ЖҰмыс бағдарламасы кегль 26, буквы прописные, шрифт полужирный Расстояние между строками шесть интервалов



жүктеу 0.93 Mb.

бет6/6
Дата12.09.2017
өлшемі0.93 Mb.
түріЖұмыс бағдарламасы
1   2   3   4   5   6

                                      

                                       (100 - в) х а                      

                                К=------------------

                                              100

Бұл жерде: К – 1000 дәннің абсолюттік салмағы, г;

                    в  -  тұқым ылғалдылығы, %;

                    а  -  1000 дәннің ауақұрғақтығындағы салмағы, г.



1000 дәннің салмағы төмендегідей анықталады:

1.   Таза   тұқымды   сұрыптау-құрама   тақтасына   төгіп,   әбден

араластырамыз;

2. Тұқымдардың ірілігіне, түсіне қарамастан, таңдамай 2 рет

500 дәннен жеке-жеке санап аламыз;

3.  500 дәннен сынама тұқымның әрқайсысын тарзыда өлшеп,

нәтижелерін   талдау   карточкасына   жазамыз;   екі   рет

өлшегеніміздің қосындысы 1000 дәннің салмағын көрсетеді.

             Тұқымның   1000   данасының   өлшеу   дәлдігі   олардың

салмағына   байланысты.Егер   1000   дәннің   салмағы   50

граммнан   аспаса,   өлшеу   дәлдігі   0,01   г;   оның   салмағы   51

граммнан 150 грамм аралығында болса - өлшеу дәлдігі 0,1 г;

ал     1000   дәннің   салмағы   150   граммнан   көп   болса   -   өлшеу

дәлдігі 1,0 г.1000 дәннің салмағы 150 граммнан асып кетсе,

өлшеуге   250   дана   тұқымнан   2   рет   алынып,   олардың

қортындысы екіге көбейтіледі.

       Егер әр бір тұқым өлшеу салмақтарының айырмашылығы

5   проценттен   асып   кетсе,   үшінші   сынама   алынып,

өлшенеді.Содан   бір-бірінен   айырмашылығы   аз   екі   өлшеу

бойынша   1000   дәннің   салмағы   есептеледі.   Қорытындылары

талдау қағазына жазылады.

2.  Тұқым ылғалдылығын анықтау.

Тұқым ылғалдылығы деп тұқым құрамындағы

ылғалдың бастапқы өлшемедегі проценттік қатынасын

айтады.

             Тұқымдардың ылғалдылығы жоғары болған жағдайда,

олардың   дем   алу   процесі   тез   жүріп,   түрлі   ауру   туғызатын

микроорганизмдердің

 

дамуына


 

жақсы


 

жағдай


туындайды.Сондықтан тұқым шығымдылығы төмендейді.   

             Тұқымдар қоймада сақтау кезінде кептірілген, құрғақ

болуы   керек.   Мысалға,   қарағай,   балқарағай,   шырша


тұқымдарының   сақтау   кезіндегі   ең   қолайлы   ылғалдылығы

6,5-7,4%, кәдімгі шаған, сүйіржапырақты үйеңкі, жөке ағашы

тұқымдары -10-12 %, ал емен жаңғағының ылғалдылығы -70-

90% болуға тиіс.

             Тұқым ылғалдылығын арнайы кептіргіштерде  немесе

электрылғалөлшегіштер көмегімен анықталады.

       Орман тұқымдары бақылау станциясына түскеннен кейін

ылғалдылығы 2 күннің ішінде анықталуы қажет. Қыс кезінде

өте   қатты   тоңзыған   тұқым   үлгілерін   зертханаларға   түскен

соң 2 сағаттан кейін ғана тексеруге болады.

             Тұқым ылғалдылығын анықтауға арналған үлгіні тек

тексеру басталар алдында ғана алады.Одан оймалар немесе

крес   тәсілімен   керекті   өлшемдегі   тұқым   сынамасы

алынады.Керек   болған   жағдайда   тұқымдарды   ұнтақтайды,

жаңғақтарды жарып дәндерін кеседі немесе үгеді (4 кесте).

             Тұқым ылғалдылығы кептіру арқылы анықтауы келесі

тәртіппен жүзеге асырылады: 

а) орташа үлгі тұқымдары құрама тақтасына төгіледі, сосын

барлық  ірі  коспалар  –  топырақ  түйірлері,   бұтақ  сынықтары,

бүрлері тағы басқалары бөлек алынады;

б)   оймалар   алу   немесе   крест   тәсілімен   тұқым   сынамасы

алынады,   одан   2   өлшемежасалынады,   қалған   артық

тұқымдарды   ыдысқа   салып,   аузын   мықтап   тығындайды.Бұл

тұқым   1   тәулік   сақталуға   тиісті,   керек   болған   жағдайда

пайдалануға;

в)   алынған   өлшемелер   алдын   –   ала   таразыланған   және

нөмірлері қойылған бюкстерге салынады;

г)   алдын   –   ала   температурасы   130   жеткізілген   кептіргіш

шкафына   тұқым   салынған   бюкстердің   ауыздарын   ашып

саламыз.   Бюкстерді   қойған   кезде   шкафтағы   қызу

төмендейді,   сондықтан   кептіргіштегі   температура   130

градусқа   жеткен   кезден   бастап   кептіру   уақыты   есепке

алынады.   Кептіру   уақыты   тұқым   түріне   байланысты   1   -3

сағатқа созылады (4-кесте). 



4-кесте. Ағаш пен бұта түрлерінің тұқым

ылғалдылығын анықтауының

техникалық шарттары



Салмағы, г

Тұқым түрі

Тұқы

м

сынам

а-сын

дайы

н-дау

тәсілі

Кепт

і-ру

темп

ерат

у-

расы

, С

Кепті

-ру

уақыт

ы,

сағат

Үлгі-

нің

Сына

-ма-

ның

Өлш

е-

мені

ң

1

2



3

4

5



6

7

Кәдімгі өрік 



500

100


15

Д

130



2

Кәдімгі бөрі қарақат

150

50

10



Б

130


2

Қайың   (барлық

түрлері)

25

10



2

Б

130



1

Бересклет

150

50

10



Д

130


2

Долана   (барлық

түрлері)

150


50

10

Д



130

2

Кәдімгі бузина



25

10

2



Б

130


1

Кәдімгі шие

150

50

10



Д

130


2

Кәдімгі   бұтақты

шегіршін

(қарағаш)

25

10

2



Б

130


1

Кәдімгі алмұрт

150

50

10



Д

130


2

Тал 


25

30

5



Б

130


1

Емен   (барлық

түрлері)

500


100

15

Д



130

2

Шырша   (барлық



түрлері)

50

30



5

Б

130



1

Ұшқат   (барлық

түрлері)

50

30



5

Б

130



1

Сары қараған

150

50

10



Б

130


3

Ат каштан

500

100


15

Д

130



2

Боз жиде


150

50

10



Д

130


2

Үйеңкі   (барлық

түрлері)

150


50

10

Д



130

1

Балқарағай



(барлық түрлері)

50

30



5

Б

130



3

Шырғанақ


150

50

10



Б

130


3

Грек


 

қара


жаңғақтары

500


100

15

С



130

2

Терек



25

10

2



Б

130


1

Майқарағай

50

30

5



Б

130


3

Итмұрын


150

50

10



Д

130


2

Шетен


25

10

2



Б

130


1

Сексеуіл


25

10

2



Б

130


1

Қарақат

25

10



2

Б

130



1

Самырсын


150

50

10



Б

130


3

Қарағай


50

30

5



Б

130


1

Пісте


300

100


15

С

130



2

Мойыл


150

50

10



Д

130


2

Тұт


25

10

2



Б

130


1

Алма   (барлық

түрлері)

150


50

10

Д



130

2

Шаған   (барлық



түрлері)

150


50

10

Д



130

1

Тұқым   сынамаларын   кептіруге   дайындау   тәсілдерінің



белгілері:

Б - тұқымдар бүтіндей кептіріледі;

Д - тұқымдар зертханалық диірменде үгіледі. Өрік сүйектерін

алдын-ала         жарады,   ал   емен   мен   каштан   ұрықтарын   үгу

алдында кескілеп 3-4 бөледі.

С – жаңғақтарын жарып, алынған ұрықтарын 6-8 бөлшекке

кескеннен кейін, езгіште үгітіледі.

Тұқым салынған бюкстер кептіріліп болған соң кептіргіштен

алысымен   эксикаторға   салынады,   өйткені   ол   жерде   сұйды.

Эксикатордың   түбіне   кальций   хлориды   қойылады,

эксикатордың   қақпағының   жағалаулары   вазелинмен

майланады.   15-20   минут   өткен   соң   суыған   бюкстер

эксикатордан алынады, оның әр қайсысы таразыда өлшенеді.

               Тұқым       ылғалдылығы   әр   өлшемге   бөлек-бөлек

процентпен формула бойынша есептеледі:        

                                                  (С – С1)х 100

                                      Ы  =    ---------------------,  бұл жерде

                                                      С – С2

                                              

Ы – тұқым ылғалдылығы, %

С – тұқым салынған бюкстердің кептірілмеген салмағы,г

С1-   тұқым   салынған   бюкстердің   кептірілгеннен   кейінгі

салмағы,г

С2- бос бюкстердің салмағы,г.


             Қарағай, балқарағай және шырша тұқым түрлері үшін

тексеріс   дұрыс   деп   есептелінеді,   егер   2   өлшеменің   де

ылғалдылығы

 

орташа



 

ылғалдылық

 

нәтижесінен



айырмашылығы   0,3   проценттен   аспаса,ал   басқа   ағаш-бұта

түрлеріне бұл көрсеткіш 0,5 проценттен аспауы қажет.

             Тұқым ылғалдылығын анықтағанда таразылау дәлдігі

0,01   граммға   дейін   өлшенеді,   ал   ылғалдылық   проценінің

дәлдігі 0,1 процентке дейін есептелінеді.

           Егер ылғалдылықты анықтағанда 2 өлшеме нәтижелері

шектелген   ауытқулардан   асып   кеткен   жағдайда,   тексеру

қайтадан   жүргізіледі.   Ылғалдылық   проценті   қайталанған

тексеріс   бойынша   алынады.   Егер   бұл   жағдайда   да   2

өлшеменің көрсеткіштері шектеуден асып кетсе, ылғалдылық

проценті   4   өлшеме   қосындысының   орташа   арифметикалық

көрсеткіші бойынша есептелінеді.

                  Құрал- саймандар мен материалдар:

1.Таразы.

2.Сұрыпталған таза тұқымдар

3.Құрама тақтасы

4.Қақпақты бюкстер                     

5.Қалақша немесе ланцет

6.Кептіргіш шкаф

7.Эксикатор

8.Талдау қағазы

N 6 – зертхангалық жұмыс

ТҰҚЫМ ӨНГІШТІГІН АНЫҚТАУ

             Тұқым   өнгіштігі  деп   тұқымдардың   мұрттанып,   өніп

(көгеріп), жетілген өскіндер беру қабілетін айтамыз.

             Бұл жұмысты орындау барысында студенттер 2 апта

бойы   тұқымдарды   өсіру   аппаратында   стандартқа   сәйкес

белгілі мерзімде өскіндерін есепке алып 

бақылау арқылы жүргізеді.

             Тұқым   өнгіштігін   бақылауға   алынған   тұқымдардың

жалпы   саны   бойынша,   олардың   өну   мөлшеріне   қарай

процентпен есптелінеді.

             Тұқым   өнгіштігімен   қатар,   олардың   өсу   қуаты   да

анықталады.   Тұқымның   өсу   қуаты   деп   –   тұқымдардың



кесілген   мерзімде   тез   және   біркелкі   өсіп   шығу   қабілетін

айтамыз.


             Тұқым   өнгіштігін   анықтау   шарттары   5   –   кестеде

келтірілген.



     

Орман тұқымдарын көгертіп -өсіруге арналған

аппараттар.

Тұқымдарды жарықта, тұрақты суландырып, көгертіп - 

өндіруге    

             Копенгаген       және           Любенберг аппараттары мен

Осиевский құралы қолданылады.

             Төменде бізде бар аппараттың сипаттамасын келтіре

кеткенді жөн көрдік.

       Копенгаген аппараты – металлдан жасалған, екі түбі бар,

ағаш   жәшікке   орнатылған   ванна.   Үстіне   цинктелген   темір

немесе   тот   баспайтын   құрыштан   істелген   подностар

қойылады.Әр   подноста   арнайы   24   біркелкі   орналасқан

тесіктер бар.

           Ваннаға   подностан   3-4   см   төмен   су   құйылады,   оның

жылытуы   электр   тоғымен   жүргізіледі.   Ваннаны,   подносты

пайданалар   алдында   металлдан   жасалған   щеткалармен

ысып,   жуады,   содан   кейін   қайнаған   ыстық   сумен   шайып

тастайды.

             Подностағы тесіктердің бетіне білтелерін суға малып

жұмсақ мақтадан істелген дөңгелек төсеніштер, ал олардың

үстіне   фильтрлі   қағаздар   қойылады.Осы   дөгелек

қағаздардың   бетіне   тұқымдарды   орналастырып,   беттерін,

үстінде ауа өткізетін тесіктері бар, қақпақтармен жабады.  

             Аппараттағы су күніне 6 сағат бойы 20 градустан 30

градусқа   дейін   жылытылады   және   әр   7   күн   сайын

ауыстырылып тұрады.



Жұмыстың орындау тәртібі:

             Алдыңғы   зертханалық   жұмыстағы   таза   тұқымдарды

араластырып, өнгіштігін анықтауға талғап іріктемей сынама

аламыз   (оның   саны   тұқым   түріне   байланысты   5-кестеде

келтірілген).


             Ә   сынамадан   100   тұқым   алынады.Тұқымдар   мен

қолданылатын құрал саймандарды неғұрлым таза, стерильді

жағдайда жүргізуге тырысу қажет.Ол үшін құрама тақтасын,

пинцеттерді спиртпен сүртеді, мата төсеніштер мен фильтрлі

қағаздарды 1-2 минут қайнап тұрған ыстық суда ұстайды,ал

тұқымдарды   ұсақ   торлы   елеушке   салып   ағын   суға   біраз

ұстап, тазалайды. Жұмыс барысында тұқым мен төсеніштерді

қолмен   ұстамаған   жөн.   Тұқымдарды   фильтрлі   қағаздарға

пинцет арқылы төмен көрсетілгендей етіп қояды:

                                  

                                    оооооо                                 6

                                  оооооооо                               8

                                оооооооооо                           10

                              оооооооооооо                         12

                             оооооооооооооо                      14

                             оооооооооооооо                      14

                               оооооооооооо                        12

                                 оооооооооо                           10

                                    оооооооо                              8

                                      оооооо                                6  

                                                                               100 дана

      


   Бұл   келтірілгендей   болмаса,   тұқым   қойылатын   қағазды

қарындашпен   тең   4   бөлікке   сызып,   әр   қайсысына   25

тұқымнан (6,5,4,3,2) пинцетпен қоюға болады.Тұқымдар бір-

біріне   жанаспай   жатуй   шарт.Тұқым   қойылған   фильтрлі

қағаздар   аппараттағы   төсеніштерге   де   пинцет   арқылы

қойылады.

5- кесте. Жарықта, температура алмасуы 20-30оС тұқым өнгіштігін анықтау   шарттары

 

Түрлерді



ң

тұқымдар

ы

Сын

ама

сан

ы,1

00

дан

а

Көктету   алдындағы

дайындық

Бақы

лау

күн

дері

Анықтау

мерзімі,

тәулік

Өну

қуа

ты

Өнгі

штіг

і

Қотыр


қайың

4

                -



3,5,7,

10,15


7

15

Үлпек



4

                -

3,5,7,

7

15



қайың

10,15


Кәдімгі

шегіршін


3

Дәндерін


қанатшаларынан

ажыратады

2,3,5,7

,

10



5

10

Бұтақты



қарағаш

3

Дәндерін



қанатшаларынан

ажыратады

2,3,5,

3

5



Кәдімгі

глединия


3

Тұқымдарын

скарификациялап,6-

18   сағатқа   суға

салады

2,3,5,7


5

7

Кәдімгі



емен 

3

Ағын



 

суға


жуып,қабығын

аршып,жарнақтарыны

ң 1/3 дән ұрықтарына

қарсы


 

кесіп


тасталынады

5,7,10,


15,20

7

20



Кәдімгі

шырша


4

                 -

5,7,10,

15

10



15

Шренк


шыршасы

4

                 -



5,7,10,

15,20


10

20

Татар



ұшқаты

4

                 -



7,10,1

5,20,2


5,30

10

30



Тал

(барлық


түрлері)

4

                 -



1,2,3,4

,5

2



5

Сары


қараған

4

Тұқымдары ағын суға



жуылады

5,7,10,


15,20

7

20



Сібір

балқараға

йы

4

                 -



5,7,10,

15

7



15

Боз жиде


3

Сүйектері   4   тәулік

суда

жібітіліп,тұқымдары



алынады,оларды   2-3

сағат


 

суда


ұстап,тамыршасының

шеті


 

тұқым


қапшығынан

босатылады 

2,3,5,7

,

10



3

10

Итшомырт



шырғанақ

4

-



7,10,1

5,20,2


5,30

10

30



Терек

4

-



1,2,3,4

,5

2



5

Сібір


майқараға

й

4



-

5,7,10,


15,20

7

20



Қара

сексеуіл


4

Жемістері 24-48 сағат

суда

жібітіліп,ұрықтары



босатылады

1,2,3


1

3

Кәдімгі



қарағай

4

-



3,5,7,1

0,15


7

15

Тұқымдарды өсіру кезінде төменгі шарттарды



орындаған жөн:

1.Күн сайын 6 сағат бойы төсеніш температурасын біртіндеп

20   градустан   30   градусқа   жеткізу   керек.   Ол   үшін

аппараттардағы   судың   температурасын   24   градустан   36

градусқа   жылытамыз.Тәуліктің   қалған   уақытында   төсеніш

температурасы 20 градус деңгейінде болуы керек.

2.Төсеніш ылғалдылығы бір деңгейде болуы қажет, өте кеуіп

кетпей не тым суланып кетпей.

3.Тұқымдар   мен   төсеніштерде   көгерген   өңез   пайда   бола

бастаса, оларды таза алынады:

а) әр күн  сайын - өсіру мерзімі 5 күнге дейінгі тұқымдарға

(бұтақты қарағаш,тал,терек,сексеуіл);

б) өсіру мерзімі 7 ағын сумен әбден жуамыз, кейде фильтрлі

қағаздар мен мата төсеніштерін жаңалап, ауыстырамыз.

4.Тұқым өсірілетін бөлме температурасы 15 градустан төмен

болмауы керек.

       Тұқымдарды төсенішке орналастырғаннан кейінгі, келесі

күн тұқымның өсіп-өнуінің бастапқы күні деп есептелінеді.

             Тұқымдарды   өсіру   кезіндегі   бақылаулар   әр   жүздік

бойынша жеке есепке алынады:

а) әр күн  сайын - өсіру мерзімі 5 күнге дейінгі тұқымдарға

(бұтақты қарағаш, тал, терек, сексеуіл );

б) өсіру мерзімі 7 күн тұқымдарына – 2,3,5,7 күндері (кәдімгі

гледичия,ақ қараған,т.б.);

в) 3,5,7,10 және 15 күндері (кәдімгі қарағай, кәдімгі шырша,

қотыр қайың, т.б.);


г) 5,7,10, ал ары қарай әр 5 күнде - өсіру мерзімі 20-25 күн

тұқымдарына (емен,каштан,жаңғақ,тұт,т.б.);

д) 7,10 – күндері, ары қарай әр 5 күн сайын -  өсіру мерзімі 30-

40 күн тұқымдарына (үшқат,шырғанақ, т.б.).

             Жақсы   өскен   тұқымдар   санына   тамыршаларының

ұзындығы   тұқымның   ұзындығынан   кем   еместерін

жатқызамыз.Ал тұқымдары өте ірі түрлердің (емен,пісте,т.б.)

тамыршаларының   ұзындығы   тұқым   ұзындығының

жартысынан кем болмағандарын есепке аламыз.

         Бақылау күндерінде жақсы дамыған тұқымдарды және

шіріп кеткендерін әр жүздік бойынша талдау карточкасына

есепке алып,төсеніштен алып тастаймыз.

             Бұдан кейін төсеніштерде қалған тұқымдарды санап,

олардың сандарын да талдау қағазына жазамыз; бөлшектің

алымына өскен тұқымдар санын, ал бөліміне - өспегендерін

көрсетеміз.

       Ең соңғы есеп жасайтын күні өспей қалған тұқымдарды

төсеніштен   алып,ұзынынан   скальпельмен   кесіп,әр   жүздік

бойынша:сау,   дұрыс   өспеген,   қатты,   шіріп   кеткендері,

жарнақсыздары,

 

бос


 

дәнділері,

 

энтомологиялық



зиянкестермен   зақымданғандары   –   деп   бөліп   талдау

қағазына   сандарын   жазамыз.   Өсіру   нәтижелері   бойынша

тұқым   өнгіштігін,   өсу   қуатын   әр   сынамаға   орташа

арифметикалық   мәнін   есептеп   процентпен   бүтін   дәлдікпен

көрсетеміз.

             Тұқым   өнгіштігін   апнықтауда   әр   сынаманың

нәтижелерінің   айырмашылығы   6   –   кестеде   келтірілген

ауытқу мүмкіндіктен аспауы керек. 

             Ауытқу мөлшерін әр 4 сынама тұқым жүздігі бойынша

есептелінеді.Ол   үшін   тұқымдардың   әр   100   сынамасы

бойынша   орташа   арифметикалық   мәнімен   салыстырамыз.

Егер   бір   жүздік   тұқым   көрсеткіші   берілген   ауытқудан   асып

кетсе, оның көрсеткішін есепке алмаймыз; ал өсу қуаты мен

тұқым өнгіштігін қалған 3 сынама бойынша анықтаймыз.Егер

ауытқу көрсеткіштері 2 сынама бойынша келтірілген ауытқу

мөлшерден артық болып кетьсе, талдау дұрыс жүргізілмеді

деп   санаймыз.Мұндай   жағдайда   тәжірибе   жұмысы

қайталанып,жаңадан өткізіледі.



                            Құрал –саймандар мен материалдар:

1.

Сұрыпталған таза тұқым



2.

Құрама тақтасы



3.

Дайындалған Копенгаген аппараты

4.

Білтелерімен тігулі мата төсеніштері



1.

Дөгелек фильтрлі қағаздар

5.

Пинцеттер



6.

Скальпельдер.

6 – кесте. Тұқым өсірудегі рұқсат етілген ауытқулар, %

Орташа

арифмет

и-калық

өнгіштігі

,

%

Рұқсат   етілген

ауытқу, %

Орташа

арифметик

алық

өнгіштігі, %

Рұқсат   етілген

ауытқу, %

4

сынама

100 

тұқымн

ан

3

сынама

100

тұқымн

ан

4

сынама

100

тұқым-

нан

3

сынам

а   100

тұқым-

нан

99;2


5

4

81-83;18-20



15

14

98;3



6

5

78-80;21-23



16

15

97;4



7

6

77;24



17

15

96;5



8

7

73-76;25-28



17

16

95;6



9

8

71-72;29-30



18

16

93-94;7-8



10

9

67-70;31-34



18

17

91-92;9-



10

11

10



64-66;35-37

19

17



89-90;11-

12

12



11

56-63;38-45

19

18

87-88;13-



14

13

12



51-55;46-50

20

18



84-86;15-

17

14



13

N 7 – зертханалық жұмыс

ТҰҚЫМ ӨМІРШЕҢДІГІН АНЫҚТАУ

       Бұл әдіс тұқым ұрығының бояулардың түсін өз бойына

сіңіру қасиетіне байланысты жасалған. Бұл жағдайда кейбір

бояулар  өлі  клеткаларды  ,енді біреулері  –  сау  клеткаларды

бояйды.


             Тұқым   өміршеңдігі  деп   тірі   тұқымдардың   жалпы

талдауға   алынған   тұқымдар   санына   проценттік   қатынасын

айтамыз.

             Ұрықтың боялу  көлеміне,  орнына,  түсіне  байланысты

тұқым   өміршеңдігіне   тұжырым   жасалынады.Бояу   қолдану

әдісі   ұзақ   тыныштық   сақтайтын   тұқымдарға   пайдалынады,

ал   кейде   тез   арада   өнетін   ағаш   түрлеріне   де

(қарағай,шырша,т.б.) қолданады.

       Тұқым өміршеңдігін анықтау үшін келесі бояу ертінділері

қолданылады: индигокармин (ұрықтың өлі клеткаларын көк

түске   бояйды),   йод   (қылқанды   ағаш   түрлерінің   тірі

клеткаларын   көкшіл-сұр   түске   бояйды),   тетразол   (тірі

клеткаларды   қызыл   түске   бояйды).Кейбір   ағаштар   мен

бұталар түрлеріне тұқым өміршеңдігін анықтау шарттары 7 –

кестеде келтірілген.

7-кесте. Тұқым өміршендігін анықтау шарттары



Ағаш   не   бұта

түрінің атауы

Бояу

Концен

т-

рацияс

ы,

%

Ұрықты

бояуда

ұстау

мерзімі,

сағат

Жарық

түсу

жағдайы

Кәдімгі өрік

ИК

0,05


2

Ж

Кәдімгі   бөрі



қарақат

ИК

0,05



2

Ж

Шие   (барлық



түрлері)

ИК

0,05



2

Ж

Кәдімгі алмұрт



ИК

0,05


2

Ж

Кәдімгі шырша



ЙЙК

-

0,5



Ж

Шренк


шыршасы

ИК

0,05



3

Ж

Үшкіржапырақт



ы үйенкі

ТЗ

0,05



24

Қ

Татар үйенкісі 



ИК

0,05


2

Ж

Ұсақжапырақты



жөке

ИК

0,05



2

Ж

Сібір



балқарағайы

ЙЙК


-

0,05


Ж

ИК

0,05



2

Ж

Сібір



ИК

0,05


2

Ж


майқарағайы

Самырсын


қарағай

ИК

0,05



2

Ж

Кәдімгі қарағай ЙЙК



-

0,05


Ж

ИК

0,05



2

Ж

Алма   барлық



түрлері

ИК

0,05



2

Ж

Кәдімгі шаған



ИК

0,05


2

Ж

Қысқартылған белгілер:



ИК – индигокармин;

ТЗ – тетразол;

ЙЙК – йод ерітіндісі;

Ж – жарықта;

Қ – қараңғыда.

Тұқымдарды талдауға дайындау

       Таза тұқымдардан 400 данасын немесе ірі тұқымдардан

300   данасын   бөлек-бөлек   100-ден   санап   аламыз.Олардың

ұрықтарын   шығарып   алу   алдында   арнайы   дайындықтан

өткіземіз.Мысалға,   үшкіржапырақты   үйеңкі   тұқымдарын

қанаттарынан   босатамызда   18-24   сағатқа   суға   ісіндіруге

салып қоямыз.Алманың немесе алмұрттың тұқымдарын суда

3-4   тәулік   бойы   ұстаймыз.Қарағай   мен   шырша  тұқымдарын

18-24   сағат   суға   саламыз,   одан   соң   өсіру   аппаратында   48

сағат ұстаймыз.

         Ұрыққаптары немесе тұқым қабықтары қатты болғанда,

олар суландыру алдында скарификацияланады немесе қатты

қабықтарынан босатылады.



Индигокармин ерітіндісімен кәдімгі қарағай тұқым

ұрықтарын бояу

1. Таза   тұқымдар   тобынан   100   данадан   4   жеке   жүздіктер

санап   алып,   оларды   18   сағатқа   әрқайсысын   бөлек

стакандарға   ісінуге   суға   салып   қоямыз.   Тұқымдардың

ұрықтарын   шығару   кезінде   жарамсыз   болып   қалғандарын

айырбастау үшін 5 – жүздік болғаны жөн,олар да бөлек суы

бар стаканға салынады.


2.

Тұқым   ішіндегі   ұрықты   алу   үшін   скальпельмен   ұрықты

бойлатып   тұқымды   ортасынан   1   мм   –ге   жанатып   екіге

бөлеміз.Ланцет   өте   өткір   болуы   керек   және   ұрықты   алу

кезінде   өте   сақтықпен,абайлап   істеген   жөн.   Алынған

ұрықтарды

 

таза


 

суы


 

бар


 

стаканға


 

салып


отырамыз.Механикалық   жолмен   зақымдалған   тұқымдар

есепке   алынбайды,оларды   5-жүздіктегі   тұқымдардан

толықтырамыз.

3.

Стакандарға   суды   төгіп,   орнына   индигокармин



ертіндісін құйып, 2 сағат осы бояуда ұстаймыз.

4.

Ұрықтарды   2   сағаттасын   сумен   шайып,   жуамыз   да



талдауға шыны үстіне төгеміз.

       Өміршеңді тұқымдарға ұрықтары боялмағандарын және

ұрық   тамыршасының   ұшынан   бастап   1/3   бөлігінен   азы

боялғандарын жатқызамыз.

             Ал тіршілік нышаны байқалмайтын, өлі тұқымдарға –

ұрықтарына қарап келесілерін жатқызамыз:

а) жарнақтары боялғандарын;

б) ортасында боялған белдіктері барларын;

в)   ұрық   тамыршасының   ұшынан   бастап   1/3   бөлігінен   көбі

боялғандарын;

г) толық боялғандарын.

             Бұларға   тұқымдары   бос,   шірігендері   де   әр

жүздікбойынша қосылып, есепке алынады. 

       Тұқым өміршеңдігін орташа арифметикалық мәнін тауып,

бүтін дәлдікпен проценттеп есептейміз:

                                        Б

                                Ө = ----  х 100% , мұнда

                                         Ж

Ө - тұқым өміршеңдігі,

Б – боялған ұрықтар саны,

Ж – жалпы тұқым саны.

             Тұқым   өміршеңдігін   анықтауда   бояуға   алынған   әр

сынама нәтижелерінің айырмашылығы жоғарыда келтірілген

(6 кесте) ауытқу мөлшерден аспауы керек.

       Егер тұқым өміршеңдігі стандартта көрсетілген 3-топтан

5% төмен болған жағдайда, талдауды қайтадан жасайды.

Кәдімгі қарағай тұқымдарының ұрықтарын йодты

калий ерітіндісімен                бояу


1.Таза тұқымдардан талдауға 100 данадан 4 жүздігін бөлек-

бөлек   санап   алып,   бөлме   температурасындағы   суға   18

сағатқа салып қоямыз.

2.Содан   кейін   тұқымдардың   ұрықтарында   көбіре   крахмал

жиналуы үшін олардың әр жүздігін жеке өсіру аппаратында

48 сағат бойы ұстаймыз.



3.Тұқымдардың ұрықтарын әр жүздік бойынша найза тәрізді

ланцетпен   бөліп   алып,   су   құйылған   стакандарға

саламыз.Ұрықтарды айырып болысымен стакандардағы суды

төгіп, 20-30 минут ерітіндіде ұстаймыз.Оның құрамында 100

см3 тазаланған су, 1,3 г калий йоды және 0,3 г кристаллды

йод.


       Ұрықтарды бөлген кезде, олардың бостарын, шірігеннен

өсе алмайтын тұқым сандарын есептейді.

4.20-30   минут   уақыт   өткеннен   кейін   бояу   ерітіндісін   еппен

төгеміз   де,   ұрықтарды   суда   шайқап   жуамыз,   сосын   ақ

қағазға   немесе   шыныға   төгіп,   ұрықтардың   боялғандарын

және боялмағандарын санаймыз.

                 Өміршеңді тұқымдарға жататындардың ұрықтары:

а) қарадан сұр түске дейін толық боялады;

б)   тамыршалары   күнгірт   немесе   сұр   түске,   ал   жарнақтары

сарыға боялады;

                 Өміршеңсіз тұқымдарға жататындардың ұрықтары:

а)   жарнақтары   қара   немесе   сұр   түске,   ал   тамыршалары   –

сарыға боялады;

б)   тамыршаларының   ұштары   қара   немесе   сұр   түске,   ал

ұрықтың қалған жерлері – сарыға боялады;

в) сары түске боялғандары.

       Өміршеңсіз тұқымдар санына бос және шіріп кеткендерін

қосамыз.   Осыдан   кейін   тұқым   партиясының   өміршеңдік

проценттін   есептейміз.Нәтижелері   талдау   қағазына

түсіріледі.

                    Құрал – саймандар мен материалдар:

1.Қолданылатын бояу ерітінділері

2.Бояуға және жууға арналған ыдыстар

3.Скальпельдер

4.Алдын – ала дайындалған тұқымдар

5.Тұқымдарды құрғатуға арналған фильтрлі қағаздар

6.Қоқыс салатын ыдыс.


N 8 – зертханалық жұмыс

ТҰҚЫМ САПАЛЫЛЫҒЫН КЕСУ АРҚЫЛЫ АНЫҚТАУ.

         Тұқым сапалылығы – деп кесу әдісі мен анықталатын

сау тұқымдардың талдауға алынған тұқымдарға проценттік

қатынасын айтамыз.

       Бұл тәсіл тұқымдары өте баяу өнетін, өміршеңдігін табу

әдістері   әлі   анықталмаған   ағаш   пен   бұта   түрлеріне

қолданылады.Тұқым   сапалылығы   кесу   арқылы   анықталады,

оны   анықтаудың   техникалық   шарттары   8   –   кестеде

келтірілген.

8 – кесте. Тұқым сапалылығын анықтау шарттары

Ағаш пен бұта

түрінің аты

Тұқымның кесу

алдындағы

дайындығы

Тұқым

сапалылығының

нышандары

Долана   (барлық

түрлері)

Тұқымы   құрғақтай

немесе   4-5   тәулік

суда


 

ұсталып


кесіледі

Ұрығы ақ түсті

Жүзген   (барлық

түрлері)


Бүтін   тұқымдары   4

тәулік   бойы   суда

жібітіледі

Ұрығы   шымыр,ақ

немесе

 

ақсары



түсті

Емен


 

(барлық


түрлері)

Тұқымы   құрғақтай

кесіледі

Жарнақтары

сау,қатты

Кәдімгі үшқат

Бүтін тұқымдары 3-

4   тәулік   суда

ұсталады

Ұрығы   шымыр,ақ

түсті

Татар


 

және


шағанжапырақты

үйеңкі


Қанатшаларымен

бірге 1 тәулік суда

жібітіледі   және   20

градуста 20-30 күн

бойы

 

ылғалды



құмда   не   ағаш

үгіндісінде

ұсталынады

Ұрығы


 

шымыр,


сары

 

немесе



ақсары

 

түсті,



майланбаған

Ат каштаны

Тұқымы   құрғақтай

немесе   2-3   тәулік

суда

 

ұстаған



соң,кесіледі

Ұрығы   ақ   немесе

ақсары түсті


Жаңғақ

Тұқымы   құрғақтай

немесе   5-6   тәулік

суда


ұсталып,кесіледі

Ұрығы   шымыр,   ақ

немесе  

  ақсары


түсті

Пісте


Бүтін тұқымдары 3-

5   тәулік   суда

жібітіледі

Ұрығы


 

шымыр,


ақшыл-жасыл

немесе   ақ   сары

түсті

Еменжаңғақтардың сапалылығын анықтау

      Талдауға 100 данадан 3 жүздік шошқажаңғақтары санап

алынады.   Олардың   әр   қайсысының   қабықтары   аршылып,

жарнақтары сызық бойымен скальпель арқылы екіге бөлінеді.

             Әр   бір   осылай   кесілген   еменнің   шошқажаңғақтары

сапалылығы   бойынша   жарамды   және   жарамсыз   –   деп   екі

топқа бөлінеді.

       Жарамды шошқажаңғақтарға жататындары:

а)   жарнақтары   қатты,   жылтыр   сарғыш-ақ   немесе   қызғылт

түсті және тұқым тамыршасы мен алғашқы бүрі барлары;

б) күңғірт-қоңыр сызықшалар мен қара-көк дақтардың көлемі

жарнақтардыың 1/4  бөлігінен аспағандары;

в)   өскін   мұрттары   сынғаны   мен   сынбағандары,   егер

жоғарыдағы талаптарға сай болса.



Жарамсыздарға жататын шошқажаңғақтары:

а)   жарнақтарының    1/4  бөлігінен   көп   жерінде   қара-көкшіл

дақ   барлары   және   олар   ұрық   қасына   өте   жақын

орналасқандары;

б) зиянкестермен зақымданғандары;

в) саңырауқұлақтармен зақымданғандары;

г) кеуіп, солып немесе босап кеткендері;

д) суық немесе ыстыққа ұшырағандары;

е) ұрығы өлгендері.

         Тұқым сапалылығының есептеулері тұқым өнгіштігі мен

өміршеңдігінің есептері сияқты жасалынады. Жұмыс аяғында

«Шошқажаңғақтардың   сапалылығын   анықтау   актісі»

толтырылады.

Құрал – саймандар мен материалдар:

1. Еменнің шошқажаңғақтары

2.  Скальпельдер

3. Қоқыс салатын жәшік



N 9 – зертханалық жұмыс

ТҰҚЫМ САПАСЫНЫҢ КӨРСЕТКІШТЕРІ ЖӘНЕ ТҰҚЫМ

САПАСЫ ТУРАЛЫ ҚҰЖАТТАР

             Талдау   қағазы   бойынша   ең   алдымен   барлық

графаларының   орташа   арифметикалық   мәндері   (әр   бір

бақылау   күндерінде   өскен   тұқым   саны,   бүкіл   талдау

мерзімінде   өскен   тұқым   саны,т.с.с.)   есептелінеді.Содан   соң

мыналар:

1.Шаруашылықтық (техникалық) тұқым өнгіштігі - өскен

тұқым   сандарының   өсіруге   алынған   тұқым   сандарына

проценттік қатынасы бойынша        есептелінеді:        



                                           п х 100

                          Шар.өнг.=----------- , мұнда

                                                  П 

п - өскен тұқым саны,

П -өсіруге алынған тұқым саны.

             Осы   көрсеткіш   пен   тұқым   тазалығы   арқылы   тұқым

сапасының тобы анықталады.

2.   Абсолюттік   тұқым   өнгіштігі  –   барлық   бақылау

мерзімінде   өскен   тұқым   сандарының   өсіруге   алынған

тұқымдардың   ұрықтары   өнгендеріне   проценттік   қатынасы

бойынша анықталады:

             Бұл   көрсеткіш   әдетте   ғылыми   зерттеулерде

қолданылады.

                                        п х 100         

                       Абс.өнг.= ----------- , мұнда

                                         П - б    

б – бос тұқымдар саны.



3. Өсу (өну) қуаты  - өскен тұқымдардың проценттік санын

көрсетеді, бірақта бүкіл мерзім бойынша емес, тек оның  1/2 -

1/3   бөлігінде.   Мысалға,   кәдімгі   қарағайдың   өнгіштігінің

мерзімі   15   күн,   ал   өсу   қуаты   тек   7   күнде   анықталады   (5

кесте).

4.   Тұқымның   орташа   тынымы  (тыныштық   сақтауы)   –

тұқымдардың   өсу   жылдамдығымен   сипатталады.Оны   мына

формула бойынша есептейміз:

                                         п х в +...+п х в

                          Т.о.т. =  --------------------, мұнда

                                         п

1 + 

п

2 + 

... п

п


 п - өскен  тұқым саны

 в – бақылау күні



5.Шаруашылық   жарамдылығы   дегеніміз  –   орташа

үлгідегі   таза   өнгіш   тұқымдардың   проценттік   мөлшерінің

көрсеткіші.Оны тұқым өнгіштігінің тазалығына көбейтіп және

100-ге бөліп есептейміз:           



                                          өнгіштік%  х тазалық%       

                       Шар.жар.= --------------------------- 

                                                         100  

             Зерттелген   тұқым   партиясының   шаруашылық

жарамдылығы мен өсу қуаты тұқым талдау қағазының тиісті

графаларына   түсіріледі.Ал   тұқым   сапасының   басқа

көрсеткіштері   талдау   карточкасының   бірінші   бетіндегі   бос

шеттеріне жазылады.

       Тұқымның шаруашылық өнгіштігі мен тазалығы бойынша,

егер   соңғысының   мәні   стандартта   көрсетілгеннен   кем

болмаса, тұқым сапасының тобы анықталады (9 кесте).

             Өнгіштігі   бойынша   стандартты,   бірақ   ластанған

тұқымдар   қайта   тазартуға   ұсынылады,   ол   туралы   талдау

қағазында көрсетіледі.

         Стандартты тұқымдарға «Тұқым сапасы туралы куәлік»

бланкасы,   ал   стандартқа   сай   емес   тұқымдарға   –   «Тұқым

талдау нәтижесі» толтырылады.

             Тұқымдық   сапасы   туралы   мөлшерлері   анықталмаған

тұқымдарға «Анықтама» қағазы беріледі.

9 – кесте. Тұқым сапасының тобын анықтау үшін стандарттық мөлшерлері (нормалары)

Тұқым

 

түрінің

атауы

Сапа

тобы

Өнгіштігі,

%тен   кем

емес

Өміршеңд

ігі,

сапалылы

ғы,%-тен

кем емес

Тазалы

ғы,%-

тен

кем

емес

Кәдімгі қарағай

1

2

3



95

85

65



95

85

65



92

Кәдімгі шырша

1

2

3



85

75

60



85

75

60



90

Шренк шыршасы

1

80

80



2

3

65



50

65

50



93

Сібірлік балқарағай

1

2

3



70

55

40



70

55

40



93

Сібірлік майқарағай

1

2

3



45

30

20



45

30

20



80

Самарсын қарағай

1

2

3



-

-

-



85

70

50



96

Қотыр қайың

1

2

3



55

35

25



-

-

-



25

Кәдімгі шаған 

1

2

3



-

-

-



85

70

50



90

Үйеңкі


1

2

3



-

-

-



85

75

60



93

Алма


1

2

3



-

-

-



90

80

65



93

N 10 –  зертханалық   сабақ

Тақырып: Қайың дәндерінің толық дәнділігін анықтау

             Жұмыс   мақсаты:   негізгі   түсініктерді,   терминдерді

игеру; толық дәнділік  әдістерімен танысу; қайың дәндерінің

толық толық дәнділігіне іс жүзінде талдау жүргізу.

               Дәндердің   толықтылығының   мағнасы,   егуге

жарамдылық және сапалылықпен, бірдей.

             Дәндердің толықтылығы  – пайыздық көрсеткішпен

есептелген,   талдауға   алынған   барлық   дәндердің   жалпы

санына   қабығы   толық   дәндердің,   сан   қатынасы.   Қайың

дәндерінің толықтылығын анықтау үшін негізгі екі әдіс бар,

оларды П.Л.Богданов пен С.Н.Новашин дайындаған.

       І.Богданов әдісі (дәндерді езу).

       Жұмыс тәртібі:



1.Оқытушыдан   массасы   1   г   қайыңның   дәндер   өлшемін   алу

керек.


2.Өлшемді екі фракцияға бөлу керек:

- таза дәндерге;

- қоспаларға.

3.»Таза»   дәндердің   пайызын   мына   формуламен   анықтау

керек:

                                М1



                          Т =--------х 100 , бұл жерде

                                 М

Т – «таза» дәндер, %;

М1 - өлшемнің салмағы, г;

М – таза дәндердің салмағы, г.

4.Өлшенген   таза   дәндерді   торланған   бюкске   салып   5   -10

минут қайнап жатқан суда ұстау керек;

5.Қайнатылған   дәндерден   4   рет   100   данадан   есептеп

алынады.

6.Дәндерді төртке бөліп шыны үстіне салу керек.

7.Екінші шынымен дәндердің үстінен басу керек.

8.Езгенде толық   дәндерден ақ ұрық (жарнақ пен тамырша)

шығады, ал бос дәндер өзгермейді (олардан су шығады).

9.Толық дәнді тұқымдардың санын есптеу керек.

10.Төрт   есептеудің   орта   арифметикалық  мағнасын   анықтау

керек.


11.МСТ  13657-68  негізінде  тұқымның  сапа классын   анықтау

керек (10 кесте).

10 – кесте. Тұқымның сапа классын анықтау (МСТ 13857-68)

Түр аталуы

Класс

Өніштігі,%

төмен емес

Тазалығы,%

төмен емес

Қотыр қайың



         1

         2

         3 

           55 

           35

           25

         25

         25

         25

12.Зертханалық   жұмыстарға   арналған   дәптерге   істелген

жұмыстар туралы жазбалар жасау керек.



ІІ.Новашин әдісі (дәндерді күн сәулесінде қарау).

Жұмыс тәртібі:

1.Таза дәндер өлшемінен қайыңның 400 дәнін алу керек (100

данадан 4 рет).

2.Дәндерді бюкске салып үстінен спирт құйып 24 сағат ұстау

керек.


3.Ұстау мерзімі өткеннен кейін 5-6 мг глицерин қосып тағы 1

тәулікке   қалдыру   керек   (глицерин   сіңген   дәндер   жылтыр

болады).

4.Дәндерді   жүздеп   шыныға   салып   арнайы   шыны   немесе

көзбен   қарап   есептейді,   сосын   дәндердің   келесі   түрлерін

бөледі:


- толық дәндерді – дамыған дән қабықты толық толтырған;

- толық дамымаған – дамымаған дән;

- бос – қоңыр түсті ұрықтанбаған екі тұқым бүрісі көрінеді;

- аурулар немесе зиянкестермен зақымданған.

5.Төрт   есептеудің   орташа   арифметикалық   толық   дәнділігін

есептеу керек.

6.МСТ   13857-68   негізінде   қайың   дәндерінің   сапа   классын

анықтау керек.

7.Зертханалық   жұмыстарға   арналған   дәптерде   істелген

жұмыстар туралы жазбалар жасау керек.



Материалдар мен құралдар:

1.МСТ 13857-68 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . 1 дана;

2.Қотыр

 

қайыңның



дәндері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 г;

3.Пинцеттер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . .. .. . . . . . . . . . . .

. . . 4 дана;

4.Инелер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . .  4 дана;

5.Талдау тақташалары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . 4 дана;

6.Торлы бюкстер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . 1 дана;  

7.Аспаптық

шынылар . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 дана;

8.Спирт (96 %) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . 10-15 мг;

9.Глицерин . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 

. . . . 5-6 мг;

10.Үлкейткіш

шыны . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 дана;


11.Электрлі таразы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . .  1 дана;

12.Электрлі плита . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . ..

. . .  1 дана;

13.Су

 

құйылған



ыдыс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  1 дана.

                                                                                               

   1 – қосымша

                                          



П А С П О Р Т    N

200__ ж.________________________________ дайындалған тұқым

                               / айы, күні /

партиясына______________________________________________________

__

                          / түрдін толық қазақша және латынша аты /



салмағы_________________________________________________________

__

                 /цифрмен/                                                       /



жазбаша /

1.Бұл


 

тұқым


 

партиясы


_______________________________________________

_____________________________________________жиналған

_____________

2.

 



Шаруашылықтың

 

байланыс



адресі___________________________________

3.Шаруашылықтыңтелеграфтық

адресі_________________________________

4.Тұқымдардың,   жемістердің,   бүршіктердің   жинау   мерзімі

200 __ ж._______

 

/айы, күні/



5.Тұқымдардың,   жемістердің,   бүршіктердің   жинайтын   орны

(орман


 

шаруашылығы,

 

орманшылық,



ж.т.б.)___________________________________

6.Плантацияның,   учаскенің,   орман   екпесінің   таксациялық

сипаты:

құрамы ________бонитеті _____________орман типі___________ жас



тобы

__________________________________________________________________



                                        / балауса, орта жастағы /

__________________________________________________________________

                                         / пісуге тайау, піскен /

Селекциялық   тобы   __________________________________________

Тұқымның

 

ормандық



құндылығы___________________________________

__________________________________________________________________ 

                                       /әдеттегі, жақсартылған, таңдап-

сұрыпталған/

Басқа

 

мәліметтер



___________________________________________________

7. Таулы жағдайда көрсетілуге тиісті:

а)

 

теңіз



 

деңгейінің

 

биіктігі


__________________________________________

б)   беткейі   (шығыс,   батыс,   солтүстік,   оңтүстік)

__________________________

8.Тұқымдарды,   жемістерді,   бүршіктерді   жинау   алдында   кім

және

 

қашан



 

тексеру


 

жүргізді:

___________________________________________________ 

9.   Қандай   әдіспен   және   қашан   бүршіктерден   тұқымдары

алынған,   кептіргіштің   түрі,   температура,   т.б.

____________________________________ 

10.   Қылқандардың   тұқымы   қандай   әдіспен   және   қандай

механизмдер   қолдану   арқылы   қанаттары   сындырылып,

тазартылды ___________________________ 

11.   Құрғақ   және   шырынды   жемістерден   қандай   әдіспен

тұқымдары

 

алынып,



 

тазартылды

________________________________________________________ 

12.   Тұқымдардың   тазалауы   қашан   аяқталған

____________________________ 

                                                                                /күні, айы,

жылы/

13.


 

Тұқым


 

қайда


 

сақталады

__________________________________________ 

                                                 /жылы не суық қоймада, ұрада,

траншеяда, т.б./

14.


 

Қандай


 

ыдыста


 

сақталуда

_________________________________________ 


                                                     /қаптар, жәшіктер, шыны

ыдыстар, т.б./                                                    

15.   Тұқымдар   қай   жылыдың   жоспарына   дайындалған

____________________ 

16.   Тұқымдар   қандай   мақсатпен   дайындалған

___________________________ 

                                                                                                      /ө

з

 



шаруашылықта

________________________________________________________________ 

                       пайдалануға, сатуға, тәжірибелік себуге, т.б./

 

М.О.                               Паспорт толтырған адамның



қызметі және қолы

                                                                                     

2 – қосымша

                                      ТА Ң Б А

1.

 



Тұқым

 

түрінің



 

атауы


____________________________________________

2.

 



Тұқымның

 

ормандылық



 

құндылығы

_______________________________

3.

 



Шаруашылықтық

 

ұйымның



 

атауы


_________________________________

                                                                        /әдеттегі

жақсартылған іріктелген/

_________________________________________________________________

4.

 

Тұқым



 

дайындау


 

мерзімі


_________________________________________

5.   Паспорттың   нөмірі   және   толтырылған   күні

_________________________

6.

 



Бастапқы

 

тұқым



 

партиясының

 

массасы


_________________________ кг                                                

7.   Тұқым   сақталатын   ыдыс   түрі   және   саны

____________________________

8.

 



Ыдыстың

 

реттік



 

нөмірі


___________________________________________

9.

 



Ыдыстағы

 

тұқымның



 

массасы


_____________________________________

                                                        /алғашқы және кейнгісі

тұқым,пайд.сайын/

10.Тұқым   сапасы   туралы   куәлік   нөмірі   және   берілген   күні

_______________

 

___________________________   тұқыдардың   сапалық   тобы



______________                                         

Жарамдылық

 

мерзімі


 

:

____________________________________________



      

Тұқым сақтауға жауапты адамның

 

лауазымы

 

және

 

қолы

_______________________________

                                                                                          3 –

қосымша

             Ағаш   пен   бұта   тұқымдарының   егістік   сапасын



тексеру үшін

орташа үлгілерді сұрыптау актісі

/шаруашылық, кәсіпорын аты/

/республика, облыс, аудан/

200__ж.


 

________________

 

мен


_______________________________________ 

                                         /айы, күні/                                                             /кызметі,

шаруашылық/

қатысуымен_____________________________________________________

___ 

                                                    /кызметі, шаруашылық/



_________________________________________________________

сақтаулы


/әр кайсысының фамилиялары, аты-жөндері/

тұқымдарды   қарап   келесі   партиялардан   орташа   үлгі

сұрыптадық __________

/сақтау орны, шаруашылық, кәсіпорын/

  

 р



е

ті

Т



ұ

қ

ы



м

 т

ү



р

ін

ің



а

ты

П



а

р

ти



я

н

ы



н

ы

ң



 №

Т

е



к

се

р



у

 №

б



.

Ы

д



ы

с 

тү



р

і 

ж



ә

н

е



 о

р

ы



н

Т



ұ

қ

ы



м

 п

а



р

ы



ң

,

С



а

л

м



а

ғ

ы



 ж

ә

н



е

 т

е



к

се

р



у

 б

ір



л

ік

С



а

л

м



а

ғ

ы



г,

 п



а

сп

о



р

т 

к



ө

ш

ір



м

е

сі



н

ің



к

ү



н

і

О



р

та

ш



а

 ү

л



гі

н

ің



 с

а

л



м

а

ғ



ы

Н



е

ш

ін



ш

і 

р



е

т

 т



ұ

қ

ы



м

д

а



р

 т

е



к

се

р



у

л

ід



д

е

Қайталап



тексеруде

тұқым   сапасы

туралы

құжаттың   №



мен

 

күнің



көрсету   қажет

және   бақылау

станциясының

атын   көрсету

керек


Үлгілерді сұрыптау шарттарға сәйкес жүргізілді

Этикетка   мен   паспорт   көшірмесіне   енгізілген   мәліметтер

дұрыс

Сұрыпталған



 

тұқым


 

үлгілері


_____________________________________

_______________________________________________________ жіберіледі

/тексеру станциясыны4 аты/

М.О.                                                      Қолтаңбалар:

Жіберушінің

 

адресі:


 

байланыстық

____________________________________

                                                                       телеграфтық

____________________________________

Кепілдік.   Осы   тұқымдарды,   үлгілер   сұрыпталған   күннен

бастап,   сақтау,   араласып,   өнгіштігін   төмендетпеуге

__________________________________

                                                                                 /шаруашылық

аты/ 


тұқымдарды сепкенше не басқа кәсіпорындарға жібергенше

жақсы жағдай жасауға міндет етеді.



М.О.         Орман шаруашылығы пәнінен емтиханға сұрақтар.

                                    

                                                              № 1

1. Рельефтің орманға әсері.

2. Желдің орманға пайдалы және зиянды әсері.

3. Дәндерден және балақ шыбықтан қалыптасқан орманның 

айырмашылығы.                                             

                                                                 № 2

1. Қолдан жасалған және табиғи ормандардың жетістіктері мен 

кемшіліктері.

2.  Ормандардың табиғи сиректеуінің заңы.

3. П. С. Погребняктің эдафикалық кестесі.



                                                         № 3

1. Орманның қазіргі уақыттағы мағнасы

2. Рекреациялық ормандардың төзімділігін жоғарлату шаруаларының 

мағнасы.


3. Әртүрлі ағаш тұқымдарына ауадағы зиянды қоспалардың әсері.

  

                                                       № 4



1. Таза және аралас ормандардың жетістіктері мен кемістіктері.

2. Орманның топырақты қорғау маңызы.

3. Ағаш бітімдерінің өміріндегі микоризаның орны.

 

                                                       № 5



1. Ұсақ жапырақтылардың болақ шыбық пен тамыр ойпалардан 

көбеюінің биологиялық және орман шаруашылық мағнассы.

2. Әр жастағы ағаш бітімінің пайда болуы және дамуы.

3. Ағаш тұқымдарының ауысу факторлары. 

                                                      № 6

1. Ормандардың биікке оймақтануына әсер ететін факторлар

2. Орман шаруашылығында орман типтері мен бонитет класстарының 

мағнасы.


3. Орман жаңаруға төсеніштің, жарықтың және тамыр жүйесінің әсері.

                                                       № 7

1. Кесте ағаштарды тазарту тәсілдері мен мәселелері.

2. Орман және ағаш тұқымдарының кейбір түрлеріне радиоактивтің әсері.

3. Эталондық ормандардың ерекшеліктері.

                                                      № 8

1. Орман шаруашылығы деген не және оның басты мәселері.

2. Таңдалған ормандағы жалпы кесудегі тұқымдық ағаштарды қаодыру 

саны.

3. Орман типтерінде табиғи қалпына келуге себептер жасау.



 

                                                      № 9

1. Жаңа өсулердің биологиялық және орманшылық мағынасы.

2. Авиахимиялық күтімді қолдану және оның мағынасы.

3. Санитарлық кесулермен қоқыстарды жинау.

                                                    № 10

1. Орманның санитарлық – гигиеналық маңызы.

2. Орман күтім кесуінің биологиялық және экономикалық ерекшеліктері.

3. Күтім кесуін механизациялау мәселері.


                                                      № 11

1. Біртіндеп және талдап кесулердің тәсілдері.

2. Күтім кесулерінің түрлері.

3. Орман шаруашылығындағы тұқым шашқыштардың керек саны.

                                                   № 12

1. Арборицидтерді қолдану жолдары.

2. Бөрікбоссыз және қысқартылған шаруашылық.

3. Ағаш кеспелерін тазартқанда жас ағаштарды сақтау.

                                                    № 13

1. Орман шаруашылығындағы күтім кеспелерінің әдістері

2. Піскен отырғылардағы кесу тәсілдері

3. Күтім кесулерінің теориялық негіздері.

                                                   № 14

1. Орман өнімі мен орманды қалпына келтіруге керек орманда есептеу.

2. Қарағайлы орманда күтім кесулерін жүругізу.

3. Шырша мен қайыңның әртүрлі ормандардағы қарым – қатынасы. 

                                                   № 15

1. Келісімді – жалпы кесулер.

2. Фанера алу үшін өсірілген қайындарды кесу ерекшеліктері

3. Г. Ф. Морозов бойынша орман қалыптастыратын факторлар.

                                                 № 16

1. Басты қолдануға кесулер ерекшеліктері.

2. Балақ шыбықтардың өсуіне кесу мезгілінің, ағаштардың жасының, кесу

биіктігінің әсері.

3. В. Н. Сукачев пен Г. Ф. Морозовтың ілімдерінің ұқсастығымен 

айырмашылығы. 

                                                  № 17

1. Біркелкі – бірқалыпты кесулерді қандай ормандарда жүргізеді.

2. Жауын – шашын саны мен жер бетінен ағуға орманның әсері

3. Орман типтері және орман өсімдіктері, олардың орман 

шаруашылығындағы мағынасы.

                                                № 18

1. Күтім кесулерінің биологиялық негіздері

2. Тұяқты жануарлар және жәндіктер мысалында орман мен фаунаның 

қарым – қатынасы.

3. Павлодар облысынын ормандарының өнімділігін жоғарылату іс – 

шаралары.

                                                  № 19



1. Орман типтеріне, орман жаңарту әдістеріне және тағыда басқа сәйкес 

жалпы кесуден кейінгі тазарту.

2. Ағаш және бұта тұқымдарының топырақты жақсарту қасиеттері.

3. Ұзақ – жалпы кесу тәсілі.

                                                             № 20

1. Жалпы кесуде жас ағаштарды сақтау үшін ұйымдастыру және 

техникалық іс – шаралар.

2. Орманның құрылымына рекреацияның әсері.

3. Орманды күту кесулерінің мәселелері.

                                                  № 21

1. Еліміздегі орман шаруашылығының даму жолдары.

2. Орман құрылымдарының бір – біріне әсері.

3. Ылғалдың орман әсері.

                                                   № 22

1. Бұтақсыз дің өсіру үшін бұтақтарды кесу.

2. Ағаш тұқымдары ауысып отыруға адамның әсері.

3. Әртүрлі орман типтерінде кесуден киінгі болатын өзгерістер.

                                                  № 23

1. Ландшафтік кесулер.

2. Г. Ф. Морозовтің орман туралы ілімі.

3. Топтық – жалпы кесудің ұйымдастыру – техникалық ерекшеліктері.

                                                 № 24

1. Таза және аралас сүрекдіңнің өнімділігін күтім кесулерімен көбейту.

2. Орман төсенішінің гидрологиялық маңызы.

3. Басты кесу тәсілдеріне экономикалық бағалау. 

                                                        № 25

1. «Орман қалпына келтіру» кесулері.

2. Орман шаруашылығы теориясы мен тәжірибесіне орманның типтерінің

мағынасы.

3. Ағаш тұқымдарының экологиялық қасиеттері.



Лесоводство

Основная литература

:

1. Атрохин В.Г. Лесоводство и дендрология М: 1982

2. Мелехов И.С. Лесоведение М:1980

3. Набатов Н.М. Лесоводство М: 1997  

Дополнительная литература



:

4. Нестеров В.Г. Общие лесоводство М: 1954

5. Эйтинген Г. Р. Лесоводство М 6 1953

_____ (қолы)



Document Outline

  • Қазақстан Республикасының ғылым және білім министрлігі
  • Кіріспе. Пән мақсаты мен мәселелері. Зерттеулер обьекті және әдістері. Басқа жаратылыс-ғылыми пәндермен қарым - қатынасы және орны. Орман шаруашылығы даму болашағы.
  • 1 Орман тану
  • Орман туралы түсінік. Көгалдандыру мақсатында егілген екпе ағаштар мен бақтардан айыратын орман ерекшеліктері. Табиғи ормандар мен екпе ормандар. Ресей мен Қазақстан орман ғылымы және орман шаруашылығы даму тарихы. Жоғарғы орман ілімін жетілдіруге, ғылыми мектептердің (қазақстандық) құрылуына және орман мамандықтарын дайындауға қосқан қазақстандық ғалымдардың үлесі.
  • Ағаштарды бөлу. Ормандағы табиғи сұрыптау.
  • Орманда және еркін өскен ағаштардың құрылысы. Ағаштар құрылысындағы айырмашылық себептері. Крафтың жіктеуі. Сүрекдіңнің өзін-өзі табиғи сирету үрдісі.Бәсекелестік және ағаш топтарында көрінуі. Крафт жіктеуінің орман табиғи сұрыптауындағы айқын көрінісі.
  • СТУДЕНТТЕРГЕ АРНАЛҒАН
  • ПӘН бағдарламасы
    • Орманшылык пәні бойынша
    • жоспарынан көшірме


1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал