Қызыл жобасы



жүктеу 471.6 Kb.

бет11/27
Дата22.04.2017
өлшемі471.6 Kb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   27

2.4
 
Басқа талаптар 
 
Жоғарыда аталған талаптарды орындаумен қатар, ҚШБ ІШЖ-де Еуропалық Комиссияның тау-
кен  өнеркәсібіндегі  қалдықтарды  және  бос  жыныстар  қаырмасын  басқару  жөніндегі  үздік 
қолжетімді  технологиялар  жөніндегі  анықтамалық  құжатында  сипатталғандай,  қалдық 
шаруашылығын  басқаруға  қатысты  жалпы  қабылданған  алдыңғы  қатарлы  тәжірибелерге 
қойылатын  талаптар  келтірілген  (2009  ж.  қаңтары),  оларда  басқарудың  үздік  тәсілдері  мен 
әдістемелері  жинастырылған,  олардың  тапсырмасы  болып  тау  индустриясы  саласындағы 
кәсіпорындарға қоршаған ортаны қорғауда жоғары деңгейлерге жетуге көмектесу табылады.  
 
  
 
 

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 5 
 
3
 
ЖОБАНЫҢ МӘНМӘТІНІ  
 
3.1
 
Жобаның сипаттамасы 
 
Бақыршық  алтынкенді  кен  орны  Қазақстанның  бұрынғы  астанасы  Алматы  қаласы  Қалба 
жотасының  солтүстік-батыс  бөлігіннен  солтүстікке  қарай  Қазақстан  Республикасы  Шығыс 
Қазақстан облысында 1100 км қашықтықта орналасқан. Жоба өткен жылдардың тау-кен қазу 
жұмыстары бөлімшесінің аумағындағы Жарма ауданы Әуезов ауылының жанында орналасқан.   
 
Кен  орнындағы  таулы  жұмыстар  үзіліспен  1956  жылдан  бастап  жүргізілуде.    Кәсіпорын 
шекарасында Әуезов кенті бар, сондай-ақ аумақта пайдаланылмаған байыту фабрикасы және 
өнеркәсіп инфрақұрылымы бар. 
 
Қазіргі  таңда  қабылданған  нұсқамен  кен  орнын  игеру  екі  кезеңдегі  құрамдастырылған  ашық 
және жерасты өңдеу болып табылады: 1-ші кезеңге 2016 ж. бастап 2026 ж. аралығында ашық 
карьерді зерттеу, жыныстар қайырмасы мен кен қоймасын жайғастыру кіреді. 2-ші кезең 2026 
ж.  бастап  2039  ж.  дейінгі  аралыққа  жоспарланған,  орталық  және  батыс  учаскелерінен  бастап 
карьердің негіздемесінен жерасты өңдеуден және одан әрі шығыс учаскесін өңдеуден тұрады.    
 
Ашық  өндіру  дәстүрлі  бұрғылау-жарылыс  және  тиеу-жеткізім  жұмыстарын  пайдаланумен 
жүргізіледі.  Жер  асты  сынау  цементті  толтыру  қоспасымен  істеп  шығарылған  кеңістіктердің 
қаланған қабатты әдісімен жүзеге асырылады. Бетон салатын қоспаны дайындау үшін қалдық 
қоймасындағы технологиялық қалдықтарды пайдалану болжанады. 
 
Ашық  өндірудің  жобалық  көлемі  фабрикаға  сатылатын  -  8.5  г/т  Au-дан  кеннің  орташа 
мөлшерімен жылына 1.8 млн. т. кенді құрайды.  Таулы-байыту кешенінің құрамына уату, ұсақтау 
енеді және жұмыр диірменде, көміртек қалқытуда, шапшаң қалқытуда және дәстүрлі сульфидті 
қалқытуда ұсақтағанға дейінгіні қосқанда қалқытудың кешенді тізбегі енеді.  Байыту өнімі болып 
құрамында  шамамен  99.2г/т.  алтыны  бар  сульфидті  флотоконцентрат  болып  табылады. 
Концентратты кептіргеннен кейін сыйымдылығы 1.5 т. қаптарға қапталатын болады.  Қаптар жүк 
вагондарына тиеліп және одан әрі жасап шығаруға Амурскге Шалабай темір жол станциясына 
дейін автокөлікпен тасылатын болады. 
 
Байыту  фабрикасының  технологиялық  қалдықтары  қалдық  қоймасына  тасталады.    Қалдық 
қоймасынан  су  фабрика  және  кеннің  техникалық  қажеттіліктері  үшін  қайта  пайдаланылатын 
болады. 
 
 
Бақыршық  тау-кен  қазу  кәсіпорнының  басты  жоспары  графикалық  қосымшалардағы  №  1.3 
сызбада көрсетілген. Жобаның толық сипаттамасын ЭӘӘБ-ң 3-тарауында табуға болады. 
 

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 6 
 
Жобаның даму шамасына қарай жерасты өндірісі басталады. Бұл кезде қалдықтардың жартысы 
өңделген  жерасты  кеңістігін  толтыруға  арналған  бітегіш  қоспаны  дайындау  үшін 
пайдаланылатын болады. 
  
 
3.2
 
Қалдық қоймасы 
 
«Қызыл» алтын шығару жобасында Бақыршық кен орнының құрамында алтын бар кенді өңдеу 
нәтижесінде  сульфидтік  флотация  қалдықтарын  қоюландырған  кезде  байыту  қалдықтары 
түзілетін болады, олар қойыртпақ өткізгіші бойымен жобалық қалдық қоймасына айдалып, оған 
негізгі  бөгеттің  жотасынан  лақтырылатын  болады.    Қайтарымды  су  қалқымалы  декантатор 
арқылы арнайы құбыржолы бойымен қайтадан үдеріске айдалатын болады. Бастапқы қалдық 
қоймасы  байыту  фабрикасының  жанындағы  негізгі  жобалық  қалдық  қоймасынан  солтүстік-
батысқа  қарай  орналасатын  болады.  Бастапқы  қалдық  қоймасы  жабылған  жоқ,  бірақ  бұдан 
былай жұмыс істемейді. Учаскенің басты жоспары осы құжатқа 1-қосымша ретінде қоса берілген 
№ 34 01 06 001 00-РТ сызбасында көрсетілген.  
 
Жобалық қалдық қоймасының сұйыққоймасы кеніш пен байыту фабрикасынан шығысқа қарай 
атауы  жоқ  бұлақ  алқабына  көлденең  салынған  төрт  бөгет  есебінен  қалыптасады.  Бөгеттер  1 
және 2 тіреуіш бөгеттер деп, 1 және 2 жоғарғы бөгет деп аталатын болады. Аьауы жоқ бұлақтың 
алқабы  солтүстіктен  оңтүстікке  қарай  бағдарланған,  бұлақ  солтүстіктен  оңтүстікке  дейінгі 
бағытта ағады. Атауы жоқ бұлақтың екі ағысы жобалық қалдық қоймасынан солтүстікке қарай 
ағады.  Атауы  жоқ  бұлақтың  аңғары  су  ағатын  арна  мен  тау  үстіндегі  жыра  арқылы 
сұйыққойманың  шығыс  жағының  бойымен  бұрылады.  Жобалық  қалдық  қоймасының 
сұйыққоймасының  солтүстік  жағында  шағын  бөгет  бар,  оның  көмегімен  шығыс  жақ  бағытта 
атауы жоқ бұлақтың батыс ағының арнасы бұрылған.     
 
Бөгеттер карьерден алынған топырақтан, карьерден алынған аршылған жыныстан және қалдық 
қоймасының түбін қалыптастырған кезде алынып шығарылатын топырақтан салынатын болады. 
Қалдық 
қоймасының 
сұйыққоймасы 
қалыңдығы 
1,0 
мм 
полиэтилен 
үлдірімен 
гидрооқшауланады,  үзілуден  қорғау  үшін  ол  жоғары  жақтан  топырақ  қабатымен  жабылады.  
Қалдық  қоймасының  сұйыққоймасының  үлдірі  бөгеттердің  гидрооқшаулағыш  үлдірімен 
біріктірілетін болады.    
 
№1 тіреуіш бөгет қалдық қоймасының жобалық сұйыққоймасының алаңының оңтсүтік ұшында 
орнласқан  негізгі  құрылыс  болады.  Бөгеттерді  төрт  кезеңде  салу  қарастырылуда.  Басында 
биіктігі 20  м  құрайтын  пионерлік  бөгет  салынатын  болады.  Осыдан кейін  бөгеттерді әр  жолы 
екінші, үшінші және төртінші кезеңге 5м-ден ұзарту жүргізілетін болады, бөгеттің кесімді биіктігі 
35  м  құрайды.  Бөгеттің  жоғарғы  еңісі  қалыңдығы  1,5  мм  болатын  полиэтилен  үлдірімен 
гидрооқшауланады, 
ол 
ұзына 
бойына 
қалдық 
қоймасының 
сұйыққоймасының 
гидрооқшаулағышымен біріктіріледі. №1 бөгет қауіпті гидроинженерлік құрылыстарға жатады 
(сенімділік пен беріктіктің екінші санаты). 

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 7 
 
  
№2  бөгет  қалдық  қоймасының  қолданыстағы  бөгеттерін  төменгі  жақтағы  кеңейту  ретінде 
салынатын  болады.  Ұзарту  бөгеттің  сырт  жағынан  жүргізілетін  болады.  Өңір  құламасының 
градиенті 1:3-ті құрайды. Биіктігін ұзартқаннан кейінгі  бөгеттің биіктігі 12м құрайды. Бөгеттің 
жоғарғы еңісі қалыңдығы 1,5мм су өткізбейтін полиэтиленді үлдірмен оқшауланатын болады. 
№2  су  өткізбейтін  қабықшасы  қалдық  қоймасы  түбін  оқшаулайтын  қабықшамен  жалғанатын 
болады. 
 
№1  жоғарғы  бөгет  төрт  бөгеттің  арасындағы  ең  кішісі  және  қысқасы  болады  және  қалдық 
қоймасының жобалық сұйыққоймасының солтүстік жағынан салынатын болады. Ол атауы жоқ 
бұлақтағы  қолданыстағы  бөгеттің  төменгі  жақтағы  жалғасы  болады.  «№1  жоғарғы  бөгеттің» 
кесімді биіктігі 5 м құрайды. Өңір құламасының градиенті 1:3-ті құрайды. Бөгеттің жоғарғы еңісі 
қалыңдығы 1,5 мм су өткізбейтін полиэтиленді үлдірмен көмегімен оқшауланатын болады, ол 
қалдық қоймасының сұйыққоймасының гидрооқшаулауымен біріктіріледі. 
 
№2  жоғарғы  бөгет  жобалық  қалдық  қоймасының  солтүстік-шығыс  жағында  орналасатын 
болады және атауы жоқ бұлақтың негізгі ағысы үшін тосқауыл ретінде болады. Бөгет атауы жоқ 
бұлақты  қалдық  қоймасының  шығысына  қарай  бағыттау  үшін  салынатын  болады.  Бөгеттің 
биіктігі 5  м, борт  еңісінің  градиенті 1:3    құрайды. Бөгеттің  төменгі еңісі  қалыңдығы  1,5  мм  су 
өткізбейтін полиэтиленді үлдірмен көмегімен оқшауланатын болады, ол қалдық қоймасының 
сұйыққоймасының гидрооқшаулауымен біріктіріледі. Бөгеттің жоғарғы еңісінде эрозияға қарсы 
шара ретінде тас үйіндісі жасалатын болады. 
  
Жобалық  қалдық  қоймасының  солтүстік  жағының  бойымен  қалдық  қоймасынан  шыққан 
жерүсті  және  беткі  суларды  жинауға  және  шығаруға  арналған  тау  үсті  жырасы  салынатын 
болады.  Су  шығатын  арнадан  жерасты  судының  ағысына  жол  бермеу  үшін  ол  полиэтилендік 
гидрооқшауланған үлдірмен жабдықталатын болады.  
 
Су  шығаратын  арна  жобалық  қалдық  қоймасының  шығыс  жағының  бойымен  қалыптасатын 
болады. Арнаның ұзындығы 2750 м құрайды (соның ішіне №2 жоғарғы бөгеттің жаппай бөлігіне 
көлденең  орналасқан  ұзындығы  1800  м  секция  және  ұзындығы  950  м  болатын  су  шығару 
секциясы  кіреді).  Арнаның  трапеция  тәрізді  қиылысы  болады,  борт  еңісінің  градиенті  1:3,  ал 
негіздемесінің  ені  3,5  м  болады.  Арна  қалыңдығы  1,5  мм  полиэтиленді  үлдірмен 
гидрооқшауланады.  
 
Қалдық қоймасының құбыржол жүйесі бірнеше сорғыдан және екі полиэтиленді құбыржолдан 
тұрады.  Қалдықтар  негізгі  құбыржол  арқылы  №1  бөгеттің  жотасынан  жоғарғы  еңіске 
лақтырылатын  болады.  Қалдық  массасы  гидравликалық  шаю  есебінен  жиналады.  Екінші 
құбыржол резервтік құбыржол ретінде пайдаланылады. Құбыржолдар жылудан оқшауланады 
және қияршық тас пен жұмыр тастан жасалған жастықтағы беткі қабаттың бойымен өткізіледі. 
Құбыржолдың  көлденең  ығысуын  шектеу  үшін  құбыржолдың  негізгі  бекіту  нүктелері 
арасындағы  аралық  100  м,  аралық  бекіту  нүктелері  арасынлағы  аралық  3,5  м  болады. 

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 8 
 
Құбыржолдың  жобасында  термиялық  кеңейтуді  тудыратын  температура  өзгерістерінің 
есебінен болмашы көлденең ығысу ескерілген. №1 тіреуіш бөгеттің жотасының бойымен 20 м 
аралығында бұрамалармен дәне иілімді рәзеңкеленген мата құбыршектермен жабдықталған 
қойыртпақ    шығарғыштар  орналасқан.  Бұл  қалдықтарды  тоған  еңісінің  бойымен  бірқалыпты 
орналастыру үшін жасалған.      
 
 
3.3
 
Жобалау параметрлері  
 
Қалдық қоймасы кесте 3.1 келтірілген параметрлердің негізінде жобаланған: 
 
кесте 3.1: Қалдық қоймасының жобалық параметрлері 
Параметрі 
Өлш. бірл. 
Мәні 
Фабрикағы кеннің берілу жылдамдығы 
мың т. 
жылына 
1 800 
Кенішті пайдалану кезеңінде қалдық қоймасына шығарылатын 
қалдықтардың жалпы мөлшері 
мың т. 
19 600 
мың м
3
 
1 400 
Қалдық қоймасының сыйымдылығы 
млн.м
3
 
14,5 
Пайдалануға дайындығы 

0,81 
Қойыртпақтың су-қож теңгерімі (Т:Ж) (салмақтық арақатынасы) 

1:1,015 
Қойыртпақты қалдық қоймасына түсіру жылдамдығы 
м
3
/сағ. 
315,6 
Қатты затты (қойыртпақтан) түсіру жылдамдығы 
т/сағ. 
232,1 
Суды (қойыртпақтан) түсіру жылдамдығы  
м
3
/сағ. 
235,7 
Қалдықтардың қатты фракцияларының тығыздығы 
т/м
3
 
2,78 
Шығарылған қалдықтардығң көлемдік салмағы 
т/м
3
 
1,4 
Қалдықтардың ірілік класының пайызы - 0,071 мм 

80 
Айналымдағы судың жұмсалуы 
м
3
/сағ. 
220,6 
 
 
 

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 9 
 
4
 
ҚАЛДЫҚТАР 
 
4.1
 
Қалдықтардың геохимиялық құрамы 
 
Бақыршық  кен  орнының  кендері  құрамы  бойынша  кенеусіз  төменгі  сульфидтік  ретінде,  ал 
текстурасы  бойынша  -  дақталған  ретінде  топтастырылады.  Кендер  бірқалыпты  тотықпаған. 
Тотығу  дәрежесінің  негізінде  тотыққан,  ауыспалы  және  бастапқы  кендер  болады.  Тотыққан 
кендер  негізінен  30-40  м  тереңдігіне  дейін  болады,  барланған  учаскелер  бойынша  тотыққан 
кендердің  қорлары  қазіргі  таңда  өңделіп  болды.  Бастапқы  кендер  анағұрлым  терең 
көкжиектерде орналасқан, доғарыда аралас кендер келтірілген.  
 
Кендегі негізгі құнды компонент болып алтын табылады (орташа мөлшері 7,0-9,5 г/т), негізінен 
арсенопиритпен,  пиритпен  және  кварцпен,  сирек  жағдайда  көміртекті  компоненттермен, 
полиметаллды сульфидтермен және сүрмемен орайластырылады.  Алтынның көп мөлшері (95-
97%)  пирит  пен  арсенопирите  шоғырланған.  Кейбір  жағдайларда  алтын  кварцпен  немесе 
көміртекті  компонентпен  қосылып  біткен  сульфидтік  учаскелермен  орайластырылады. 
Құрамындағы алтынның болуы мен күшәннің шоғырлануы арасында корреляция байқалады. 
  
Күміс болмашы мөлшерде көрсетілген дәне ілеспе компоненттерге жатады. 
 
Алтын  кеннің  құрамында  бірқалыпты  орналаспайды.  Кен  денесінің  бойымен  ауытқу 
коэффициенттері 56,5%-дан 86,0%-ға дейін өзгереді. Алтынның мөлшері пиритте 50-ден 800 г/т 
дейін және арсенопиритте 50-ден 1000 г/т дейін ауытқиды.  
 
Алтынның  негізгі  бөлігі  сульфидтік  минералдардағы,  негізінен  пирит  пен  арсенопириттегі 
ультражіңішке дақ түрінде болады. 
  
Кендегі  негізгі  зиянды  қоспалар  болып  органикалық  көмір  және  күшән  болып  табылады. 
Гидрометаллургиялық  өндіру  кезіне  маңызды  мәселе  туындататын  органикалық  көмірдің 
құрамы  орташа  шамамен  1.2%-дан  1.6%-ға  дейін  (көмірдің  жалпы  құрамы  кезінде  2.0–3.5%) 
құрайды. Күшала құрамының құбылмалығы 0.3% және 1.5% арасында. 
 
Бақыршық  кен  орнының  кені  өзімен  гидрометаллургиялық  байыту  кезінде  прег-роббингтің 
қатты  әсерін  туындататын  құрамындағы  сүйір  қосулары  көп  болған  кездегі  сульфидті 
минералдардағы  алтынның  ультражұқа  сеппелігі  сипатталатын  «екі  есе  мықты» 
металлургиялық  шикізатты  ұсынады.  Бақыршық  кен  орнының  кенін  байыту  үшін  таңдалған 
флотация  тәсілі  концентраттың  шығымы  6,5%  болған  кезде  алтынды  тауарлық  концентратқа 
93,44% деңгейінді шығарады   
 
 

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 10 
 
5
 
КЕНІШТІ ТАРАТУ БАҒДАРЛАМАСЫ 
 
5.1
 
Таратуды жоспалау 
 
Кенішті  тарату  және  құнарлығын  қалпына  келтіру  жоспары  (MCRP  –  5-қосымшаны  қараңыз) 
нормативтік  талаптарды  және  Полиметаллдың  жоспарлау  үдерісін  қолдау  үшін,  сондай-ақ 
кенішті  тарату  жөніндегі  іс-шараларды  табиғатты  қорғау  іс-шараларының  жоспарымен 
үйлеструді қамтамасыз ету үшін құрастырылды. Кенішті тарату және қалпына келтіру жоспары 
Қазақстан Республикасының тиісті заңнамалық талаптарын, соның ішінде кеніштерді қалпына 
келтіру жөніндегі талаптарды, Қоршаған ортаны , денсаулықты және еңбекті қорғау жөніндегі 
Бүкіләлемдік банк нұсқаулығының (ХҚК, 2007 ж.) талаптарын қанағаттандыруға бағытталған.   
 
Қалдық  шарушалығын  басқару  тұрғысынан  тарату  жөніндегі  іс-шаралар  қалдықтың  әсерін 
болдырмау  және  бақылау  үшін,  сондай-ақ  қалдықтарды  өңдеудің  кесміді  шарасы  ретінде 
құрастырылған және қоршаған ортаны ұзақ мерзім ішінде сақтауға және пайдаланудан шығару 
жөніндегі  жұмыстарды  орындауға  бағытталған.    Қалдық  қоймасын  тарату  жоспары 
геохимиялық  зерттеулердің  нәтижелерін  ескере  отырып  құрастырылған  беткі  және  жерасты 
суларын қорғау жөніндегі іс-шаралардан тұруы тиіс.   
 
 
5.2
 
Қалдық қоймасын тарату тұжырымдамасы  
 
Қалдық қоймасын таратуды жоспарлаудың ағымдағы аспектілері мынадай: 
 

  Қалдық шарушалығының аумағынан тұндырғыш-бөгетті алып тастау. Су қалдық 
қоймасының су тасқынына қарсы арнасына арнайы салынған су ағызу жырасы 
арқылы ағызылады. Қоршаған ортаға құйылмас бұрын су бұлақтан ағатын таза 
сумен араластырылады; 

  Қойытрпақ  өткізгіштері,  су  өткізгіштері  және  сорғы  жабдығы  бөлшектеліп, 
жинастырылады; 

  Су деңгейі қалдық қоймаларындаңы қалдықтардың деңгейінен төмендегеннен 
кейін  қалдықтар  қалыңдығы  0,6  м  таза  топырақпен  себіледі.  Топырақ  қалдық 
қоймасының  шегінен  тыс  себілетіндей  етіп  тегістеледі.  Өсу  үшін  оңтайлы  орта 
жасау  үшін  топырақтың  беткі  қабатына  қалыңдығы  0,2  м  құрайтын  құнарлы 
топырақ  қабаты  төселеді.  Бұл  учаскеде  жергілікті  флора  өз  бетінше  өседі  деп 
болджанады; 

  Учаске периферийлік су ағатын арнаның бағытында еңіс жоспарланатын болады. 
Периметрі  бойынша  салынған  су  жиналатын  жыра  беткі  ағынды  Ала  айғыр 
бұлағына ағызады;  

  Су ағатын арна, су жинағыш және тау үстіндегі жыралар әрекет ете береді, бірақ 
бұдан былай оларға қызмет кеөрсетілмейді және жөнделмейді.   
 
Қажет болса, шикізат тау жұмыстарынан тыс учаскелерден әкелінеді. 
 

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 11 
 
 
5.3
 
Тарату жөніндегі зерттеулер 
 
Қалдық қоймаларын тарату бойынша жоғарыда сипатталған тәсілдемелерге қарамастан, қолда 
бар ақпарат тарату үдерісін жан-жақты жоспарлау үшін жеткіліксіз және оны одан әрі ілгерілету 
үшін кәсіби кеңес қажет. Атап айтсақ, келесі аспектілерді толықтыру қажет: 
 

  Мүдделі тұлғалармен кеңесу арылы кенішті таратудың келесілген мақсаттарын 
және  қалдық  қоймасына  негізделе  отырып,  құнарлығын  қалпына  келтіру 
критерийлерін шығарады;  

  Учаскені интеграцияланған және гидрохимиялық талдауды жүргізу, соның ішіне 
қалдық қоймаларынан жылыстауды талдау кіреді; 

  Қоршаған  ортаға  шығарылу  үшін  тағайындалған  критерийлерге  сәйкестігін 
қамтамасыз ету үшін суды өңдеу жөніндегі шараларды бағалау және анықтау;  

  Топырақ үйінділерінің ықтимал қайнар көздерін бағалау және сипаттау; 

  Қабылдайтын қоршаған ортаға әсерін талдау; 

  Жобалаудың  қолданыстағы  критерийлерін  және  қалдық  қоймасын  үйіндімен 
қамту жөніндегі іс-шараларды толықтыру; 

  Үйінді жүйесін сынауға арналған дала учаскесі үшін сай келетін бағдарламаны 
құрастыру;  

  Таратуға  қатысты  жан-жақты  тәсілдемені  құрастыру  үшін  үйінді  жүйесін  әрбір 
далалық сынауға мониторинг жүргізу.  
 
Осы тапсырмаларды орындау кестесі кенішті таратуды жалпы жоспарлауды ескеруі тиіс және 
қажетті шараларды құрастырып, орындау үшін дала сынақтарының бағдарламасын қөұрастыру 
үшін жеткілікті уақыт бөлінуі тиіс.  
 
 
 

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 12 
 
6
 
МОНИТОРИНГ ЖӘНЕ ЕСЕПТІЛІК ҚҰРАСТЫРУ 
 
6.1
 
Мониторинг 
 
Мониторинг  қалдық  қоймасының  ұзақ  мерзім  бойы  қауіпсіз  және  дұрыс  жұмыс  жасауының 
негізгі  аспекті  болып  табылады.  Мониторинг  пен  аудит  бойынша  талаптар  қалдық  қоймасын 
жобалау және  пайдалану  қағидаларына негізделеді және  қоршаған ортаға жылыстаулар  мен 
төгінділерді, сондай-ақ қалдық қоймасы мен құбыржолдар жүйесінің ұзақ мерзімді қауіпсіздігі 
мен тұрақтылығын ескереді.   
 
Мониторинг  жүргізуге  арналған  құрылғыдар  қалдық  қоймасының  құрылымына  кіріктірілген 
және мыналардан тұрады: 
 

  Тоған  шегіндегі  депрессия  қисығын  және  сүзіндіні  өлшеу  үшін  №1  тіреуіш 
бөгеттің ярусындағы екі пьезометр;  

  Жауын-шашындарға  және  бөгеттің  ығысуына  мониторинг  жүргізуге  арналған 
реперлік нүктелер мен маркерлер;   

  Кері ағатын суға арналған сорғының жанындағы су өлшегіш төрткілдеш. 
 
Тәсілдеме 
 
Қалдық  қоймасына  және  берілгіш  құбыржол  жүйесіне  мониторинг  жүргізу  бағдарламасының 
негізгі мақсаттары мыналардан тұрады: 
 

  Қалдық  шаруашылығын  басқару  жөнінджегі  іс-шаралардың  тиімділігі 
анықталатын  және  анағұрлым  тиімді  тәжірибе  мен  рәсімдер  жасап 
шығарылатын ақпарат ұсыну; 

  Қалдық  қоймасының  ұзақ  мерзімді  тұрақтылығы  мен  қауіпсіздгі  бойынша 
ақпарат беру; 

  Қоршаған ортадағы өзгерістерді немесе трендтерді анықтау және өлшеу және 
себептерін талдауға арналған жағдайларды қамтамасыз ету;   

  Белгілі  қызмет  түрлерінің  әсерін  растау  және  күтпеген  әсерлер  мен  қосымша 
түзеткіш әсерлерді анықтау; 
 
Мониторинг жүргізу бағдарламасы дәстүрлі үш кезеңді қадағалау жүйесіне негізделуі тиіс, оған 
өндірістік  мониторинг,  қоршаған  ортаға  түсетін  шығарындыларға  жүргізілетін  мониторинг 
кіреді.  
 
Мониторинг  жоспары  қолданылатын  нормативтік  қағидаларға  сәйкес  құрастырылуы  тиіс, 
жүзеге асыру үшін түсінікті және қарапайым, аудит үшін жарамды болуы тиіс.    Полиметаллдың 
экологтары  мен  заңгерлерінің  жауапкершілігі  саласына  заңнама  бойынша  талап  етілетін 
құжаттаманы дайындау, жетекшілік ету және жауапты сақтау кіруі тиіс.  
 
Монитринг бағдарламасы  

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 13 
 
 
Қалдық  шарушалығының  жұмысына  тиісті  деңгейде  бақылауды  ұйымдастыру  үшін  жүзеге 
асырылуы тиіс мониторинг бағдарламасына мыналар кіреді: 
 

  Тіреуіш  және  жоғарғы  бөгеттердің  геометриясын,  шөгуін,  жарықтарын,  іркілуі 
мен эрозиясын жүйелі түрле тексеру; 

  Жұмыс элементтеріне  (су  деңгейі,  бөгеттің  судың,  шүмектің,  декантаторы  бар 
понтонның  және  кері  айдалатын  суға  арналған  деңгейден  асып  кетуі)  жүйелі 
мониторинг жүргізу; 

  Пьезометр деңгейлеріне және негізгі тіреуіш бөгеттің сүзу тәртібіне жүйелі түрде 
мониторинг жүргізу; 

  Басқару  жөніндегі  іс-шаралардың  оң  нәтижесіне  қол  жеткенге  дейін  беткі 
ағындар  мен  қалдық  қоймасының  ішіндегілерінің  (егер  болса)  жылыстауына 
апта сайын мониторинг жүргізу; 

  Лай үстіндегі судың және қождағы судың сапасына монитринг жүргізу; 

  Қойыртпақ  өткізгіштерін  және  кері  су  құбыржолдарын  жұйелі  түрде  тексеру 
(яғни бір ярусқа біреу); 

  Қойытрпақ өткізгішінің сынуларын анықтау үшін сорғылардың (автоматты жүйе) 
қысымына тұрақты мониторинг жүргізу;  

  Қалдық  шаруашылығы  тоғандарындағы  жануарлар  жүниесінің  белсенділігіне 
тұрақты мониторинг жүргізу.   
 
Жүйелі түрде қажетті жиілікпен жүргізілетін жұмыстарға жалпы мониторинг жүргізу, соның ішіне 
кіреді:  
 

  Қалдықтар өндірісінің жылдамдығына мониторинг жүргізу;  

  Су тасу кезең басталғанға дейін су ағатын арнаны тазарту.   
 
Жоғарыда  аталған  шаралар  монитрингтік  ұңғымалардағы  және  беткі  суларды  сынау 
нүктелеріндегі беткі және жерасты суларын жүйелі тексерумен толықтырылуы тиіс, сондай-ақ 
рН  деңгейін,  цианид  мен  көмірсутектер  концентрациясын  анықтау  үшін  су  жүйелі  түрде 
талдануы тиіс.  Атап айтсақ, қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-шаралар жоспарының 
экологиялық  нәтижелілігі  бірінші  кезекте  қалдық  қоймасының  ішіндегі  және  одан  тыс  су 
сапасының көрсеткіштері бойынша анықталуы тиіс, сондай-ақ қалдық қоймасының ішіндегісінің 
жылыстауымен  байланысты  экологиялық  әсерді  анықтауға  және  нормативтік  талаптарға 
сәйкестігі қамтамасыз етілуіне басты назар аударылуы тиіс.  Жиналған мониторингтік деректер 
жүйелі түрде тексеріліп, күтілетін және нормативтік көрсеткіштермен салыстырылуы тиіс.   
 
Халықаралық алдыңғы қатарды тәжірибеге сәйкес кеніштің жетекшісі Табиғат қорғау жөніндегі 
іс-шаралар мен мониторинг жүргізу жоспарының / Қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі 
іс-шаралар  жоспарының  ауқымында  жоба  үшін  ерекше  триггерлік  мағыналарды  құрастыру 
қажет. Триггерлік деңгейлер асып кеткен кезде қабылданатын төтенше шараларға мониторинг 
деңгейлерінің  аспы  кетуі  және  жауапты  әрекеттер  кіруі  мүмкін,  олар  белгілі  себептерді  жою 
үшін қолданылады.         
 

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 14 
 
Мониторинг  бағдарламасы  кеніш  пайжаланылатын  мерзім  ішінде  жыл  сайын  қайта 
қарастырылуы тиіс, келесі мәселелерге ерекше назар аударылуы тиіс: 
 

  Қалдық  қоймасын  пайдалану  нәтижесінде  туындайтын  әсерлер  бастапқы 
жорамалдардан өзгеше ме?   

  Қалдық  шаруашылығын  басқару  тұрғысынан  жобаның  пішім  үйлесімі  немесе 
жұмысы айтарлықтай өзгерді ме? 

  Қалдық шаруашылықты басқаруға әсер етуі мүмкін заңнамалық талаптар немесе 
мүдделі  тұлғалардың  қауіптенуі  сияқты  қосымша  сыртқы  факторлар  пайда 
болды ма? 
 
Деректер базасы және құжат айналымы жүйесі   
 
Кеніште  аудит  жүргізу  үшін  жарамды  компьютерленген  мониторингтік  деректер  базасы 
жасалуы тиіс.  Жүйенің негізгі атқарымдарына кіреді:  
 

  Жылыстаулар орны мен жылдамдықтарын тіркеу (егер болса); 

  Шөгуді маркшрейдерлік түсіру; 

  Тіреуіш бөгеттердің ауқымында жиналған пьезометриялық деректер; 

  Геохимиялық  деректерді,  су  сапасын  талдау  деректерін  және  өзге  ұқсас 
деректерді тіркеу;  

  Ішкі және сыртқы есептілік

  Тиісті нормативтік талаптарды тіркеу; 

  Тексеріс нәтижелерін тіркеу;  

  Қалдық  шаруашылығын  басқару  аудиттері  мен  тексерістерінің  нәтижелері 
сияқты қосымша ақпаратты тіркеу. 
 
Жүйеге мыналар кіруі тиіс (қалдық қоймасына қатысты): 
 

  Талаптардың орындалуын тексерулер мен аудиттер бойынша есептер; 

  Сәйкессіздіктер туралы есептер;  

  Түзетілген шаралар сауалдары;  

  Оқиғаларды тіркеу журналы. 
 
Келесі құжаттар: 
 

  Тиісті  директорияда  қолжетімді  жерде  электрондық  және  қағаз 
тасығыштарында, шығарылған күнін көрсету арқылы сақталуы тиіс;  

  Барлық  қызметкерлер  құрамы,  мердігерлер  мен  кеңесшілер  үшін  қолжетімді 
болуы тиіс; 

  Қажет  болу  шамасына  қарай  уәкілетті  қызметкерлер  жүйеоі  түрде  тексеріп, 
жаңартуы тиіс;  

  Әрекет ету мерзімі аяқталған кезде жойылуы тиіс.  
 

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 15 
 
Кен байыту фабрикасының басшысы түсініктемелерге баға беріп, қалдық қоймасы мен берілетін 
құбырлардағы ықтимал салдарды оқшаулау бойынша шаралар қабылдауы тиіс.    
 
Сапаны бақылау 
 
Болашақта  алынған  деректерді  салыстыру  мүмкін  болу  үщшін  мониторинг  жоғары  ғылыми 
қатаңдық деңгейінде жүргізіледі. Сондай-ақ сапаға қатысты тиісті бақылау жүргізілуі тиіс. 
 
Мониторинг  бағдарламасының  жобасына  деректерді  кесімді  пайдаланумен  байланысты 
статистикалық деректер енгізілуі тиіс. Сынамаларды іріктеу тәсілдері объективтьі, қайталанғыш 
және стандартталған болуы тиіс. 
 
Өлшем  құралдары,  сынамаларды  іріктеу  тәсілдері,  аналитикалық  рәсімдер  және  деректерді 
талдау  қабылданған  халықаралық  тәжірибеге  сәйкес  келуі  тиіс.  Жоағрыда  сипатталғандай, 
құжат айналымы жүйесі мониторинг бағдарламасын жүргізген кезде сапаны бақылайды және 
қамтамасыз етеді. Бұл жүйеге кіреді: 
 
•  
Мониторинг  бағдарламасының  әртүрлі  аспектілерінің  мақсаттарын  нақты 
баяндау; 
•  
Мониторинг  жүргізуге  және  басқаруға  арналған  қызметкерлердің  міндеттерін 
нақты белгілеу
•  
Мониторинг және сынамаларды іріктеу рәсімдері; 
•  
Жауапты тұлғаларды оқыту; 
•  
Дала мониторингін жүргізуге арналған жабдықтарға жүйелі қызмет көрсету және 
калибрлеу; 
•  
Мониторинг нәтижелерін растау үшін және жаңғыртылатындығын тексеру үшін 
тиісті  біліктілігі  бар  жжәне  жүйелі  тексерістен  өтетін  сыртқы  зертханаларды 
пайдалану; 
•  
Сынамалардың,  дала  бланкілерінің,  зертханалық  бланкілердің  және  т.б. 
телнұсқаларын пайдалану; 
•  
Ішкі  және  сыртқы  сынамаларды  өңдеу  және  тасымалдау  үшін  сынамаларды 
сақтау рәсімдері.  
 
 
Есептілік  
 
Мониторинг  бағдарламасының  нәтижелері  бойынша  есептілік  тиісті  рәсімге  сәйкес 
құрастырылады және мыналардан тұруы тиіс: 
 

  Реттеуші  мемлекеттік  органдарға  берілетін  жыл  сайынғы  есептер  (қосымшща 
мәліметтер Табиғаттты қорғау жөніндегі іс-шаралар жоспарында келтірілген); 

  Кеніштің  аға  жетекшісі  мен  тиісті  реттеуші  мемлекеттік  органдар үшін  қалдық 
шаруашылығын басқару мәселелері бойынша тоқсан сайынғы есептер.  

Қызыл жобасы 
қалдық шаруашылығын басқару жөніндегі іс-
шаралар жоспары 
 
 
ZT52-0156/MM2
 
2016 жылғы қазан 
Кесімді V1.0 
 
Бет 16 
 
 

1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   27


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал