Жалпы, Марченко мырза осы айтқанымен аяқастынан жаңалық



жүктеу 0.64 Mb.

бет3/6
Дата09.09.2017
өлшемі0.64 Mb.
1   2   3   4   5   6

www.alashainasy.kz

4

e-mail: info@alashainasy.kz

жерiне басып кiрдi. Нидерланды жеңiлген соң

немістердің 1200 танкпен жаб дық талған ең 

қуатты бөлiмдері шекарада тұр  ған ағылшын-

француз әскерлерiне қарсы шабуыл бас тады. 

Қоршауға түсуден бұрын ағылшын-фран цуз 

әскерлерiнiң көп бөлiгi Англияға кетiп үлгер дi.

Осыдан кейін немiс әскерлерi Мажино 

шебiне шабуыл жасай бастады. Бұл жерде 

күш тең емес едi. 65 француз дивизиясына 

қарсы 124 немiс дивизиясы қойылды. 

10 маусымда Италия да Германияның жағында 

соғысқа кiрiстi. Францияның жағдайы әбден 

нашарлады. 14 маусымда немiс әс керлерi 

Парижге келiп кiрдi. Франция үкiметiнiң жаңа 

басшысы маршал Петен уақытша бiтiм жасауды 

ұсынды. 1918 жылы Германияның жеңiлгендiгi 

туралы бiтiмге қол қойған маршал Фоштың 

вагонын музейге айналдырған болатын, 

Гитлердің талабымен бiтiм шартына қол қою 

рәсімі сол вагонда жүргізілді. 



ЧЕРЧИЛЛЬДІҢ БҰРЫНҒЫ ОДАҚТАСЫНА 

ҚАРСЫ СОҚҚЫСЫ НЕМЕСЕ «АНГЛИЯ ҮШІН 

ШАЙҚАС»

1940 жылдың жазында Европада Гер-

манияға қарсылық көрсетуiн тоқтатпаған 

жалғыз Англия болды. Сол жылы 3 шілдеде 

екінші дүниежүзілік соғыс тарихындағы бір 

кереғар, таңғажайып оқиға – сонау На по-

леонның жорықтарынан бері өзара со ғыспаған, 

ал дүниежүзілік соғыстар кезін де үнемі одақ-

тастар болған Франция мен Англияның соғыс-

теңіз күштері арасындағы қақ тығыс болды. 

Жерорта теңізінде тұрған фран цуз әскери 

кемелеріне ағылшын фло тының ең қуатты 

кемелері барлық зең біректерінен оқ жаудырды. 

Бұл әрекет фран 

цуздардың ашу-ызасын 

тудырды, Гитлер масайрап, қуанышқа кенелді, 

ал Еуропа елдерінің көпшілігі қатты наразы 

болды. Француз кемелеріне шабуыл жасау 

туралы бұйрықты Уинстон Черчилльдің өзі 

берген еді. Бұны Черчилль Англияны құтқарып 

қалу үшін айрықша қажетті шара деп есептеді. 

Өйткені Франция жеңілгендігін мойындаған 

келісімге қол қояр қарсаңда Черчилль француз 

флотын жауға бермеу, оны мүмкіндігінше 

немістер басып алмаған ауданға аттандыру 

туралы ұсыныс жасады. Алайда Францияның 

басшылары Англия көп ұзамай-ақ жеңіледі 

де, француз фло ты немістердің қолына түседі 

деген оймен бұл ұсынысқа мүлде мән берген 

жоқ. Немістер француз флотын Англияға 

қарсы пайдалануы мүмкін еді. Сонымен қатар 

Германияның жағында Италияның флоты 

болды. Жапония ол кезде соғысқа кіріскен жоқ, 

бірақ оның Германияның жағында болатыны 

белгілі еді. Осындай жағдайда француз флоты 

да немістердің қолына түссе, аралда жатқан 

ел Англияның жағдайы мүшкіл болары айдан 

анық-ты. 22 маусымдағы бітім шарты бойынша 

фран цуздардың флоты Германияның және 

Италияның бақылауымен қарусыз дандырылуға 

тиісті болды. Ал Гитлердің қуаты жөнінен 

әлемде 4-орында тұрған фран цуз флотын 

қа ру сыздандырмай,  Ан глияға  қарсы  соғыста 

пайдалану туралы шешім қабылдамасына 

кім кепіл? Әрине, Гитлер мұндай шешім қа-

был дағысы келсе, ешкімнен әсіресе жеңілген 

Фран ция үкіме тінен рұқсат сұрамас еді. Англия 

үшін ең қауіпті болған  Алжирдің солтүстік жа-

ға  лауында тұрған адмирал  Жансуль бас қарған 

ірі кемелер тобы еді. Ағылшын үкі меті 2 шілдеде 

Жансульға  бірнеше ұсы ныстар  жасады: фран-

цуз кемелерін ағыл шын порттарына апарып, 

соғысты жалғастыра беру; флотты Францияның 

алысырақ жатқан иеліктерінің біріне алып кету; 

экипажды қауіпсіз жерге алып кетіп, кемелерді 

суға батыру. Адмирал Жансуль ұсыныстардың 

бірде-біреуін қабылдамады. Черчилль фран-

цуз кемелеріне оқ ату туралы ұсыныс жаса-

ған да, ағылшын вице-адмиралы Джеймс 

Сом мерсвилл және басқа қолбасшылар қатты 

шо шып, қобалжыды. Алайда Черчилль өз 

ойы нан қайтпады. Ағыл шындар адмирал 

Жан сульға: «Біз же ңіс ке жеткенше соғысамыз, 

ж е ңіске жететінімізге сенеміз, Франция одақ-

та сымыз екенін еш уақытта ұмытпаймыз. Жау-

ды жеңген соң, Францияның жерін және 

ұлы лығын қалпына келтіреміз», – деген хат 

жіберді. Алайда Жансуль соңғы минуттарға 

дейін ағылшындардың ұсыныстарын қай та-

рып тастаумен болды. Күрделі сәтте дұрыс 

ше шім қабылдамай, француздарды отқа сал-

ғаны үшін Жансульді айыптау керек пе, әлде 

басқыншы мемлекеттер одағына қарсы жалғыз 

өзі соғысып жатқан Англияның болашағын 

ойлаған Черчилль кінәлі ме? Қалай болғанда 

да, осыдан кейін Гитлер француз флотын 

Анг лияға қарсы пайдалана алмады. 

Англияға қарсы соғысты Германияның 

әс  кери-әуе күштерi жүргiздi. Немiстер сол-

түстiк Францияға 2500-ге жуық ұшақтар 

алып келiп, Англияны жаппай бомбалауды 

бас тады. Бұл – екiншi дүниежүзiлiк соғыс 

барысындағы әуедегi ең iрi шайқастардың бiрi 

«Англия үшiн шайқастың» басталуы еді. 1940 

жылдың тамызынан қазанға де йiн созылған 

шайқас барысында Германия 1110 ұшақтан, 

ал Англия 350 ұшақтан айы рыл ды. Алайда 

Ан глия  тізе  бүкпеді.  Ағыл  шын  үкiметiнiң  жа-

ңа  басшысы  У.Чер   -

чилль  Гер ма  нияға 

қарсы  со ғысты  же  -

ң i с   ке   ж е т   ке н   ш е 

жүр гiземiз деп мә-

лiмдедi. Ол уәд есін 

орын да ды... 

 

Гүлжауһар 



КӨКЕБАЕВА, 

тарих ғылымы-

ның докторы, Әл-

Фараби атындағы 

ҚазҰУ-дың 

профессоры

ЖЕҢІСТІҢ 65 ЖЫЛДЫҒЫНА 59 КҮН ҚАЛДЫ



Еуропада соғыс өрті 

қалай тұтанды?

 

? Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ



Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Төлем қабілетім қайта бағалана ма?

Жарамсыз болған жеке куәлікті қалай ауыстырамын?

Мен Тұрғын-үй құрылыс жинақ банкінде есеп ашқанмын. 

6 жылдан соң 3 миллион теңге несие алуыма болады. Ресми 

жалақым – 50 мың теңге. Несие рәсімделер кезде, менің 

төлем қабілетім қайта бағалана ма?

 Гүлзия, Астана

Бұл сауалдың жауабын Тұр-

ғын-үй құрылыс жинақ банкі 

сай тынан таптық. Келісілген со-

маның 50 пайызын жинаған 

соң, несие рәсімделер алдында 

төлем қабілетіңізді растайсыз. 

6 ай мерзімдегі жалақыңыз ту-

ра 

 

лы анықтама әкелесіз. Оған 



жи 

нақтаушы зейнетақы қо 

ры-

ның мөрі басылып, өкілетті тұл-



ға 

сы қол қойған болуы тиіс. 

Осы және өзге құжаттар не 

гі-


зін де төлем қабілетіңіз сарап та -

лады. Жалақыңыз жеткіліксіз деп 

танылса, екі танысыңызды қа  рыз-

гер ретінде тартуыңызға болады. 



Дәм-тұзымыз жараспай, таяуда сот арқылы әйеліммен 

ажырастым. Сот ісімен жүргенде, жасым 45-ке толып, 

жеке куәлігім жарамсыз болып қалыпты. АҚАЖ бөлімінен 

ажырасқандығым туралы анықтама алайын десем, «жеке 

куәлігіңіздің жарамдылық уақыты біткен, сондықтан сізге 

анықтама бере алмаймыз» дейді. Ал енді жеке куәлігімді 

ауыстырайын десем, ондағылар «ажырасқандығыңыз туралы 

анықтама әкеліңіз» дейді. Қолымда соттың шешімі бар. Бірақ 

оны қабылдамай отыр. Енді бұл мәселені қалай шешуге болады?

 Замир ҚҰДИЯРОВ, Алматы облысы 

Әділет департаменті маманда-

ры 

ның мәліметіне қарағанда, 



Қа 

зақстан Республикасы Үкіметі 

2000 жылы 12 шілдеде бекіткен 

№1063-Қаулысы негізінде Қа 

-

зақстан Республикасы тұрғын-



да рын құжаттандыру және тір кеу 

ережесінің 25-пунктіне сәй 

кес, 

Қазақстан Республикасы азама-



ты ның жеке куәлігі жоғалғанда не 

болмаса жарамсыз болып қалған 

жағдайда, үш айлық мерзіммен 

уа 


қытша жеке куәлік беріледі. 

Сондықтан сіз уақытша жеке 

куәлік алу үшін жергілікті Халыққа 

қызмет көрсету орталығына тиесілі 

құжаттарыңызды тапсыруыңыз 

керек. Уақытша куәлік алған 

нан 

соң, АҚАЖ бөлімінен ажырас қан -



дығыңыз туралы анықтама ала сыз.

СҰХБАТ


Сарыптан сақ болыңыз 

 – Ақылбек аға, көктем 



келісімен малдың төлдеу 

науқаны басталуымен қатар, 

сарып ауруының белең 

алатыны белгілі. Жалпы, 

сарып – қандай ауру?

– Сарып немесе сал ауруы 

(бру цел лез) – адамдарға ауру 

малдан жұғатын, адам денесінің 

буын, жүйке, жыныс мү шелерінің 

зақымдануына әкеліп со ға тын 

аса қауіпті жұқпалы аурулардың 

бірі. 


Ауру қоздырғышы (бруцелла 

мик 


робы) сыртқы ортаның 

әсеріне өте шыдамды келеді: сүт 

өнімдерінде 25 күнге дейін сақ-

талып, мал терісінде – 3-4 ай, 

суда – 5 ай, топырақта 2-3 ай 

өмір сүрсе, салқын жер де ұзақ 

сақ  талады.  Ауру  малдардың 

ішін  де гі ең қауіптісі – уақ мал 

(қой мен ешкі), өткен жылы 

ауыр ған адамдардың 66,7 па-

йызы ауруды уақ малдарды ба-

ғып-қағу кезінде жұқтырған. 

Ауру қоздыр ғыштары сыртқы 

ор таға  ауырған  мал дар дың  те-

зегі, қиы, зәрі, шуы тағы бас-

қалар  арқылы  бө лі ніп  тарайды. 



– Елімізде бұл індетпен 

байланысты эпидемио ло-

гия  лық  жағдай  қалай? 

Жалпы, ауру жұқтыруға не 

себеп?

Республикамызда жылына 

2000-нан астам адам сарыппен 

ауы рады, оның 12 пайыздан ас-

тамы – жасы 14-ке толмаған ба-

лалар. 


Өкінішке қарай, соңғы кезде 

ауыл дық елді мекендерде адам-

дар дың тобымен ауруы орын 

алуда. Өткен 2009 жылы рес-

публикамыздың бес облысының 

23 елді мекенінде 197 адам то-

бымен  ауыр д ы. 

2009 жылы сарыппен ауыр-

ған адам 

дар 


дың 86 пайызы 

ауыл тұрғындары бол са, оның 

ішін де 60 пайызы мал шаруашы-

лықтары сарып ауруынан «таза» 

деп есептелетін елді мекендерде 

орын алды.

Жекеменшік мал ұстайтын 

шаруашы лықтар мен ел ара сын-

да мал дәрігерлерінің қызметін 

қа жетсінбеу, ауырған мал санын 

жасыру, мал дәрігеріне көрсетпей 

сойып, пайдалану ауру жұқ-

тыруға себеп болып отыр. 

– Шынында да, ауылдағы 

ағайынның сақтық шара-

ларына құлақ аса бермейтіні 

бар. Алайда ауру жұқтырған 

адам алдын ала емдік 

шараларын жасау үшін ауру 

жұқтырғанын қалай білуіне 

болады? Аурудың негізгі 

белгілері қандай? 

– Ауру қоздырғыштары адам 

денесіне әсіресе мал төлдету, 

оны бағып-қағу, ауру малды 

сою, жіліктеу немесе жүнін қырқу 

ке  зін де тері арқылы енеді. Ал 

күн 

делікті тұрмыста ауырған 



малдың қайнатылмаған сүтін 

ішкенде, сол сүттен дайындалған 

қай  мақ, сарымай, ірімшік, шала 

пісірілген ет тағамдарын пайда-

ланғанда, жұғады. Сол сияқты 

ауылды жерлерде отын ретінде 

мал тезегін дайындау кезінде 

жұғуы да мүмкін.

Сарып ауруының негізгі бел-

гілері ауру жұқтырғаннан кейін 

7-30 күн өткен соң біліне бас-

тайды: адам өзінің тез шаршап, 

та маққа зауқы соқпай, басы 

ауырып, делсал болып, бойының 

ауыр тартқанын сезеді. Емдел-

меген жағдайда ауру күшейіп, 

науқастың дене қызуы 38-39 

градусқа дейін көтеріліп, қол-

аяғы сырқырап, белі ауырып, 

түнге қарай малшынып терлеп, 

ұйқысы бұзылып, мойын, қолтық 

асты,  ша  бының  бездері  ісіп  ауы-

ра ды.  Дәрігер лер ге  көрінбей, 

өзінше емделген жағдайда ауру 

со зылмалы түрге айналып, нау-

қас адамның белі шойырылып, 

қол-аяқ буын дары ісіп, қозғалт-

пай ауырып, әрең бүгі ле ді. Буын-

буындарға сары су толып, бу ы н-

дардың қалыпты түрі өзгереді. 

Ауру 2-3 жылдан көп жылға де-

йін созылып, кейбі реу лер жұ-

мыс қа жарамай, сал, мүгедек 

бо  лып  қалуы  ықтимал. 



– Ал малдың ауру екен-

дігін сырттай аңғаруға бола 

ма? Көзге ұрып тұратын 

қандай белгілері бар? 

– Ең сырт көзге байқалатын 

белгілері: малдың ақсап жүруі, 

аяқ буындарының ісі нуі, көбінесе 

саулық малдың желінінде ісік 

пайда болуы, іш тастауы, еркек 

мал дар дың  (бұқалар,  қошқар-

лар, текелер т.б.) енінің ұлғаюы 

сияқты  өзгерістер  байқал ған да, 

мал иелері міндетті түрде жыл-

дам мал дәрі геріне хаба рлауы 

керек.


 – Ауырған малды анық-

тағаннан кейін ауру жұқ-

тырмау үшін не істеу керек? 

Сарыптан сақтану жолдары 

қандай? 

– Сақтану шараларын ауру-

дың көзі болып табылатын се-

бептерді жоюдан бастаған жөн. 

Ол үшін жекеменшік мал иелері 

мен шағын шаруашылық басшы-

ла ры, жергілікті әкімдер мен мал 

дә рігерлері бірлесіп, қожалық-

тағы немесе жекеменшік тегі бар-

лық мал басын түгелдей есепке 

алып, уақтысында ауру-сауын 

тек серіп, сарыпқа және де басқа 

қа уіпті ауруларға қарсы егу жұ-

мысын жүргізуі керек. Ауруы 

анық 

талған малды мал дә-



рігерімен ақыл дасып, көп ұзат-

пай (бекітілген Ереже бо йын ша 

бес күн ішінде) сойып, өңдейтін 

ар  найы  орындарға  тапсыруы 

керек. 

 Ауру малды өзге малдан 



бөлектеп, іш тастаған малдың 

төлін, шуын арнайы құ рал дар-

мен немесе айырмен, күрекпен 

алып, мал төлдеген жердің 

сабан-шөбін, топырағымен қоса 

алып, қорадан аулақ жерге апа-

рып, иттер қазып ала алмайтын-

дай етіп, 1-1,5 метрдей терең-

дік ке көміп тас тау керек. Ауру 

малды бағып-қағушылар үстінде 

арнайы санитарлық киімдер: 

халат, резіңке етік пен қолғап, 

ал дына су өтпейтін алжапқыш 

байлап, жұмыс істесе өте жөн. 

Қолды жиі сабындап жуып жүру-

дің де маңызы өте зор. Мал алу 

немесе сату ке зін де мал дәрі ге-

ріне көрсетіп, малдың сау лығы 

туралы анықтама алу керек.

Ауру малдар бағылатын қо-

рада темекі тартуға, тамақтануға, 

де 


малыс жасауға болмайды. 

Жаңа туған төлді үйге кіргізудің 

де қажеті жоқ, себебі үйдегі сә-

биге, бала лар ға, отбасы мүше-

ле ріне ауру жұғуы мүм кін. Мал 

немесе малдың еті мен сүтін са-

тып алғанда, сатушылардан мал-

дың сау лығы туралы мал дәрі-

герінің анықта масын талап еті-

ңіздер.


Орындалуы қарапайым 

ғана, жоғарыда көрсетілген 

ереже лерді  мұқият  орын да-

саңыздар, тек сарып емес, 

малдан жұғатын көптеген басқа 

да аса қауіпті ауру лардан аулақ 

боласыздар.

Әр жылы көктем келіп, мал төлдеу науқаны 

басталған шақта төрт түлік малдан адамға 

жұғатын аса қауіпті аурудың бірі – сарып 

(бруцеллез)  белең  алады.  Мал  шаруашы лы   ғымен 

айналысатын адам дарға сарыптан қалай сақтану 

керектігі жайлы мағлұ мат тар беру мақсатында

Республикалық  сани тар  лық-эпидемиология лық 

ста н сы  сы ның  аса  қа уіпті  аурулар  бөлімінің 

меңгерушісі Ақылбек МЫР ЗА БЕКОВКЕ бірнеше сауал 

қойған едік.

ЕСКЕРТУ: 

Ал ауру малды қолда ұстап, мал дәрігерлеріне 

хабарламай сойып немесе сүті мен етін саудаға 

салмаңыздар. Сарып – адам өміріне қатерлі ауру.

ЕСКЕРТУ: 

Ал ауру малды қолда ұстап, мал дәрігерлеріне 

хабарламай сойып немесе сүті мен етін саудаға 

салмаңыздар. Сарып – адам өміріне қатерлі ауру.

Сұхбаттасқан  Қалдар КӨМЕКБАЕВ

ҚОҒАМ


Қанша заман өтсе де, қанша жүйе ауысса да, екінші дүниежүзілік соғысқа 

қатысқан ардагер аталарымыздың даңқты ерлік шежіресі кейінгі ұрпақ 

жадынан көмескіленбек емес. Тарих сан мәрте қайта жазылар, бірақ ерлік 

еш уақытта ұмытылмайды. Күркіреп өткен сұрапыл соғыс тақырыбы аз 

зерттелген жоқ. Дегенмен екінші дүниежүзілік соғыстың ақтаңдақтары әлі 

талай тарих парақтарын аша түсері даусыз. Биыл Ұлы Отан соғысының 65 

жылдығына орай «Алаш айнасы» республикалық газеті соғыс тақырыбына 

арналған зерттеуші-ғалым қаламынан туған тың дерек, соны ізденістерге 

толы мақалалар топтамасын оқырманға ұсынуды ұйғарып отыр.

ПОЛЬША ҚАЛАЙ ЖАУЛАП АЛЫНДЫ?

Біз үшін зұлмат соғыс 1941жылы бас тал са, 

ал Еуропа халықтары соғыс қасіретін одан екі 

жыл бұрын бастан өткере бастаған еді. 1939 

жылы нацистік Германия Польшадан Гданск 

(Данциг) дәлізін беруді талап етіп, бұл елге 

қоқан-лоқы жасай бастады. Ан глия Польшаның 

1919 жылғы Париж бі тім конференциясында 

белгіленген шека ра ларын өзгертуге жол 

бермейтіндігін ха бар лап, Гитлердің енді 

көздеген жерін дип ломатиялық жолмен тартып 

алу үмітін үзді. Осыдан кейін 1939 жылы 

тамыздың соң ғы аптасында нацистер Польшаға 

қарсы бір қатар арандату әрекеттерін жасады. 

25-26 тамызда неміс офицері бастаған бір топ 

қарулы адам Цешиндік Силезиядағы Мос ты 

стансысына шабуыл жасады. По ляк әскерлері 

бұл шабуылды қайтарып тас та ды. 29 тамызда 

Тарновтағы теміржол вок  залында неміс бөлімі 

бомба жарып, 35 адам жараланып, 21 адам 

қаза тапты. Осы лайша Германия соғыс ашу үшін 

қандай да бір сылтау іздей бастады. 31 тамызда 

СС штур мбанфюрері Альфред Хельмут Науйокс 

не міс түрмелерінде отырған қылмыскерлер 

то бын Силезияға жеткізуге тапсырма алды. 

Мұн да оларға поляк әскери киімін кигізіп, 

Гляй вице (Гливице) радиостансысына әкелді, 

ра диодан пистолеттердің атысының дыбысы 

бе ріл ді, одан кейін «шабуылшылар тобын» СС 

бө лімдері жаппай қырып тас тады. Осылайша 

«поляк әскерлері ша буылының» жалған көрінісі 

жасалды. Үшінші Рейхтің барлық радиолары 

поляктар түн қараңғылығын жамылып, 

Гляйвицтегі радиостансыға шабуыл жасады 

деп жар салды. Соғыс аяқталғаннан ке йін 

Нюрнберг сот процесінде АҚШ-тың өкі лі куәгер 

А.Х.Науйокстің қолы қойылған жаз баша куәлікті 

оқып беріп, айыптау құжаттарына қосуды 

өтінді. Бұл куәлікте осы жерде сипатталып 

отырған Гляйвиц оқиғасы суреттелген еді. 1939 

жылы 1 қыркүйекте Германия Польшаға соғыс 

жарияламастан шабуыл жасады. 3 қыркүйекте 

Ұлыбритания мен Франция Польшамен 

одақтастық мiндеттерiн орындау мақсатымен 

Герма ния ға соғыс жариялады. Осылайша 

екiншi дү ниежүзiлiк соғыс басталды. 

Немістер 1,85 миллион адамнан тұратын 

44 жаяу әскер дивизиясын, 4 моторланған 

ди визияны, 7 бронетанк дивизиясын, 4 же-

ңіл қаруланған дивизиясын және 1 атты әс-

кер дивизиясын әкелді, оларда 2800 танк, 

10000 зеңбірек, 2100 ұшақ болды. Поляктар 

олар ға қарсы 1 миллиондық әскер, 880 танк, 

4300 зеңбірек, 400-ге жуық ұшақпен қас-

қайып тұрды. Күш, әрине, тең емес еді. Ше-

карада ауыр шайқастар болды. 1939 жы лы 

8 қыркүйекте немістер Варшаваға ке ліп жетіп, 

поляктармен арадағы қырғын шай қастардан 

кейін, келесі күні Варшаваны қоршап алды. 1939 

жылы 9 қыркүйекте Молотов Германияның 

елшiсi Шуленбургке телефон соғып: «Герман 

әскерлерiнiң Вар ша ваға кiргенi туралы 

хабарыңызды алдым. Гер ман империясының 

үкiметiне менiң құттықтауымды және сәлемiмдi 

жеткiзiңiз», – дедi. Неміс ұшақтары бүкіл 

қалаларды, те мір жолдарды, ғимараттарды 

бомбалап, бей біт халық пен босқындарды 

қырып жатты. Ал Ұлыбритания мен Франция 

Гер  манияға қарсы соғыс жариялаумен ға на 

тынып, белсенді соғыс қимылдарын жүр гізген 

жоқ. Польшаға одақтас елдердің бұл әрекеті 

екінші дүниежүзілік соғыс тарихында «оғаш 

соғыс» деген атауға ие болды. 

Польшамен соғыс басталған бойда Гер-

мания Кеңес үкiметiне Польшаға қарсы 

соғысқа кiрiсудi талап еткен ноталар жiбере 

бастады. Алайда Кеңес Одағы Польшаның 

жеңiлiске ұшырауын күтiп, соғысқа жылдам 

кiрiсе қоймады. Егер Польша жеңiлсе, онда 

кеңес әскерлерiн шекарадан өткізудің сылтауын 

табу оңай болар едi. Шуленбург 14 қыркүйекте 

Германия Сыртқы iстер ми нистрлiгiне салған 

жеделхатында Поль ша ға кеңес әскерлерiнiң 

енгiзiлуiн саяси жа ғынан негiздеу «Польшаның 

қирауы жә не орыс тектестердi қорғау» мiндетi 

бо луға тиiстi, сондықтан Молотов немiс әс-

керлерi Варшаваны қашан басып ала тынын 

хабарлауды өтiнедi деп жазды. 15 қыркүйекте 

немістер Варшаваны алдық деп хабарлады. 

17 қыркүйекте кеңес әскер лерiнің 4 мың танк, 

5,5 мың зеңбірек, 2 мың ұшақ пен жабдықталған 

600 мыңдық тобы Польшаның шығыс ау дан-

дарына басып кiрдi. Молотов сол күнi радиодан 

берiл ген сөзiнде бұл әрекет Батыс Украина мен 

Батыс Белоруссияның халқын қорғау мақсатын 

көздейдi деп мәлiмдедi. Ал, шындығында, 

Кеңес Одағының бұл әрекетi халықаралық ке-

лiсiмдердi (1921 жылғы Рига келiсiмi; 1932 

жыл ғы шабуыл жасаспау туралы ке ңес-поляк 

қамады да, қоршаған орта сы нан мүлде 

оқшауландырып  тастады.  Ос вен  цимде  ша-

мамен 1,1 млн-ға жуық еврей қаза тапты. Ке-

ңес әскерлерi 180-250 мың шамасындағы по-

ляк жауынгерлерi мен офицерлерін тұтқын да-

ды. БК(б)П Орталық комитетінің 1940 жыл ғы 

5 наурыздағы шешімі бойынша 21 857 по ляк 

офи церлері түгелдей өлтiрiлдi. Бұл оқиға «Ка-

ты нь қайғылы оқиғасы» деген атауға ие бол-

ды. 

Осылайша Германия мен КСРО Поль-



ша жерін төртінші рет бөліске салды. Поль-

шаның 389 мың шаршы километр жерінің 201 

мыңы (Батыс Украина және Батыс Бело руссия) 

Кеңес Одағына, қалған жері (Поль шаның 

оңтүстігіндегі Словакияға берілген аз ғана 

жерді қоспағанда) Германияға берілді. Сталин 

мен Гитлер Поляк мемлекеті жойылды деп 

санады. Алайда Парижге кеткен поляк үкіметі 

қызметін жалғастыра берді. 1939 жылдың 

30 қыркүйегінде Парижде Владыслав Рачкевич 

Польшаның Президенті ретіндегі, Владыслав 

Сикорски премьер-министр ретіндегі 

қызметтеріне кірісті. Олар Ұлыбританиямен екі 

елдің соғыс-теңіз күштерінің бірлесіп әрекет 

келiсiмi; Ұлттар Лигасының жар ғысы; 1928 

жылғы Бриан-Келлог келi  сiмi; 1933 жылғы 

«Басқыншыны анық тау» туралы конвенция) 

өрескел түрде бұзу болатын. Польша әскерінің 

бас қол басшысы Э.Рыдз-Смыглы «Кеңестермен 

шайқасқа кірмеу, ал немістермен соғысты 

жалғастыру» туралы бұйрық берді. Кеңес 

әскерлерiнiң украин және белорус халықтарын 

қорғау үшiн келмегенi аталған халықтарды топ-

тобымен туған жерiнен алысқа: Қазақстанға, 

Орта Азияға және Сібірге, зорлықпен көшiрiп 

жiберуiнен көрiндi. Кеңес әскерлерiнiң Поль-

шаға басып кiруi, шын мәнiнде, 1939 жылдың 

23 тамызындағы кеңес-герман келiсiмiнiң құпия 

хаттамасында көрсетiлген Шығыс Еуропаны 

ықпал аймағына бөлiсудi iске асырудың 

бастамасы болатын. Бұл бастама немiс және 

кеңес әскерлерiнiң Польшаның жеңiлуiн 

бiрлесе тойлаған салтанатты шеруiне жалғасты. 

Польша әс кери-экономикалық қуаты жағынан 

өзі нен әлдеқайда басым екі мемлекетке – Гер-

мания мен Кеңес Одағына қарсы ұзақ соғыс 

жүргізе алмайтын еді. Алайда 15 қыр күйектегі 

немістердің Варшаваны алдық деген хабары 

жалған болатын. Варшава одан кейін де екі апта 

берілмей соғысты. Польшаның жеңілгендігі 

туралы шартқа 4 қазанда қол қойылды. 

Польшаны бiрлесе отырып басып алған 

соң, Германия мен Кеңес Одағы ортақ ше-

кара шегiн белгiлеуге тиiстi болды. 1939 жылы 

28 қыркүйекте «Достық және шекаралар 

туралы» кеңес-герман келiсiмi жасалды. 

Бұл келiсiмде «Польша мемлекетi ыдырады, 

сондықтан осы жердегi бейбiтшiлiк пен тәртiптi 

қалпына келтiрудi Кеңес Одағы мен Германия 

өз мойындарына алады» деп көрсетiлдi. 

Келiсiмге қосымша берiлген картада Висла, 

Сан, Нарев өзендерiмен өте тiн сызық кеңес-

герман шекарасы болып бел гiлендi. 

Нацистік гестапо мен кеңестік қауіпсіздік 

органдары Польшаның басып алынған 

жерлерінде ойран салды. Гданск (Данциг) 

дәлізі Германияға қосылды да, ол жерлерде 

жергілікті тұрғындарды немістендіру сая саты 

жүргізілді. Польшаның орталығы Вар шавамен 

қоса Герман империясының құра мындағы 

генерал-губернаторлыққа ай налды. Бұл жерге 

Гиммлер келіп кеткен соң, нәсілдік тазалау 

әрекеті басталды. Поляк жерінде кейін қасірет 

ордасына айналған Освенцим (Аушвиц) мен 

Майданекте кон цлагерьлер құрылды. 15000 

поляк зия  лылары, саясаткерлері, мемлекет 

қай раткерлері және діни қызметкерлер тұт-

қындалып, лагерьлерге айдалды, олардың ба-

сым бөлігі қаза тапты. 1939 жылдың аяғын да 

Польшадағы барлық еврейлерді гет толарға 

жа сауы туралы келісімге қол қойды. Фран-

циямен осы жерде поляк әскерін құру тура лы 

келісім жасалды. 



1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал