КӘдірұлы облыс әкімі Архимед Мұхамбетов



жүктеу 0.97 Mb.

бет7/9
Дата04.02.2017
өлшемі0.97 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

26 аќпан 2016 жыл

Елдіњ туы жыѓылмас, тілдіњ туы жыѓылмай.

                                                                       Ќадыр МЫРЗАЛИЕВ.

 Бетті єзірлеген  Мнауара ЌАБДРАХМЕТОВА

"Сμз єлемінде" жарияланѓан материалдарѓа ќатысты пікірлерін айтып

хабарласќан белсенді оќырмандарымызѓа алѓысымызды айтамыз.

Тіл мєселелері туралы ойларыњыз болса, жазыњыздар, хабарласыњыздар.

Елді ала тайдай б‰лдірген

Ж±ртты д‰рліктіріп, абыр-

сабырѓа душар еткендерге осы

сμз ќолданылады. Б±л сμздіњ

ќалай шыќќаны туралы ќазаќ-

тыњ атаќты ѓалымы Шоќан

Уєлиханов жазѓан. Ќашќария

сапарында ж‰рген Шоќан

Ќ±лжа ќаласындаѓы бір ойрат

ќартынан  ќалмаќтар мен ноѓай-

лы ќазаќтары арасындаѓы соѓыс

туралы осы єњгімені естіген.

Ќалмаќтар т±тќиылдан

шабуыл жасап ноѓайлы ќазаќ-

тарын абыржытып, б‰лін-

шілікке ±шырата берген. Бір

к‰ні кешке байлаудан босанып

кеткен ала тай ауылды айнала

шауып, малды ‰ркітеді.

С у   м и

С у   м и

С у   м и

С у   м и

С у   м и

Су  ми – аќылы жоќ, ми-

сыз деген маѓынада айты-

лады. Кейде ±рысќандар

сμз арасында "су ми" деп

ќалады. Ал іс ж‰зінде

мидыњ 80 пайызы судан

т±рады.

Асќаќтай


бер,

ана


тілім!

Туѓан тілім ќандай єсем –

Тас б±лаќтай тазалыѓыњ.

Естіледі ќ±лаѓыма,

Сыњѓырлаѓан ѓажап ‰ніњ.

Сені с‰йіп, саѓынатын

Мен даланыњ ќазаѓымын.

Сенсіз μмір с‰ре

алмаймын,

Мен осыны аныќ білдім.

Сен ќиянат кμрмесін деп,

Жігерімді жанып ж‰рмін.

Асќаќтай бер, Ана тілім,

¦йтќысы боп барлыќ

тілдіњ.

Г.БАЙМ¦ХАНОВА,

Мичурин орта

мектебініњ

ќазаќ тілі мен єдебиеті

пєні м±ѓалімі.

Мемлекеттік тілдіњ

мєртебесі ‰лкен

Б‰гінгі тањда ќазаќ тілініњ ќолданылу аясы кењейді. Іс ќаѓаздар ќазаќ

тілінде ж‰ргізіліп, барлыѓы болмаса да μзге ±лттыњ кейбір балалары ќазаќ

мектептерінде білім алып ж‰р. Б±ѓан Елбасымыздыњ ж‰ргізіп отырѓан

саясаты себеп болуда. Соѓан орай мемлекеттік тілдіњ мєртебесі биіктеп

келеді.


Ќазаќ тілі – бай тіл. Сμздік ќоры да, терминологиялыќ т‰сінігі де кμп.

Сондыќтан жаратылыстан берілген ана тіліміздіњ одан єрі мєртебесініњ

μсуіне, ќоѓамдыќ ортада кењінен ќолданылуына барлыќ ќазаќстандыќ-

тар атсалысуы ќажет деген ойдамын.

Єрине, ќазір бєрі бірдей ќазаќ тілінде сайрап ж‰р деп жалѓан айтуѓа

таѓы болмайды. Біраќ та б±рынѓыдай емес, б‰гіндері ќазаќ тілі жања

дєрежеге ие болды деп маќтанышпен айтуѓа болады. Мемлекеттік тілде

т±рѓындарѓа ќызмет кμрсетіліп, ќ±жаттар ќазаќ тілінде толтырылуда.

Елбасыныњ жарќын саяси баѓыты ќазаќ тілініњ биікке самѓауына серпін

беріп отырѓаны бірден бір себеп деуге болады.

Болашаќта ќаладаѓы сауда орындарыныњ атаулары, жарнама бил-

бордтары таза ќазаќ тілінде жазылса ќ±ба-ќ±п болар еді. Б±йыртса, б±л

к‰нге де жетерміз. Жалпы мањдайшаларда жазылатын атаулар мен

ілінетін жарнамалардыњ мемлекеттік тілдіњ дєрежесін кμтеруге ыќпалы

бар екенін айта кеткен жμн. Сондыќтан сауда орындары ќожайындары

мен жарнама ілуші компаниялардыњ "μзім білемге" салып, єркім μз де-

генін жасамай, керісінше, ќазаќ тілініњ мєртебесін кμтеруге бір кісідей

атсалысса н±р ‰стіне н±р. Мемлекеттік тіл к‰н тєртібінен т‰сетін мєселе

емес. Біраќ айта-айта жауыр ќылмай, єр адам μз дењгейінде ќазаќ тілініњ

дами беруіне себепші болѓаны жμн.



Г‰лшат НИЯЗБЕКОВА,

Алтынсарин негізгі мектебініњ   ќазаќ тілі мен єдебиеті пєні

м±ѓалімі.

Ќостанай ауданы.



ТАНЫС С¤ЗДЕР Т¤РКІНІ

ЌАНАТТЫ С¤З

БІЛГЕНГЕ – МАРЖАН

Ќорыќќан ќазаќтар ќонысын та-

стай ќашады. Кейін байќаса,

шапќан жау жоќ, елді б‰лдіріп,

малды ‰ркітіп ж‰рген ала тай

екен.  Содан былай халыќ: "елді

ала тайдай б‰лдірген" деп

мєтелдеп кетіпті.  (Н.Тμреќ±-

ловтыњ "Ќанатты сμздер" кіта-

бынан).


ЌАЙТАЛАП

К¤РІЊІЗ

Жањылтпаштар

Ќосал атам ет асатады,

Ет асатса неше асатады?

Ќосал атам ет асатады,

Ет асатса бес асатады.



* * *

Шілікті шаптым,

Жілікті астым.

Шілікті жаќтым,

Жілікті шаќтым.

ЌЫСЌАША

 

Халќымызда "соѓым" (кей жерлерде "соѓым басы") атала-



тын малды сою рєсімі бар. Біз оныњ т±рмыстыќ-шаруашы-

лыќ мєніне ѓана ‰њіліп ж‰рміз. Шын мєнінде ол  – ежелгі

замандардаѓы он екі жілікке бμлшектеу арќылы "жіліктеме"

‰лестіру жоралѓысы. М±сылманша айтќанда – ќ±рбандыќ.

Бертін келе ол таза т±рмыстыќ мазм±нѓа ие болып, ќысќа ет

єзірлеу ‰рдісі болып кетті. Басќа жаѓынан алѓанда, соѓым

наурызда туѓан Жыл кейпініњ ѓ±мыр кешіп бітуі ѓ±рпын паш

еткен болуы керек. Жылдыњ соњѓы ‰ш айында осындай

‰дерісті бастан кешкен ескі жыл ќарѓа айналып, еріп, кел-

меске кетеді де, оныњ суынан Наурызда жасыл шμп немесе

жас тμл болып табылатын жања жыл туылады. Жылдыњ б±л

жазѓыт±рѓы маусымы ќазаќтарда Жылтоќсан деп аталѓан.

Б±л жылдыќ айналым межесін айќындайтын т‰ркілік тер-

мин. Ал жылдыњ μзге маусымдары ретімен – Жазтоќсан,

К‰зтоќсан жєне Желтоќсан деп аталѓан. (С.Ерѓали. Т‰ркілік

жыл маусымдары).



"Ару" сμзін єйелдер ќауымына арнап кμп

айтамыз. Десек те, осы сμздіњ т‰п

маѓынасын, шыѓу тегін кμпшілігіміз біле

бермейміз. "Ару" сμзін ертедегі ќазаќ

єдебиетінен жиі кездестіреміз. Б±л сμздіњ екі

±ѓымда ж±мсалатынын білдік. Ол туралы

Р.Сыздыќова μз ењбегінде былай дейді.

"...бірі – єйел, ќыз деген сμздерден б±рын

т±рып, "с±лу, с‰йкімді", "абзал, ардаќты"

дегенді білдіреді немесе жеке т±рып "с±лу

ќыз, с‰йікті єйел" деген мєнде ж±мсалады".

Алѓаным Єли аѓаныњ ќызы еді,

Ќас арудыњ μзі еді.

Мањдайы к‰нге тимеген,

Желге шашы ‰рмеген,

Серпіліп адам бетін кμрмеген, – дейді Доспамбет

жырау. Оѓан ќоса, XV-XVII ѓасыр єдебиетінде ару

ат, ару ±л, ару батыр деген тіркестерді

кездестіреміз.

"Аќтабан ару торы ат жайлаѓан" деп Шобан

жырласа, Шалкиіз:

Айс±лудыњ ару Єметі т±рѓанда,

Айсаныњ ару ±лы Ќолай бар, – дейді. Б±л

‰зінділерде ќандай мєн бар? "Ару торы ат", "ару

Ємет" деген б±л тіркестерде ат пен адамныњ сынын

білдіріп т±р. ¤з дєуірінде тіркескен сμздіњ

семантикасына байланысты "ару" сμзініњ де

маѓынасы сєйкесінше μњ алып отырѓан. Ару жігіт

дегеніміз с±лулыѓына емес, батырлыѓына

байланыстырып айтќан. Ару ат деп ж‰йріктігін

баѓалап ќойѓан сыны. Б‰гінгі тањда ару ат, ару жігіт

деген тіркестер біз ‰шін жаттау болуы м‰мкін.

Ару сμзі єйелдерге ќатысты сμз болѓанымен,

ертеректе "пєк, таза, кіршіксіз" деген жєне діни

±ѓымдаѓы "єулие, ие", осылардан барып, "игі,

мінсіз, игілікті, асыл" деген ауыспалы маѓыналары

пайда болѓан. Сондыќтан кμне т‰ркі

ескерткіштерінде арыѓ тон (таза киім), аруѓ азуќ

(адал тамаќ), ќылќы аруѓ (мінез-ќ±лќы игі), ару

к‰м‰ш (таза, ќоспасыз к‰міс) деген тіркестерді

кμруге болады. Б±л сμз тегі тек т‰ркі емес, т‰ркі-

монѓол тілдеріне ортаќ ежелгі сμз болуы керек.

¤йткені, монѓол тілінде де ариг сμзі "таза" мєнін

береді. Монѓолша ариг ус – ауыз су (таза, ішуге

келетін су), ариун 1) киелі, єулие, таза, адал;

2) ‰сті-басы таза ж‰ретін деген маѓыналарды

білдіреді екен.

Ару (ары) сμзініњ "таза" маѓынасы ќазаќ тіліндегі

арылу етістігінде де саќталѓан. Арылмаќ  сμзі

ќазіргі т‰ркі тілінде екі т‰рлі ±ќсас мєнде

ж±мсалады екен: бірі "тазару, таза болу" деген жєне

"аурудан сауыѓу, жазылу" деген маѓыналарда.

Татар тілінде де ару – "таза", арулыќ – "тазалыќ",

аруламаќ – "тазарту" деген маѓына берген.

Демек, т‰бі бір т‰ркі тілдеріне ортаќ осы бір "ару"

сμзініњ маѓыналары бір-біріне аса жаќын екен.



16

26 аќпан 2016 жыл

Жігітті кμркінен таныма, сертінен таны.



Бауыржан Момыш±лы

Ал

Ал



Ал

Ал

Ал,,,,, сіз



 сіз

 сіз


 сіз

 сіз


не сыйлар едіњіз?

не сыйлар едіњіз?

не сыйлар едіњіз?

не сыйлар едіњіз?

не сыйлар едіњіз?

8-наурыз  мерекесініњ ќарсањында барлыќ нєзік жандылардыњ  жаќындарынан сыйлыќ к‰тетіні

белгілі.  Бірі баѓалы гаућартас пен алтын алќаларды ќаласа, екіншісі, киім-кешек, ‰шіншісі г‰л

шоќтарын сыйлаѓанды ±натады. Ќандай сыйлыќ болмасын, аќ ж‰рекпен, ізгі ниетпен тарту етілсе

болѓаны. Адамдардыњ бір-біріне деген кμњіл-ілтипатыныњ μзі жетіп жатыр.

"Kompetenz" СК аќпараттыќ-талдау орталыѓы μткізген сауалнамаѓа сєйкес, ќазаќстандыќтар

8-наурызда ж‰регіне жаќын нєзік жандарѓа сыйлыќ алуѓа орта есеппен алѓанда 9360 тењге

ж±мсайтын кμрінеді... Сондай-аќ, сауалнама ќорытындысына сєйкес, ерлердіњ кμбісі (34%)

єйелдерге г‰л, 19% – иіссу мен опа-далап т‰рлерін, 12% – т±рмыстыќ техника мен заманауи

гаджеттер, 11% – сыйлыќ сертификаттар, 4% – єшекейлер мен баѓалы б±йымдар, 2% – туристік

жолдама, 0,5% -– кμлік, 4% – басќа нєрселер сыйлайды екен.

Мен, Олжас Сєлімжан±лы Ѓалымжа-

нов Ќараѓанды облысыныњ Майќ±дыќ

ауданында 1997 жылы д‰ниеге келдім.

Ќараѓанды ќаласындаѓы кμп салалы гу-

манитарлыќ-техникалыќ колледжінде

баѓдарламашы мамандыѓын игердім.

Ќазір єскери билетсіз жігіттерге ж±мысќа

т±ру ќиындап кетті ѓой. Сμйтіп, Отан ал-

дындаѓы борышымды μтеуге Ќостанай

облысына келдім.

Сіздердіњ газеттеріњіз арќылы жыраќ-

та меніњ єр к‰німді к‰тіп ж‰рген анам Са-

ѓатова Ѓалияѓа жєне Ќараѓанды облы-

сында т±ратын аѓайын-туыстарыма

сєлем жолдаймын. Ата-анањнан алыста

ж‰ріп, ќадірін біліп, саѓынады екенсіњ.

Жаќында 30-ќањтарда  ЌР ¦лттыќ ±ланы

№6697 єскери бμлімінде салтанатты

Егемен

елдіњ ќорѓаны

ЖАС САРБАЗ

Сіздердіњ газеттеріњізден "Жас

сарбаз" айдарыныњ ашылѓанын

кμріп, ќуанып ќалдым. Мен де

алыстаѓы туѓан-туыстарыма сєлем

жолдауѓа ќолыма ќалам алдым.

Осыдан екі ай б±рын Ќараѓанды

облысынан Ќостанай ќаласындаѓы

ЌР ¦лттыќ ±ланы №6697 єскери

бμліміне єскери міндетімді μтеуге

келген едім. Енді аз-кем μзім туралы

айтып μтейін.

Дарханныњ б±л

сауалына орай,

ќаламыздаѓы

"Уромед"

медициналыќ

орталыѓыныњ

тєжірибелі уролог-

андролог дєрігері

Смадияр Игимбаев

жауап береді:

– Б±л ауру туа бітті

жєне ж‰ре пайда бола-

тын сырќат. Варикоце-

ле – ер азаматтардыњ

жыныс м‰шесінде, єсі-

ресе ±мадаѓы ќан та-

мырларыныњ кењеюі. Б±л ауру кейде ер

адамдарда жасμспірім жастан  бастала-

ды. Ол кезде ±ма тамыры кењіп, ісіп ке-

теді. Ж‰ре пайда болѓаны кμбіне ауыр

кμтергенніњ салдарынан туындайды. Ва-

рикоцеленіњ асќынуы кезінде ±рыќтыњ

да белсенділігі тμмен-

дейді. Егер б±л ауруды

дер кезінде емдемесе,

бедеулікке єкеліп соќ-

тырады. ¤йткені ата-

лыќ безге ќан барма-

ѓандыќтан, ќан айна-

лымы μзгеріп, жыныс

м‰шесіне  де єсерін ти-

гізеді. Ауруды емдеу-

діњ бірден-бір жолы –

ота жасату. Жалпы, ер

азаматтардыњ дєрігер-

ге ќаралуда немќ±рай-

лылыќ танытатыны

жасырын емес. "Ау-

руын жасырѓан μледі"

демекші, ќандай сырќат болмасын дер

кезінде дєрігерге ќаралѓан абзал. Сон-

дыќтан, жас жігітке де айтарым, опера-

циядан ќорќып, бас тартудыњ ќажеті жоќ.

Ал, ота жасатпаса, онда болашаќта

±рпаќсыз ќалуы єбден м‰мкін.



БІЛГІМ КЕЛГЕН БІР С¦РАЌ

Ќ±рметті редакция! Меніњ жасым 18-де. Былтыр єскерге шаќырылу кезінде

арнайы медициналыќ тексерістен μткенде маѓан варикоцеле деген диагноз

ќойды. Соныњ салдарынан єрі басќа да сырќаттарымныњ бар болуынан єскерге

алмай ќойды. Маѓан еркектерді ќарайтын маманѓа кμрінуге кењес берді. Біраќ,

єлі дєрігерге аяќ басќан жоќпын. Кењес, баѓыт-баѓдар беретін єкем де жоќ. Ал,

біреулерден естуімше, б±л ауруды емдеу ‰шін тек ќана операция жасату керек

дейді. Сол ќаншалыќты рас, олай болѓан к‰нде де ота жасатпауыма бола ма?

Осыны арнайы маманнан біліп берсењіздер екен.

Дархан ЕСМ¦РАТ.

Маман кењесіне зєрумін

 Есенѓали ЌОЙБАЃАРОВ,

36 жаста:

Єбдумєлік ОРЫНТАЕВ,

 21 жаста:

– Єзірге с‰йіктім жоќ.

Сондыќтан анама, єпке-

ќарындастарыма сыйлыќ жасаймын.

Аѓаларыммен бірге ќ±ттыќтаймыз. 7-8-

сыныпта ж‰рген кезде ќаѓаздан кμп г‰л

жасап, сыйлайтыным есімде. Студент

кезімде шєкіртаќымды жинап, алтын

ж‰зік алып барѓанымда анамныњ ќуанѓанын айтсањызшы! "Ба-

лам-ау, μзіњ студентсіњ, м±ныњ не?" деді. Десе де, есейген кен-

же ±лыныњ ‰лкен сыйлыѓын ќуана ќабылдаѓаны кμз алдымда.

Ал осы жылы не сыйлайтынымды єлі ойластыру ‰стіндемін.

– Мереке

к‰ні ќолдан

к е л г е н ш е

жаќсы сый-

лыќ сый-

лауѓа тыры-

самын. Ќыз-

дарым мен

жарым ќан-

дай сый жасасам да ќуанады. Бас-

тысы, шын ниетпен болса болѓаны.

Кμбіне с±лулыќ салондарына сер-

тификаттарды тарту етемін. Одан

ќалды бєріміз бірге ќыдырамыз.

Осылай бір к‰нді μткіземіз. Барлыќ

єйел затын келе жатќан кμктем ме-

рекесімен ќ±ттыќтаймын!

Димаш К¤ШЕКОВ,

13 жаста

Жыл сайын єкем екеуміз

мейрам к‰ні анамды ќ±ттыќтап,

ас‰йге кіргізбей, ыдыс-аяќты

μзіміз жуып, ас мєзірін де

μзіміз дайындаймыз. Ал, мек-

тепте жеребе тастау арќылы

ќыздарѓа сыйлыќ жасаймыз.

Кμбіне μз ќолымыздан жасал-

ѓан г‰лдерді сыйлаймыз.



Саятай ЖОЛЫМБЕТ,

19 жаста:

– Єрбір азамат анасы алдындаѓы

ќарызын ешќашан да μтей алмайтыны

белгілі. "Анањды Меккеге он рет арќа-

лап барсањ да, парызыњды μтей алмай-

сыњ" деп, бекер айтылмаѓан ѓой. Ќазір

анамнан жыраќта ж‰ргендіктен тек те-

лефон арќылы ќ±ттыќтай аламын. Со-

нымен ќатар, ќ±ттыќтау видеоролигін

жасап, интернет арќылы жіберу ойымда бар.



Елдос ТАЙЖАНОВ,

 27 жаста:

– Ананыњ ќуанышы ‰йдіњ бе-

рекесі ѓой. Олар ‰шін балала-

ры  ќ±шаќтап, мерекемен

ќ±ттыќтап жатса, онымен ешбір

сыйлыќ тењесе алмайды деп

ойлаймын.¤з басым аќ т‰сті

±натамын. Г‰л сатып алар кез-

де ж‰регім ќай г‰лге б±рылып

т±рса соны аламын. Біраќ

кμбіне аќќа ќ±мармын. Сондыќтан жарыма, анама б±л

к‰ні бір шоќ аќ раушан г‰лін сыйлаймын.



Сауалнаманы ж‰ргізген

Маржан БЕЙСЕНБАЙЌЫЗЫ, студент.

т‰рде ант ќабылдау рєсімі μтті. Енді, міне

єскери тєртіпке шыњдалып жатќан жайы-

мыз бар.


Біздіњ єскери міндетіміз ќоѓамдыќ ты-

ныштыќты саќтау, ќала кμшелерінде

ќоѓамдыќ тєртіпсіздікті баќылау. Єскери

міндетімді атќарѓан соњ ењбек жолымды

осы саламен байланыстырѓым

келеді. Бос уаќытымызда

шашка ойнап, газет-журнал-

дар оќимыз. Єр облыстан кел-

ген μзім ќатарлы жігіттермен

тез тіл табысып кеттім.



8-наурыз  мерекесініњ ќарсањында барлыќ нєзік жандылардыњ  жаќындарынан сыйлыќ к‰тетіні

белгілі.  Бірі баѓалы гаућартас пен алтын алќаларды ќаласа, екіншісі, киім-кешек, ‰шіншісі г‰л

шоќтарын сыйлаѓанды ±натады. Ќандай сыйлыќ болмасын, аќ ж‰рекпен, ізгі ниетпен тарту етілсе

болѓаны. Адамдардыњ бір-біріне деген кμњіл-ілтипатыныњ μзі жетіп жатыр.

"Kompetenz" СК аќпараттыќ-талдау орталыѓы μткізген сауалнамаѓа сєйкес, ќазаќстандыќтар

8-наурызда ж‰регіне жаќын нєзік жандарѓа сыйлыќ алуѓа орта есеппен алѓанда 9360 тењге

ж±мсайтын кμрінеді... Сондай-аќ, сауалнама ќорытындысына сєйкес, ерлердіњ кμбісі (34%)

єйелдерге г‰л, 19% – иіссу мен опа-далап т‰рлерін, 12% – т±рмыстыќ техника мен заманауи

гаджеттер, 11% – сыйлыќ сертификаттар, 4% – єшекейлер мен баѓалы б±йымдар, 2% – туристік

жолдама, 0,5% -– кμлік, 4% – басќа нєрселер сыйлайды екен.

17

26 аќпан 2016 жыл

"Бермесе де бай жаќсы..."

Кезінде Кењестіњ,

Тμрелермен тењестім.

Егескенмен егестім,

Мен тегін адам емеспін.

Институтта сырттай оќыдым,

Профессорлардыњ миын

шоќыдым.

Сессияларда басымды ќасыдым,

Сосын дμкейлерге ќой тасыдым,

Єрине, жасырын.

Зоотехник деген мамандыќ

алдым,


Мал соњында ж‰ріп ќайтем,

Милицияѓа бардым.

"ОУР"-дыњ уєкілі болып

ж±мысќа кірдім,

"Майшелпек" сонда екенін білдім.

Ќылмыспенен майданды

бастап кеттім,

Кейбіреуін шекеден соѓып,

жасќап кеттім.

Негізінен "ОУР" деген

орыс  сμзі мыќты,

Т‰бірі "Ал ±р" деген

ќазаќ сμзінен шыќты.

¦рмасањ адам μлтірген



Сейіттіњ  араќ  туралы

"маќалдары"

Сейіт Кенжеахмет±лы араќќа єуестігі болмаѓан жєне араќ атау-

лыѓа ќарсы жандардыњ бірі болѓаны мєлім. Сол араќ туралы Сейіттіњ

кμп маќалдары бар. Торѓайѓа келген жазушылармен бір отырыста

Сыраѓањ Сейітке "Араќ туралы маќалдарыњ бар еді ѓой, соларды

таѓы айтып жіберші" деген екен. М±ны естіп ќалѓан Ѓафу:

– Сейіт шыраѓым, айтпай т±ра т±ршы, біз алдымен мынау стаќан-

даѓыларымызды алып жіберейік, сосын барып айтарсыњ, – дейді.

Сонда Сейіттіњ айтќан маќалдар мыналар екен:

* Нар жолында ж‰к ќалмас, ќазаќ жолында араќ ќалмас.

* Аѓайындыны араќ ќосады, абысынды шарап ќосады.

* Аќыл араќтан шыѓады, шырай шараптан шыѓады.

* Жарымаѓан жігіт бір жартысыз ж‰реді.

* Аѓайын тату болса, араќ кμп, абысын тату болса, шарап кμп.

* Алты аѓањ болѓанша, алты шыны араѓыњ болсын.

* Сыраныњ соњынан ішкіш ереді, ішкіштіњ соњынан пыш-пыш ереді.

* Араќ кμрсењ, аттан т‰с.

* Жігітке жетіж‰з грамм да аз.

* Ќызу еркек ќырыќ ќатынѓа ѓашыќ болады.

* Алќаш ќатын алты байды азсынады.

* Ж‰рген аяќќа ж‰з грамм ілінеді.

* Ауру ќалса да, араќ ќалмайды.

* Арыњ тμгілгеннен араѓыњ тμгілген жаман.

*Араќ ішкен арыстаннан да ќорыќпайды.

* Алтын басты шараптан, баќыр басты араќ артыќ.

* Араќ аќылѓа жол бермейді.

* Араќтан арым садаѓа, шараптан жарым садаѓа.

* Араќ ішкен аш болмайды.

* Ж‰з грамм ж±тпаѓан ж±маќќа бармайды.

* Жаман ќазаќтан жарты стаќан араќ ќалады.

* Араѓы бар ‰йдіњ арыѓы да тєтті.

* ¤летін бала молаѓа ќарай ж‰гіреді, μлетін адам араќќа ќарай

ж‰гіреді.

* Дос жылатып айтады, коньяк ќ±латып айтады, сыра с±латып ай-

тады.

 Жас±лан  СЕЙІТ¦ЛЫ.



Ќырыќтан асса да Кμбіктіњ б±л

μмірде т‰сінбейтіндері кμп-аќ.

Аќылыныњ аздыѓынан ба, кім

білсін, "ананыњ" да, "мынаныњ" да

мєнісін с±раумен ќ±рдасы Ќисыќ-

ты єбден ќажытты. Міне, б‰гін

екеуі таѓы да сμзге келіп ќалды.

Єњгімені Кμбік бастады.

– Осы меніњ ќазаќтыњ кμптеген

маќалдарына аќылым жетпей-аќ

ќойды, –  деді ол. – Не болса соны

маќалѓа айналдыра салады.

Мєселен, "Бермесе де бай жаќ-

сы, жемесењ де май жаќсы" –

дейді. Ал енді осы маќалды ќалай

т‰сінуге болады?  Подхалим бір

ќазаќтыњ байларѓа жаѓымпазда-

нып, сандалып айта салѓан сμзі

ѓой. Оны басќа жаѓымпаздар ќос-

тап ала кеткен. Сμйтіп, маќалѓа

айналып кеткен. Єйтпесе, осы ма-

ќалѓа айналатын сμз бе? Бер-

мейтін сарањ байдыњ несі жаќсы?

– ¤те керемет сμз, – деді Ќисыќ,

– маќал болуѓа μте лайыќты сμз.

Б±ѓан сеніњ тауыќтыњ миындай

аќылыњ жете ќоймайды. Б±л

сμздіњ астарында ‰лкен маѓына

жатыр. Мєселе – беруде емес,

мєселе – бай болуда деп т±рѓан

жоќ па? Ќарашы, ќазір елімізде

байлар ќалай ќμбейіп келе жа-

тыр. Яѓни, б±л ќоѓамымыздыњ

"бет-аузыныњ" т‰зеліп келе жат-

ќаны емес пе? "Бермесењ де бай

бол, бай бол, бай бол" – деп сен

сияќты жалањб±ттардыњ миын

ш±ќып т±рѓан жоќ па б±л маќал.

Неге бай болмайсыњ?

– Жарайды, – деді Кμбік, – бер-

месе де, бай жаќсы-аќ  болсын,

ал "жемесењ де, май жаќсы" де-

ген сμзді ќалай т‰сінуге болады?

– Б±л сμзді енді ќалай т‰сінсењ,

олай т‰сін. Тіпті т‰сінбесењ де

оќасы жоќ. Ќазекењ м±ны ±йќас

‰шін айта салѓан ѓой. Жемесењ де

май жаќсы, мінбесењ де тай жаќ-

сы, ішпесењ де шай жаќсы деп

ш±бырта беруге болады. Таѓы

ќандай маќалѓа аќылыњ жетпей

ж‰р?


– Б±л енді тура намысыња тие-

тін хулиган маќал. "Аузы ќисыќ

болса да, байдыњ ±лы сμйлесін"

– дейді. Кμрдіњіз бе, ±ялмай-

ќызармай адам правосын аяќќа

таптап т±р. Мен жалањб±т  болсам

да, аузым т‰зу ѓой. Мен неге

сμйлемеуім керек? "Ананыњ" аузы

ќисыќ, сонда да ол сμйлеуі керек.

Мен тегін адам

емеспін

Б±л да бір "подхалим" ќазаќтыњ



байларѓа жаѓымпазданып айта

салѓан сандалбай сμзі ѓой.

– Єй, Кμбік, – деді Ќисыќ аузын

ќисайтып, –   сенде бір т‰йір сана

жоќ, сенде дым жоќ.

– Не болып ќалды сонша?

– Єй, єумесер, сен осы маќал-

дыњ астарында не жатќанын

т‰сінесіњ бе? Т‰сінбейсіњ ѓой,

т‰сінбейсіњ. "Байдыњ ±лы

сμйлесін" дегенде екеуміз сияќты

сμйлескенді айтып т±рѓан жоќ ќой.

Байдыњ ±лы ќайда сμйлейді?

‡лкен мањызды мєселелер ќара-

латын жиналыстарда, ќасќалар

мен жайсањдар бас  ќосќан ‰лкен

тойларда, таѓы басќа сондай

‰лкен мєжілістерде сμйлейді.

Сμйлегенде б‰й дейді: "Ал енді

мырзалар мен ханымдар, мен єлгі

ќала басшысыныњ баяндамасын-

да єњгіме болѓан жетім балалар

‰йіне бес миллион тењге аудара-

мын". "Мен б‰гін 70  жасќа толып

отырѓан аѓамызѓа т±лпар

мінгіземін". Міне, "Аузы ќисыќ бол-

са да, байдыњ ±лы сμйлесін" де-

ген маќалдыњ астарында не жа-

тыр. Ал сеніњ т‰зу аузыњнан осын-

дай сμз шыѓа ма? Шыќпайды ѓой,

шыќпайды, сондыќтан да сеніњ

ќияли да ќ±рѓаќ сμзіњді ешкім

±ќпайды, ал байдыњ аузы ќисыќ

±лыныњ сμзін бєрі ќ±птайды. Вот,

мєселе ќайда! Таѓы ќандай ма-

ќалѓа миыњ жетпей ж‰р?

– Ми жетпейтін маќалдар кμп

ќой, – деді Кμбік. Мєселен, "Ал-

тын кμрсе, періште жолдан тая-

ды" деген не сμз? Періштеніњ ал-

тын алѓанын, жолдан тайѓанын

біреу кμріп т±рѓан ба? Осындай

негізсіз, аќылѓа ешќандай ќон-

байтын маќалдарды кімдер ойлап

табады?

"Мына аќымаќќа дауа жоќ



екен" деп ойлады Ќисыќ. ¤зін ке-

ремет бір єулиеге тењеп, ќатыр-

сам ќайтеді".

– О, ќасиетті Кμбік єулие, –  деді

Ќисыќ жын ±рѓандай айќайлап, –

о, данышпаным, "Періштеніњ ал-

тын алѓанын, жолдан тайѓанын

біреу кμріп т±рѓан ба" деп ќалай

тамаша айттыњ. Осы уаќытќа

дейін осындай с±раќ ќоюѓа бірде-

бір  пенденіњ аќылы жетпепті ѓой.

Єрине, кμріп т±рѓан ѓой. Кμрмесе,

айта ма?

Періште дегеніміздіњ μзі біздіњ

ќылмыскер т‰гіл,

Ќатыныњ да шынын айтпайды,

Ќасарысып ќайтпайды.

Сосын ±рдым, шыњѓыртып

т±рып бастым,

Аќыры ќылмысты аштым.

Прокурор ш‰йліккен соњ,

Алды-артыма ќарамай ќаштым.

Сосын "МАИ"-ѓа бардым,

Алатаяќ ±стап, алшањ бастым,

Шопырлармен майдан аштым.

Жолдыњ ќожасы мен дедім,

Штраф тμлейтін сен дедім.

Біразын аќша беруге ‰йретіп

 алдым,

Бермегендерге "трубка" ‰рлетіп,



"Массыњ" деп с‰йретіп алдым.

Осылай талай ќ±тырдым,

Аќыры т‰рмеге т‰сіп,

т±тылдым.

Кезінде Кењестіњ,

Тμрелермен тењестім.

Егескенмен егестім,

Мен тегін адам емеспін.




1   2   3   4   5   6   7   8   9


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал