Қыздарымыздың өзге ұлтқа тұр мысқа шығуы жай мәселе емес, ұлттық



жүктеу 0.67 Mb.

бет2/6
Дата09.01.2017
өлшемі0.67 Mb.
1   2   3   4   5   6

– «Ауылдың жағдайы жақсы» де-

генге ауыл халқы сенбейді. Сіз де «100 

пайыз сенбеймін» дедіңіз. Яғни халық 

арасында сенімсіздік бар. Сонда кім 

кімді алдап отыр?

– Анығын білмеймін. Қашанда шын-

дықты айтқан жақсы ғой. Ауылдың жағ-

тұрғанмын. Бірақ мен қызметімді пайда-

ланған емеспін. Ол үшін тек қана ниет бол-

са болғаны деп ойлаймын. 



– Осындай бастамаңызбен-ақ көп-

ке үлгі болдыңыз. Ал сіздің отбасы-

ңыз да қазақтың салт-дәстүрі қан ша-

лықты сақталады?

– Менің отбасым – нағыз қазақы 

жанұя. Кемпірім («кемпірім» деп еркелет-

кенім ғой» деп күлді) екеуміз ұлты мыздың 

барлық салт-дәстүрін сақтап, балалары-

мыз бен немерелерімізге үй ретуден жа-

лыққан емеспіз. Ата-бабадан аманат бо-

лып қалған құндылықтарымызды бо лашақ 

ұрпағыма мұра етіп қалдыруға күш салып 

келемін. Сенесіз бе, тіпті кішкентай неме-

рем орысша білмейді.

– Депутаттар қарапайым халыққа 

өте бай болып көрінеді. Жекемен-

шігіңізде қандай дүниелер бар?

– Басымда – баспанам, астымда көлігім 

бар. Бала-шағамды өсіріп жеткіздім. Асып-

тасып жатқан дәулетім жоқ, барлығына 

қанағат деймін.

– Көршілес Қырғызстанның «Ма-

нас» эпосына – 1000 жыл» медалімен 

мара патталғаныңызды көпшілік біле 

бермейді. Бұл сыйлық сізге қалай 

бұйырып жүр? 

– Бұл сыйлықты мен Қордай ауданының 

әкімі болып тұрған кезде алғанмын. 

Қазақ пен қырғыз ежелден төсекте 

басы, төскейде малы қосылған бір-біріне 

етене жақын халық қой. Шекаралас ай-

мақта жұмыс істегеннен кейін екі елдің 

қарым-қатынасына, сауда-экономикалық, 

мәдени байланысын арттыру мақсатында 

біраз жұмыс атқарылды. Осы еңбегімізді 

ескерген болуы керек, сол кездегі Қыр ғыз-

стан басшысы Асқар Ақаевтың өзі «Манас» 

эпосына – 1000 жыл» медалін тап сырған 

болатын.


– Жеке сұрақтарға келсек, саясат, 

заң саласынан өзге немен айналыса-

сыз? Хоббиіңіз не? 

– Өзім малшының отбасында өскеннен 

кейін қысқа мерзімді демалыс кезінде 

ауылға барып, атқа мініп, серуендеп, сер-

гіп қайтқанды ұнатамын. Өзім жылқы 

өсірумен айналысамын. Сол жылқыла-

рымның жағдайын біліп тұрамын. Ал Ас-

танада бос уақыт табылып жатса, Парла-

мент үйінің астындағы спортзалға барып, 

денешынықтырумен айналысамын. 



– Әңгімеңізге рақмет!

Сұхбаттасқан 

Жарқын ТҮСІПБЕКҰЛЫ

Осы дүниежүзінде мұсылмандардың үлес салмағы қанша, олардың 

демографиялық өсімі қандай деңгейде? 

Сұңқар БЕГЕМБАЕВ, Алматы облысы

АҚШ-тағы Pew («Пью») зерттеу 

орталығының болжамына сенсек, 2030 

жылы әлемдегі мұсылмандар саны 

қазіргі 23,4 пайыздан 26,4 пайызға 

дейін көбейеді. Қазір мұсылмандар 

басқа дін өкілдеріне қарағанда екі есе 

жылдам көбейіп келеді және енді 20 

жылда олардың өсу қарқыны жылына 

1,5 пайыз болса, өзге дін ұстанушылар 

жылына тек 0,7 пайызға көбеймек. 

2030 жылға қарай кемінде миллион 

мұсылманы бар елдер саны 79-ға жет-

пек, ал дәл қазір мұндай 72 ел бар екен. 

2030 жылға қарай Еуропаның 10 елін-

де мұсылмандардың саны 10 пайыздан 

асып кетейін деп тұр. Мәселен, Еуро-

пада Косово (93,5), Албания (83,2), 

Босния мен Герцеговина (42,7), Ма-

кедония (40,3), Черногория (21,5), 

Болгария (15,7), Ресей (14,4), Грузия 

(11,5), Франция (10,3) және Бель-

гия (10,2), Ұлыбритания (10 пайыз) 

болмақ. Сол сияқты АҚШ-та қазір 2,6 

миллион мұсылман болса, 20 жылдан 

кейін 6,2 пайызға жетіп, Америкадағы 

иудейлердің санымен теңесетін болады. 

РЕФЕРЕНДУМ 

БАСТАМАСЫНАН – КЕЗЕКТЕН 

ТЫС САЙЛАУҒА ДЕЙІН...

Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік 

университетінің ректоры Ерлан Сыдықов 

бастаған бастамашыл топ былтыр 23 

желтоқсанда сайлау өткізбей-ақ, Прези-

дент Нұрсұлтан Назарбаевтың өкілеттігін 

2020 жылдың 6 желтоқсанына дейін, 

яғни 10 жылға ұзарту туралы референ-

дум өткізуді ұсынып, оған қажетті 200 

мың қолдан 25 есе артық етіп, 5 мил-

Әлем мұсылманданып келеді

САЙЛАУ — 2011



Президенттікке 

кандидаттарды 

тіркеу басталды

Осы жайттарды тізбелеп шыққан 

ОСК төрағасы Президент сайлауы рес-

пуб 


ликалық бюджеттен қаржылан 

дыры-


латынын және кандидат 

тардың бұқа 

ра-

лық сайлауалды шараларын өткізуге, кан-



дидаттардың сайлау заңнамасымен көз-

делген үгіт материалдарын шығаруға бай-

ланысты шығындары мен үміткерлердің 

көліктік шығындары Орталық сайлау ко-

мис сиясы белгілеген мөлшерде бюджет тік 

қаражат есебінен өтелетінін де еске сал ды. 

Мұның сыртында президенттікке кан 

ди-


даттар сайлау қорларын құруға да құқы-

лы. Мұндай сайлау қорларының шекті 

мөлшері — 431 миллион 973 мың теңге. 

ЭЛЕКТРОНДЫ 

ДАУЫС БЕРУ БОЛМАЙДЫ

Айтқандай, бұл сайлау жаңалықсыз 

да емес екен. Орталық сайлау комис-

сиясының төрағасы Қуандық Тұрғанқұлов 

осы жолғы кезектен тыс президенттік сай-

лауда автоматтандырылған сайлау жү-

йесі, яғни электронды дауыс беру қол-

да 


нылмайтынын мәлімдеп отыр. Оның 

басты себебін төраға былай деп түсін-

дірді: «Өкінішке қарай, электронды да-

уыс беру тәсілі бізде қоғам мен сайлау 

барысына қатысушылардың барлығының 

бірдей қолдауына ие болды деп айта 

алмаймыз. Бұған дейін өткен сайлау-

лар сайлаушылардың басым көпшілігі 

дәстүрлі қағаз бюллетеньдермен да-

уыс беруді таңдағанын көрсетіп отыр. 

Мысалы, 2004 жылы электрондық да-

уыс беру қызметін сайлауға қатысқан 

сайлаушылардың 7,2 пайызы ғана 

таңдаса, 2005 жылы – 5,8, 2007 жылы 

тек 2,2 пайызы ғана пайдаланған. Біз 

сон 


дай-ақ автоматтандырылған сайлау 

жүйесіне бірқатар халықаралық сарап-

шылар мен жекелеген қазақстандық сая-

си партиялардың, қоғамдық бірлестіктер 

мен байқаушылардың күмәнмен қарайты-

нын білеміз. Осының бәрін ескеріп және 

«Сайлау туралы» Заңның 50-1-бабының 

7-тармағындағы автоматтандырылған 

сай лау жүйесін пайдалану тәртібін Ор та-

лық сайлау комиссиясы белгілейтінін не-

гізге алып, біз алдағы сайлауда ав то мат-

тандырылған сайлау жүйесін қол данбауды 

ұйғардық».

Айбын БАҚЫТҰЛЫ

шешім қабылдау оңайға соқпаса керек. 

Бұл арада бірнеше факторды қаперге алу 

керек сияқты. 



Бірінші фактор: Осындай сын сәт-

те сындарлы ұсыныс жасап, өзінің демо-

кра тиялық  қағидаттардың  жақтаушысы 

екенін көрсетті. 



Екінші фактор: Өкілеттік мерзімі аяқ-

талуға әлі екі жыл қалғанына қа 

ра 

мас-


тан, осындай қадам жасады. Оның үстіне, 

2007 жылы Конституцияға өзгерістер ба-

ры сында жеті жылдық президенттік өкі-

леттік бес жылға қысқарған болатын. 



Үшінші фактор: Халықаралық қауым-

дастықтың Елбасы шешімін оң бағалауы 

оның қисындылығын көрсетеді. 

Төртінші фактор: Қалың электорат 

үшін келесі жылғы кезекті Парламент Мә-

жілісі және мәслихат сайлауына бөгет 

болмайтындай қолайлы уақыт аралығы 

сақталды. 

Бесінші фактор: Келесі жылғы алпа-

уыт елдер — Ресейде (11 наурыз) және 

АҚШ-та (6 қараша) өтетін президенттік 

сай лаулармен қабаттаспай, қолға алынған 

стратегиялық бағдарламаларды одан ары 

жалғастыруға септігін тигізеді. 

ҚазТАГ агенттігіне пікір білдірген Прези-

дент кеңесшісі Е.Ертісбаевтың болжамын -

ша, сайлауға он шақты адам канди да тура сын 

ұсынып, төрт-бес нақты үміткер болады. 



Ермұхамет ЕРТІСБАЕВ, 

ҚР Президентінің кеңесшісі: 

– Елдегі барлық саяси күштер Н.На-

зарбаевты жеңу мүмкін еместігін түсі-

неді. Сондықтан бәсекелестердің негіз 

гі 

міндеттері жақсы нәтижемен екінші орын 

алу болып табылады. Ол келе шек тегі пар-

ламенттік сайлауларда Пар 

ламенттегі 

орынға кепілдік береді. Н.Назар баевтың 

оп 

поненттерінің алдағы президенттік 

сай 

лаудағы негізгі мін 

деттері осындай. 

Егер оппозиция дан түсетін үміткер 7 па-

йыз дау 

ыс алса, онда ол парламенттік 

сайлау  да кепіл ді түрде екінші орын алады 

және ол Пар ламентте фракция құрып, ке-

лешектегі президенттік сайлауларға да-

йында лады деген сөз. Ол дегеніңіз – ол 

тұл 

ғаны оппозицияның жалпыхалықтық 

көсемі ретінде заңдастыру.

Қыр баласы

дайы жақсарып келе жатқаны рас. Жыл 

санап көтеріліп келеді. Жақсы жаңалықтар 

айтылуы керек. Сонымен қатар кейбір 

проблемалар да бүкпесіз жеткізіліп тұруы 

шарт. 


– Шындықтың айтылуына мүдделі 

екенсіз. Өзіңіз қаншалықты шыншыл-

сыз?

– Менің өмірлік ұстанымым: шындықты 

айту, адамгершіліктен аттамау, тазалықты 

сақтау. «Жаңылмайтын жақ жоқ, сүрін-

бейтін тұяқ жоқ» дегендей, пенде болған-

нан кейін менен де қателік кеткен шығар. 

Мен де қателік жасаған шығармын. Бірақ 

адам баласына қиянат жасаған емеспін.



– Сіз ауыл шаруашылығын жақсы 

білетін мамансыз. Ендеше, шыныңыз-

ды айтыңызшы, осы саланың жоғарғы 

басшылығына шақырса, қызметке ба-

расыз ба?

– Атқарушы жұмыстарды бастан кешір-

дім ғой. Қазіргі менің жасымда шапқылап, 

тыным таппай жұмыс істеу оңайға соқ-

пайды. Жалынды жастар өсіп келе жатыр. 

Оның үстіне, менің қазіргі қызметім де 

тақияма тар келіп тұрған жоқ. Осы жұмы-

сыма да қанағат деймін.



– Тегінде «ов» деген жалғауы жоқ 

санаулы депутаттардың қатарынансыз. 

Тегіңізді қай кезде қазақшаладыңыз?

– Тәуелсіздік алғаннан кейін етек-

жеңімізді жинап, жаппай қазақылыққа 

көшкен жылдары мен де тегімді қазақ-

шалап алғанмын. 

– Тегін қазақшалағысы келген 

қанша замандасымыз бюрократияның 

кесірінен бұл істі жылы жауып қоя сал-

ған. Қателеспесем, сіз тегіңізді қа зақ-

шалаған жылдары жақсы қыз 

метте 

бол дыңыз.  Қызметіңізді  пайдаланған 

жоқсыз ба?

– Мен өзімнің тегімді қазақшалаған 

кезде Қордай ауданының әкімі болып 

Жыл қорытындысы бойынша жалпы ішкі өніміміз 7 пайыз болған 

екен. Бұл өте жоғарғы көрсеткіш болып саналады. Үкімет басшысы Кәрім 

Мәсімовтің айтуынша, жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім 9000 

долларға жеткен. Премьер-министр бұл деңгейді ұстап тұру оңай шаруа 

емес екенін айтып отыр. «Мынадай бір дерекке назар аудартқым келіп 

отыр. ХХ ғасырда жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнімі 7000 долларға 

жеткен 40 мемлекет болған. Алайда бұл деңгейді ұстап тұра алмай, белгілі 

бір себептердің әсер етуімен қайта құлдырап кеткен», – деді Кәрім Мәсімов 

кешегі Экономикалық даму және сауда министрлігінің алқа мәжілісінде.

Елімізде президенттік сайлау күні жарияланғаннан кейін 

өздерінің кандидатурасын ұсынған үміткерлер шыға бастады. 

Жалпы, біздегі заңдар бойынша үміткерге қандай талаптар 

қойылады?

Сырым ҒАБДУЛЛИН, Шығыс Қазақстан облысы

Қазақстан Республикасы Кон-

ститу 

циясында, дәлірек айтқан-



да, 41-бапта, талаптар анық көр-

сетілген. Ата Заңға сәйкес, Рес-

публика Президентi болып тумы-

сынан республика азаматы болып 

табылатын қырық жасқа толған, 

мемлекеттiк тiлдi еркiн меңгерген 

әрi Қазақстанда соңғы он бес жыл 

бойы тұратын республика азаматы 

сайлана алады. Ал дауыс беруге 

қатысқан сайлаушылардың елу 

пайызынан астамының дауысын 

алған үміткер Президент болып 

сайланады. Егер кандидаттардың 

бiрде-бiрi көрсетiлген дауыс санын 

ала алмаса, қайтадан дауысқа са-

лынады, оған көп дауыс алған екi 

үміткер қатысады. Дауыс беруге 

қатысқан сайлаушылардың ең көп 

дауысын алған кандидат жеңіске 

жетеді.


Президенттікке үміткерге қандай талаптар қойылады?

Басы 1-бетте

Нұрғис


а ЕЛЕУБЕК

ОВ (фо


то)

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№20 (472) 5.02.2011 жыл, сенбі



www.alashainasy.kz

3

e-mail: info@alashainasy.kz

 Естеріңізде болса, бұрындары бір 

«Қыз сыны» байқауында бас жүлде ал-

ған қазақ қызы ақырында өзге елдің 

аза  матының, бө тен нәсіл иесінің етегінен 

ұс  тап кете барды емес пе? Ешкім та ны-

майтын адам емес, күл лі қазақ бетке ұс-

тап, ару атағын берген қыздың бұл қы-

лы ғын кім, қалайша ақтай алады? Мен, 

мы  салы,  тек  өзімнің  ұл-қы зым ның  қа-

зақ қа үйленіп, қазаққа шық қа нын ғана 

емес, әр қазақтың тек қазақпен құ да бо-

лып,  қа нымызды  бұзбай,  намы сы мыз  ды 

тап  та мағанын  қалаймын.  Алайда  өзге 

емес, өз жақындарымның арасында қы-

зын өз ге нәсілге ұзатқаны бар екендігі 

есі ме түс кенде, жаным сондай бір күй-

зе   ліс ке  тү седі.  Кішкентайынан  орыс  мек-

те 


 

бінде оқы 

ған қыз біздер, яғни сырт 

адам түгіл, өз ата-анасының қарсы лы-



Басы 1-бетте

ОЙ-КӨКПАР



Сейіт КЕНЖЕАХМЕТҰЛЫ, 

этнограф, педагог

Салтанат АЙБЕРГЕНОВА,

«Бақыт» салтанат сарайының 

ұлттық рәсімдер жүргізушісі

Қазақ қыздарының шетел азаматтарына тұрмысқа шығуына 

тосқауыл қоюды заңдастыру керек деген пікірге келісесіз бе?

ғы 


на құ 

лақ ас 


қан да жоқ. Меніңше, 

бұ  ған бір жа ғы мек тептер, білім ор да-

лары да кінәлі се кіл ді. Бір грузин ака-

демигі «біз де гру зин тілінде білім бе-

ретін оқу ор 

ны бол 


ға 

нымен, грузин 

ру   хындағы  білім  ор да сы  жоқ»  деген. 

Біз   дің  басымызға  да  тура  сон  дай  жағ-

дай тө ніп тұр. Қа зақы рух, қазақы тәр-

бие беріп жатқан бірде-бір мектеп не 

жо  ғары оқу орны жоқ. «Өзін-өзі та ну» 

де  ген  секілді  қай дағы  жоқ  пән дер ді 

ен   гізгенше,  қазақ  ұл тының  ерек ше лігі, 

қан  тазалығы  се кіл ді  ұлттық  құн  ды -

лық  тар ды оқытатын пәнді неге ен гіз-

бес ке? Содан соң бала бетімен кет пей 

қай теді? Бая ғыда ана тәр биесі, жең ге 

тәр 


биесі деген болған, олар қы 

зы 


 

на 


«шы рағым,  өз  туысыңа,  бас қа  ұлт   қа 

тұр мысқа шы ғуға бол майды» деп үй-

реткен. Қазір соның бі рі де жоқ. Сейіт 

ақ сақал осылай айтты деп ешкім ашу-

лан басын, өйткені, мейлі, кім болса да, 

қа зақ  қы зы  ның  өзге  ұлтқа  тұр мысқа 

шы ғуы  менің  на мы сы ма  тие ді.  Қазақта 

«Аюға намаз үй 

 

 

рет 



кен – таяқ» деген 

бар.  Бұл  ретте  қыз   да  ры мыз  ды  соқ қы-

ның астына алу ке  рек де мей  мін, әу бас-

тан әр үйде ба ла, әсі   ресе, қыз ба ланың 

тәрбиесіне  қа таң  қа    рау  керек.  «Қызға 

қырық  үй ден  ты  йым»  де генді  де  айтқан 

қазақпыз.  Сон    дықтан  етек-жеңді  жия-

тын кез келді.

 Өйткені қазір статистика бір ер-аза-

мат 


қа тоғыз қыздан келетінін көрсетеді 

дей ді. Бұл – сұмдық мәселе, себебі бір жі-

гіт  ке үш әйел болғанның өзі демография-

ның бұ зылғандығынан хабар береді. Осы-

ның салдарынан тұрмысқа шықпаған қыз-

дар көбейеді, олардың да отбасын құрып, 

сә би сүйгісі келеді. Ал статистика әлгіндей, 

не істейді? Шетелде үйлену қиындау, сол 

жа ғынан оларға біздегі ахуал тиімді, со -

лай ша біздің қыздар шетелдік азаматтың 

ете  гінен ұстап кетіп жатқан сияқты. Елін-

же  рін тастап кету кімге де болса қиын шы-

ғар. Бұрын біз біреулер солай үйленіп жат-

са, оны ішкі есептен, байлыққа қы зы ғу шы-

лық 

тан туған іс деп ойлайтынбыз. Бірақ 



қа  зір қарап тұрсақ, оның астарында қан-

ша  ма маңызды мәселелер жатқанын кө ру-

ге болады. Біріншіден, демографиялық ах-

уал болса, екіншіден, әлеуметтік күнкөріс 

те қысып барады. Әсіресе жалғызбасты 

әйел адамға қиын, ол тіпті өзінің жалақы-

сын пәтерақысына да жеткізе алмауы мүм-

кін. Бір өзі демесең, ол да бір отба сының 

жүгін арқалап, бір үйді ұстауға тиіс. Сон-

дық тан қай жағына жеткізерін білмей, әб-

ден шаршаған қыз балалардың бір ер 

адам 


 

ға арқа сүйегісі келеді. Сөйтеді де 

әйел  дер «мұндай ит тіршілігі құрысын» деп 

өзге нәсіл иесі болса да, етегінен ұстауға 

мәж  бүр. Бір ашуың келетіні – кейде ба ла-

лар ға «Отанды сүй, патриот бол» дейміз, 

ал өз Отанында тамаққа не киер киімге 

жа  ры май отырған бала оны қалай сүйсін? 

Сон  дай байлықтың үстінде отырып, кедей 

өмір сүруіміз ешқандай шеңберге сый-

май 

ды. Бір қызығы, ер-азаматтардың 



ішін де ілу де біреуі ғана шетелдің қызын 

алып жа тады. Таяуда қазақтың бір жігіті 

эфиоп қы зына үйленді, ал әйелінің түріне 

қара саңыз, қойшының қара қызы әлгіден 

он есе әдемі десем, өтірік емес. Жігіт – 

үріп ауызға салғандай, қазақтың сондай 

бір кө рікті жігіті. Мұнда басқа қызығу шы-

лық болуы мүмкін, мәселен, эфиоп қызы 

бір банкирдің қызы ма екен?.. Біз осы 

орай да ең басты бір нәрсені ұмытып бара 

жа  тырмыз: екі адамның арасында шы на-

йы ма хаббат болса, әрине, ес тоқтатқан 

жас  та, онда оған ештеңе де шектеу қоя 

ал  май ды. Ұлты, нәсілі, түрі, жасына да қа-

ра май. Тіпті бүкіл халық жақтырмайтын 

адам  ның өзін бір адам жақсы көруі мүм-

кін. Біз оған заңдық тұрғыдан да, ешқан-

дай жа ғынан да шектеу қоя алмаймыз.

ҚҰМШАРЫҚ

«Қарғайын десем – жалғызым, қарғамайын десем – жалмауызым» 

деп қазақ қатты күйінгенде ғана амалсыз айтуға мәжбүр. Біз де сол 

секілді қыздарымыздың мұндай қылығын талқылайын десек, таяқтың 

екінші ұшы өзімізге тиеді, ал талқыламайын десек... Ұлттық намыстың 

жоқтығынан да болып жатқан мәселе, алайда екінші жағынан, 

демографиялық проблемалар, жалғыздық секілді факторлар ұлттық 

рухты ойлауға мұрша келтірмейтін де тұсы бар. Ендеше, бізге бұдан 

әрі көзді жұмып, көрмегенсіп отыра бермей, қыздарымыздың қылығын 

бақылайтын кез жеткен секілді.

Әзірлеген Мәриям ӘБСАТТАР

ТҮЙІН

Қазақы қалжың қайраңдап тұр

Қазақы қалжыңның жарқын көрінісін 

бү гінде тек қана ескілікті әңгімелер мен 

аға буын өкілдерінің өзара қарым-қаты-

на сынан ғана байқаймыз. Бұл ретте, Шора 

Са 


рыбаев ақсақалмен бір сұхбаттасқан-

ның өзі бір жылға азық іспетті. 

– Күлкі өмір ұзартады екен деп, не 

бол са соған жыртақтай беруге болмайды. 

Орынды, жарасымды күлкі ғана адамға 

жақ сы көңіл күй сыйлайды. Ал құры бос 

жыр 

тақ жұрт алдында абыройсыздыққа 



ду шар етпесе, абырой әпермейді, – дейді 

қазына қарт. Кезінде күлкіні жетпіс жікке 

жіктеп берген Шора ата аңқылдақ, адал 

күлкіден бастап, жалған, сайқал, арсыз 

күлкінің аралығындағы талай түрін өзінше 

анықтағаны бар. Әзілге жүйрік қария ұлы 

Қайрат шетелде қызмет істеп жүрген кезде 

оған өсиетхат та жазыпты. Он екі бөлімнен 

тұ ратын сол қалжың хатта, мәселен, «Сү-

йек-саяқ көрсе, талғамай жұта беретін, 

«өзі тойып, көзі тоймайтын» мешкей бол-

ма. Бір тиының шықса, жаның қоса шы ға-

тындай сараң болма. «Алақолсыз» мырза 

бол ма. Дос таңдай біл. Адам деген әртүр-

лі. Біреу саз да, біреу таз, біреу тәуір, біреу 

пәс. Борсиып семіруден сақ бол. Бет қай-

сы, білек қайсы, мойын қайсы, қойын 

қай сы, ажыратып болмайтын дағара бол-

ма. Бой семіргенше, ой семірсін. Қарын 

өсір ме, ой өсір. Бала тәрбиесін бесіктен 

бас та. Қыз өсірсең, шайқы-бұрқы бол ма-

сын, ұл өсірсең, қиқы-шойқы болмасын...» 

де ген тәріздес, жалпы, ұлт ұланына қажет-

ті ой лы оралымдар көп. 

– Анау бір жылдары менің бір жол да-

сым іссапармен Парижге барды, – дейді 

қа рия сөзін әрі қарай сабақтап. – Сол кез-

де француз әйелдің бір бөлмесін жалға 

алып тұрыпты. Жарты жылдан кейін Ал ма-

тыға қайтып келгенде: 

– Сен французша білмейсің ғой, ол 

әйел мен қай тілде сөйлесіп жүрдің? – деп 

сұ радым. Сонда әлгінің: 

– Бір-бірімізбен сурет арқылы қарым-

қатынас жасап жүрдік. Шай ішкім келсе, 

шәйнектің, сорпа ішкім келсе, кәстрөлдің, 

шарап ішкім келсе, рюмкенің суретін са-

лып беремін. Бір күні ол маған кереуеттің 

су ретін салып берді. Мен сонда: «Апырым-

ау, бұл әйел Алматыда менің жиһаз дүке-



Роза РАҚЫМҚЫЗЫ

 

Сырт елдегі өнер қайраткерлерін елге қайтару қажет пе?



Талғат ТЕМЕНОВ, 

режиссер: 

Біләл ЫСҚАҚ, 

күйші: 

Аян НЫСАНАЛИН, 

ақын:

?

А Л А Ш Т Ы   А Л А Ѓ Д А Т Ћ А Н   С А У А Л

А Л А Ш Т Ы   А Л А Ѓ Д А Т Ћ А Н   С А У А Л

– Әрине, шетел асып кеткен өнер, әдебиет, кино, жалпы, 

мәдениет саласындағы қайраткерлерімізді елге қайтара алсақ, 

бұл өте бір игілікті іс болар еді. Ең бір сорақысы, зиялы деген 

азаматтарымыздың өзі қазір «Қазақ әлі ұлт болып қалыптаспады» 

деген пікір айта бастады. Бұл – біздің осыған дейінгі 

мемлекеттілігіміз бен адамзат өркениетіне қосқан өзіндік 

үлесіміздің бәрін жоққа шығару деген сөз. Осындай ұшқары 

пікірлерге мықтап тойтарыс беру үшін де мәдениетімізді 

өркендетуге мейлінше көңіл бөлгеніміз жөн. 

Өз басым, сырт елдердегі өнерпаздарымыздың денін жеңіл-

дің астымен, ауырдың үстімен жүретін жолды таңдап, күнкөрістің 

қамымен кеткендер деп есептеймін. Егер ол нағыз патриот болса, 

қандай сынға болсын төтеп беріп, туған елінің, жұртының абы-

ройын елде жүріп асқақтатуға ниетті болуы керек. Ең бастысы, 

кез келген өнер өз топырағында ғана өсіп-өнеді. Яғни өнердің 

та мыры болуы тиіс. Тамырынан айырылған өнер – өнер емес. 

– Жалпы, сыртқа кетіп қалған адамды мәжбүрлеп қайтару тиімді 

тәсіл емес. Өйткені біз кез келген өнер адамына жеке тұлға ретінде 

қарауымыз керек. Мысалы, біреуі жұмыс іздеп кетсе, біреуі отбасын 

құрып кеткен деген сияқты жағдайлар бар. Мен білетін ре жис сер-

лердің көпшілігі Мәскеуге кетіп қалды. Жағдайлары жақсы. Ал енді 

соларды елге алып келгенде, жұмыс тауып бере аламыз ба? Бұл – 

бі рінші мәселе. Екіншіден, олардың материалдық жағдайын сол 

ше телдегідей қамтамасыз етуге мүмкіндігіміз бар ма? Құр бекерге 

әкел генде не пайда? Осы тұрғыдан алғанда, оларды «қайтіп қай та-

рамыз?» деп емес, «не үшін кетті?» деп ойлануымыз керек. Таланттар, 

әдетте, жалқы болады, дара болады. «Алтынның қолда барда қадірі 

жоқ» демекші, біз соларды бағалай бермейміз. Ендеше, бірінші 

кезекте сыртқа кеткендерді қайтару туралы емес, өз ортамызда 

жүргендердің қадіріне жету, бағалай білу туралы ойланғанымыз 

жөн.


– Егер музыка саласы бойынша айтатын болсақ, сырт-

 та жүрген өнер шеберлерінің көпшілігі – сол шетел дер-

ден тәлім алып, шеберлігін сыртта шыңдаған, сонда өс-

кен жан дар. Әсіресе классикалық өнердің өкілдері – Ма-

рат  Би сенғалиев  пен  апалы-сіңлілі  Нақыпбе ко ва лар,  сол 

сияқты, балет жанрының бірқатар әртістері кә сі билігін 

арттыру мақсатында әлемдік сахналарда өнер көрсетіп 

жүр. Оларға қажетті орта бізде әлі қа лып та са қойған жоқ. 

Негізі, ондай өнер қайраткерлерінің ру хани по тенциалы 

шетелге емес, бізге керек еді. Әсі ресе қа зір гідей еліміз 

жаңа көтеріліп, мейлі саясат, мей лі экономика, мейлі 

спорт саласында болсын, өзінің әле уетін, мүмкіндігін ен-

ді-енді көрсете бастағанда сырт тағы өнер қайра т кер ле-

рінің де елге оралып, өне рімізді дамытуға атсалысқаны 

абзал. Өкі нішке қарай, олар да ұлтын сүю, осы елге қыз-

мет ету ниеті жетіспей жа тыр. 




1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал