Жауапкершiлiк Басшылық



жүктеу 2.07 Mb.

бет1/15
Дата09.04.2017
өлшемі2.07 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

 

 



 

 

Жауапкершiлiк 

 

 

Басшылық 

 

 

 

 

Қызмет 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

ББК



 86.3 

З

-12 



 

 

З



-12 

Освальд


 

Зандерс


 

Жауапкерш

i

л

i



к

Басшылық. Қызмет. 120 бет



 

«ШЫҒЫС СҼУЛЕСІ» Алматы қаласы

 

ISBN 9965-9969-4-6 



 

 

 



 

Бҧл  кітапта  басшылық  қызмет  ҥшін  қажетті  қасиеттер  мен  қойылатын  талаптар 

жҽне қызметтің қҧны жайлы сҿз қозғалады.

 

 



ББК 86.3

 

  



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



З

 0403000000       

   00 (05) 

 07 



 

05.094 


ISBN 9965-9969-4-6 

 

 



 

 

 



 

БАСШЫЛЫҚТЫҢ



 

ҚАУЫМ


 

МЕН


  

МИССИЯДАҒЫ

 

МІНДЕТТЕРІ



 

 

 

Б



i

р

i



нш

тарау



 

 

Iзгi еңбек –



 

игi құрмет. 

 

«Егер бiреу қауым басқарушысы болуға ынталанса,

 

игiлiктi iстi қалағаны». 

 

1Тiмоте 3:1

 

«Ал сен ӛзiңе ұлық нәрсені сұрайсың: сұрама». 

 

(Еремия 45:5)

 

 

Елш



Пауылдың


 

жоғары


 

мансапқа


 

ҧмтылу


 

 



иг

i

л



i

кт



іс

 

деген



 

тҧжырымын

 

мҽс


i

хш

i



лерд

i

ң



 

бҽр


б

i



рдей

 

мақҧлдай



 

бермейд


i. 

Адамның


 

ҿзі


 

қызмет


 

орнын


 

i

здегенше



орын


 

адамын


  i

здеуі


 

ти

i



с

 

емес



 

пе



Мансапқор

 

адамға



 

рухани


 

қызмет


 

орнын


 

сен


i

п

 



тапсыру

 

қау



i

пт



емес

 

пе



Мансапқорлық

 

«игілікті



 

қалаған


 

жанның


 

соңғы


 

ҽлс


i

зд

i



гi» болып

 

табылады



 

деп


 

дҽлелдеудің

 

астарында



 

зор


 

мҽн


 

жатқан


 

жоқ


 

па

?  



Рас

мансапқорлықтың



 

сынауға


 

тҧрарлық


 

тҥр


бар


 

екен


i

н

 



жоққа

 

шығаруға



 

болмайды


Алайда


 

мансапқорлықтың

 

басқа


 

да

 



тҥр

бар



оны


 

дамытқан


 

жҿн


Егер


 

осы


 

тараудың


 

басында


 

бер


i

лген


 

ек



аят

 

Қҧдайға



 

қызмет


 

етуге


 

жарамды


 

жҽне


 

сол


 

ҥш

i



н

 

барлық



 

мҥмк


i

нд

i



г

i

н



 

сарқа


 

пайдалануға

 

ҧмтылатын



 

адам


 

тарапынан

 

дҧрыс


 

таразыланса

онда


 

оның


 

мансапқорлығының

 

салдары


 

ҽлдеб


i

р

 



қау

i

п



-

қатер


 

тудыра


 

қоюы


 

ек

i



талай

.  


Егер

 

елш



Пауыл


 

айтып


 

отырған


 

осы


 

қҧрметті


 

еңбекпен


 

жақы­нырақ

 

таныссақ


ойлануға


 

тҧрарлық


 

бірталай


 

нҽрсен


кҿруге


 

болады


Б

i



з

 

елш



i

н

i



ң

 

кесімді



 

тҧжырымын

 

ҥлес


i

не

 



басшылық

 

ету



 

енш


i

с



тиген

 

қаз



i

рг



кҥнг

мҽс



i

хш

i



лерге

 

қатысты



 

қҧрмет


 

пен


 

мҽртебе


 

тҧрғысынан

 

қарауға


 

бей


i

мб

i



з

Б



i

рақ


 

елш


Пауыл


 

мҧны


 

жазған


 

кездег


жағдай


 

басқаша


 

ед

i. 



Ол

 

кезде



 

ешк


i

м

 



де

 

басшылық



 

ету


 

қызмет


i

н

 



иемденуге

 

ҧмтылмаған



Себебі


 

басшылық


 

қызмет


 

ҥлкен


 

жауапкерш

i

л

i



кпен

 

қоса



кҿб


i

нде


 

зор


 

қау


i

п

-



қатермен

 

де



 

байланысты

 

болатын


Оған


 

бер


i

лер


 

марапат


 

 



рен

i

ш



жек


 

кҿру


 

жҽне


 

қҧп


 

кҿрмеу


мойындамау

 

болған


 

кездер


аз

 



емес

-

т



i. 

Қуғындау


 

кездер


i

нде


 

алғашқы


 

соққы


 

соған


 

тиет


i

н



ең

 

кҿп



 

қас


i

рет


 

тартатын


 

да

 



сол

-

тын



.  

Бізге


 

бір


 

қарағанда

 

қауіпті


 

болып


 

кҿрінгенімен

елш


Пауылдың


 

бҧл


 

сҿз


i

нде


 

біз


 

ойлағандай

 

қауіп


-

қатер


 

жоқ


Нағыз


 

атаққҧмарлар

 

мен


 

ҿздер


i

не

 



ҥлкен

 

мҽн



 

берет


i

н

 



адамдар

 

бҧндай



 

қиын


 

міндеттерге

 

аз

 



қызығушылық

 

танытады



Пауыл


 

басшылық


 

қызметке


 

ҧмтылғандарды

 

қҧптап


мҧндай


 

тҽуекелге

 

баруға


 

дайын


 

жандарға


 

мақтау


 

айтуды


 

қажет


 

деп


 

есептед


i. 

Сондықтан

 

ол: «Егер



 

біреу


 

қауым


 

басқарушысы

 

болуға


 

ынталанса

оның


 

иг

i



л

i

кт



i i

ст



қалағаны» деп

 

жазды



Қаз


i

рг



кҥн

де



 

нақ


 

осы


 

жағдай


 

қайталанып

 

отыр


Непалда


 

ша­ғын


 

қауымның


 

бақташысы

 

жылдар


 

бойы


 

тҥрмеде


 

сарғайып


 

отыр­ды


ал

 



бҧл

 

шақта



 

оның


 

қауымының

 

мҥшелер


азаттыққа

 

ж

i



бер

i

лд



i. 

Кҿптеген


 

елдерде


 

д

i



ни

 

қызмет



 

ешқандай


 

сый


-

қҧрмет


 

ҽпермейд


i. 

Бҧған


 

қоса


 

елш


Пауылдың


 

басшылық


 

орынды


 

емес


басшылық


 

қызметтің

 

ҿз

i



н

 

ҽлемдег



ең

 



б

i

р



 

қҧрметті


 

еңбек


 

рет


i

нде


 

 

ҧсынатынын



 

есте


 

ҧстаған


 

жҿн


Бҧл


 

қызмет


 

шынайы


иг



ниетпен

 

жҥрг



i

з

i



лсе

нағыз



 

сый


-

қҧрмет


 

ҽкелмек


Елш


Пауылдың


 

кез


i

нде


 

адамдар


 

бҧндай


 

мансапқа


 

тек


 

Мҽс


i

хке


 

деген


 

шексіз


 

сҥй


i

спенш


i

л

i



ктен

Оның



 

қауымына


 

қызмет


 

етсек


 

деген


 

ниетпен


 

ғана


 

ҧмтылуы


 

мҥмк


i

н

-



д

i. 


Кейін

 

қауым



 

мемлекетт

i

к

 



болған

 

кезде



 

бҽрі


 

де

 



ҿзгерд

i. 


Қаз

i

рг



б

i



зд

i

ң



 

заманымызда

 

да

 



кҿптеген

 

батыс



 

елдерде


 

қауым


 

жетекшісі

 

болу


 

сый


-

қҧрмет


 

пен


 

тҥрлі


 

жеңілдіктер

 

ҽкелед


i, 

сол


 

себепт


оған


 

д

i



нге

 

икем



жоқ


ҿзімшіл


 

адамдар


 

ҧмтылады


.  

Нақ


 

осы


 

жағдай


 

б

i



зд

Еремияның



 

Барухқа


 

айтқан:  «Ал

 

сен


 

ҿз

i



ңе

 

ҧлық



 

нҽрсені


 

сҧрайсың


сҧрама!»  деген

 

кеңес


i

не

 



қҧлақ

 

асуға



 

мҽжбҥр


 

етед


i. 

Ол

 



тап

 

осындай



 

мансапқорлықтан

 

емес,  «ҿз



i

ңе

 



зорды

 

т



i

леуден»  сақтандырады

Демек


мҽселе


 

тҥртк


болатын


 

себептерде

 

болғаны


.  

Ҽрб


i

р

 



мҽс

i

хш



ҿз

 



ҿм

i

р



i

нде


 

мҥмк


i

н

 



болатын

 

ең



 

жақсыны


  i

стеуге


 

жҽне


 

ҿз

i



не

 

Қҧдай



 

берген


 

кҥш


 

пен


 

қаб


i

летт


барынша


 

дамытуға


 

м

i



ндетт

i. 


Б

i

рақ



 

Иса


 

Мҽс


i

х

 



адамның

 

атаққҧмарлығы



 

ҿз

i



не

 

зиян



 

деп


 

ҥйретед


i. 

Д

i



ни

 

қызметш



i

лікке


 

қол


 

қойып


бата


 

берер


 

алдында


 

епископ


 

Стефан


 

Ниль:  «Атаққҧмарлықты

 

жай


 

адамдар


 

да

 



жақсы

 

қасиет



 

деп


 

есептемейді

Мҽсіхші


 

ҥшін


 

бҧл


 

кҥнҽ


ал

 



діни

 

қызметкер



 

ҥшін


 

тіпті


 

ҥлкен


 

кҥнҽ», 


 

деген



 

ед

i. 



Ек

i

нш



жағынан


Қҧдайды


 

дҽр


i

птеу


 

мен


 

Оның


 

қауымының

 

терең


 

бағытталған

 

мансапқорлық



 

тҥр


де

 



бізге

 

белг



i

л

i. 



Ол

 

заңды



сонымен


 

б

i



рге

 

қызмет



 

салмағы


 

Қҧдайдың


 

қалауымен

 

болғандықтан



ҽр



дҧрыс

ҽр



жағымды


.  

Атаққҧмар

 

адам


 

ҿз

i



не

 

назар



 

аударып


оны


 

мойындағанын

 

қалайды


Ол

 



жақсы

 

атаққа



 

ие



жҧртқа

 

танымал



 

болғысы


 

келед


i. 

Атаққҧмар

 

адам


 

басқалардан

 

артық


 

болғысы


 

келед


i, 

ҿз

 



орнын

 

билеп



-

тҿстеуш


i

лер


 

арасынан


  i

здейд


i. 

Иса


 

Мҽсіх


 

Ҿз

i



н

i

ң



 

атаққҧмар

 

шҽк


i

рттер


i

не

 



ҧлылықтың

 

басқа



 

ҿлшемін


 

бердi:  «Билеу­ш

i

лер


деп


 

саналатындар

 

қол


 

астындағы

 

елдерд


билеп


-

тҿстеп


тҿрелер


де

 



халықтарға

 

қатаң



 

ҽм

i



р

 

жҥрг



i

зед


i, 

соны


 

б

i



лес

i

ңдер



Б

i



рақ

 

сендерд



i

ң

 



араларыңда

 

ондай



 

болмасын


Керіс


i

нше


қайсың


 

ҧлы


 

болғысы


 

келсе


сол


 

ҿзгелер


i

ңе

 



қызмет

 

ете



 

берс


i

н



Қайсың

 

ең



 

бастыларың

 

болғысы


 

келсе


сол


 

бҽр


i

ңе

 



қҧл

  i


спетт

қызмет



 

кҿрсете


 

берс


i

н!»  (Марқа

  10:42-44). 

Исаның


 

мҥлде


 

басқаша


 

кҿзқарасы

 

атаққҧмарлықтың



 

бетпердесін

 

сыпырып


оның


 

шынайы


 

мҽн


i

н

 



ашып

 

кҿрсетед



i. 

 

Иса



 

ең

 



жақын

 

достарына



 

жан


 

дҥниесін


 

ақтарып


Ҿзін


 

кҥтіп


 

тҧрған


 

азаптар


 

мен


 

ҿл

i



м

 

туралы



 

ҽңг


i

мелест


i  (33,  34-

аяттар


). 

Б

i



рақ

 

Ол



 

сҿз


i

н

 



аяқтар

-

аяқтамастан



Жақып


 

пен


 

Жохан


 

Оның


 

тҥс


i

н

i



ст

i

к



 

пен


 

қайғысына

 

ортақ


 

болу


 

туралы


 

ҿт

i



н

i

штер



i

н

 



мҥлде

 

ест



i

мегендей:  «Салтанатты

 

ҧлылығыңызға



 

ие

 



болған

 

кезде



б

i



р

i

м



i

зге


 

оң



ек

i

нш



i

м

i



зге

 

сол



 

жағыңызға

 

отыруды


 

бҧйырсаңыз

 

екен», –


 

деген


 

тілек


 

білдірді


 (37-

аят


). 

Олар


 

азаптың


 

орнына


 

қҧрметт


тҽжд


қалады


Оларды


 

айқышқа


 

керілу


 

емес


таққа


 

отыру


 

қызықтырды

Олар


 

Исаның


 

азабына


 

ортақтасудың

 

орнына


 

сый


-

қҧрмет


 

пен


 

бил


i

кт



артық

 

кҿрд



i. 

Олар


 

да

 



 

қаз



i

рг



б

i

з



 

сек


i

лд



 

сый



-

қҧрметке


 

тек


 

айқышты


 

жол


 

арқылы


 

ғана


 

жетет


i

нд

i



г

i

не



 

ҥйрену


ти

i



с

 

болатын



.  

Заң


 

білгірі


 

ҽрі


 

сҿз


 

шебері


 

Миландық


 

епископ


 

Амвросий


 

ҿз

i



н

 

қауымымен



 

б

i



рге

 

тҧтқында



 

ҧстаған


 

кезде:«Д


i

ни

 



қызметш

мҽс



i

хш



рет

i

нде



 

тҽніне


 

тҥскен


 

жаралардан

 

азап


 

тартуды


 

ҥйренуі


 

керек


сол


 

жаралар


 

оған


 

жаңа


 

ҿмір


 

бередi», –

 

деген


Егер


 

ҧлық


 

нҽрсеге


 

ҧмтылу


 

орынды


 

себептерден

 

туындаса


онда


 

тҧрған


 

ештеңе


 

жоқ


 

болғанымен

Исаның


 

қос


 

шҽк


i

рт

i



н

i

ң



 

ҧмтылысында

 

бҽр


дҧрыс


 

емес


 

ед

i. 



Жақып

 

пен



 

Жохан


 

шешелер


i

н

i



ң

 

жақсы



 

кҿруш


i

л

i



г

i

н



 

пайдаланып

ҿздер


i

не

 



кҿрнект

орынды



 

 

дҽл



 

қазір


 

қамтамасыз

 

етуд


i, 

сҿйт


i

п

 



жақын

 

достарынан



 

озуды


осылайша


 

Иса


 

Мҽс


i

х

 



Патшалығындағы

 

қҧрмет



 

пен


 

бил


i

кт

i



ң

 

алдыңғы



 

орындарына

 

жылжуды


 

ойлап


ҧсақтауға

 

дей


i

н

 



барды

Сонымен



 

олар


 

ек



қател

i

к



 

ж

i



берд

i. 


Б

i

р



i

нш

i



ден

олар



 

Мҽс


i

хтің


 

Патшалығын

 

бҧ

 



дҥниенің

 

ҧлылығы



 

мен


 

сҽн


-

салтанатына

 

ие

 



патшалық

 

рет



i

нде


 

тҥс


i

нд

i. 



Ек

i

нш



i

ден


олар


 

ҧлылық


 

мансапқа


атақ


-

абыройға


 

қатысты


 

деген


 

қорытынды

 

жасады


Бҧл


 

ойлар


 

ҽлг


i

лерд


Мҽс


i

х

 



Патшалы

-

ғында



 

жоғарғы


 

лауазымға

 

ие

 



болу

 

ниетін



 

тудырды


Олардың


 

ойлары


 

осы


 

дҥниелік


 

ҿлшеммен


 

шектелд


i. 

Тек


 

Киел


Рухтың


 

тазартушы

 

жалыны


 

олардың


 

ақсҥйект


i

к

 



атаққҧмарлықтарын

 

жойғаннан



 

кей


i

н

 



ғана

 

оларға



 

басшылық


 

дарыны


 

бер


i

лд

i. 



 

Дҽл


 

осындай


 

бил


i

кқҧмарлық

 

пен


 

атын


 

шығаруды


 

кҿксеу


 

ҽл



кҥнге

 

дей



i

н

 



қауымға

 

зиянын



 

тигізіп


рухани


 

ҿкілеттігін

 

жоюда


Иса


 

қос


 

шҽк


i

рт

i



н

i

ң



 

атаққҧмарлық

 

ҿт

i



н

i

ш



i

не

 



бола

 

ҿз



 

ойынан


 

айныған


 

жоқ


Ол

 



мҧны

 

оларға



 

мерз


i

м

i



нен

 

тыс



 

маңызды


 

сабақ


 

беруге


 

себеп


 

рет


i

нде


 

пайдаланды:  «Не

 

сҧрап


 

тҧрғандарыңды

 

ҧқпайсыңдар



Мен


 

ішетін


 

тостағаннан

 

ішіп


Мен


 

ҿтетін


 

азапты


 

шомылудан

 

ҿте


 

аласыңдар

 

ма?» Олар



 

ҿздер


i

н

 



ҿте

 

нашар



 

танығандықтан

«Иҽ


істей


 

аламыз» (38,39 аяттар

деп


 

жауап


 

берд


ҿздер


i

не

 



шекс

i

з



 

сен


i

мд



тҥрде

.  


«...Бірақ

 

Мен



i

ң

 



оң

 

не



 

сол


 

жағыма


 

отыруға


 

тағайындау

 

Мен


i

ң

 



қолымда

 

емес



 



деп

 

жауап



 

берд


Иса


 



Кҿктегі

 

Ҽкем



 

к

i



мге

 

дайындаған



 

болса


солар


 

отырады» (40).

 

Иса


 

б

i



здерд

ҧлылық



 

туралы


 

осы


 

дҥниелік


 

тҥс


i

н

i



к

 

пен



 

басшы­лық­қа

 

ҧмтылған


 

пендешілік

 

талап


 

Оның


 

рухани


 

патшалығына

 

алмастырылуы



 

мҥмк


i

н

 



емес

 

деп



 

ҥйретед


i. 

Бҧл


 

патшалықта

 

жердег


қҧндылықтарға

 

толығымен



 

қарама


-

қарсы


 

дҥниелер


 

ҥстемд


i

к

 



етедi. «Орын

 

дайындалғандар» –



 

бҧлар


 

ҿздер


i

н

-



ҿздері

 

осыған



 

дайындағандар

Бҧл


 

дайындықтың

 

мҽн


неде


 



«Бҽріне

 

қҧл



 

іспетті


 

қызмет


 

кҿрсете


 

беру...». Ҧлылық

 

пен


 

басшылыққа

 

дҧрыс


 

дайындықтың

 

Аспан


 

Патшалығына

 

лайық


 

белг


i

с



 

адамның



 

қызметінің

 

саны


 

емес


оның


 

жеке


 

қызметі


Басшылық


 

м

i



ндеттерд

i

ң



 

ҿсу


ерікті


 

тҥрде


  i

стелген


 

қызметтерд

i

ң

 



мҿлшер

i

не



 

байланысты

Ҧлылық


 

сыртқы


 

жағдайларға

 

тҽуелд


емес


ол

  i



штен

 

ҿс



i

п

 



шығады

Иеміз



 

Иса


 

тҽлімін


 

шҽк


i

рттер


i

не: «Себебі

 

Мен


 

де

 



Билеуші

 

бола



 

тҧра


Ҿзіме


 

қызмет


 

еткізу


 

ҥш

i



н

 

емес



Ҿзім


   

қызмет


 

ету


 

ҥш

i



н

 

келдім»,  –



 

деген


 

сҿздермен

 

тҥс


i

нд

i



рд

i.  (45 


аят). «Ал

 

Мен



 

араларыңда

 

қызмет


 

етуш


i i

спетт


i

м

i



н» (Лҧқа

 22:27).  

Басшылық

 

қызметт



i

ң

 



кез

 

келген



i

н

 



зерттеуд

i

ң



 

басында


 

осы


 

айтылған


 

қағиданы


 

айқын


 

тҥс


i

нуд


i

ң

 



маңызы

 

зор



Басшылық


 

міндетті


 

қызметшілерін

 

қҧл


 

ретінде


 

санайтындар

 

емес


оларға


 

ҿз



риясыз

 

қызмет



 

еткендер


 

дҧрыс


 

атқара


 

алады


Жҽне


 

бҧл


 

оларға


 

ешқашан


 

оңайлықпен

 

бер


i

лмед


i. 

М

i



не

ҽлгі



 

ащы


 

«тостағаннан» ішу

 

мен


 

азапты


 

«шомылудан» ҿту

 

дегеніміз



 

осы


С



Д

Гордон:  «Адамның



 

атаққҧмарлығы

 

ҿз

i



н

 

қҧдайлық



 

жоспар­ға

 

енг


i

зуге


 

бағытталған

 

деген


 

п

i



к

i

рд



ҧстансақ,  «онда

 

оның


 

ҽрқашан


 

кҿз


 

алдында


 

тҧрып


қаншалықты

 

ҧшы


-

қиырсыз


 

болып


 

кҿр


i

нген


i

не

 



қарамастан

барша



 

тең


i

здер


 

арқылы


 

алып


 

жҥрет


i

н

 



Тем

i

рқазық



 

жҧлдызы


 

бар


 

болғаны


Онда


 

оның


 

қолында


 

ең

 



қалың

 

тҧманда



ең

 



қатты

 

дауылда



ешб


i

р

 



магнитт

шатқалдарға



 

қарамастан

 

оған


 

бағытты


 

кҿрсет


i

п

 



отыратын

 

компасы



 

бар», –


 

деп


 

жазды


Граф


 

Цинцендорф

 

классикалық



 

ғылымдарға

 

ҿте


 

бейім


 

екенін


 

сезсе


 

де



оны

 

дҽрежесі



 

мен


 

байлығы


 

азғырса


 

да



ол

 

ҿз



i

н

i



ң

 

бҥк



i

л

 



ҽрекеті

 

мен



 

атаққҧмарлығын

«Менің


 

қҧмартатыным

 

біреу


-

ақ



Ол

 



 

Иса


тек


 

қана


 

Иса»,  –


 

деген


 

б

i



р

 

ғана



 

сҿйлеммен

 

тҥй


i

ндед


i. 

Ол

 



атаққҧмарлық

 

ҧмтылыстардан



 

бас


 

тартып


Гернгутт


i

к

 



 

бауырластар



 

қауымының

 

ҽйг


i

л



нег

i

з



i

н

 



қалаушысы

 

жҽне



 

жетекшісі

 

болды


Оның


 

ҽріптестері

 

жетекшілерінің



 

жалындаған

 

рухынан


 

ҥлгі


 

алып


,  I

нж

i



лд

бҥк



i

л

 



ҽлемге

 

жариялады



олардың


 

елшіл


i

к

 



кҥш

i, 


тіпті

 

елшіл



i

к

 



қыз­­мет

 

ҽл



ҿм

i



рге

 

келмеген



 

кезд


i

ң

 



ҿз

i

нде



 

тең


i

зд

i



ң

 

ар



 

жағындағы

 

елдерде


 

қауым


 

қҧрып


оған


 

кҿптеген


 

адамдардың

 

қосылуымен



 

ерекшеленд

i. 

Сол


 

қауымға


 

келушілердің

 

саны


 

олардың


 

ҿз

 



отандарындағы

 

қауымдарына



 

келушілерден

 

ҽлдеқайда



 

кҿп


 

еді


Қауымның


 

ҽрб


i

р

 



тоқсан

 

ек



i

нш



мҥшес

елші



 

болды


Б

i



з

Адам



 

атаның


 

балалары


,  

ҧлық


 

болғымыз


 

келед


i, 

Ол

 



к

i

ш



i

к

 



болды

Б



i

з

 



қорланғымыз

 

келмед



i, 

Оны


 

қорлады


Б

i



з

 

бил



i

к

 



қҧрғымыз

 

келед



i, 

Ол

 



қызметш

болды



 



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал