы, ашықтығы-барлық  түстерде бар. 

 Натюрморт  

В.А  Фаворский  атап  көрсеткендей  натюрморт  нұсқасын  жасаған  кезде 

заттарды  көру  керек  жəне  олардың  бір-бірімен  əңгімелескенін,  бір-біріне  деген 

қарым-қатынасының,  əсерлерінің  тереңдігі  мен  əуендік  қатынасын  түсініп 

отыруы керек.  

Натюрморт  кез-келген  заттардың  жиынтығы  емес.  Бір  парақ  қағазға  кез-келен 

қолға  түскен  заттарды  жинақтап  салу-  мазмұнды  натюрморт  орындалды  деген 

сөз емес. Натураға деген белсенді авторлық қатынас, əдемілік, əсемдік сезімі əр-

бір жұмыс этапында байқалу керек. Ол болмайынша оқу немесе шығармашылық 

қойылымды  жақсы  орындауға  болмайды.  Натюрмортқа  жансыз  заттардың  тобы 

ретінде  қарап,  оларды  механикалық  түрде  қағазға  түсірмей,  натурамен 

сəйкестігін  ғана  жеткізіп  қоймай,  əр-бір  постановкадан  идеялық  мəнін,  өмірдегі 

болмысын табу. Образды құрғанда заттардың əдемілігін, оларға тəн қасиеттерін, 

кескінді-пластикалық жəне мағыналық байланысында қарастыру шарт.  

Əр  –  бір  заттың  “тіршілік  ету  ортасы”  болады.  Басқа  бір  жағдайларға 

орналастырса,  басқа  заттармен  үйлесе  алмай,  диссонанс  құрап  тұрады. 

Сондықтан  заттарды  орын-орынмен  қойған  жөн.  Əр-бір  зат  басқа  заттарды 

толықтырып, байытып, ортақ ойды жеткізіп, оның ерекшелігін көрсету қажет. 

Натюрмортты  бір-біріне  ұқсас  немесе  біртекті  заттардан  жасау  керек,  мысалы 

кітап,  гүл,  т.с.с.  Бұл  автор  ойының  белсенді  шығармашылығын,  фантазиясын 

қажет етеді.  

Бояу  түсі.  Ол  живопистік  шығарманың  басты  бейнелеу  құралы, 

дегенмен  бояу  түсі  графика  мен  мүсін  өнерінде  сирек  болса  да 

пайдаланылады.  Ал  қолөнер  бұйымдарында  бояу  түсі  мəндік 

мағыналы  рəмізге  ие.  Ақ  -  кіршіксіз  тазалықтың,  ұлылықтың, 

бақыттың  қуаныштың  белгісі.  Қара  –  жердің,  берекенің  нышаны.  Көк 

–  аспан,  мəңгілік  белгісі.  Қызыл  –  оттың,  күннің  рəмізі.  Сары  –  ақыл, 

парасаттың, қайғы-мұңның белгісі.  

Бояулар  қарқыны  живопистік  шығармадағы  бояулар  екпінділігін 

аңғартады.  Бояу  түсінің  гамасы  (гр.  gamma)  –  бейнелеу  өнерімен 


 

32 


сəндік  қол  өнер  шығармаларында  бір  бірімен  байланысты  бояу 

реңдерімен үйлесімділікте болады.  Табиғат 

қоршаған 

ортадағы 

сұлулық  бояу  нақышымен  қымбат.  Олардың  көркі  ең  алдымен  түрлі 

түсті  реңімен  байланысты  айқындалады.  Түр-түсті  арнайы  зерттейтін 

ғылым  «түр-түстану»  ғылымы  деп  аталады.  Түр-түстің  шартты  түрде 

толып  жатқан  қоғамның  символикалары  мен  əр  халықтың  əдет  ғұрып, 

салт-санасына  қатысты  қолданыстары  бар.  Табиғаттағы  əр  алуан  түр-

түстерді  адам  баласы  екі  жолмен  танып  біледі.  Біріншісі  –  ғылыми 

жолмен,  екіншісі  –  халықтық  дəстүр-тəжірибе  бойынша.  Əсіресе 

бейнелеу 

өнерінде 

түр-түс 


бейнелеудің 

басты 


құралы 

болып 


табылады.  

Түс  живописьтің  ең  басты  құралы  болып  табылады,  яғни  живопись 

шығармасында  оның  көркемдік  құралдарының  негізін  жарық  жəне 

көлеңкемен бірлікте түс құрайды. 

Нақ  түстік  қатынастарды  дұрыс  алу  реалистік  живописьтің  негізі 

болып  саналады.  Негізінде  суретші  бояумен  көркем  шығарма  жазуда 

заттардың  түсін  ғана  емес,  олардың  өзара  түстік  үйлесімділігін  де 

зерттейді.  

Түстер  жылы,  суық  болып  екіге  бөлінеді.  Сары,  қызыл,  қызғылт, 

қызғылт сары – жылы түстерге жатады. Ол күзгі кешкі 

шапақтың піскен  нарт  алманың  түстері.  Көк,  күлгін,  көгілдір  түстер  – 

суық  түске  жатады.  Олар  аспанның  қарлы  даладағы  кешкі  ымырттың 

түсі.  Жылы  түске  де  суық  түске  де  жататын  түстер  бар.  Мəселен 

жасыл  түс.  Бояуларды  бір-біріне  қосу  арқылы  суретші  жаңа  түс 

табады. Түстердің саны жетеу болғанымен реңдер саны көп.  

Живописьте  басты  нəрсе  –  түс.  Өйткені  дүниенің  бар  байлығы  мен 

сұлулығын  сол  түс  қана  бере  алады.  Суретші  заттың  қасиеті  мен 

бояуын сол түс арқылы бере алды. 

Живописьтің  таза  мағынасы  –  бояу  арқылы  жазық  бетіне  бейнелеу 

деген  сөз.  Музыка  үшін  7  нота  қандай  рөл  атқарса,  живопись  үшін  ең 

қою  қалың  бояудан  ең  нəзік  реңдерге  дейін  сондай  рөл  атқарады. 

Суреттің  белгілі  бір  əсері  көңіл  күйдің  түпкі  ойын  білдіреді.  Түс  – 

живописьтегі  ең  басты  нəрсе.  Əр  қилы  суретшінің  картиналарын 

салыстыра  қарасақ,  олардың  түстік  рең  талдау  жағынан  өте  –  мөте 

түрліше екенін көреміз. 

Живописьтік шығарманың өте ұтымды, көз тартарлық, сезім терберлік 

болуы  жəне  түстердің  өзара  үйлесіп,  жарасымды  шығуы  оның 

колориті  болады.  Суретшінің  колориті  əншінің  даусы  сияқты.  Əр 

суретшіні  колоритіне  қарап  бірден  ажыратуға  болады.  Нағыз 

колоритте  түстерді  бірдей  зат  болмауға  тиіс,  өйткені  əр  зат  түсін 

таңдайды.  Қашанда  əр  суретшінің  өз  колориті  болады.  Колоритті 

үйренуге  болмайды,  ол  айрықша    табылған  дарын,  тек  сол  дарын 

өзіңде  бар  болса  ғана  оны  дамытуға  болады.  Колориттік  дарынсыз 

суреттің  колориттік  шешімі  де  болмақ  емес,  суреттің  жақсы 

құрастырылып, жақсы ойланып салынуы мүмкін емес, оның сезімге де 


 

33 


əсері  шамалы  болады.  Суреттің  байыбына  бармай    жатып-ақ  көруші 

суретшінің  колорит  құралдары  арқылы  берген  көңіл  күйін  түсіне 

алады.  Суреттегі    түстер  қайта  үйлесіп  келгенде  суретші  колоритінің 

құпиясы  оның  шеберлігіне  байланысты.  Колорит  əдемілігі  кенептегі 

түс  пен  реңнің  орналасуына  сəйкес,  сол  түс  пен  реңнің  əр  алуан  əрі 

топтасып  келуінен  көрінбек.  Бірте-бірте  қайшы  келді-ау  деген 

түстердің  өзін  суретші  бояуларының  үйлесім  табуы  үшін  біртұтас 

жүйеге келтіріледі. 




1   2   3   4


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал