Қызыл жобасы



жүктеу 471.6 Kb.

бет27/27
Дата22.04.2017
өлшемі471.6 Kb.
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   27

 
ENERGY AND CLIMATE CHANGE 
ENVIRONMENT AND SUSTAINABILITY 
INFRASTRUCTURE AND UTILITIES 
LAND AND PROPERTY 
MINING AND MINERAL PROCESSING 
MINERAL ESTATES 
WASTE RESOURCE MANAGEMENT
 
 
 
 
 
 
ШЫҒАРЫЛҒАН КҮНІ: 
2016 жылғы қазан 
ЖОБАНЫҢ НӨМІРІ: 
KZ10061 
НҰСҚАСЫ: 
ЕСЕП БЕРУДІҢ НӨМІРІ: 
МӘРТЕБЕСІ: 
V2.0 
MM8 
түпкілікті 
 
 
 
ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ 
 
БИОӘРТҮРЛІЛІКТІ САҚТАУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ 
 
2016 жылғы қазан 
 
 
ДАЙЫНДАҒАН: 
 
 
Хелен Симпсон 
Қауымдастырылған 
директор 
 
 
 
 
 
 
 
БЕКІТКЕН: 
 
 
Дэвид Бригналл 
Техникалық директор 
 
 
Бұл құжатты Варделл Армстронг Интернэшнл  компаниясы Тапсырыс берушімен жасалған шарт талаптарына сәйкес 
кәсібилікпен, адал және мұқияттылықпен  дайындады.  Есеп құпия болып табылады  және Тапсырыс берушіге ғана 
арналған Варделл Армстронг Интернэшнл оларға осы есептің мазмұны белгілі болуы мүмкін үшінші тараптардың 
алдында қандай да бір жауапкершілік атқармайды.  
Варделл Армстронг Интернэшнл  Лтд алдына-ала жазбаша келісімінсіз барлық құжаттың немесе оның бір бөлігін іске 
қосуға тыйым салынады. 
 

Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
 
Page i 
 
 
МАЗМҰНЫ  
КЕСТЕЛЕР ..................................................................................................................................... I 
1 
КІРІСПЕ................................................................................................................................ 1 
1.1  Мақсаттар ................................................................................................................................. 1 
1.2  Көлем ........................................................................................................................................ 2 
2 
ЗАҢНАМАЛЫҚ ЖӘНЕ НОРМАТИВТІК БАЗА ЖӘНЕ КОМПАНИЯНЫҢ САЯСАТЫ .................. 3 
2.1  Қазақстан Республикасының заңдары ................................................................................... 3 
2.2  Қаржы мекемелерінің саясаты, талаптары және стандарттары .......................................... 3 
2.3  Полиметалл компаниясының саясаты ................................................................................... 3 
3 
РӨЛДЕР ЖӘНЕ ЖАУАПКЕРШІЛІКТЕР ................................................................................... 4 
4 
БИОТҮРЛЕРІН САҚТАУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ ............................................... 5 
4.1  Өсімдік жабынын сақтау жөніндегі іс-шаралар..................................................................... 6 
4.1.1 
Болдырмау ..................................................................................................................... 6 
4.1.2 
Барынша төмендету ...................................................................................................... 6 
4.1.3 
Құнарлылықты қалпына келтіру .................................................................................. 7 
4.1.4 
Өтемақы ......................................................................................................................... 7 
4.2  Бүркіт және дала қыраны популяциясын сақтау жөніндегі іс-шаралар .............................. 7 
4.2.1 
Болдырмау және барынша төмендету ........................................................................ 7 
4.3  Қалпына келтіру ....................................................................................................................... 8 
4.3.1 
Өтемақы ......................................................................................................................... 8 
4.4  Ақбастау бұлақ жылғасын басқару жөніндегі іс-шаралар .................................................... 8 
4.4.1 
Болдырмау ..................................................................................................................... 8 
4.4.2 
Қалпына келтіру ............................................................................................................ 9 
4.4.3 
Өтемақы ......................................................................................................................... 9 
5 
ЕСЕПТІЛІК ПЕН ҚҰЖАТТАМА ............................................................................................... 9 
5.1  Мемлекет/ ҚР органдары алдындағы есептлік ..................................................................... 9 
Полиметалл қызметін биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі есептілік саласындағы ҚР талаптарына 
және мемлекеттік талаптарға сәйкес жүзеге асыратын болады. ................................................. 9 
5.2  Ішкі  есептілік ............................................................................................................................ 9 
6 
БИОТҮРЛЕРІН САҚТАУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ ............................................. 10 
 
 
КЕСТЕЛЕР 
 
Кесте. 4.1: Биотүрленуді сақтау жөніндегі ықпал етуді жеңілдету шараларының жалпы тәсілі ... 5 
 
 

 
 
Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
v0.1 
 
Бет 1 
 
1
 
КІРІСПЕ 
 
Биотүрлерін  сақтау  жөніндегі  іс-шаралар  жоспары  (БІЖ)  Қазақстандағы  Полиметалл 
компаниясының  Қызыл  алтын  өндіру  жобасына  (бұдан  әрі  мәтін  бойынша «Жоба»)  арналған 
Экологиялық  және  әлеуметтік  ықпал  етуді  бағалау  нәтижелері  болып  табылады.  Бұл 
биотүрлеріне  байланысты,  жобаны  жүзеге  асыру  барысында  мониторинг  міндеттерімен, 
мерзімдерімен  және  талаптарымен  қатар  және  соған  байланысты  процедуралармен  іске 
асырылатын  практикалық  әрекеттерді  егжей-тегжейлі  ететін  жеке  құжат.    Іс-шаралардың 
учаскеге бағытталғандығына қарамастан, БТӨК--ге сондай-ақ егжей-тегжейлі жобалау кезеңдері 
уақытында (яғни дайындық кезеңінде) жүргізілетін іс-шаралар да жатады.   
 
БІЖ-ға  жобалау  және  іске  асыру  уақытында  биотүрленуге  және  экожүйелерге  әсер  ететін 
басқару нұсқамалары бар жұмыс құжаты жатады және оны Полиметалл қажетті шаралардың 
ұлттық заңдарға және қаржы мекемелерінің талаптарына сәйкес орындалуын қамтамасыз ету 
үшін  және  ЭӘЫБ  -де  анықталғандай  биотүрленулермен  және  экожүйелер  сервистерімен 
байланысты мүдделі тұлғалардың проблемаларын шешу үшін қолданады.  БІЖ-да ықпал етуді 
жеңілдету  және  басқару  шаралары  сипатталады,  олардың  орындалуына  жауапты  тараптар 
анықталған  (яғни  компаниялар,  мердігерлер,  үкіметтер)  және  қажетті  мониторинг  пен  оны 
жүргізу кестесі көрсетілген.  
 
БІЖ  қажетті  құжат  болып  табылады  және  ол  күткендей,  Жоба  егжей-тегжейлі  жобаланған, 
құрылыс  жүргізілгеннен бастап пайдаланудан алынғанға дейін қолданылатын барлық мерзім 
бойы қажеттілігіне қарай толықтырылып отырылады.   
 
Бұл құжатты Полиметалл нұсқауларды Жоба бойынша жұмыстың көп бөлігін орындайтын бір 
немесе одан көп мердігерлерге беруі үшін қолданады.  Соған қарамастан, Полиметалдың БІЖ-
де  сипатталған  шаралардың  іске  асырылуын  қамтамасыз  ету  үшін  толық  жауапкершілігі 
сақталады.   
 
1.1
 
Мақсаттар   
 
Тау жұмыстарын жауапкершілікпен жүргізу – Полиметалл компаниясының өңдеу нәтижесінде 
теріс ықпал ету қауіпін төмендету және азайту мақсатындағы міндеттемесі.  
 
Сондай-ақ, жоба ЕҚДБ «жобаларды жүзеге асыру бойынша қойылатын талаптарға» (PR), атап 
айтқанда  PR6«биоәртүрлілікті  сақтау  және  тірі  табиғи  ресурстарды  тұрақты  басқару».    PR6 
сәйкес, биоәртүрлілікті сақтау және тірі табиғи ресурстарды тұрақты басқару экологиялық және 
әлеуметтік тұрақтылық үшін іргелі болып табылады. 
 
 
 

 
 
Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
v0.1 
 
Бет 2 
 
1.2
 
Көлем  
 
Осы  Жоспар  Жобаны  іске  асыру  кезінде  биотүрленулер  мен  экожүйелерді  басқару 
мәселелеріне  қатысты  қолданылады.  Құжат  фондық  жағдай  мен  биоәртүрлілікке  әсер  етуді 
бағалау  бойынша    ESIA  бөлімдеріне,  сондай-ақ  қосымша  деректер  ұсынылған  «қосымша 
экологиялық және әлеуметтік жұмыстар жөніндегі есептің» №4 және №5 бөліміне негізделген. 
 
Осы Жоспар және  басқа іс-шаралар жоспарлары арасында сәйкестіктер болады, себебі басқа 
пәндер  үшін  (мысалы,  жер  қыртысы  эрозиясын  бақылау,  жер  беті  суларын  басқару)  де 
әзірленген ықпал етуді жеңілдетудің кейбір шаралары биотүрленулерді қорғау үшін қатысады.   
 
 

 
 
Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
v0.1 
 
Бет 3 
 
2
 
ЗАҢНАМАЛЫҚ ЖӘНЕ НОРМАТИВТІК БАЗА ЖӘНЕ КОМПАНИЯНЫҢ САЯСАТЫ 
 
Жоба биотүрленуге қатысты заңдардың, ережелердің, саясат пен стандарттардың бірқатарына 
сәйкес келуі тиіс.  Оған Қазақстан Республикасының (ҚР) ұлттық заңнамалық актілері; жобаның 
ЕҚДБ  сияқты  әлеуетті  кредиторлардың  талаптары  мен  саясаты;  және  Полиметалл 
компаниясының өзінің ішкі саясаты жатады.  
 
2.1
 
Қазақстан Республикасының заңдары 
 
Қазақстандағы  биотүрлену  мен  экожүйелерге  жатқызылған  негізгі  заңдар  ЭӘЫБ  2  тарауында 
баяндалған. 
 
2.2
 
Қаржы мекемелерінің саясаты, талаптары және стандарттары 
 
Жобаның  әлеуетті  несиегерлерінің  саясаты  экологиялық  және  әлеуметтік  басқаруға  жатады, 
атап айтқанда тірі табиғи ресурстарды сақтауға және қорғауға қатысты  ЕБРР PR6 «жүзеге асыур 
бойынша  талабы»  олар  қамтамасыз  ететін  экожүйе  мен  биоәртүрліліктің  басты  экологиялық 
атқарымдарын қолдау маңыздылығын мойындайды. Барлық экожүйе тірі ағзалар күрделілігін 
қамтамасыз  етеді  және  молшылығы,  таралғандығы  мен  түрлерінің  маңыздылығы  бойынша 
түрленеді. 
 
2.3
 
Полиметалл компаниясының саясаты 
 
Полиметалл компаниясы биотүрленудің таза нөл шығынына қол жеткізуді және биотүрлену мен 
экожүйелердің  Жобаның  нәтижесінде  жүйелі  түрде  нашарлап  қалуына  немесе  ланшафттан 
құрып  кетуіне  жол  бермеуді  мақсатына  қойып  отыр.  Бұл  Жобаның  ықпал  ету  аумақтарында 
кездесетін  түрлері  ұзақ  жылдарғы  күнкөріске  мүмкіндік  береді  деген  сөз,  яғни  Жоба  жүзеге 
асырылса  және  сол  бір  табиғи  тіршілік  ортасын  белгілі  бір  жағдайда  пайдалануға  мүмкіндік 
болса. 
 
 
 

 
 
Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
v0.1 
 
Бет 4 
 
3
 
РӨЛДЕР ЖӘНЕ ЖАУАПКЕРШІЛІКТЕР 
 
Полиметалл  компаниясы  ЭӘЫБ  міндеттемелері  қанағаттандырылуы  және  соған  сәйкес 
Жоспардың дұрыс орындалуы қамтамасыз етілуі үшін толық жауап береді. Сөйтсе де,  Жоспарда 
баяндалған  салдарларды  басқару  және  жеңілдету  жөніндегі  шаралардың  іске  асырылуын 
қамтамасыз  ету  үшін  жауапкершіліктің  бір  бөлігі  учаске  жұмыстарына  қатысатын  мердігерге 
немесе  мердігерлерге  жүктеледі.  Мердігерге,  сонымен  қатар,  мердігер  жалдай  алатын 
экологиялық  және  әлеуметтік  қызметкерлерге  жүктелетін  жауапкершілік  келісімшарттарды 
орналастыру стратегиясына да ішінара байланысты болады.   
 
 
 

 
 
Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
v0.1 
 
Бет 5 
 
4
 
БИОТҮРЛЕРІН САҚТАУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ 
 
Биотүрленуді  сақтау  жөніндегі  іс-шаралар  жоспары  –  бұл  оқыту  құжаты,  онда  Жобаның 
биотүрленуге қатысты мақсаттарын жүзеге асыруға арналған учаскеде іске асырылуы тиіс ықпал 
етуді  жеңілдету  және  басқару  жөніндегі  талаптар  баяндалады.  Жоспарды  жүзеге  асыру  үшін 
қажетті  хаттамалар,  процедуралар,  нысандар  мен  құжаттамалар  (олардың  көпшілігі  осы 
Жоспардағы  кестелерде  арнайы  көрсетілген)  құрылыс  жұмыстарына  дайындық  кезеңінде 
Жобаның  әлеуметтік  және  экологиялық  ортаны  басқару  жөніндегі  іс-шаралар  Жоспарларын 
әзірлеу аясында дайын болуы тиіс. 
 
Іс-шаралар  жоспарының  ойдағыдай  орындалуы  үшін  толық  жауапкершілік  Полиметалл 
компаниясына жүктеледі, бірақ қолда бар деректер бойынша Биотүрленуді сақтау жөніндегі іс-
шаралар 
жоспары 
Жобаның 
мердігерлеріне 
жұмыстың 
қалай 
Полиметалдың 
жоспарлағанындай жүргізу туралы оларды таныстыру үшін беріледі.    
 
Биотүрленуді  сақтау  жөніндегі  іс-шаралар  жоспары  –  бұл  «көрнекті»  құжат,  ол  Жобаны  іске 
асыру барысында жаңартылып, толықтырылып отырады. Егер ЭӘЫБ жоспарламағандай ықпал 
ету Жобаны іске асыру барысында туындаған және ықпал етуді  жеңілдету бойынша шаралар 
талап етілген жағдайда,  одан кейін олар Биотүрленуді сақтау жөніндегі іс-шаралар жоспарына 
енгізілуі тиіс. Жеңілдету шаралары қашанда келесі иерархияға сәйкес әзірленуі тиіс: болдырмау, 
қысқарту/барынша төмендету, қалпына келтіру, орнын толтыру. Бұл жөніндегі егжей-тегжейлі 
жалпы тәсілде Кесте. 4.1 сипатталған: 
 
Кесте. 4.1: Биотүрленуді сақтау жөніндегі ықпал етуді жеңілдету шараларының жалпы 
тәсілі  
Ықпал етуді 
жеңілдету 
иерархиясындағы 
кезеңдер  
Типтік шаралар мен міндеттемелер 
Болдырмау   
Жоғары  деңгейде  ауыстырылмайтын  биотүрленуге  ықпал  етуге  жол  бермеу 
қажет,  егер  өмір  сүру  үшін  зиян  келтірместен  тиімді  түрде  жеңілдету  немесе 
орнын толтыру шараларын жүргізу мүмкіндігін дәлелдеу мүмкін болмаса да. 
 
Ықпал  етуге  болдырмау  қажет  (яғни  инфрақұрылымды  алмастыру  немесе 
қызметті неғұрлым ыңғайлы уақытта іске асыру жолдарымен), егер:  

  Биотүрленуді алмастыру мүмкіндігінсіз жоғалтып алу қауіпі болуы мүмкін. 

  Айтылып отырған биотүрленуге қауіп төніп тұр және барлық қалған орналасу 
алаңында төмендетіледі. 

  Ықпал ету әсерінен ресурстардың қалған бөлігі өмір сүруге қабілетсіз болып 
қалады,  себебі  өмір  сүру  жағдайының  қауіпі  жоғары  (тіршілік  ортасының 
қалған алаңы көп емес немесе бір бөлігі ғана, популяция тіршілік ете алмайды).   

  Ықпал  етуден қалпына  келтіру анықталмаған  және қандай да  бір жеңілдету 
шаралары белгісіз болып келеді. 
Барынша 
төмендету  
Экологиялық салдарларды  барынша  төмендету үшін  шараны/жобаны, мысалы, 
ықпал ету үлесін азайту, ықпал ету көлемін және интенсивтігін қысқарту есебінен 

 
 
Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
v0.1 
 
Бет 6 
 
жақсарту. Басқа шараларға ұсақ сүтқоректілердің, қосмекенділердің, бауырымен 
жорғалаушылар  мен  құстардың  қырылуына  жол  бермеу  үшін    сілтісіздендіру 
алаңдарын  жабудан тұрады. 
 
Қалпына келтіру 
Биотүрлендіру  жағдайын  оның  орналасқан  жерінде  қалпына  келтіру  бойынша 
ықпал  етілгеннен  кейінгі  шаралар,  мысалы,  өсімдікті  ауыстыру,  ол  жөнінде 
құрылыс  кезінде  және  оның  көрінетін  әр  түрлерін  қалпына  келтіру  ықпал  ету 
пайда  болғанға  дейін    айтылған  болатын.  Бұл  өсімдік  тазартылған  барлық 
учаскелер үшін қажетті болып табылады, мысалы, жолдарда не материалдардың 
немесе бөлшектердің уақытша қоймаларында. Сондай-ақ бұл уақытша вахталық 
поселке үшін де қажетті.
 
Өтемақы  
Өтеу мүмкіндіктері 
 
 
Жоспардың негізгі қағидалары білікті және оқыған қызметкерлердің қатысуы және ықпал етуді 
жеңілдету  бойынша  әр  түрлі  шаралардың  дұрыс  жүргізілуін  үздіксіз  тексеріп  отыру  болып 
табылады. 
 
4.1
 
Өсімдік жабынын сақтау жөніндегі іс-шаралар. 
 
4.1.1
 
Болдырмау  
 
Кәсіпорын аумағында сирек түрлер анықталмаса да, осындайлар анықталған жағдайда, оларға 
әсер етуді болдырмау бойынша мынадай шаралар сақталуы тиіс:  
 

 
Түрлердің орналасқан жерлерін нақты белгілеу;  

 
Қызметкерлерді/мердігерлерді  ауданда  маңызды  түрлерінің  болуына  қатысты  оқыту, 
сонымен қатар, оларды қорғау маңыздылығы;  

 
Учаскелерде жұмысшылардың, құрылыс жабдықтары мен көліктің тұруына жол бермеу 
мақсатында сирек кездесетін түрлерге уақытша қоршау салу.   

 
алдын  ала  білмей  бүліну  жол  бермеу  үшін  түрлердің  айналасына  қорғаныс  буфер 
аймағын ұстату. 
 
4.1.2
 
Барынша төмендету 
 
Тіршілік ортасы мен флораның бүлінуін келесі жолмен барынша төмендету:  
 

 
Жер жұмыстарын барынша азайту үшін құрылыс әдістерін пайдалану;  

 
Жердің  бүлінуінің  алдын  алу  мақсатында  арнайы  бөлінген  кірер  жолдарды,  көлік 
бағыттары  мен  жұмыс  учаскелерін  қоспағанда,  учаскедегі  жұмыс  және  жеке  көлік 
құралдарын пайдалануға (рудник қызметкерлеріне) шектеу қою;   

 
Бүлінуге жол бермеу мақсатында учаскелерде жаяу жүруге шектеу қою; 

 
Ластауға  жол  бермеу,  ол  маңындағы  аймақтарда  өсімдік  жабындары  мен  тіршілік 
ортасын бүлдіреді. Экологиялық жобалық талаптарда анықталған ластанудың алдын алу 
шаралары  өсімдікке  әсер  ететін  жергілікті  шөгінді  мен  ластануды  тиімді  түрде 

 
 
Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
v0.1 
 
Бет 7 
 
төмендетуі тиіс; сонымен қатар, осы түрлермен қабылдауы мүмкін жер беті мен жерасты 
суларының  ластану мүмкіндіктерін төмендетеді. 
 
4.1.3
 
Құнарлылықты қалпына келтіру 
 
Жобада қарастырылған өсімдік түрлерінің құнарлылығын қалпына келтіру үшін тиімді әдістер 
белгілеу  мақсатында  Қазақстанның  ботаник  мамандарымен  серіктестікпен  ғылыми-зерттеу 
жұмысын жүргізу.  
 
Төмендегідей іс-шараларды қосу мақсатында, жобадан кейінгі қызмет көрсету бағдарламасын 
әзірлеу: 
 

 
Өсімдік жабыны өскенде проблема пайда болған жағдайда, қайтадан егу немесе шөп 
жабындысын қайта өсіру

 
Топырақтың  құнарлығын  қалпына  келтіру  бойынша  тыңайтқыш  немесе  басқа 
мелиоранттар қосу;   

 
Желмен және сумен эрозия болуын бақылау шараларын қолдау; 

 
Ауыл шаруашылықтық жайылым аумақтарында жайылымдарды жөндеу. 
 
4.1.4
 
Өтемақы 
 

 
Талап етілмейді 
 
4.2
 
Бүркіт және дала қыраны популяциясын сақтау жөніндегі іс-шаралар 
 
4.2.1
 
Болдырмау және барынша төмендету 
 
Халықаралық  табиғатты  қорғау  одағының  қызыл  тізімінде  «қауіп  төніп  тұр»  деп  есептелетін, 
кәсіпорын  аумағының  үстінен  үлкен  биіктікте  қалықтап  жүрген    жыртқыш  құстардан    жалғыз 
бүркіт,  ал  2016  жылғы  тамыздағы  даладағы  іздестіру  жұмыстарының  кезінде  -  жалғыз  дала 
қыраны көзге түсті. Жобаның аумағында осы жыртқыш құстар үшін сыни тіршілік ортасы жоқ 
екені белгіленді, атап айтқанда  аумақта ұялар анықталған жоқ. Осы түрлер популяциясының 
ұзақ мерзімді мәртебесін растау, сондай-ақ кәсіпорын аумағында ұялардың болмауын растау 
үшін мынадай іс-шаралар қажет: 

 
Дала қыраны ұя салу орындарының болуын тексеру үшін көктемгі маусымда кәсіпорын 
аумағындағы даладағы зерттеу жұмыстары; 

 
Қосымша зерттеулер қажет болған жағдайда, экологиялық сақтау мақсатында құстардың 
түрлерінің  популяция  жағдайы  мен  өзгеріс  енгізуге  мониторинг  жүргізу  үшін  әрбір  2 
немесе 3 жылда жалғастырылып отырады 
 
Ірі құстар, оның ішінде бүркіт пен дала электр хабар беру желілері көрінбеген және олар құстар 
ұшатын  және  тамақтанатын  учаскелер  арқылы  жүргізілген  кезде  электр  шоғына  түсіп  қалу 

 
 
Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
v0.1 
 
Бет 8 
 
қауіпіне душар болады; және кернеуі жоғары фаза сымдары арасы («фаза» деп аталатын) және 
фазалар мен жерге қосылған жабдықтар арасы толық ажыратылмаған жерлерде.  
 
Жеңілдету шаралары төмендегідей болуы тиіс: 
 

 
Жер қазу жұмыстарын барынша азайту үшін құрылыс әдістерін пайдалану;  

 
Жыртқыштар  түрлерінің  бүлінуіне  немесе  жыртқыштар  түрлерінің  тамақтану  ортасы 
нашарлауына  жол  бермеу  мақсатында  арнайы  бөлінген  кіру  жолдарын  көлік 
бағыттарын және жұмыс орындарын қоспағанда, жұмыс және жеке көлік құралдарын 
учаскеде  пайдалануға (рудник қызметкерлері) шектеу қою;  

 
Жыртқыштар  түрлерінің  бүлінуіне  немесе  жыртқыштар  түрлерінің  тамақтану  ортасы 
нашарлауына  жол  бермеу  мақсатында  учаскелерде  жолаушылардың  жүруіне  шектеу 
қою;   

 
Маңындағы аймақтарда (жем-шөп базасы үшін оларды соншалықты тартымды етпейді) 
өсімдік  жабындысын  және  тамақтану  ортасын  нашарлатуы  мүмкін  немесе  тамақтану 
тізбесінде  жиналып  қалуы  мүмкін  ластанған  жерлерді  басып  тастау.  Жобалық 
экологиялық  талаптарда  анықталған  ластануға  жол  бермеу  шаралары  өсімдікке  әсер 
ететін оқшауланған шөгінділер мен ластану тиімді түрде азайтылуы тиіс; сонымен қатар, 
өсімдік  жабындысына  және/немесе  жем-шөп  объектісіне  түсуі  мүмкін  жер  бетіндегі 
және жерасты суларының ластану мүмкіндіктерін төмендету;  

 
Құстар үшін қауіпсіз электр хабар беру желілерін орнату  (төм.қараңыз) 
 
4.3
 
Қалпына келтіру  
 
Тарату жоспарында (ПУ7) және топырақ эрозиясын бақылау жөніндегі іс-шаралар жоспарында 
(ПУ7) қарастырылғандай топырақ қыртыстары мен тіршілік ортасын қалпына келтіру, аң аулау 
үшін құрып кеткен тіршілік ортасының әлеуетті ауданын қалпына келтіру.  
 
4.3.1
 
Өтемақы  
 
Талап етілмейді 
 
4.4
 
Ақбастау бұлақ жылғасын басқару жөніндегі іс-шаралар 
 
4.4.1
 
Болдырмау   
 
 Ақбастаубұлақ  жылғасының  арнасын  қайта бағыттауға  жол  бермеу  мүмкін  емес,  өйткені  бұл 
беткі суларға табиғи үйіндіден ластағыш заттардың ықтимал түсуін болдырмау үшін маңызды 
мәні  бар.    Қазіргі  уақытта  жылға  карьер  мен  учаскелер  арқылы  кеніш  аумағына  өтеді.  
Ақбастаубұлақ жылғасы ауданындағы фондық экологиялық іздестірулер 2013 жылы «Жабайы 
табиғат зертханасы» РАСО- да жүргізілді, бұл жұмыс туралы есеп WAI  мамандарымен ұсынылды 

 
 
Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
v0.1 
 
Бет 9 
 
(Е қосымшасын қараңыз). Іздестірулер нәтижелері Ақбастаубұлақ жылғасының өзінде, сондай-
ақ оның айналасында сирек немесе қауіп төніп тұрған түрлердің жоқ екенін көрсетті. 
 
 
4.4.2
 
Қалпына келтіру 
 
Бос  жыныстардың  сол  жерде  пайдалану  аяқталған  соң/жойылған  соң  құлауы.  Жұмыс 
басталғанға дейінгі өзен жағалауын қазіргі уақытта қалпына келтіруге мүмкіндік жоқ. 
 
4.4.3
 
Өтемақы  
 
Талап етілмейді 
 
5
 
ЕСЕПТІЛІК ПЕН ҚҰЖАТТАМА 
5.1
 
Мемлекет/ ҚР органдары алдындағы есептлік 
Полиметалл  қызметін биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі есептілік саласындағы ҚР талаптарына 
және мемлекеттік талаптарға сәйкес жүзеге асыратын болады.  
 
5.2
 
Ішкі  есептілік 
Жыртқыш  құстар  бойынша  қосымша  іздестірулер  әрбір  2-3  жыл  сайын  жүргізілуі  тиіс.  Осы 
зерттеулер  нәтижелері  директорлар  кеңесіне  Полиметаллдың  экологиялық  және  әлеуметтік 
мониторингі шеңберінде берілуі тиіс. Сондай-ақ, кәсіпорын қызметімен қозғалатын суағарларда 
тірі су ортасы жағдайының жыл сайынғы экологиялық мониторингі жүргізілетін болады. 
 
 

 
 
Қызыл жобасы 
Биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі ІС-ШАРАЛАР 
ЖОСПАРЫ 
 
 
KZ10061/түпкілікті
 
2016 жылғы қазан 
v0.1 
 
Бет 10 
 
6
 
БИОТҮРЛЕРІН САҚТАУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ 
 
Жүргізілген  іздестірулер  нәтижелері  кәсіпорын  аумағында  Халықаралық  табиғатты  қорғау 
одағында  қызыл  тізімде  «қауіп  төніп  тұрған»  деп  есептелетін  түрлері  мекендеуінің  сыни 
орталары  болмауын  көрсетіп  отырғандықтан,  биоәртүрлілікті  сақтау  жөніндегі  іс-шаралар 
жоспары қажет емес. 

 
 
 
 

 
 
 
 
ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ  
 
ЖОЛ ҚОЗҒАЛЫСЫН БАҚЫЛАУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ 
 
2016 жылғы ҚАЗАН

Wardell Armstrong International 
Baldhu House, Wheal Jane Earth Science Park, Baldhu, Truro, Cornwall, TR3 6EH, United Kingdom 
Telephone: +44 (0)1872 560738   Fax: +44 (0)1872 561079   www.wardell-armstrong.com 
 
 
 
 
Wardell Armstrong is the trading name of Wardell Armstrong International Ltd, 
Registered in England No. 3813172. 
 
Registered office: Sir Henry Doulton House, Forge Lane, Etruria, Stoke-on-Trent, ST1 5BD, United Kingdom 
 
UK Offices: Stoke-on-Trent, Cardiff, Carlisle, Edinburgh, Greater Manchester, London, Newcastle upon Tyne, 
Sheffield, Taunton, Truro, West Bromwich.  International Offices: Almaty, Moscow
 
ENERGY AND CLIMATE CHANGE 
ENVIRONMENT AND SUSTAINABILITY 
INFRASTRUCTURE AND UTILITIES 
LAND AND PROPERTY 
MINING AND MINERAL PROCESSING 
MINERAL ESTATES 
WASTE RESOURCE MANAGEMENT
 
 
 
 
 
 
ШЫҒАРЫЛҒАН КҮНІ: 
2016 жылғы қазан 
ЖОБАНЫҢ НӨМІРІ: 
ZT52-0156 
НҰСҚА: 
ЕСЕП БЕРУДІҢ НӨМІРІ: 
МӘРТЕБЕСІ: 
V1.0 
MM9 
Кесімді  
 
«ПОЛИМЕТАЛЛ» АҚ 
 
ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ 
 
ЖОЛ ҚОЗҒАЛЫСЫН БАҚЫЛАУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ 
 
2016 жылғы ҚАЗАН6 г. жылғы ҚАЗАН 
 
 
ДАЙЫНДАҒАН: 
 
 
Амер Вахид 
 
 
 
 
 
 
 
 
БЕКІТКЕН: 
 
 
Дэвид Бригналл  
Техникалық директор 
 
 
 Бұл есепті Варделл Армстронг Интернэшнл  компаниясы Тапсырыс берушімен жасалған шарт талаптарына сәйкес 
кәсібилікпен, адал және мұқияттылықпен  дайындады.  Есеп құпия болып табылады  және Тапсырыс берушіге ғана 
арналған Варделл Армстронг Интернэшнл оларға осы есептің мазмұны белгілі болуы мүмкін үшінші тараптардың 
алдында қандай да бір жауапкершілік атқармайды.  
Варделл Армстронг Интернэшнл  Лтд алдына-ала жазбаша келісімінсіз барлық құжаттың немесе оның бір бөлігін іске 
қосуға тыйым салынады.  
 
 

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы
 ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Page i 
 
МАЗМҰНЫ 
1 
ЖОЛ ҚОЗҒАЛЫСЫН БАҚЫЛАУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ .................................. 1 
1.1  Кіріспе ........................................................................................................................................ 1 
1.2  Жол қозғалысын бақылау жөніндегі жалпы іс-шаралар ...................................................... 1 
1.3  Көлемі үлкен емес жүктер ....................................................................................................... 2 
1.4  Стандартты жүк көлігі .............................................................................................................. 4 
1.5  Жолдарды жобалау; ................................................................................................................ 6 
1.6  Көлік құралының тұрақ орны және оған қойылатын қауіпсіздік талаптары ...................... 6 
1.7  Жолдың жағдайы және техникалық қызмет көрсету ........................................................... 6 
1.8  Жүк көліктерімен және жабдықтармен өзара әрекеттестік ................................................ 7 
1.9  Хабарлама ................................................................................................................................. 7 
1.10  Алдын ала болжанбаған жағдайлардағы әрекет ету жоспары ........................................... 8 
1.11  Мердігерлер мен жүк жеткізушілеріне арналған ақпарат ................................................... 9 
 
 
 

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Бет 1 
 
1
 
ЖОЛ ҚОЗҒАЛЫСЫН БАҚЫЛАУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ  
 
1.1
 
Кіріспе  
 
Белгіленген  мердігерлер  жол  қозғалысын  бақылау  бойынша  уақытша  шаралар  әзірлеулері 
және  содан  кейін  тиісті  жұмыс  ережелерін  қабылдауы  тиіс,  жергілікті  билік  органдары  мен 
полициямен келісе отырып олардың сақталуына бақылау жүргізеді. 
 
Осы  «жол  қозғалысын  бақылау  жөніндегі  іс-шаралар  жоспары»  фабрика  құзыреттерін  және 
материалдарды  кәсіпорын  аумағына  жеткізу  және  оларды  кәсіпорын  аумағынан  шығару 
кезінде  оларды  алмастыру  тиімділігін  арттыру  шаралары  ұсынылады,  бұл  ретте  жалпы  жол 
қозғалысына,  әсіресе,  апаттық-сақтау  қызметтері  мен  шұғыл  көмек  көрсету  қызметінің 
жұмысына  кері  әсер  етуі  мүмкін  қапталыстар  мен  тұрып  қалулардың  пайда  болуынан  аулақ 
болады.    Сонымен  қатар,  кәсіпорын  көлігі  қозғалысының  маршруттары  өтетін  қоғамдық 
жолдардың  тозуы  ескеріледі.  Бұл  құжат  жол  мен  көлікке  қатысты  міндеттемелердің 
орындалуына  жауапкершілікпен  қарауды  білдіреді  және  оны  өндіріске  енгізер  алдында 
мердігер мен тиісті мүдделі тұлғалармен келісіліп толық әзірленуі тиіс. 
 
 
1.2
 
Жол қозғалысын бақылау жөніндегі жалпы іс-шаралар   
 
Жобада мынадай шаралар қолданылатын болады: 
 

  Арнайы  автобустар  жұмысшыларды  өнеркәсіп  алаңы  мен  вахта  поселкелері  арасында 
тасымалдау үшін пайдаланылатын болады. 

  Арнайы  автобустар  немесе  машиналар  жоғары  басшыларды  өнеркәсіп  алаңы  мен  вахта 
поселкелері арасында тасымалдау үшін пайдаланылуы тиіс. 

  Автобустың  адамға  толуы  нағыз  тиімді  еңбек  деңгейін  қамтамасыз  ету  үшін  қадағаланып 
отырады. 

  Өнеркәсіп  алаңына  кіруге  рұқсат  тиісті  көлік  үшін  ғана  қатаң  бақылау  бақылау  рұқсатнама 
пунктті  арқылы  жүргізіледі.  Ол  жұмысшыларға  учаскеде  ары-беру  жүру  үшін  өз  көлігін 
пайдалануға тыйым салынғандығы  туралы кеңес беру  арқылы жүзеге асырылады, бұл арнайы 
рұқсат  алу  үшін  өтінім  берген  және  жүйелі  негізде  қайта  қаралып  отыратын  жұмысшылардың 
шектеулі санына қатысты емес. Рұқсат берілу учаске басшысының бақылауымен жүргізіледі. 

  Жеке көлікті (мысалы, мердігерлердің учаскеге жеткізуге қажет деп саналатын өз жабдығымен) 
пайдалану  қажет  болған  жағдайда,  қызметкерлер  мен    супервайзерлер  автокөлікті  бірлесіп 
пайдалануы үшін  көтермеленеді. 

  Құрылыс  жұмыстары  жолдарда  кептелістерді  барынша  азайтатындай  етіп  жүргізіледі.  Жұмыс 
сағаттарын  бөлу  өзгертіліп  отырады,  және  тасымалдау  жолдарда  кептеліс  кезінде 
жүргізілмейді. 

  Материалдар  мен  жабдықтарды  тасымалдау  үшін  жүк  таситын  автокөліктердің  бекітілген 
маршруттары ғана пайдаланылатын болады. Барлық жеткізулерді жергілікті автокөлік жолдары 
мен  жақын маңдағы елді  мекендерге барынша  аз  ықпал ету үшін басқаруды  және үйлестіруді 
жобаны басқару командасы жүзеге асырады; 

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Бет 2 
 

  Құрылыс  жүргізу  кезеңінде  жалпы  пайдаланылатын  автомобиль  жолдарында  жүкті  артық 
тасымалдануына  жол  бермеу  және  бір  күннің  ішінде  жүк  тасушылардың  бірдей  бөлінуін 
қамтамасыз ету үшін нақты кезең-кезеңмен жеткізу бағдарламасы әзірленетін болады;  

  Құрылыс  және  пайдалану  кезінде  жол  жүру  талаптары  бақыланатын  болады,  ол  кері  ықпал 
етуді анықтау және жою үшін жүргізіледі.  

  Жол  жұмыстары  мен  құрылыс  жүргізілетін  аудандарда  жылдамдық  бойынша  шектеулер 
қолданылатын болады. 

  Кен  орны  үшін  рейстерді  басқаруға  стандарт  жоспары  әзірленетін  болады.  Рейс  жоспарында 
маршруттар,  еңбекті  қорғау  және  техника  қауіпсіздігі  талаптары,  жол  жүру  қауіптілігі  мен 
талаптары  және  жол  жағдайлары,  көлік  жүргізгенде  шаршағандықты  басу  шаралары,  апаттық 
жағдайларда байланыс, бақылау шаралары, әрекет ету тәртібі және қауіпсіздік талаптары

  Жүргізушілерге  арналған  техника  қауіпсіздігі  жөніндегі  нұсқаулық  және  оқыту  курстары 
әзірленіп,    еңбекті  қорғау,  техника  қауіпсіздігі  және  кен  орнын  қоршаған  ортаны  қорғау 
жөніндегі бөлім өкілдері тексеру жүргізеді; 

  Жайсыз  ауа-райы  жағдайларында  және  қыс  айларында  қызметкерлері  және  қозғалысты 
басқару үшін іс-шаралар жоспары және процедуралар әзірленетін болады; 

  Учаске басшылары көлік құралын және техникалық қызмет көрсетуді тексеретін болады; 

  Учаскеден  шығар  жерде  және  басқа  тиісті  орындарда  учаскеден  тыс  шығарылатын  шаң  мен 
балшықты барынша азайту үшін дөңгелектерді тазалайтын станциялар салынады. 

  Жол  жүру  қозғалысының  тиісті  белгілері  мен  басқару  жүйелері  жалпы  пайдаланылатын 
автокөлік жолдары бар учаскенің барлық қиылыс жолдарында орнатылуы тиіс. 

  Болжанған  барлық  көлік  қозғалысы  үшін  көліктің  тиісті  тұрақ  орны  мен  айналу  аймағы 
қамтамасыз етіледі; 

  Компания тиісті реттеуші органдармен бірлесе отырып, тиісті кеңес берілуін қамтамасыз ететін 
болады;  

  Мүмкіндігінше, жергілікті халық құрылыс және өндіріс жұмыстары жүргізілуіне байланысты жол 
жүру  жағдайларының  болжанған  өзгертулері  туралы  хабарлама  алатын  болады,  оның  ішінде, 
қажеттілігіне  қарай,  жол  жүру  қозғалысын  бақылаушы  қызметкерлерге  жол  қозғалысыны 
өзгертілген  жағдайлары туралы алдын ала хабарлама беру, түсінікті тақтайша ілу; 

  Маңындағы  немесе  мемлекетаралық  трассалардағы  кез  келген  құрылыс  тиісті  органдармен 
келісіледі  және  белгіленген  талаптарға  сәйкес  болады.  Егер  жолды  мемлекет  бақылайтын 
болса, онда тиісті органдарға қосымша жұмыстарға өтінімдер беру қажет. 
 
 
1.3
 
Көлемі үлкен емес жүктер 
 
Кіріспе 
 
Электростанцияның  құрама  бөлшектерін  ұзын,  кең  және/немесе  үлкен  жүк  таситын 
автокөлікпен тасымалдау  алдын  ала  жоспарланған  маршруттар  бойынша жүзеге  асырылады. 
Бұл  маршруттар  тиісті  органдармен  және  полициямен  алдын  ала  келісіледі.  Құрылыс 
жұмыстары  басталғанша  дейін  Жобаны  жүзеге  асыру  үшін  қажет  болатын  габаритті  емес 
жүктер түрлері анықталатын болады:   
 
 
Жеткізу жоспары 
 

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Бет 3 
 
Фабриканың  құрама  бөлшектері  жобаны  іске  асыру  бойынша  белгіленген  кестеге  сәйкес 
келетін мерзімде және жергілікті орган мен полицияның талаптарына сәйес жеткізілуі тиіс. 
 
Фабриканың құрама бөлшектері кәсіпорынға автокөлікпен жеткізіледі және  жұмыс алаңында 
немесе  жеткізуге  белгіленген  маршрут  маңындағы  басқа  қолайлы  жерде  жинастырылып 
қойылады.  Мердігер  жүктерді  жинап  қоятын  лайықты  орынды  анықтау  үшін  және  қажетті 
келісімдерді алуға жауапты болады.  
 
Кәсіпорынға  көлемі  үлкен  емес  жүкті  жеткізу  кезінде  ілесіп  жүруді  қарастыру  қажет  болады. 
Осындай  жағдайларда  күзеттің  бірге  жүргені  дұрыс  –  яғни  жүктің  жақындап  қалғандығын 
өтетін  көлік  құралдарын  ескертіп  отыру  үшін  ілесіп  жүретін  бір  көлік  алдында,  екіншісі  – 
артында  болады.  Ілесіп  жүру  артында  жиналып  қалған  көлік  құралдарын  өткізу  үшін    (қажет 
болғанда)  алдын  ала  белгілі  бір  орында  төбешікті  айналып  өту  арқылы  жол  қозғалысының 
басқа  қатысушылары  үшін  көлік  ағысының  дұрыстығының  бұзылуы  барынша  аз  болуына 
көмектеседі.  Ілесіп жүруге қатысатын жүргізушілер маршрут ерекшелігімен таныс болуы тиіс, 
алдын  ала  белгіленген  тоқтайтын  орындарды  және  кездейсоқ  жағдайда  әрекет  ету  тәртібін 
білуі  тиіс.  Барлық  автокөліктердің  жүргізушілері  мен  автотасымалдауға  жауапты  жетекші 
қызметкер рация арқылы екіжақты байланыста болулары тиіс.  
 
Жолаушылар  өтетін  жолдың  қауіпсіздігі  жоғары  болуы  тиіс;  жолаушылар  неғұрлым  көп 
жиналатын жерлерде жол қозғалысын бақылап отыруға жауапты қосымша қызметкер бөлінеді 
(осындай шараның қажеттілігі алдын ала полициямен келісіледі). 
 
Бағыттың  геометриялық  күрделі  жерлерінен  өткен  кезде  жолдың  өтетін  бөлігі  бос  болуы 
маңызды.  Жүк  тасымалдаған  уақытта  стратегиялық  орындарда  автотұраққа  шектеу  қойылуы 
тиіс. 
 
Жүргізушіге көлемі үлкен емес жүктерді тасымалдау нұсқаулығы келесіден тұрады:  
 

  Кездейсоқ  жағдайларда  әрекет  ету  тәртібімен  қоса  қауіпсіздік  жөнінде 
нұсқаулық; 

  Тиісті түрде абай болып және жылдамдық режимін сақтау қажет; 

  Сезімтал нақты учаскелерді бөлу; және 

  Бөлінген  маршрутқа  қатысты  түсінік  беру,  осы  маршруттан  ауытқуға  тыйым 
салу,  колоннаның  ілесіп  жүрушілермен  бірге  болуын  және  артында  жиналып 
қалған  көлік  құралдарын  өткізу  үшін  белгіленген  бөлікте  ғана  тоқтауын  талап 
ету. 
 
«Жол қозғалысын бақылау  жөніндегі іс-шаралар жоспарының» ажырамас бөлігі ретінде, егер 
көлемі  үлкен  емес  жүк  қандай  да  бір  себьеппен  жалпы  пайдаланылатын  жолмен 
тасымалдауға  тыйым  салынса,  жергілікті  билік  өкілдерінің  қатысуымен  «Кездейсоқ 
жағдайларда әрекет ету жоспары» әзірленуі тиіс 

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Бет 4 
 
 
 
1.4
 
Стандартты жүк көлігі 
 
Жеткізіп беру жоспары 
 
Құрылыс  жүргізу және пайдалану кезеңінде  әдеттегідей сыртқа жүкті тасу кезінде оған ілесіп 
жүру  талап  етілмейді.  Сөйтсе  де,  жүргізушілердің  белгіленген  бағытты  ұстанғандары  және 
кездейсоқ  жағдайда  қалай  әрекет  ету  тәртібін  білгендері  дұрыс,  оның  бәрі  кіріспе  нұсқама 
жүргізу кезінде талқыланады. Үлкен жүк тасымалдайтына көліктің жүргізушілері жолда дұрыс 
жүруге  қатысты  және  тар  жол  қималарында  артында  жиналып  қалған  көлікті  өткізген  кезде  
жолдың  жиегіне  шығып  кетіп  отыру  қажеттілігіне  қатысты  нұсқау  жүргізілуі  тиіс.  Сондай-ақ 
көлемі үлкен емес жүк тасымалдаған жағдайда да жүргізушілерге нұсқаулық жүргізілген кезде 
осы  мәселелер  талқыланып  және  айтылып  отырылуы  тиіс  және  автокөлік  кез  келген  жаққа 
жүргізілер алдында барлық қатысты қызметкерлерге жеткізілуі керек.   
 
Жалпы  барлық  құрылыс  және  технологиялық  автокөліктер  кәсіпорынның  жұмыс  режіміне 
сәйкес  немесе  арнайы  айтылған  талаптарға  сәйкес  пайдаланылатын  болады.  Әдеттегі  жүк 
көлігі  барынша  белгіленген  бағыт  бойынша  қозғалады,  бұл  бағыт  әр  фазаға  жұмыстың 
дамуына қарай келісіліп отырылады. 
 
Жол  жүру  белгілері  мен  көрсеткіштері  санын  шатастырып  алмас  үшін  барынша  азайтылады, 
бірақ жергілікті жолдардың стратегиялық маңызды учаскелерінде кәсіпорынға апаратын және 
кәсіпорыннан  шығатын  жергілікті  маршруттар  бағыттарының  көрсеткіштерін  орналастыру 
қажет  болады  (мемлекеттік  көрсеткіштер  және  кәсіпорынның  атауы  бар  тақтайшалар).  Жол 
белгілері  мен  көрсеткіштерін  орналастыруға  қатысты  егжей-тегжейлі  шешімдер  белгіленген 
мердігердің  жергілікті  билік  органы  мен  полицияның  тығыз  ынтымақтастығы  арасында 
келісіледі. 
 
Көлік  мәселесіне  арналған  ЭӘЫБ  басшылығында  талқыланғандай,  артық  автокөлік 
қозғалыстарын  қысқарту  үшін  өндіріс  қызметкерлерін  автобуспен  тасымалдайтын  болады.  
Компания  барлық  жүргізушілерге  жалпы    қауіпсіздік  мәдениетін  қалыптастыру  және  дамыту 
үшін  және  жол  қозғалыстарының  басқа  қатысушыларына  хабарландырып  тұру  үшін 
нұсқаулықтар жүргізу және өзекті ақпараттар беріп тұру үдерісін енгізуі қажет. 
 
Қоршаған ортаны қорғау 
 
Құрылыс  жүргізу  және  оны  пайдалану  кезеңінде  мердігер/компания  жолдарды  қоқыс  пен 
балшықтан таза екендігіне көзін жеткізу үшін үнемі бақылап отыруы тиіс, сонымен қатар, ауа 
құрғақ  болған  кезде  қоғамдық  жолдарға  кірме  жолдар  қосылатын  жерлерді  шаң  басып 
кетуден қорғау шараларын қабылдауы  қажет. 

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Бет 5 
 
 
Кәсіпорынның  аумағында  жұмыс  техникасын,  жүк  тасу  автокөлігін,  қызметкерлер  мен 
келушілердің    көліктерін  орналастыру  үшін  жеткілікті  көлемде  автокөлік  тұрақ  алаңы 
қарастырылады. 
 
Шасси мен дөңгелек жууға арналған сумен жабдықтайтын айналма жүйе жұмыс істейтін көлік 
жуу  орны  жергілікті  билік  органдары  бекіткен  орындарда  орнатылады.  Көлік    жуу  орны 
құрылыс  кезінде  де,  пайдалану  кезінде  де  жұмыс  істеп  тұруы  тиіс.  Кәсіпорынға  кіретін 
жолдардың маңындағы қоғамдық жолдар құрылыс жұмыстары жүргізілуіне байланысты пайда 
болатын    батпақ,  шаң-тозаң,  тастар  мен  басқа  да  қоқыстар  аз  болуы  үшін    жүйелі  түрде 
тазаланып тұруы тиіс (мүмкіндігінше механикалық сыпырғыштардың көмегімен). 
 
Жұмыс  орнына  жанар  май  жеткізілген  кезде  оны  көлемі  сол  жерде  жұмыс  істеп  жатқан 
техникаға қажетті аз мөлшерде де ғана болуы тиіс. 
 
Барлық  қалдықтар  қоршаған  ортаны  қорғау  және  қалдықтарды  орналастыру  бойынша  тиісті 
нормативтік  талаптарға  сәйкес  учаскеден    шығарылатын  болады.  Пайда  болған  қалдықтар 
мүмкіндігінше, оларды қайтадан пайдалану және кәдеге жарату арқылы барынша азайтылады.  
 
Кіретін маршруттардың жолаушылар жолдарын, басып өтетін, шығатын жолдарды, көпірлерді, 
қоршауларды,  жолдың  жиегі  мен  бөтен  жеке  меншік  жерлерді  бүлдіруіне  мониторинг 
жүргізілуі  тиіс.    Кездейсоқ  бүліну  жағдайлары  болған  кезде  мердігер  қоғамдық  немесе  жеке 
меншік  жерлердегі  тұрған  нысандарға  немесе  жерге  келтірілген  залалды  шұғыл  түрде  жоюы 
тиіс.  
 
Жолдарды  жайластыру  жұмыстары  жүргізіліп  жатқан  учаскелерде  қоршауға,  ағаш  шарбаққа, 
жолдың  жиегіне,  құрылысқа,  су  сіңгіш  жыраларға  міндетті  түрде  тиетін  болса,  бұл  нысандар 
жол  жобасы  аясында  не  қалпына  келтірілуі  тиіс,  не  кейінірек  жаңғыртылуы  тиіс  (мысалы, 
қоршауларды уақытша бөлшектеу қажет болатын жағдайлар).  
 
Жолдарды  жайластыру  үшін  жердің  жалпы  ландшафтты  сипатына  сәйкес  келетін 
материалдарды пайдалану қажет.  
 
Су  өтетін  жерлер  арқылы  су  өткізетін  құбырларды  және  өткен  көпірлерді  құрастыру  қажет 
болған  кезде  бұл  жұмыс  жергілікті  билік  органымен  немесе  қоршаған  ортаны  қорғау 
саласындағы  тиісті  бақылаушы  органдармен  келісілуі  тиіс,  мұндай  жағдайда  мердігер 
белгіленетін кез келген ерекше талаптарды сақтауға міндетті. 
 
Барлық  учаскелерде  қажетті  барынша  шағын  алаңдар  ғана  пайдаланылуы  тиіс,  мұндай 
жағдайда  кәсіпорын  аумағынан  тыс  жерлер  және  автокөліктер  мен  жұмысшы  қызметкерлер 
кіретін маршруттар аумағы бүлінбейді.  

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Бет 6 
 
 
Жеңіл және орташа жүк таситын автокөліктердің қозғалыстары 
 
Полиметалл  қызметкерлері  мен  келушілері  пайдаланатын  жеңіл  автомобильдер  мен 
минивэндердің  маршруттары  жіберілген  пункттеріне  қарай  жүк  таситын  автокөліктер  өтетін 
маршруттармен  сәйкес  келіп  қалу  мүмкіндіктері  бар.    Осы  көлік  құралы  үшін  маршруттарды 
бөлу немесе шектеу қою ұсынылып отыр.   
 
Мүмкіндігіне  қарай,  қызметкерлерді  елді  мекендерден  жұмыс  орнына  және  одан  кері 
автобуспен тасымалдау ұйымдастырылады.   
 
Аумақ  учаскесінің  маңындағы  жерде  кәсіпорынның  қызметкерлері  мен  келушілерінің 
автокөліктері үшін автотұрақ ұйымдастырылатын болады.  
 
1.5
 
Жолдарды жобалау;   
 
Жолдардың жобасында келесі ескерілуі тиіс: 

  Жолда қолданылатын жабдық түрі; 

  Болжанып отырған қозғалыс саны; 

  Көлік ағысы және әлеуетті кептел кезеңдері; 

  Жол жүру қозғалысының болжанған қатысушыларының біліктілігі деңгейі және құзыреті (яғни 
оқыған қызметкерлер, кең қоғамдастықтар және т.б.); 

  Жергілікті жерлер рельефінің ерекшеліктері 

  Топырақ қыртысының түрлері және қолжетімді жол-құрылыс материалдары; 

  Жауын-шашындар мен аномальды табиғи құбылыстар саны; 

  Қажетті жол жүру белгілері; 

  Қиылма жол жоспары; 

  Берм құрылысы; 

  Су ресурстарын басқару; 

 
Шаңды басқару.
 
 
1.6
 
Көлік құралының тұрақ орны және оған қойылатын қауіпсіздік талаптары   
 
Көлік құралы қараусыз қалған кезде: 

  Двигателі өшіп тұруы тиіс; 

  Автомобиль  бірінші  және  артқа  жүру  тетігінде  болуы  тиіс  (автоматтандырылған  тұраққа  қою 
жүйесі); 

  Тұру тетігі толық шамада қолданылуы тиіс; 

  Егер тұратын жер еңіс болса, дөңгелекті тіреп қою немесе көлік құралы жолдың жиегіне немесе 
үйілген топыраққа барып тірелетіндей етіп бұрып қою қажет, 

  Көлік құралын кез келген ауыр көлік құралынан немесе жабдықтан, мысалы бульдозер немесе 
грейдерден 50 метрден жақын қоюға болмайды; 
 
1.7
 
Жолдың жағдайы және техникалық қызмет көрсету  
 

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Бет 7 
 
Жүргізушілер  учаскі  жетекшісіне  жолдың  жағдайы  туралы  айтып  тұруы  тиіс,  ал  ол  өз  кезегінде 
жетекшілер  жиналысына  есеп  құруы  тиіс.  Компания  иелігіндегі  барлық  жолдар  кем  дегенде  аптасына 
бір рет тексерістен өтулері тиіс. Участік сыртында орналасқан жолдар туралы ақпаратты, осы жолдарды 
қолданатын  жүргізушілер  беретін  болады.  Осы  есептер  негізінде  жолдарды  қауіпсіз  жағдайда  сақтау 
үшін  жөндеу  жұмыстары  жүргізіліп  отырады.  Қызмет  көрсету  уақытында  көрсетіле  алмаған  жерлерде, 
бақылаудың басқа элементтері жүзеге асырылатын болады, соның ішінде: 

  Кіруді реттеу; 

  Балама маршуттарды қолдану; 

  Қозғалысты/жылдамдықты реттеу; 

  Жол учаскілерін жабу және таңбаларды қолдану. 
 
1.8
 
Жүк көліктерімен және жабдықтармен өзара әрекеттестік  
 
Жеңіл  көлік  және  жаяу  жүргіншілерге  ауыр  жабдық  жұмыс  жасап  жатқан  жерден  50  метр  аралықта 
жүруге тыйым салынады. Ауыр жабдыққа жақындау үшін, тұлға міндетті: 

  Оператормен рация не болмаса телефон арқылы байланысу; 

  Оператормен көзбе–көз кездесу. 
Оператор  байланысты  рацияға/телефонға  жауап  беру  арқылы  растауы  тиіс  немесе  ол  жеңіл  көлікті/ 
адамды  көзбен  көргендгін  растауға  міндетті.  Сонда  оператор,  адамға  жұмыс  зонасына  кіруге  рұқсат 
берерден бұрын өз машинасын тоқтатады және тұрақты тежегішке қояды. 
Кез  келген  жердегі  ауыр  техника  мен  адамның  (яғни,  түзетушінің)  өзара  әрекеттестігі  жоба  жетекшісі 
бекіткен, белгіленген тәртіпке бақылануы тиіс. 
 
 
1.9
 
Хабарлама  
 
Апаттық қызметтер 
 
Алдын  ала  кеңес  беру  үдерісін  әзірлеу  процедураларына  қарай  жергілікті  әкімдік,  полиция 
және  басқа  билік  органдары  жоба  бойынша  көлемі  үлкен  емес  жүктерді  жеткізу  туралы 
жазбаша  хабарлама  алады.  Бұл  хабарлама  жүк  тасымалдайтын  көлік  жіберілетін  орыннан 
жолға шыққанға дейін бір апта бұрын және бір күн бұрын хабарлануы қажет.   
 
Компания  жобаны  дамытуға  қажетті  жүктер  жергілікті  апаттық  қызметтердің  жұмысына 
кедергі  болмай  жеткізілгендігіне  көз  жеткізу  үшін  полициямен  және  басқа  да  апаттық 
қызметтермен ынтымақтастықпен жұмыс істеуді міндетіне алады.  
 
Жергілікті билік органдары 
 
Көлемі  үлкен  емес  жүктер  жеткізілгенге  дейін  төрт  апта  бұрын  жергілікті  әкімдік  тиісті 
хабарлама алады, содан кейін жеткізу кестесі жеткізушімен келісілген соң  әкімдік апта сайын, 
жүк жеткізілетін мерзім бойы жеткізу туралы жаңартылған ақпарат алып отырады.  
 
Компания бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жоба туралы хабар беріліп отыруын дамыту 
үшін әкімдікпен ынтымақтастықта болады.   

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Бет 8 
 
 
Сондай-ақ,  Компания  жол  жұмыстары  туралы  ақпарат  алу  үшін  жол  басқармасымен 
ынтымақтастықта  болады,  себебі  ол  уақыты  бойынша  жүктердің  жеткізілуімен  сәйкес  болуы 
мүмкін. Мұндай  жағдайларда жергілікті халықтың тыныштығы бұзылуын барынша төмендету 
үшін тиісті шешімдер қабылданады.  
 
Жергілікті халық 
 
Компания  мен  мердігер  жергілікті  халық  өкілдерімен,  жерді  иеленушілермен  және  кеңес 
беруші  құрылыс  салушылармен  бүкіл  құрылыс  жүргізу  кезеңінде    тығыз  қарым-қатынаста 
болады.  Бұл  ағымдағы  жұмыс  түрлері  туралы,  атап  айтқанда  елдің  тыныштығын  бұзатын 
жұмыс  туралы  ақпарат  тарату  деген  сөз.  Жергілікті  халыққа  арналған  телефон  желісі  жұмыс 
істейді  және  туындаған  мәселелер  мен  проблемаларды  шешуге  көмек  көрсететін  жауапты 
адамдар тағайындалатын болады.  
  
Компания  мен  мердігер  жүргізілетін  жұмыстар  жолдар  бойынша  қозғалыстарға  кедергі 
болмайтындай етіп  оларды жоспарлау үшін сол ауданда өтетін ірі іс-шаралар туралы ақпарат 
алып отыруға жергілікті билік органдарымен және халықпен  тығыз байланыста болады.  
 
Құрылыс  материалдарын  және  көлемі  үлкен  емес  жүктерді  жоспарлы  түрде  жеткізу  туралы 
ақпарат  ақпараттандыру  тақтайшаларда  орналастырылады.  Бұдан  өзге,  жобаның  дамуына 
қарай  жүйелі  түрде  жариялау  хабарлары  жобаның  веб-сайтында,  жергілікті  газеттерде 
жарияланады және радио арқылы хабарланады. 
 
1.10
  Алдын ала болжанбаған жағдайлардағы әрекет ету жоспары 
 
Алдын  ала  болжанбаған  жағдайлардағы  әрекет  ету  жоспары  қауіпсіздік  жүйесін  қамтамасыз 
ету  мақсатында  әзірленген,  онда  болуы  мүмкін  болжанбаған  жағдайлар  қалай  шешілетіндігі 
туралы нақты сипатталады. 
 
Басты  мүдделі  тараптармен  кездесулер  өткізілетін  болады  және  осындай  кездесулерде 
берілетін деректер мен түсініктемелер алдын ала болжанбаған жағдайлар кезіндегі әрекет ету 
жоспарын әзірлегенде қолданылады. 
 
Алдын  ала  болжанбаған  жағдайлардағы  әрекет  ету  жоспары,  атап  айтқанда,  жалпы 
пайдаланылатын  жол  желісін  маңызды  кезең  бойы  оқшаулауға  қатысты  әлеуетті 
проблемаларды  шешуге  бағытталған,  мысалы,  көлемі  үлкен  емес  жүкті  тасымалдаушы  көлік 
құралының біреуінің техникалық бұзылған жағдай. 
 
Ұзындығы бойынша барынша салмақ түсіруі мүмкін деп болжанған тасымалдауға сынақ рейсі 
жүргізілетін болады, сынақ рейсі жол қозғалысын басқару саласындағы тәжірибелі мамандар 

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Бет 9 
 
мен  полицияның  ілесіп  жүруімен  өтеді.  Сынақ  рейсінің  арқасында  ықтимал  мерзімдер, 
сонымен  қатар,  жалпы  жол  жүру  қозғалысына  кедергі  болмайтындай  етіп  ірі  көлік 
құралдарының тоқтауына арналған тиісті орындардың болуы анықталады. Сонымен қатар, бұл 
полицияның жол жүру қозғалысының қауіпсіздігін қосымша бақылауын қажет ететін орындар 
жөніндегі мәселені қарастыруына мүмкіндік жасайды.  
 
Бастапқы жағдайлар  
 
Мердігерлік  көлік  ұйымы  көлемі  үлкен  емес  жүктерді  тасымалдау  саласындағы  жетік  маман 
болып  табылады.  Тасымалдаушы  пайдаланатын  көлік  құралдары  және  тіркемелерге 
гидравликалық тіркемелердің заманауи технологияларын қолданады және олар өзінің техника 
паркі құрамында болады. 
 
Көлемі  үлкен  емес  жүктерді  тасымалдау  жұмысы  үшін  жалданған  жүргізушілердің  осындай 
жұмыс  түрі  бойынша  тәжірибелері  бар  және  автокөлік  мүмкіндіктері  мен  шектеулерін 
пайдалану бойынша озық  тәжірибелері болады. 
 
Ілесіп жүретін пилоттық машиналар көлемі үлкен емес жүктерді тасымалдайтын әрбір рейске 
ілесіп жүреді және әсіресе, уақытша «жүгіру шоссесіне бөгеу» жасайтын тар немесе бір жақты 
жол қозғалысы бар жолдың кейбір учаскелерінде  ілесіп жүреді. Көлік құралдарына пилоттық 
ілесіп  жүру  көлемі  үлкен  емес  жүктерді  тасымалдау  кезінде  болуы  мүмкін  барынша 
қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және жол қозғалысындағы басқа қатысушылар үшін алдын ала 
ескертуді  қамтамасыз  етуге  мүмкіндік  береді.    Бұл  маршрут  бойынша  болатын  кедергілердің 
азаюына әкеледі және күрделі оқиғалардың болу мүмкіндігін төмендетеді. 
 
Алдын ала болжанбайтын жағдайларға қолдануға болатын шаралар 
 
Көлемі  үлкен  емес  жүктерді  тасымалдау  кезінде  кешігіп  қалуға  әкеп  соқтыруы  мүмкін 
факторларды жоспарлаумен қатар көлік құралы маршрутта бұзылып қалу мүмкіндігі қашан да 
болады.  Егер  мұндай  жағдай  бола  қалса,  осындай  проблемаларды  шешу  үшін  алдын  ала 
болжанбайтын  жағдайларға  қолданылатын  тиісті  шаралардың  болуы  және  көлік 
құралдарының  қозғалыс  ағысының  дұрыс  болу  үшін  кедергілерді  азайту  маңызды  болып 
табылады. 
 
1.11
  Мердігерлер мен жүк жеткізушілеріне арналған ақпарат   
 
Учаске  басшысы  жұмыстардың  бірінші  кезеңі  басталғанша  дейін    жол  қозғалысын  басқару 
жөніндегі  іс-шаралардың  барлық  мердігер  мен  жүк  жеткізушілерінің  арасында  таратылатын 
толық  жоспарын  әзірлейді.  Жол  қозғалысын  бақылау  жөніндегі  іс-шаралар  жоспарын  шолып 
тексеру тоқсан сайын жүргізілетін болады, жоспар қажеттілігіне қарай жаңартылады. 
  

ҚЫЗЫЛ ЖОБАСЫ
 
жол қозғалысын бақылау жөніндегі іс-шаралар 
жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM9
 
2016 жылғы ҚАЗАН
 
Кесімді V1.0 
 
Бет 10 
 
Төмендегі  тараулар  жол  қозғалысын  басқару  жөніндегі  іс-шаралар  жоспарында  қамтылатын 
аспектілерді ұсынады.  
 
1.11.1
 
Учаскедегі жол қозғалысының картасы:   
 
Учаскедегі жол қозғалысының картасы мынадай ақпаратты қамтуы тиіс:  

  Жобаға  рұқсат  беру  үшін  ұсынылып  отырған  қауіпсіздік  маршруттары  және  алтернативті 
маршруттар, мүмкіндігінше; 

  Жол қозғалысы бағыты; 

  Жылдамдықты шектеу; 

  Қауіпті учаскелер; 

  Автотұрақ учаскелері; 

  Жолаушылар мен көлік құралдарының қозғалыстарын бөлуге арналған учаскелер; 

  Жеңіл  және  жүк  тасымалдайтын  көлік  құралдары  қозғалатын  жерлерді  бөлуге  арналған 
учаскелер; 

  Көлік қозғалысына тыйым салынған учаскелер, мысалы, осылай ықпал ету түріне көңіл бөлгіш 
жергілікті халық, экологиялық учаскелер және мәдениет мұрасы аумақтары;  

  Өтетін жер ашық/жабық болуы тиіс; 
 
1.11.2
 
Қауіпті учаскелер және нақты бақылау шаралары  
 
Жобаның мынадай белгілі бір қауіптері бойынша ақпарат:  

  Ақырын жылдамдықпен қозғалуды талап ететін күрт еңіс жерлер;  

  Ағын сулардың қиылысы;  

  Қауіп деңгейі жоғары жолаушыларға арналған аймақтар; 

  Ауыр көлік құралдары пайдаланылатын аймақтар; 

  Жоғары қауіптілік шаралары бар аймақтар; 

  Қауіп деңгейі жоғары кездегі құлазыған табиғат аймақтары; 

  Шаң басқан аймақ және шаңды тазарту шаралары; 

  Бүлінген жол аймақтары; 

  Жасыз  ауа-райы  жағдайларындағы  іс-шаралар  үшін  процедуралар,  яғни  аномальды  жол 
жағдайлары үшін «жол ашық/жол жабық» критерийлері (мысалы, шаңбыр, қар, қатты жел, өзен 
және өзен қиылысы);
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 

Document Outline

  • MM1 ПМ отходы
  • MM10 ПМ вовлечения заинт сторон
  • MM10 ПМ вовлечения заинт сторон_приложение 0410
  • MM11 ПМ культурное наследие
  • MM12 ПМ археологическая находка
  • MM13 ПМ соц воздействие
  • MM14 ПМ шум
  • MM2 -ПМ хвостовое хозяйство
  • MM3 ПМ Отходы
  • MM4 план действий при аварийной ситуации
  • MM5 ПМ план рекультивации
  • MM6 ПМ воздух
  • MM7 ПМ эрозия почв
  • MM8 ПМ биоразнообразие
  • MM9 ПМ дорожное движение


1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   27


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал