Көркем фильмдер секілді кітаптарға да оқырмандардың жас мөлшеріне қарай шектеу белгісін қою керек пе?



жүктеу 3.59 Mb.

бет1/26
Дата11.06.2017
өлшемі3.59 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26

Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет      

www.аlashainasy.kz

e-mail: info@аlashainasy.kz

ОЙ-КӨКПАР



Көркем фильмдер секілді кітаптарға да оқырмандардың жас мөлшеріне қарай шектеу белгісін қою керек пе?

Алматы


+27..  +29

о

+30..  +32



о

+13 .. +15

о

+14..  +16



о

Астана


ЭКОНОМИКА АЙНАСЫ

ИƏ

ЖОҚ

АҢДАТПА

-бетте

-бетте

3

4



151,49

200,40

24,66

14758,32

925,07

1294,70

4,61

1,32

1258,16

102,97

ДОЛЛАР


ЕВРО

РУБЛЬ


ЮАНЬ

EUR/USD


DJIA

KASE


RTSI

BRENT


GOLD

(ICE)

(NYMEX)

с

с



с

с

...дедім-ай, ау!



Мейіржан ӘЛІБЕКОВ, 

айтыскер ақын, журналист: 

– Баяғыда, теледидар «чернобе-

лый» болған кезде қыздардың көздері 

де «чернобелый» болатын. Өйткені 

боян байтын. Қалай «цветной» теледи-

дар келді, «цветной» көздер қаптап 

кет ті.

(ФБ-дағы жеке парақшасынан)

Астана уақытымен сағат 18:00 бойынша

Сұлтан ҚАЛИҰЛЫ, 

Қазақстан Жазушылар 

одағы Балалар әдебиеті 

кеңесінің төрағасы, 

көрнекті балалар ақыны:

№ 106 (1017) 

22 маусым, сенбі

2013 жыл


– Мен бұл идеяны қолдаймын. 

Бірақ бұны шектеу белгісі дегенше, 

айыру немесе жобалау белгісі 

дегеніміз жөн. Кітап мұқабаларына 

10 жасқа дейінгі балаларға лайық-

тал ған шығармалар, 13 жасқа дейінгі 

балаларға  арналған  шы ғар  малар, 

16 жасқа дейінгі бала лар ға арналған 

шығармалар деген сияқты белгілерді 

қоюға тиіспіз. 

Сөзім жанды болу үшін бір мы сал 

келтірейін. Балалар әдебиетіне қа-

тысты екі бірдей бәйге бар. Бірін шісі 

«Да 


рабоз» бәйгесі болса, екін 

шісі 


«Ба лауса»  бәйгесі.  «Да ра боз»  бәй-

гесіне 16 жасқа дейінгі ба ла лар ға 

ар налған  шығармалар  қа тыс ты ры ла-

ды. Ал «Балауса» бәйгесі бала бақ ша 

тәрбие ле ну шілері  мен  1,2-сынып 

оқу шыларына  ар нал ған  шыға р ма-

лар ды  қабыл дай ды.   

– Белгілі бір жас аралығында 

адамның ой-өрісінің дамитын 

кезеңі болады. Сол кезде кез келген 

адам білуге ұмтылады. Ізденеді. 

Дәл сол жаста, баланың рухани 

жетілу кезеңінде шектеу қоюға бол-

майды. Жас өскін білем деген нәр-

сесін білуі керек. Оқу, іздену ар-

қылы рухани қажеттілігін өтеп, 

қа нағаттанады. Және сол білімін әрі 

қарай жетілдіруді жалғастырады. 

Егер ұғымына қиындық туғызатын 

түсініксіз шығармалар болса, ондай 

шығарманы балалардың өзі де 

оқымайды. Өзіміз де бала болдық, 

басымыздан өтті. Оқушы кезімізде 

ауыл дың кітапханасына барып, бір-

неше кітаптарды алып қарай тын-

быз. Сол қолға алған кітабымыз 

біз дің түсінігімізге лайықты болып, 

қызық тырып жатса, оқитынбыз.  



-бетте

3

Сөздің шыны керек, бүгінгі күні балалар мен жасөспірімдердің кітап оқығанына 



қуанатын болдық. Дәл қазіргі уақытта балалардың кітап оқуы қиын. Оқитындар жоқ 

емес, бар. Бірақ олар кімнің қандай шығармасын оқып жүр? Мұны қадағалап 

отырмағанымыз тағы ақиқат. Әдебиет тәрбиеші құрал дейміз. Рас сөз. Дегенмен

баланың психикасына кері әсер ететін, түсінігіне ауыр шығармалар да жоқ 

жетер лік. Ер мен әйелдің арасындағы қатынас ашық суреттелетін шығарма-

лар да жоқ емес. Және бесіктен белі шықпаған балаға махаббат хикаясын 

ұсы ну ерте деп ойлаймыз. Кинотеатрларда көрсетілетін фильмдердің 

кеш кі сеансына жасы 18-ге толмағандар жіберілмейтін дәстүр әлімсақ-

тан бар. Афишалардан 18+ деген белгілерді де көреміз. Телеарналар-

дың өзінде «13 жасқа толғандардың көруіне рұқсат берілген фильм» 

де ген ескерту жасалынады. Мүмкін бізге осы тәсілді қолданып, 

бас паларға өздерінен шығатын баспа өнімдеріне шектеу белгісін 

қою ды міндеттеу керек шығар. Балиғатқа толмаған балаларымыз 

өздерінің ой-өрісіне лайық емес шығармаларды оқымауы үшін 

13 жасқа толмағандардың оқуына тыйым салынған шығарма 

деп шектесек қалай болады? Бірақ бұл мүмкін бе?

ҚА

З



АҚ ЖЕРІНІҢ ХИКМЕ

Т

ТЕРІ



Меркі ғибадатханасы деп аталатын кешен Меркі 

өзенінің аңғарынан басталып, таулы қыратқа дейін 

көтеріледі. Оның жалпы аумағы 250 шақырымды 

алып жатыр. Онда тас балбалдар мен мүсіндер өте 

көп. Аталмыш кешенді ғалымдар түркілердің мәдени-

ғұрыптық танымы бейнеленген бірегей тарихи-табиғи 

мұра деп бағалайды. Тұтас бір дәуірге созылған 

тарихымызды таразылап, оның адамзат өміріндегі 

маңызына үңілсек, Жетісу жерін мекен еткен түркі 

жұртының ғұрыптық ескерткіштерінің белгілі бір 

аймақта тығыз және топтасып орналасуы сол 

жерлердің киелілігін айғақтай түсері анық. Сондықтан 

жоғарыда аталған ғибадатхана кешенін біз қастерлеп, 

оны біздің өткен шежіремізден қалған бір мұра ретінде 

бағалауға әбден болады. Бұл киелі мекен орта ғасырда 

түркілердің ой-танымын, өмір сүру салтын, болмысын 

айқындай түсетіні айдан анық. 

Жамбыл облысындағы Шу-Жайсаң кешені жазықта 

орын тепсе, Меркі-Мыңбұлақ ғибадатханасы Қырғыз 

Алатауының батыс қыратында тұр. Тарихи кешен 

Меркі өзенінің жоғары ағысында орналасқан. Ол 

шамамен 2700-3300 метр биіктікті көрсетеді. Тау 

баурайындағы жайлауда тұрған ескерткіштер бірден-

ақ көзге түседі. Оған жаяу жүргінші оңай шыға 

алмайды. Жолы өте қиын. Көлікпен шыққанның өзінде 

бір-екі сағатты шығын етуіңе тура келеді. Қыстың 

күндері кейбір жерлеріне жету мүлдем мүмкін болмай 

қалады. 


Меркі жеріндегі 

балбалтастар

Жалғасы 3-бетте 

Жалғасы 6-бетте 

ДАТ!

Оқырман ешқашан 

алданбайды, өйткені 

халық есті сөзді ғана 

қабылдайды

бетте

6

Қазіргі таңда ЮНЕСКО тізіміне енгізілуге 



үміткер болып отырған тарихи ескерткіштің 

бірі – Меркі түркі ғибадатханасы деп 

аталатын мәдени нысан. Ол еліміздегі орта 

ғасыр түркілерінің мәдени-ғұрыптық кешені 

саналады. Бұл орын Жамбыл облысындағы 

Меркі ауылынан оңтүстікке қарай 38 

шақырым қашықтықта орналасқан. Кешен 

биік таулы үстіртте жатыр. Қасында Меркі 

өзені ағып жатыр. Ғалымдардың айтуынша

Аралтөбе, Қасқасу, Сандық, Ұлысай, 

Шайсандық ескерткіштері Меркі (Жетісу) 

ескерткіш-кешен тобын құрайды. 

Батық МӘЖИТҰЛЫ:

МӘСЕЛЕ


Мүсін өнері неге көңілден шыға бермейді? 

Осындай сансыз сауал көп-

шіліктің көкейінде жүргені 

белгілі. Шындығында, ескерт-

кіш белгілі бір уақытқа немесе 

мер зімге қойылмайды. Тас тұ-

ғыр кейінгі ұрпаққа мәңгілікке 

естелік болып, мәдени мұ ра ның 

бірі болып саналады. Біз 

де 


гі 

асығыс жасалған туын 

ды 

лар 


ұзақ тұрмақ түгіл, бір-екі жыл-

дың өзінде де мүжіліп, үгітіліп, 

қурап қалып жата ты нын көріп 

жүр 


міз. Қысқаша айт 

қанда, 


ескерт кіштер  мәсе лесін  естен 

шы ғаруға  бол май ды.  Ортақ 

типо ло гия лық  бел гілері  бойын-

ша ескерт 

кіштер негізгі төрт 

түрге бө лі неді. Атап айтқанда, 

олардың  қатарына  архео ло гия-

лық, та ри хи, сәулет өнері және 

мо  ну мент тік 

(мүсін) 


өнері 

ескерт  кіш тері  жат қызылады. 

Оған қоса адам заттың көне за-

ман нан бүгінгі күнге дейінгі тар-

қа тыл ған, өткен шақты көз ал-

дыңа келтіретін қайталанбас 

құн ды лықтар  мен  қастерлі 

мұра лар ды ескерткіш деп атау 

қалып тасқан. Кең-байтақ дала-

мызда қаншама мәдени мұра-

лар бар шылық. Тіпті тау-тас та-

ры на 


қашалып 

жазылған 

жазу  лар дың  өздері  біздің  ата-

баба  лар дың  мүсіншілік  өнерді 

шебер меңгергенін аңғартады. 

Ол мәдени мұралар қаншама 

ғасыр дан бері мүжілмей, бүгінгі 

күнге дейін аман-сау жетіп 

отырған жайы бар. Ал бү гінгі 

күні жасалып жатқан ескерт кіш-

терді сондай уақытқа дейін жете 

алады деп ешкім де айта алмас. 

Өйткені кейбір ес 

керт 


кіштер 

талғамсыз,  еш қан дай  талапқа 

сай келмейтін жағдайда салы-

нып кеткені – шындық. Оны 

бақылаған ешқан 

дай меке 

ме 

жоқ. Тіпті олар 



дың кейбірі 

ешқандай тір кеуге алына қой-

мапты. Қысқасы, бұл тұрғыда 

қолға алатын істердің көп екенін 

аң ғаруға  болады. 

Тұғырлы тұлғаларға ескерткіш орнату әрбір 

ұлттың басты міндеті болса керек-ті. Бұл жөнінен 

ешбір елден кенде емеспіз. Еліміздің қай бөлігіне 

барсаңыз да, алдыңыздан сан алуан ескерткіштер 

кезігеді. Өткен өмір өрімінде елге, халыққа, туған 

жерге өлшеусіз еңбек сіңірген елеулі жандарды 

осылайша ұмыт қалдырмай жүргеніміз 

қуантады. Ол біздің тарихымызды бағалайтын 

зиялы ұрпақ екенімізді көрсетеді. Дегенмен 

осы тұрғыда кейде асығыстық жасап алатын 

әдетіміз де бар. Белгілі бір тұлғаның мерейтойы 

қарсаңында асығыс-үсігіс ескерткіш орнатқан 

боламыз. Өкінішке қарай, сол тастұғыр үстіндегі 

бейне кейбір жағдайда атаулы тұлғаның кескін-

келбетінен алшақ кетіп жатады. Бір қызығы, қазір 

осындай олқылықтар көбейіп кетті. Сонда бұл көз 

алдау ма? Әлде мүсіншілердің қабілет-қарымы 

соған ғана жете ме? 

Сыртынан көз тартатын ғажайып ғимараттың 

«ішкі дүниесіне» былтырғы жылдың желтоқ-

санында бас сұғып, біршама таныс болып та 

қалған едік. Онда Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы 

халыққа арнаған «Қазақстан-2050» стратегиясын 

жария 

лаған болатын. Дәл сол Жолдауында 



Мемлекет басшысы қазақтың мәдениетін ұлттың 

генетикалық коды ретінде бағалаған еді. Кешегі 

театрдың ашылуы да – сондағы айтылған ойдың 

жүйелі жалғасы һәм дәлелі. Ал бүгін шымылдығы 

айқара ашылған Опера және балет театры ел 

Тәуелсіздігінің 22 жылындағы 19-өнер ша ңы ра-

ғы. Бұған дейін Қазақстанның әр қиырында 18 

жаңа театр салынып, ел игілігіне берілген еді. Ал 

жаңа ғимарат тың ашылуына қатысты жұрт шы-

лыққа құттықтау арнаған Елбасы Астанаға алғаш 

қоныс аударған тұста тұңғыш рет К. Байсейітова 

атында ғы Опера және балет театры ашылғанын, 

сосын елордада бірегей Бейбітшілік және келісім 

сарайы, Тәуелсіздік сарайы, Қазақстан кино-

концерт залы бой көтеріп, ел игілігіне айналғанын 

айтты. «Міне, олардың қатары тағы бір теңдесі 

жоқ архитек туралық туындымен толығып отыр. 

Сыртқы сән-салтанаты мен ішкі жабдығы әдемі 

үйлескен «Астана Опера» театрын бізге бұрын 

армандаудың өзі арман болатын. Баршаңызды ел 

өміріндегі, қазақтың тарихындағы осынау 

жаңалықпен шын жүректен құттықтаймын!» – деді 

Нұрсұлтан Назарбаев. 

Ғасырлық қадамын ойлайтын 

жұрт бүгіннен театр салады

Жалғасы 2-бетте 

Қанат ҚАЗЫ

-бетте

7

Әні де, әншісі 



де көп мына 

заман Шәмшісін 

жоқтайды

Рингіге 


айналған рейд

Орталық Азиядағы теңдессіз саналатын 

ғажайып өнер ошағы Астананың төрінен 

орын алды. Кеше 1250 орынға арналған 

«Астана Опера» мемлекеттік опера және 

балет театрының кермесі қиылып, талғамы 

жоғары Еуропа мамандарының өзі «мінсіз 

акустика, ғажайып техникалық мүмкіндік, 

дүниежүзінде сирек кездесетін құбылыс» 

деп бағалаған тамаша ғимарат есігін ай-

қара ашты. Сахнаның шымылдығы қазақ 

опе ра өнерінің жауһары, композитор Мұқан 

Төле баевтың «Біржан – Сара» операсымен 

түріл ген айтулы шараға Елбасы Нұрсұлтан 

Назар баев арнайы қатысып, жұртшылықты 

тең дессіз театрдың ашылуымен құттықтады. 

Әділжан ҮМБЕТ

Ырым КЕНЕНБАЙ, 

жазушы,

баспагер: 

Жерімізді  асты- сті толы байлы ,



ал оны ұқсатудың 

көзін қашан табамыз?

Мансұр ХАМИТ (фото)



Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет      

 

e

e

e

e

ee

-m

m

m

m

m

m

a

a

a

a

ii

i

i

l:

::

:

 i

i

i

i

ii

n

n

n

nn

n

f

f

f

f

f

o

o

o

o

@

@

@

@

@

@

а

а

а

а

а

а

l

ll

l

a

a

a

a

ss

s

s

hainasy.kz

ОЙ-КӨКПАР

Алматы

+27..  +29



о

+

3



3

0

0



0

0

..  +



3

3

32



о

о

+13 .. +15



о

+14..  +16

о

Астана


ЭКОНОМИКА АЙНАСЫ

ИƏ

ЖОҚ

АҢДАТПА

б

б



б

етте

е

е

-бетте

3

3



3

3

3



4

1

15

5

5

5

1

1,

4

49

9

9

200,40

24,66

14758,32

925,07

1

1

1

1

1

2

2

2

2

2

2

9

9

9

9

4

4

4,

,7

7

7

7

7

0

0

0

0

0

0

4,61

1,32

1258,16

102,97

ДО

ДО



О

ДО

О



О

ЛЛ

ЛЛ



ЛЛ

ЛЛ

ЛЛ



ЛЛ

АР

АР



АР

АР

АР



ЕВРО

РУБЛЬ


ЮАНЬ

EUR/USD


DJIA

KASE


RT

RT

RT



T

T

SI



SI

SI

SI



S

S

BRENT



GOLD

(ICE)

T

T



(NYMEX

X

X

X

X

)

)

)

с

сс



с

с

с



с

...дедім-ай, ау!

Мейіржан ӘЛІБЕКОВ, 

айтыскер ақын, журналист: 

– Баяғыда, теледидар «чернобе-

лый» болған кезде қыздардың көздері 

де «чернобелый»  болатын. Өйткені 

бо

бо

бо



бо

о

ян



ян

ян

н



ян

ян

 б



б

б

б



ай

ай

айты



ты

ты

ты



ы

ы

н.



н.

н.

н.



н.

.

Қ



Қ

Қ

Қ



Қ

ал

ал



ал

ал

л



а

ай

ай



ай

ай

ай



ай

«

«



«

«

«



цв

цв

цв



ц

ц

етной» теледи-



дар келд

і

і



і, «цветной»

й

й



 көздер қаптап 

кет ті.


(ФБ-дағы жеке парақшасынан)

Астана уақытымен сағат 18:00 бойынша

Сұлт

т

т

т

т

ан

ан

ан

ан

ан

Қ

Қ

Қ

Қ

Қ

Қ

АЛ

АЛ

АЛ

АЛ

АЛ

АЛ

ИҰ

ИҰ

ИҰ

ИҰ

ИҰ

ЛЫ

ЛЫ

ЛЫ

ЛЫ

Л

Л

,

,

,

Қаза

а

а

а

а

қс

қс

қс

қс

қс

қс

та

та

та

та

та

та

н 

н

н

н

н

н

Жа

Жа

Жа

Жа

Жа

Жа

зу

зу

зу

зу

у

ушы

шы

шы

шы

шы

ла

ла

ла

ла

а

р

р

р 

р

р

р

одағы Балалар әдебиеті 

кеңесінің төрағасы, 

көрнекті балалар ақыны:

№ 106 (1017) 

22 маусым, сенбі

2013 жыл


– Мен бұл идеяны қолдаймын. 

Бірақ  бұны шектеу белгісі дегенше,

,

 

ай



ай

ай

ай



й

а

ыр



ыр

ыр

ыр



ыр

ы

у



у

у

у



у

немесе жобалау  белгі

гі

гі

гі



гі

сі

сі



сі

сі

с



с

 

 



де

де

де



де

де

ге



ге

ге

е



гені

ні

ні



ні

і

ні



мі

м

м



м

м

з жөн. Кітап мұқабаларын



н

н

н



н

а

а



а

а

10 жасқа дейінгі балаларға лайық-



тал ған  шығармалар, 13 жасқа дейінгі 

балаларға арналған шы ғар  малар,

16 жасқа дейінгі бала лар ға  арналған 

шығарм


р

алар деген сияқты белгілерді 

қоюғ

ғғ

ғ



ғ

ғ

а



а

а

а



а

а

ти



ти

ти

ти



ти

ти

іс



іс

с

с



пі

пі

пі



пі

пі

п



з.

з...


 

Сө

Сө



Сө

ө

Сө



Сө

зі

зі



зі

зі

зім



м

м 

м



жа

жа

жа



жа

ж

нд



нд

нд

н



ы

ы

ы



ы

б

бо



бо

б

бо



б

л

л



лу

ү

ү



ү

ү

үші



ші

ші

ш



ші

н 

н



н

н

б



бі

бі

ір



р

р

р



р 

мы

мы



мы

м

мы



мысс

 с

ал



ал

ал

ал 



келтірейін. Балалар әдебиетіне қа-

тысты екі бірдей бәйге бар. Бірін шісі 

«Да рабоз»  бәйгесі  болса, екін 

шісі


«Ба лауса»  бәйгесі. «Да ра боз»  бәй-

гесіне 16 жасқа дейінгі ба ла лар ға 

ар

ар

ар



ар

ар

р



н

н

н



н

н

н



ал

ал

ал



ал

ал

ға



ға

а

н шығармалар  қа тыс ты ры ла



ла

ла

ла



ла

ла

--



-

ды

ды



ды

ды

ды



ы

А



Ал

Ал

Ал



Ал

Ал

«



«

«Балауса» бәйгесі бала бақ ша

ша

ша

ша



ша

ша

 



тәрбие ле ну шілері  мен  1,2-сынып

оқу шыларына  ар нал ған  шыға р ма-

лар ды  қабыл дай ды.   

– Белгілі бір жас аралығында 

адамның  ой

й

-өрі



р

р

р



р

сінің дами

и

ты

т н



кезеңі болад

ад

ад



ад

д

ад



ы.

ы.

ы.



ы.

ы С


С

С

С



С

С

ол



ол

ол

ол



л

ол

к



к

кез


ез

ез

з



з

з

де



де

де

д



к

к

к



ез

ез

езз



к

к

к



к

к

к



ел

ел

ел



л

л

ге



ге

ге

г



г

н

н



н

н

н



н

адам  білуг

г

гг

г



е

е

е



е

е

е  ұм



ұм

ұм

ұм



ұм

ұм

ты



ты

ты

ы



ыла

ла

ла



л

л

ды



ды

ды

ды



д

ІІ



Із

І де


де

де

д



де

де

не



не

не

ді



д

ді

ді.



Дәл сол жаста, баланың рухани

жетілу кезеңінде шектеу қоюға бол-

майды. Жас өскін білем деген нәр-

сесін  білуі керек. Оқу, іздену ар-

қылы рухани қажеттілігін өтеп, 

қа

қа



қа

қа

қа



қ

н

н



н

н

н



ағ

ағ

ағғ



ағ

ат

ат



ат

ат

ат



ат

та

та



та

та

та



та

на

на



на

на

на



ды

д

д



д

д

. Және сол білімін әрі 



қа

қа

қа



қа

қ

ра



ра

рай


й

й

й



й

же

ж



же

же

же



же

ті

ті



т

ті

лд



л

лд

лд



л

л

іруді жалғастырады.



Егер ұғымына қиындық туғызатын 

түсініксіз шығармалар болса, ондай 

шығарманы  балалардың өзі де

оқымайды. Өзіміз де бала болдық, 

басымыздан өтті. Оқушы кезімізде 

ауыл дың  кітт

т

т

т



т

ап

ап



ап

ап

ап



ап

ха

ха



ха

ха

ха



ха

на

на



на

на

а



на

сы

сы



сы

сы

на



на

на

на



на

б

б



б

ар

ар



а

р

ып



ып

ып

ып



ып

ып

,,



бі

бі

бі



бі

бі

бі



р-

р-

р-



р-

р

неше кітап



п

та

та



та

та

та



та

рд

рд



рд

рд

рд



рд

ы

ы



ы

ы

ы



ал

ал

ал



ал

ал

ал



ып

ып

ып



ып

ып

ып



қ

қ

қ



қ

ар

ар



ар

ар

а



ай

ай

ай



ай

ай

ай



т

т т


т

ын

ын



ын

ы

-



--

-

быз. Сол қолға алған кітабымыз 



біз дің  түсінігімізге лайықты болып, 

қызық тырып жатса, оқитынбыз.  




  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал