Жансҥгіров атындағы жму хабаршысы №1 / 2014



жүктеу 88.01 Kb.

Дата14.04.2017
өлшемі88.01 Kb.

     

 

 



51 

 

І.Жансҥгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1 / 2014     



 

қамқорлығынсыз  қалған  балалардың  уақытша,  тҥпкілікті  отбасында  тәрбиеленулері, 

рухани-адамгершілік, еңбек тҧрғысынан жан-жақты дамуы, білім алуы және әлеуметтік 

жағынан қамтамасыз етілуі қадағаланады. 

Жалпы адамды тәрбиелеудің әлеуметтік негіздерінің, мәдениеттің ӛзіне тән ерекшелігі, 

тҧлғаның  жан-жақты  дамуының  басты  шарты  адамилық  мәдениеттің  барлық  мҧратын 

игеру  болып  табылады.  Екіншіден,  тәрбиенің  мақсаты  әрбір  адамды  тәрбиелеу. 

Тәрбиенің әсері  дегеніміз-қалыптасып келе жатқан тҧлғаның ортамен мақсаттарға  сай 

ӛзара қарым-катынасы болып табылады. Әлеуметгік тәрбие – ӛзіне тән әдістер арқылы, 

сонымен  қатар  экономикалық  саяси,  қҧқықтық  идеалды  қалыптастыратын  тәрбие 

кеңістігі екенін бҥгінгі педагогтық қауым мойындауда [5]. 

 

ӘДЕБИЕТТЕР 



1.

 

Асылбекова М.П.Балалар ҥйінде оқу-тәрбие процесін ҧйымдастырудың әдістемесі. 



Оқу-әдістемелік қҧрал. – Астана, 2007. – 117 б. 

2.

 



Войтенко  Т.П.  Дети-сироты  как  объект  социально-психологическойработы.  – 

Благовещенск, 2000. 

3.

 

Грановская Р.М. Психологическая защита. М, 2007. 



4.

 

Дементьева  И.Ф.  Социально  психологические  особенности  детей-сирот  и  детей, 

оставшихся без попечения родителей. – М.: Наука, 1991 

5.

 



Зубайраева З.А.Жетім балаларды әлеуметтендіру  //Әдістемелік қҧрал. – Шымкент: 

Жебе,  2007. – 37 б.(С.Ж.Піралиевпен, Р.Р.Масыровамен авторлық бірлестікте). 

 

       ӘОЖ 317.2 

 

ОЙЫННЫҢ КОРРЕКЦИЯЛЫҚ МҤМКІНДІКТЕРІ МЕН БАЛА ӚМІРІНДЕГІ 

ЭМОЦИОНАЛДЫ МАҢЫЗЫ 

 

Капенова А.А., п.ғ.к., доцент 

І.Жансүгіров атындағы ЖМУ, Талдықорған қаласы, 

kapenova@list.ru

   

 

 

Мақалада  ойынның  жетекші  әрекет  ретіндегі  психологиялық-педагогикалық 

мәселелері,    коррекциялық  мүмкіндіктері  мен  баланың  тұлға  болып  қалыптасуындағы 

эмоционалды маңызы қарастырылады. 

В данной статье рассматриваются проблемы формирования и развития детской игры, 

психолого-педагогические  возможности  игры  в  развитии  детей.  Даны  основные 

характеристики видов игры, структуры игры и игровых отношений. Особое внимание уделено 

коррекционным  возможностям  игры,  эмоциональному  значению  игровой  деятельности  в 

жизни ребенка. 

This  article  discusses  the  problems  of  formation  and  development  of  child's  play,  psycho-

pedagogical features of the game in the development of children. 

Тірек  сөздер:  психологиялық  ойын-жаттығулар,  рефлексия,  символды  ойындар, 

ережелі ойындар 

 

Әр  тҥрлі  уақытта  ғалымдар  баланың  психикалық  әлемінің  ӛзгешелігін  тҥсінуге 



тырысып, әрдайым ойын проблемасына зер салды. Адам ӛмірінің жағымды кезеңі ойын 

әрекетімен  байланысты.  Себебі  неде?  Бала  ӛміріндегі  ойынның  маңызы  қандай? 

Балалар  ойыны,  оның  мазмҧны,  тарихы  және  мәні  –  балалар  психологиясының 

басымды  (приоритет)  проблемаларының  бірі  болып  табылады.  Кӛпдеңгейлі, 

ҧйымдастыруы кҥрделі іс-әрекет ретінде ойын – тҥрлі саладағы мамандар назарында. 


     

 

 



52 

 

І.Жансҥгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1 / 2014     



 

Ойын  -  бҧл  адамның  мінез-қҧлқын  ӛзі  басқаруымен  анықталатын  қоғамдық 

тәжірибені  қалыптастыруға  арналған  жағдаяттар  негізіндегі  іс-  әрекеттің  бір  тҥрі. 

«Ойын» сӛзі мағынасының тҥп–тӛркіні қуаныш, әзілге сәйкес  келеді. Ойын әрекеті:  

-әлемді тануда, ой-ӛрісінің, тілінің дамуында;  

-адами тәртіптердің тәжірибесін игеруде;  

-әлеуметтік қарым-қатынасты қалыптастыруда;  

-дене дамуында ерекше рӛл атқарады. Осы ретте, БҦҦ ойын әрекетін  баланың табиғи 

дамуына қажет әмбебап бала қҧқығы ретінде қабылдаған болатын.                              

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        

 

Психологиялық  ойын-жаттығулар  адамның  ҥйреншікті,  қалыпты  жағдайда 



кӛрсете  бермейтін  қабілет,  тәртібі,  ӛзіндік  кҥші,  шығармашылық  қабілет, 

интеллектуалды  ресурс  және  қарым-қатынас  іскерлігін  дамытады.  Ойын-жаттығулар 

барысында қатысушы әлеуметтік маскасын шешіп, ӛзін еркін, шынайы сезініп, «Мен» 

бейнесі арқылы «балалыққа саяхат» жасайды.

  

Психологиялық  ойын  -  жаттығулар  баланың  жан  дҥниесінің,  рухани  жай  - 



кҥйінің  ҥйлесімді  дамуына  ықпал  етеді.  Қоршаған  адамдармен  қарым  -  қатынас 

жасауда қиындық кӛретiн балалар, ҧжымға бейiмделуiнде, бiлiмдi меңгеруде кедергiлер 

сезінеді.  

Педагогикалық мҥмкіндіктеріне сәйкес ойын: 

1. Білім беретін ойындар; 

2. Тәрбиелік ойындар

3. Дамытушы ойындар; 

4. Жеке тҧлғаны әлеуметтендіретін ойындар; 

5. Диагностикалық ойындар, деп тҥрленеді. 

Баланы  оқуға  қызықтыру  және  дамыту  мақсатында  танымдық  іс  -  әрекетін 

қалыптастыру  мақсатында  сабақ  алдында,  ашықтық,  сенiмдiлiк  деңгейiн, 

эмоционалдық  еркiндiктi,  топта  бiрлік  орнатуға  жағдай  жасайтын  психологиялық 

жаттығулар ӛткiзіп, оларды жҥргізу ерекшеліктерін ескеру керек. 

Ойын-жаттығулар жҥргізу ерекшеліктері: 

1.  Ойынға  қатысушылардың  мотивациясы  болуы  тиіс.  Психолог  немесе  жҥргізуші 

қатысушыларды қолдап, олардың кҥшті жақтарын ерекшелеп отыру керек. 

2.  Топтың  эмоционалды  ахуалын,  кӛңіл  кҥйін  бақылау.  Ойын  барысын,  динамикасын 

қадағалау, қажет жағдайда бәсекелестік жағдаяттар деңгейін қолдау. 

3. Әр ойын-жаттығулар соңында талдау жҥргізу, ӛмірмен байланыстыру.  

4. Мҥмкіндігіне қарай коррекция жҧмыстарын жҥргізу, ӛзіндік бағалауды дамыту. 

5.  Қатысушыларға  тҥрлі  рӛлдер  арқылы  «Мен»  бейнесін  ашуға  мҥмкіндік  беру,  ӛзін 

және ӛзгелерді қҧрметтеу. 

6. Ойынды қорытындылау. 

Американ  ғалымдары  Хартли  мен  Фрэнк  ойын  әрекеті  баланың  айналамен 

қатынас  орнататын  «ӛзіндік  тілі»  деп  сипаттай  келе,  ойынның  атқаратын  бірнеші 

қызметін кӛрсетті: 

1.  Ойынның  еліктеушілік  қызметі  барасында  бала  ӛзін  болып  жатқан  оқиғаның  бір 

қҧрамдас бӛлшегі ретінде сезінеді. 



2.  Ойынның  рӛлдік  қызметі  балаға  ӛз  тілек,  мҥддесін  қанағаттандыруға  мҥмкіндік 

береді. 


3. Ойынның эмоционалды қызметі барысында бала тҥрлі сезім, кҥй кешеді(қуаныш, 

импульс, адреналин). 



4. Ойынның дамытушылық қызметі (аргессия, «Мен» бейнесі). 

5. Ойынның мәселені шешу қызметі. 

6.  Ойынның  ҧлтаралық  қатынас  қызметі.  Ойын  –  балаға  жалпы  адамзаттық 

қҧндылықтарды, тҥрлі ҧлт ӛкілдерінің мәдениетін игеруге мҥмкіндік туғызады. 



     

 

 



53 

 

І.Жансҥгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1 / 2014     



 

7.  Ойынның  емдік  қызметі  –  баланың  қарым-қатынаста,  оқуда,  мінез-қҧлқында 

туындайтын  әр  тҥрлі  қиындықтарды  жеңу  қҧралы  ретінде  қолданылуымен  тҥсініледі. 

Ойынның  мҧндай  қызметін  Д.Б.Эльконин  аса  жоғары  бағалайды.  Д.Б.Эльконин  ойын 

барысында  балалық  эгоцентризм  байқалатынын  айтып  кеткен.  Мәдени  зерттеулер 

авторы  нидерландылық И.Хейзинг ойын мәдениеттің аса жетістігі әрі алғышарты деп 

сипатап, оның бірнеше белгілерін кӛрсеткен: 

1. Ойын мазмҧны, уақыты, ӛтетін орны. 

2. Ойын ережелерін ерікті орындау. 

3. Ойын ережелерін сақтау. 

4. Материалды пайда болмауы. 

Әлеуметтену  нәтижесінде  адамдар  белгілі  бір  білімдерді,  қҧндылықтар  мен 

нормаларды  игеріп,  нақты  қоғамда,  әлеуметтік  топтар  мен  ҧйымдарда  ӛмір  сҥру 

тәжірибесін  жинақтайды  әрі  тҧлғаға,  сол  қоғамның  тең  қҧқылы  мҥшесіне  айналады. 

Ойын  барысында  баланың  әлеуметтену  ҥрдісі  де  жҥзеге  асады.  Сюжетті  -  рӛлді 

ойындарда  бала  ересектердің  ӛмірі  мен  іс-әрекетін  қайталайды.  Олардың  қарым-

қатынасын  кӛрсетеді, ҥлкендерге еліктей отырып, олар ӛзі рӛлін және ойын логикасын 

жасайды[1,2]..  

Ойын және де балаларды кішіпейілділікке, бауырмашылдыққа тәрбиелеп, сӛздік 

қорын кеңейтеді. 

Ойын  әрекетінің  қҧрылымына:  ойынның  мақсаты,  мотиві,  қҧралдары, 



жоспарланған әрекет және нәтиже жатады. Басқа да іс-әрекет сияқты ойын әрекетінде 

баланың  барлық  тҧлғасы:  оның  танымдық  психологиялық  ҥрдістері,  ерік  сапалары, 

сезімі  мен  эмоциясы,  қызығушылықтары  мен  қажеттіліктері  толығымен  қамтылады. 

Психологиялық  ойын-жаттығуларды  А.П.Ситников:  «оқу  мен  ойынның  ӛзара  бірлігі 

негізіндегі  білім  беруші  ойындар»  -  деп  тҥсіндіресе,  А.Н.Леонтьевтің  іс-әрекет 

теориясы,  Д.Б.Элькониннің  ойын  әрекетінің  онтогенез  теориясы,  Л.С.Выготскийдің 

мәдени-тарихи  даму  концепциясында  ойынның  негізгі  мотиві  «ересектерге  еліктеу» 

болып табылатынын айтады. 

Ойын тҥрлері оның мазмҧны, тәрбиелік және дамытушылық рӛліне байланысты 

жіктеледі.  Алғашқылардың  бірі  болып  ойын  классификациясын  П.Ф.Лесгафт  ашып, 

бала ойынын: қимылды, ережелі және имитациялы деп бӛлді

  

Ал,  К.Гросс  ойынды:  жекелей  және  әлеметтік  ойындар  деп,  кҥрделі  екі 

бағытта қарастырды. 

К.Гросс бойынша ойын тҥрлері 



І 

ІІ 

Жекелей ойындар 

Әлеуметтік ойындар 

1.  Қимыл  -  қозғалыс  мҥшелерін  дамытуға  арналған 

ойындар(жҥгіру,  секіру,  лақтыру  т.с.с).  Бҧл  ойындар 

барысында  бала  ептілік,  жылдамдық,  сенімділік  басқа  да 

кӛптеген сапаларды меңгереді. 

2.Сезім  мҥшелерін  дамытуға  арналған  ойындар.  Бала 

ойын арқылы кӛру, есту, сипап сезу әсерін алады. 



3.  Заттық  ойындар  бала  қиялын,  шығармашылығын 

дамытуға мҥмкіндік береді. 



4. Психикалық ҥрдістерді дамытуға арналған ойындар. 

1. Ойын-жарыстар 

2. 

Еліктеушілік 

ойындар 

3.  Рӛлдік  ойындар  (қыз 

баланың 


ана 

болып 


ойнауы) 

4. Әлеуметтік ойындар.   

 

Ал, Ж.Пиаже ойынды: ойын-жаттығулар, символды ойындар және ережелі 



ойындар  деп  ҥшке  бӛлген.  А.В.Запорожец,  А.П.Усовалар  ойынды  бала 

белсенділігімен  тікелей  байланыстыра  келе:  шығармашылық  ойын(қҧрылыс 

ойындары, драмалы ойындар), қимылды және дидакикалық ойындар деп жіктеген. 


     

 

 



54 

 

І.Жансҥгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1 / 2014     



 

 

З.М.Богуславская,  Е.О.Смирновалар  ойынды  ойын-ертеңгіліктер,  рөлдік 



ойындар, жарыс ойындар және ойын сабақтар деп бірнеше тҥрге бӛледі. 

С.Л.Новоселова бойынша ойын тҥрлері 





баланың бастамасымен жҥргізілетін ойын 

ересектер бастамасымен 

жҥргізілетін ойын 

ҧлттық, 

дәстҥрлі  

ойын 

-сюжетті-режиссерлі ойындар 



-тҥрлі  қҧралдар,  заттар,  ойыншықтармен 

ойналатын ойындар 

-дидактикалық ойындар 

-ережелі ойындар 

халық 

ойындары 



 

К.Оталора, Л.Ф.Обухова бойынша ойын тҥрлері 









Сюжеті жоқ кӛңіл 

кӛтеруге арналған 

ойын- ертеңгіліктер 

Сюжеті жоқ қимыл-

жаттығулар 

негізіндегі ойын- 

жаттығулар 

Сюжетті 

ойындар 


Еліктеуші 

ойындар 


Дәстҥрлі, 

ҧлттық 


ойындар 

 

Г.Крайг бойынша ойын тҥрлері 













Тҥйсік, сезім 

мҥшелерін 

дамытуға 

арналған 

сенсорлы ойын 

Дене тепе-теңдігі, 

координацияны 

дамытатын 

моторлы ойын 

Энергия қуатын 

шағаратын 

импульсті ойын 

Сӛздік 


ойындар 

Рӛлдік 


ойын 

Ережелі 


ойын 

 

 



Ойын  терапиясы  саласында  аса  мәнді  зерттеулер  жҥрізіп  жҥрген  К.О.Коннор 

ойынды бірнеше тҥрге жіктеді.



 

Ойын терапиясы – бала психикасын дәрісіз емдеу, кӛңіл 

-  кҥйіне,  ӛзіне,  қоршаған  ортаға  қарым  -  қатынасын  ӛзгерту,  пәнге  қызығушылығын 

арттыру,  іскерлік,  белсенділік  және  сӛздік  қоры  мен  тіл  байлығын  дамытудың  жолы, 

тиімді әдісі. Ойын терапиясы тҧлғаға рӛлдік ойындар негізінде ықпал ететін әдіс.   

 

К.О.Коннор бойынша ойын тҥрлері 







биологиялық 

ойындар 

тҧлғаішілік ойындар 

 

тҧлғалық ойындар 



социомәд

ени 


ойындар 

Қимыл-


қозғалыс ойын 

Баланың 


белсенді, 

зерттеушілік 

әрекеті 

барысында ойналатын ойын 

Бала бойында ынытмақтастық, 

жолдастық, 

бәсекелестік 

қасиеттерін дамытатын ойын 

Ҧлттық 

ойындар 


 

Ойын-жатығулар жҥргізілетін бӛлме баланың еркін отырып тҧруына жағдайды, 

алаңдататын  кедергілерден  аулақ  жабық  бӛлмеде  ӛтіледі.  Жҥргізуші  тарапынан  ақыл 

айту,  қорқыту,  бағалау,  тыйым  салу  рҧқсат  етілмейді.  Балаға  ӛздігінше  әрекет  жасау 

еркіндігі  кӛп  беріледі.  Тек  ойын  аяқталғанша  ойын  ӛтіліп  жатқан  болмеден  шығуға, 

бір-біріне дӛреклік әрекет жасауға тыйым салынады[3,4]. 

Ойын ӛтілу уақыты бала санына байланысты 35-50 минут. Бір топтағы бала саны 

15-тен аспау қажет. Баланың ӛз белсенділігі  басым болуына жағдай жасалады. Алайда, 

кӛмек кӛрсету тағы басқа рҧқсат етілмейді.  


     

 

 



55 

 

І.Жансҥгіров атындағы  ЖМУ  ХАБАРШЫСЫ   № 1 / 2014     



 

Ойын  –  жаттығулар  тҥрлі  таным  ҥрдістерін  дамытып,  икемділікті  еріктік 

ауытқуларды қалпына келтіру ҥшін пайдаланады. Рефлексия кезінде бала ойынын ӛзіне 

алған әсерін қысқаша ғана айту арқылы сол сәттегі ӛз кҥйін анық тани білуге ҥйретеді. 

Осылайша,  ойын  –  бала  тәртібі  мен  мінез-қҧлқы  дамуында  коррекциялық 

мҥмкіндіктерге ие және бала ӛмірінде эмоционалды маңызды қҧрал ретінде де белгілі. 



 

ӘДЕБИЕТТЕР 

1. Авдулова Т.П Психология игры: современный подход., Уч пос. -М.: 2009. 208с 

2. Прихожан А.М. Психокоррекционная работа с тревожными детьми. В кн.: Активные 

методы в работе школьного психолога /Под ред. И.В. Дубровиной. - М., 1999., 180с 

4.  Эмоциональные  нарушения  в  детском  возрасте  и  их  коррекция  /В.В.  Лебединский, 

О.С. Никольская, Е.Р. Баенская, М.М. Либлинг. М., 2002., 128с 

4. Biehler R., Snowmen I. Psychologe Applied to teaching. - Boston, 1999 

5. Как научить ребенка слушать взрослого (советы для родителей). - М.: 2005. 204с 

 

       ӘОЖ 822. 159.9 



 

БОЛАШАҚ МҦҒАЛІМДЕРДІ БҦҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТ ҚҦРАЛДАРЫ 

АРҚЫЛЫ ТӘРБИЛЕУ 

 

Наубаева Х. Т., пс.ғ.д.,профессор,   

Қҧдысқызы Ж., магистрант  

І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті, Талдықорған 

қаласы, 

Zhuldyz_xing@mail.ru 

 

 Бұл  мақалада  білім  беру  жүйесінің  басты  міндеті  ұлттық  және  азаматтық 

құндылықтар, ғылым мен тәжірибе жетістіктері негізінде болашақ мамандарды дамытуға 

және  кәсіби  шыңдауға  бағытталған  білімді  алу  үшін  қажетті  жағдайлар  жасау  туралы 

жазылған. 

В этой статье главная задача образований национальной и гражданской ценностей, на 

основе достижений опыта и науки формировать, развивать и профессионального навыки. 

In  this  article,  the  main  task  of  the  national  entities  and  civil  values,  based  on  the 

achievements of science and experience to shape, develop and professional skiils. 

Кілт  сөзі:  медиабілім,  коммуникативті,  бұқаралық,  идеология,  рекретивті, 

жаһандану, интегратив, психика.  

 

Болашақ ҧрпақтың білім алуы мен тәрбиесі, оның дамуы қашанда аса маңызды 

мәселелердің  бірі  болса,    жаңа  ғасырға  енген  қазіргі  кезеңде  жоғары  технологиялық 

ақпараттық  қоғамның  мҥмкіндіктерін  пайдалана  отырып  білім  мен  тәрбие  беру 

кӛзделіп  отыр.  Ӛйткені,  қоғамның  қай  саласында  болсын  жаңа  технологияға  кеңінен 

мән  беру  ӛмірдің  ӛзі  талап  етіп  отырған  мәселе,  олай  болса  қандай  да  жаңалықты 

қабылдауға  бейім  және  оларды  меңгеруге  дайын  жастардың  жаңа  технологияларға 

лайықталған  білім  мен  тәрбие  алуына  ерекше  кӛңіл  бӛлу  заңдылық.  Осы  орайда 

жастардың  қазіргі  қоғамдағы  орны  және  ҧлттық  қҧндылықтардың  сақталуы  мен 

тәрбиенің  маңызы  жайында  еліміздің  Президенті  Қазақстан  жастарының  І  съезінде 

сӛйлеген сӛзінде ӛте маңызды әрі  кӛкейкесті  мәселені  кӛтерді.  Н.Ә.Назарбаев  аталған 

кездесуде: «Жастардың бойында қҧндылықтардың дҧрыс жҥйесін қалыптастыру керек, 

оның  негізінде  еңбексҥйгіштік,  ар-намыс,  парасаттылық,  ӛзін-ӛзі  тҧрақты  жетілдіруге 

ҧмтылыс  және  оқу,  тәртіп  сияқты  қасиеттер  жатқаны  жӛн»  деп  қазіргі  жастардың 



бойында  аса  қажетті  қҧндылықтарды  тәрбиелеуді  одан  әрі  жетілдіру  керектігін  және 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал