Көкірек- көзбен көргендерім



жүктеу 89.64 Kb.

Дата01.03.2017
өлшемі89.64 Kb.

Көкірек- көзбен көргендерім

 

Бірде қаладағы бес қабатты биік үйдің төбесінен Сиям тұқымды мысық дүрс 



етіп  жерге  құлады.  Соққы  қатты  болса  керек,  табанда  сеспей  қатты.  Бұл 

қалай? Мысық қалай лақтырып, қалай құласа да жерге екі аяғымен түспеуші 

ме  еді?  Жиналған  жұрт  аң-таң.  Сөйтсек,  әлгі  мысықтың  екі  көзі  де  мүлдем 

көрмейді,  су  қараңғы  соқыр  болып  шықты.  Зар  илеген  зағипқа  құрақ  ұшып, 

қауырт  қимылдап  жәрдем  берер  жайсаң  жан  қайда?  Көзі  жоқты  көзі  барлар 

қызықтаған қулығы, айласы күшті заман-ай?! 

                                                                        *** 

Алматыда  жол  апатынан  бір  күнде  отыз  екі  жап-жас  жігіттер  қаза  тауыпты. 

Әке,  шешелердің  көз  жастары  көлге  айналып  барады.  Жұлқынып,  ұмтылып 

тұрған  шетел  автокөліктерінің  жылдамдығынан  рольге  отырған  қыз-

жігіттердің ақыл, саналары оза алмай тұр-ау, сірә? Неге екенін білмеймін, өз 

басым сырттан қаптап келіп жатқан шетелдік машиналарға мұңая қараймын. 

Өрендерді өлтіруге құштар техника сияқты елестейді де тұрады. 

                                                                       *** 

Кейде  қала,  даладан  әр  түрлі  жастағы  адамдарды  көріп,  жүздестіріп    жиі 

таңырқаймын.  Тәңірдің  пенде  мен  жануарларды  өзара  ұқсас  жарататынына 

тәнтімін.  Орманды  ойқастап,  түзді  түгелдей  шарламасам  да  кейде  азулы 

арыстанға,  қатыгез  қасқырға,  айлалы  түлкіге,  қорбаңдаған  аюға,  жылжыған 

жыланға, қорқынышты бүйіге, шағып алар шаянға, қорқақ қоянға, тіпті тілін 

салақтатып, құйрығын бұлғақтатқан итке де жолыққандай күй кешемін. 

                                                                      *** 

Жер  бетінде  бір-бірін  майын  тамыза  мақтаудан  жарыс  бола  қалса,  қазақ 

жарықтық  бас  жүлдені  дау-дамайсыз  жеңіп  алмақшы.  Біртуар,  данышпан, 

кемеңгер,  көсем,  ұлы,  дарабоз,  талант  деген  сөздерді  әркімге  айта  беруге 

әуеспіз  әйтеуір.  Осы  атаққа  шын  мәнінде  лайықты,  жер  астында  мәңгі 

тыныстаған  тау  тұлғалы  таланттар  аруақтарына  тап  беріп,  таптап  жүрген 

жоқпыз ба өзі. Ұяттары ұрланған жандардан сақтай гөрші, жалғыз Құдай! 

                                                                     *** 

Саясат дұрыстап бабына келтіре сапырсаң сары қымызға, қып-қызыл шоққа, 

газға бұрқылдатып қайнатсаң қара шайға, шала-пұла әзірлесең шалапқа, мың 

шайқасаң  майға,  сылдыр  сөйлесең  құр  суға  айналады  екен.  Арғы  жағы 

айтпаса да түсінікті. 



                                                                     *** 

Аяғы  ауырлап,  екі  қабат  боп  қалған  қазақ  аруы  туған  бейкүнә  нәрестесін 

тірідей  жерге  өз  қолымен  көмген.  Арғы  ата-бабасында,  әке-шешесінде, 

қазақта  жоқ  қатігездікті  қай  жақтан  жұққызған.  Сүйкімді  сәби  орнына 

тасжүрек шешесін жерлесе әділ шешім болар еді ау! 

                                                                    *** 

Қазақтағы  ең  ерсі  әдет  әрине  көре  алмаушылық.  Былайша  айтқанда  аяқтан 

шалу,  етектен  тарту,  өңменіңнен  итеру,  тас  лақтыру  және  тағы  басқа.  Көре 

алмаушылық,  күңшілдік  кәрі  Алатау  баурайындағы  Алматыда,  ару  қала 

Астанада,  қара  алтынды  Қарағандыда,  шырайы  бөлек  Шымкентте,  тамаша 

аймақ  Таразда,  ырысты,  күрішті  Қызылордада,  қойнауы  құтты  Қостанайда, 

келісті өлке Керекуде, оңды орын Оралда, өңі сұлу Өскеменде барлығында да 

қазулы  тұр.  Сақ  болыңыз.  Терең,  қауіпті,  қараңғы  көрге  тура  апарар  жол 

бойында күрек, кетпендерін арқалап біраз адамдар жүр. 

                                                                    *** 

Атақ, даңқ, есімді елеп, ескеріп, дәріптеудің түрі көп. Біреулер руының, әйел 

бала, немересінің атынан мейрамхана ашады. Енді біреулер аттарын подъезд, 

дәліз,  әжетхана  қабырғасына  жазады.  Тағы  біреулер  елді  дүрліктірген 

бандыны  басқарады.  Осы  адамдардың  бастарына  шұғыл  операция  жасап, 

миларының салмағын жануарлармен салыстырып  көрсе несі айып? 

   Байқайсыздар  ма?  Қалтасында  қаржысы  қампиғандар  жаңа  заманды 

өздеріне меншіктейді. Түсіне алмай отырмын. Сонда орта шаруа, кедейлердің 

заманы  қайда?  Анық  қанығын  айтып,  әне-әне  деп  тура  нұсқап,  нақтылы 

болжап, көрсететін бір пенде бар ма бұл жалғанда? 

                                                                   *** 

Қазақ  өлім-  жетім,  той-думан  дәстүр,  әдет-ғұрыптарын  Шымкенттікі, 

Қызылорданікі,  Қарағандынікі,  Қостанайдікі,  Көкшетаудікі,  Жамбылдікі, 

Астананікі  деп  жеке-жеке  бөліп  алған.  Сонда  ықылым  заманнан  бері  қарай 

қазаққа ортақ ғибратты ғұрып қай жақта жүр қаңғырып? 

                                                                  *** 

 Тәуелсіз  Қазақстанда  қазақ  тілінде  еркін,  таза,  мүдірмей  сөйлейтін  орыс 

ағайындардың ұлдары мен қыздары біршама молая бастады. Кейбірі көгілдір 

экраннан  журналист,  диктор    ретінде  арнайы  бағдарламаларды,  ақпарат 

хабарларын  жүйелі  жүргізіп  жүр.  Күні  ертең  сары  шаштылар  экран  иесіне 



айналып,  ал  қазақтардың  көбі,  көрермендер  қатарында  қаптап  отыра  қалса 

қайтеміз. 

                                                                 *** 

Жалпы  адамдардың  жан  дүниелері  түбірінен,  түгелдей  өзгерді.  Іштері  алай-

дүлей,  жауын-шашын,  қарлы  боран.  Мұнда  бұйра-бұйра  бұлт  та,  көріксіз 

көлеңке  де,  үскірік  ащы  аяз  да,  атан  жығатын  адуын  жел  де,  ертелі  кеш 

ерімейтін  мұз  да  бар.  Ішкі  әлем  кері  бағытта    бұрқан  –тарқан  бұзылса 

дөңгелек  дүниенің  тас  төбедегі  күміс  күні,  ажарлы  айы,  жарық  жұлдызы 

самсап тұрғаннан не пайда? 

                                                                *** 

Боқты дөңгелек допқа ұқсатып, итеріп, ілгері қозғалған қара қоңыз әрекетіне 

шексіз  риза болдым. Кей  жалқау, енжар, еріншектердің  бойында осы  қасиет 

те  жоқ.  Алма  піс,  ауызыма  түс  деген  мақалды  мың  қайталап,  соған  мәз. 

Құдай-ау  бір сәт  әлгі  қоңыз, өзге де  жәндіктердің  жанталасқа  толы  тірлігіне 

көз жіберіп қоймай ма?  

                                                                *** 

Әкем  Оразбайға,  анам  Зибагүлге,  жарым  Рәзия  Ағытайқызына,  дос, 

туыстарыма  дүкен,  базар  гүлдерін  сыйлап  көрмеппін.  Жүрек  жазирасында 

жетіліп,  өскен  гүлді  ұмтыла  ұсынғанды  ылғи  тәуір  көремін.  Оның  тұқымы, 

бүршігі, иісі, көркі, бөлектеу. 

Мәңгі  солмайды.  Бірақ  оны  да  тамырынан  қырқып,  тысқа  лақтырып 

жібергендер  толып  жатыр.  Жүрек  гүлі  үнемі  шешек  атып  тұрса,  жалған 

дүние, адамдар жанары оттай лаулайды. 

                                                               *** 

Ертедегі әже әлдиі әуені бәсеңсіп, басылып қалды. Морт сынды, шорт үзілді. 

Біріншіден,  қала  түгіл,  ауылдағы  біраз  әжелер  баланы  бесікке  бөлеуге 

бұрынғыдай ықыласты емес. Әлдиден әрірек кетіңкіреп қалған. Немерелерін 

бағып,  күтуге  немқұрайлы.  Бірақ  көз,  ерін  бояуды,  шәнтиып  шалбар  киюге 

ешқашан  ұмытпайды.Сонда  қалай,  таяуда  тұрмысқа  шығатын  әжелер 

байқауы болайын деп жатыр ма? 

                                                               *** 

Қазақ 1932-1933 жылдары қолдан жасалған аштықты көрді. Төзді қазақ. 1937 

жылдары Кеңес үкіметі кесірінен зиялылары саяси қуғын  сүргінге ұшырады. 


Төзді  қазақ.  Интернационалдық  борышын  өтеуге  Ауған  соғысына 

қатысқандардаң  көбі  елге  оралмады.  Біразы  мүгедектер  сапына  қосылды. 

Төзді  қазақ.  1986  жылғы  Желтоқсан  көтерілісінде  уыздай  қыршын  қыз 

жігіттер  жазықсыз  жапа  шекті,  түрмеге  тоғытылды,  өмірмен  хош  айтысты. 

Төзді  қазақ.  Қазекеңнің  төзімділігі,  шыдамы  қай  жерге  дейін  барар  екен. 

Жауабын іздеп шарқ ұрамын. 

                                                             *** 

Театр, драманың тәрбиелік жағы  мол екеніне ешкім дау айтпас. Шығармада 

жағымсыз  және  жағымды  кейіпкерлер  бар  десек,  соның  екі  тобы  да  зал 

ішінде  отырады.  Кейде  маған  адамдар  өздеріне  өздері  күліп,  бірін-бірі 

мазақтап  отырғандай  сезіледі.  Драма  авторына,  туындыны  қоюшы 

режиссерға,  сахна  шебері  актерға  керегі  де  сол.  Күлейік,  бірақ  кәдімгідей 

ойлана білейік. 

                                                             *** 

Жоңғар  шапқыншылығына  қарсы  күресті,  ерлікті  суреттейтін  «Жаужүрек 

мың  бала»  көркем  филімін  көріп,  сүйсіндік  әрине.  «Қазақфильм» 

киностудиясы шығарған туынды көгілдір экран арқылы мол мағлұмат береді. 

Бірақ  сәл  нанымсыз  көріністің  өзі  көзге  қораш.  Ауыл  балаларының  жасыл 

шөп  үстінде  асық  ойнайтын  жерлері  бар.  Сенімсіз,  иландырмайды.  Асық 

тақырда  ойналады.  Режиссер  Ахан  Сатаев  бұл  жағын  білмейтін  болып 

шықты.  Жалпы  соңғы  кезде  кино  түсіріп  жүрген  мамандардың  көбі  ұлт 

тірлігіне терең бойлап бармайды, қазақы нақыштан бейхабар. Фильм түсіру, 

шөп  шабу,  дән  себу,  егін  ору,  мақта,  бау-бақша  өнімдерін  уақытылы  жинау 

сияқты  науқандық  жұмыс  емес  шығар.  Деректілігі,  дәлдігі,  шынайылық, 

ізденіс  жетіспейді  көбіне.  «Қазақфильм»  студиясы  қазақ  ұлтының  өткен  

кеткеніне, бүгініне соқыр көзбен қараса, қалғандарынан не үміт, не қайыр?! 

                                                           *** 

Қазақ ғұрпын қыз-жігіт бұзып жатса біртүрлі налып, ренжитініміз рас. Сақал 

мұртты  шалдар  шатысса  шын  қиналғаның.  Қариялар  той-думанда 

орындықтарына  ине  қадап  қойғандай  атып  тұрып,  қол  жайып,  бата  беруге 

әбден бейімделді. Қазақ ықылым заманынан шілдехана, тұсаукесер, сүндетке 

отырғызу,  үйлену,  қыз  ұзату  және  басқа  тойларда  батаны  батсайы  көрпе 

үстінде  жайғасып, малдас  құрып  отырып  берген.  Қазір  жаппай  түрегеп  бата 

беретін  шалдарды  қайтадан  отырғызу  үшін  неңдей  күш,  неңдей  насихат 

керектігін күні-түні ойлап әуремін. 


                                                           *** 

Қазіргі  заманда  адамдарды  табан  астында  таңдандырып,  тамсандырудың 

небір түрлері пайда бола бастады. Жанға жылы шуақ, сүт-сәулені сауылдата 

құятын  жақсылық  бағытына  жедел  жалт  қаратса  әрине,  әңгіме  басқа. 

Жамандықтың  жаман,  алба-жұлба  тоны  жалп-жалп  етеді.  Адам,  ата-баба 

тірлігіне  қарама-қайшы  жат  әрекеттер  әр  тұстан  сумаңдап,  суырылып  шыға 

келгенде көз бұлдырап, естен танып, теңселіп, тіпті құлап түсе жаздайсың. 

      Жуырда  республикалық  теледидар  Шымкент  қаласында  болған  естуге 

ұят,  көруге  мүлде  ыңғайсыз  бейне  көріністі  ұсынды.  Қаланың  қақ 

ортасындағы  көше  бойымен  заулап  бара  жатқан  велосипед  үстіндегі  тыр-

жалаңаш  жігіт  неше  түрлі  қолайсыз,  қораш,  дене  қимылдарын  көрсетті. 

Қазақы  тірлік  жағынан  тағылым-таулары  зорайған  оңды  Оңтүстік  азаматы 

оңбай жаңылысқанда өзгелеріне не жорық. 

     Тыр  жалаңаш  әдепсіз  әрекетін,  түпкі  маңызды  мақсатын  түк  түсінсем 

бұйырмасын.  Қамқорлық    қанатында  тыныстаған  інілері  іштей  налып, 

қарындастары қамығып қалды –ау.  Енді қайтейін. Кісілік жерленсе кісі жер 

басып жүретініне әрқашан күмәндімін. 

                                                         *** 

Қазақтың  миына,  қанына  сіңген  көре  алмаушылық  деген  пәле  бар.  Атам 

заманнан  бері  жолымыздан  жолығып,  кедергісін  келтіріп,  зиянын  тигізсе  де 

шылауына шырмалып қалдық. Ақиқатын айтайықшы. Ұлы Ахметті, Сәкенді, 

Мағжанды, Бейімбетті, Мыржақыпты халық жауы деп ұстатқан, қазақтың бас 

ақыны  Абайды  соққыға  жығып,  сабатқан  қазақтың  өздері  емес  пе? 

Қандастардың  қатерлі  қателігі  сол,  қызметте  жоғарыласаң  үстіңнен  домалақ 

арызды боратады, жұрт сияқты кәсіпкерлікпен айналыссаң байып кетеді деп 

барлық,  өсек  түрлерін  өрмекшідей  өрбітеді,  автокөлік  алсаң,  тағы  алара 

қарайды,  әйелің  жаңа  көйлек  кисе  күні-түні  күбір-сыбыр,  жыбыр  көбейеді. 

Қайтіп, қайда барып күн көреміз енді? 

                                                         *** 

Ауыл  тұрғындарының,  оның  ішінде  елді-мекендегі  қыз  келіншек,  тіпті 

әжелердің көбі жалқау. Ұлттық тағамдардың біразы дастарханнан жоғалғаны 

қашан.  Баяғыда  сиыр  бұзауласа,  бүкіл  ауыл  кемінде  3  күн  бойы  уыз  ішетін. 

Қазір  көрікті  көрініс  көзден  ғайып  болды.  Қою  айран  ұдайы  ұйытылмайды. 

Шыныдағы  түрлі  суларды  алмастыратын  көжелерді  көп  көрмеймін.  Дәмді 

жент  жасайтындар  некен-  саяқ.  Құрт  көже  де  ара  тұра  кездесіп  қалады. 


Ірімшікті  Наурыз  мейрамында  киіз үй ішінде  ғана  жәдігер есебінде  көреміз. 

Қолдан  пісірілген  бөлке  нанды  әрқашан  аңсаймыз.  Ауыл  келіншектерінің 

өздері  қала  дүкендерінің  нандарын  сатып  алады.  Жалқаулық  соңы  қайда 

барып  тірелер  екен?  Ұлттық    тағамдарды  ұмыту  ұлы  бабалар  кәсібіне  теріс 

қарау емес пе? Нені түсіндіріп, нені үйретеміз? Түк ұқпаймын. 

                                                      *** 

Қостанай облысына қарасты Әулиекөл аудандық партия комитетінің бірінші 

хатшысы  болған  Еңбек  Ері  Қабидолла  Тұрғынбаев  «әркімнің  адамгершілік 

дипломы болуы керек» десе, Қостанай облыстық ішкі істер басқармасын ұзақ 

жылдар бойы басқарған генерал-майор Самат Бәкіров «ең алдымен адамның 

генералы болуға талпынайықшы» деп отыратын.  Бұл күнде ортамызда жоқ, 

марқұм  екі  кісінің  осы  ойлы,  орамды  сөздерін  күнделікті  мақал-мәтелге 

айналдырсақ,  ләззатынан қаншама ұл-қыз нәрленер еді, әлденер еді.                                 

                                                     *** 

Ғылым  адамдардың  жаратылысын,  жүріс-  тұрысын,  мінезін,  жан  дүниесін, 

жақсылыққа  жақындығын,  жамандыққа  қатысын  зерттеумен  ешқашан 

айналыспапты.  Шындығына  келсек,  кей  пенделердің  тіршіліктегі  тынысы 

хақында  кандидаттық,  тіпті  докторлық  диссертация  қорғаса  артық  емес. 

Және  ол  зерттеу  еңбектің  құнды-құнды  тұстарын  өмірде  кәдеге  жаратса, 

тағылым  таулары  биіктеп,  асқақтап  мен  мұндалап  тұрар  еді-ау.  Бірақ  бұл 

жағына кім бас қатырыпты. 

                                                      

                                                       *** 

Жуырда  Қостанай  облысы,  Жангельдин  ауданына  қарасты  Айырқұм  елді 

мекенінде  500  дей  киік  қырылып  қалды.  Тіпті,  қалтадан  қаражат  тауып, 

оларды жедел жерге көмудің өзі әжептәуір күшке түсті. Заңды сауал сүранып 

-ақ  тұр.  Тиісті  мекеме,  ұйымдар  жазира  дала,  таңғажайып  табиғат  сәні 

жазықсыз жануарлар көз жұмған соң ғана зыр қағады. Неге? 

                                                     *** 

Желдей  гулеп,  өршіген  өсекке  сәл  сенсек,  Қостанай  облысындағы  өзен, 

көлдердің  көбі  жеке  адамдарға  сатылып  кетіпті.  Алла,  Тәңір  өзі  адамдарға 

сыйға тартқан табиғат байлығын талан-таражыға салуға кімнің құқы,  хақысы 

бар?  Иелері  арнайы  күзетші  қойып,  ешкімді  жағаға  жолатпайтын  көрінеді. 


Сонда  қалай,  олар  судағы  шортандарға,  ақбалықтарға,  табандарға, 

алабұғаларға қысы-жазы азық тасып, қолдан қоректендіріп жатыр ма? 

                                                     *** 

Қыз- әйелдер жаратылысынан ибалы, инабатты, ізетті, нәзік, жұмсақ, ұялшақ 

болуы  керек  кой.  Ұрысқақ,  долы,  ашушаң,  әпербақан,  өркөкірек,  әдепсіз, 

көргенсіздерді  көргенде  құдыретті  Құдайға  ренжисің.  Еркектердің  бағына 

емес, сорына бұларды не үшін жаратты екен? 

                                                     *** 

Ұсыныс  пікір  айтсаң  ұйып  тыңдаудан  қашатын  депутаттар,  халық  арызын 

естуге енжар басшылар, үлкеннің батасына бірден бұрыла бермейтін жастар, 

құлақтарына  бірдеңені  тығып  алып,  саз  тыңдап,  бетіңе  тура  қарамайтындар 

қалыңдап  тұрған  заманнан  не  күтесің?  Саңыраулар  саңырауқұлақтардай 

самсап кобейіп кеткен кезеңде еститін естілердің  ертеңі не болмақ? 

                                                    *** 

Түк ойланбай, еш таразыға салмай елді мекендерді, баяғы қазақы ауылдарды 

түгелдей  таратып  жібердік.  Қазір  «дипломмен  –ауылға»  ұранын  тік  көтеріп, 

жастарға  жедел  жолдама  беріп,  іске  сәт  деуге  үйреніп  қалдық.  Жалғыз 

мұғалім барғанынан ежелгі ауыл ажары айқындалады деу әбестік. Шынында, 

шар-саясат    үріліп,  үлкейіп  дәу  көрінгенімен  тез  жарылып  қалады  екен. 

Масқара! 

                                                     *** 

Кез  келген  саладағы  талантты  адамдардың  хас  жаулары  жеткілікті.  Неге 

олай?  Дүниеде  басқа  да  жұмыс,  қызмет,  әрекет  бар  емес  пе?  Суық  сөзді 

сапырып,  түймедей  өсектен  түйе  жасап,  тасаға  тас  үйіп,  қара  мылтығын 

қойнына жасырып, тығып жүретіндерден құтылар күн туа ма екен? Бұларды 

бұғалықтау адамдар түгіл құдыретті құдайдың қолынан да келмей тұр-ау. 

                                                    *** 

Қазақстанда  мемлекеттік  мәртебеге  ие  қазақ  тілін  менсінбейтін,  мұрынын 

шүйіретін,  өңменінен  итеретіндер  қатарына  президент,  облыс  әкімшілігі, 

министрлік қызметкерлері бар. Қандай үкімге, қандай қатаң жазаға да лайық 

халық  жаулары  осылар.  Ұядағы  ұрпақтарға  кері  тәрбие  беріп  отырған 

олақтарды  осы  топқа  қоспағанда  қайтеміз?  Ахаң,  Жахаң,  Сәкен,  Бейімбет, 

Мағжандар ұлт  зиялылары  екені  нақты  анықталып,  ақталды.  Ал  мына «қара 

орыстар» нендей сылтау айтып, немен ақталар екен? Өз басым орыс оғланы  



боп жүрген, қазақ тілін түк білмейтін шалалардың жанында он минут тұрғым 

келмейді. 

                                                           *** 

Фамилиям  Мұқатов  болса  да  осы  алпыс  жастан  асқанша  ешкімді  мұқатып, 

кекетіп көрмеппін. Дастархан басында қарсы, әйтпесе көрші отырған адамды 

жөнсіз  түртіп,  шалып,  келемеждеп,  ысқақтап  тиісетіндерді  жек  көрмегенде 

қайтесің. Адам одан да ләззат суын іше ме? 

                                                          ***   

Қандастардың  дана,  салиқалы  сөздері  адамдық,  ұлттық  идеологияның 

пәрменді,  қуаты  күшті  құралы.    «  Қайта  шапқан  жау  жаман»  дейді  қазақ 

халқы.  Тектен  –текке  тықылдап, үн  қатайын деп  отырған жоқпын. Жақында 

Қостанай  қаласында  өткен  үйлену  тойында  ортада  тағы  да  орыс  дәстүрлері 

орындалды.  Жалт-жұлт  қозғалған,  жылмақай  бір-екі  әйелдер  жаңа  түскен 

келіннің аяғындағы туфлиін жалма жан ала қашты. У-шу болдық та қалдық. 

Терлеп-тепшіп  жүріп  алақандары  ақшаға  толған  соң  ғана  аяқ  киімді  иіле 

иесіне  қайтарды.  Үйленуші  жігіт  те,  келін  де,  меймандар  да,  асаба  да  мәз-

мәйрам. Сарғайып, сасыған, мүңкіген сананың иісін мұрынмен сезгендеймін. 

Ғибратты  ғұрып  ғайып  болса,  қазақпыз  деп  құр  бет-ауызды  мақтана 

масаттана  көрсетіп,  жөнсіз  көпіріп,  лағып  көкігеннен  ұтарымыз  бар  ма?  Әй, 

қайдам... 

                                                            *** 

Адам  жасы    ұлғайған  сайын  әр  нәрсеге  жете  мән  беріп,  салыстырып, 

таразылауға әуестенеді.  Мен де алпыстан асқан соң әлгі топқа  қосылдым да 

кеттім. 


Көзіммен 

көргендеріме, 

көкейге 

түйгендеріме, 

зердеме 

тоқығандарыма  сенбей  не  істейін?    Жалпы  арсыз,  ұятсыз,  көргенсіз,  надан, 

алаяқ,    өсекші,  өтірікші  адамдарға  бірдеңені  нақтылы  дәлелдеп,  түсіндіріп, 

ұғындыру қиын. Өзің топастар тобына қалай тез қосылып кеткеніңді аңдамай 

қаласың. Адам ана құрсағынан пәк, таза қалпында туатынына еш күмән жоқ. 

Жат  әрекетке  оқытатын  мектеп  бар  деп  ешқашан  естімеппін.  Қоғамды 

құртып,  адамды  шаршататын  әдепсіз  әрекеттер  негізгі  нәрді  қайдан  алып 

жатыр? Түк түсінбеймін. 

                                                          ***   

Жақында  республикалық  «Қазақстан» телеарнасынан қызықты дерекке тап 

болдым. Атырау облысында тұратын 80 жастағы Зәру Керуенова әжей құдай 

берген қуат, күш, жігер арқасында әлі еңбектен қол үзбепті. Естуімізше, 100 



түйе  сауады  екен.  Барынша  бапталған  дәмді,  шипалы,  сусыннан  жергілікті 

тұрғындар ғана емес, өзге аймақтың адамдары да ауыз тиіп жатқан көрінеді. 

Бұл  күнде  Зәру  әженің  ширақ  қимылына,    тиянақты  қызметіне,  шапшаң 

жүріс-тұрысына бәрі шексіз разы. Абзал ана шын мәнінде еңбектің бейнетін 

де,  зейнетін  де  қатар  көріп  отыр.  Ол  өзінің  денсаулығына  ешқандай  арыз 

айтпайды.  Абырой,  атақ-дәреже,  несібе,  табыс  маңдай  терден  екенін  есінен 

шығармайды.  Әрбіреуі  бір-бір  мектеп  көрінетін  ерекше  еңбеккер  аналар, 

көненің көздері-ай десеңші... 

                                                         *** 

Бұдан  біраз  жылдар  бұрын  республикалық  «Жұлдыз»  журналында  

«Артымнан  айқайлардай  ақырзаман»    деген  тақырыппен  топтама  өлеңдерім 

жарық  көрген.  Сонда  автор  ретінде  тым  артықтау  айтып  қойған  жоқпын  ба 

деп  сәл  ыңғайсыз  күй  кешкенімді  де  ұмытпаппын.  Қазір  оңыма,  солыма, 

батысқа,  шығысқа    жиі  қарап  жүріп,  дұрыс  жазыппын-ау  деп  өз-өзіме 

басымды  изеймін.  Сенбесеңіз  құйтұрқы  қоғамға,  құбылмалы  адамға 

қараңызшы  бір  сәт.  Сыртқы  пішін,  байлық,  дүние  мен  көзге  түсу  дәстүрі 

пайда  болды.  Жан  сұлулығы  жойылып  бара  жатыр  ма,  қалай  өзі?  Адам 

жүйкесі жұқарды, тозды. Кері әрекет кердеңдеп жүр. Әйелдер еркектерге, ал  

еркектер  әйелдерге  ұқсап  барады.  Қарап  тұрған  жігітке  қыз  артылғанына  да 

куә  бола  бастадық.  Әкені  ұл,  шешені  қыз  тыңдамайтын  трагедия  туындап 

жатыр.  Тастанды  балалардың  жәудіреген  көздері  жанды  қинайды.  Жер 

бетінде  табиғат  апаттары  көбейіп,  жазықсыз  адам  баласы    текке  қырылып 

жатыр.  Ауа-райы  өзгеріске  ұшырады.  Туған    төлдерден,  алмадан, 

жұмыртқадан  «Алла,  Құдай,  Мұхаммед»  деген  жазуларды  оқып  жүрміз.  Ең 

бастысы  ел  дамып,  байлық  тасып,  диплом  қаптаған  сайын  кісілік  кішірейіп, 

адамгершілік аласарып, парасат парша-парша жыртылуға жақын. 

     Ақырзаман  шынында  адымдап,  таяп-тақап  келіп  қалған  жоқ  па?  Үлкен 

үрей қанша  қусам да үйімнен шығатын емес.      

“Қазақ “ газеті 2015 жыл,қараша айы 

                  

 Нағашыбай Мұқатов- Қазақстан Жазушылар 

Одағының мүшесі,ақын,филология ғылымдарының 

кандидаты 

 

 






©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал