Халықаралық Ғылыми-тәжірибелік конференцияның ЕҢбектері



жүктеу 0.53 Mb.

бет5/38
Дата22.04.2017
өлшемі0.53 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38

Лемма. Система  (17) корневых функций задачи S полна и образует базис Рисса в 

Доказательство. 
Введем в рассмотрение линейный оператор 
2
2
:
L
L
F
, действующий по правилу: 
при 
t
x,
 
2
1
1
;
2
1
4
1
;
2
1
;
2
1
1
2
1
;
2
1
4
1
;
2
1
;
2
1
1
2
1
;
4
1
2
1
;
2
1
;
2
1
1
2
1
;
4
1
2
1
,
2
1
;
2
1
4
1
4
1
,
,
,
x
t
t
t
x
g
t
x
t
t
x
g
t
x
t
t
x
g
x
t
t
t
x
g
t
t
x
g
t
x
Fg
 
для всех 
2
L
g
 не трудно видеть, что оператор F ограничен и обратим. Так как 

27 
 
t
x
U
t
x
U
t
x
U
t
x
U
t
x
U
t
x
U
t
x
U
t
x
U
nk
nk
nk
nk
nk
nk
nk
nk
,
2
1
;
2
1
,
1
2
1
;
2
1
,
2
1
;
2
1
,
1
2
1
;
2
1
, то 
.
,
,
t
x
U
t
x
FU
nk
nk
 
  Следовательно,  система  (17)  образует  базис  Рисса  в 
,  что  и  доказывает  лемму: 
 
  из 
доказанной  леммы  следует,  что  задача  S  не  может  иметь  других  собственных  и  присоединенных 
функций кроме функций (17).  
 
Литература 
1.
 
Аширбаев  А.Х.,  Гаврикова  Т.П.,  Гавриков  В.В.  Корректность  краевой  задачи  со  смещением  для 
волнового  уравнения.  //  Ауезовские  чтения  –  10:  «20-летний  рубеж:  инновационные  направления 
развития  науки,  образования  и  культуры»;  Международная  научно-практическая  конференция  – 
Шымкент: ЮКГУ им. М.Ауезова, 2011г. т.5 с. 43-47. 
2.
 
Гавриков  В.В.  Спектральная  краевая  задача  S.  .  //  Ауезовские  чтения  –  11:  «Казахстан  на  пути  к 
обществу  знаний:  инновационные  направления  развития  науки,  образования  и  культуры» 
Международная научно-практическая конференция –  Шымкент: ЮКГУ им. М.Ауезова, 2012г. т.6 с. 
20-24. 
 
 
УДК 621.577 
 
ПРИМЕНЕНИЕ ТЕПЛОВЫХ НАСОСОВ ДЛЯ ТЕПЛОСНАБЖЕНИЯ ИНДИВИДУАЛЬНЫХ 
СООРУЖЕНИЙ 
 
Ильясов Р.М. 
ЮКГУ им. М.Ауэзова, Шымкент,Казахстан 
 
Түйін 
Бәскілтемпературных жылының сорабының игерушілігінің  сұрақтары тұрғын бӛлменің отопления 
үшін қарастырылады 
Summary 
It concerns the use of low-temperature heat pumps for residential heating 
 
В 1852 году выдающийся английский физик лорд Кельвин изложил идею удивительной машины, 
которую  он  назвал  умножителем  тепла.  Спустя  четыре  года  в  Швейцарии  была  запущена  первая 
подобная  установка,  послужившая  прототипом  современных тепловых  насосов.  Но  по-настоящему 
гениальное  изобретение  оценили  лишь  в  30-х  годах  прошлого  века.  В  Европе  и  США  появились 
системы отопления, использующие тепло окружающей среды. 
За  несколько  десятилетий  тепловые  насосы  убедительно  доказали  свою  энергетическую 
эффективность, экологическую безопасность, экономичность, надѐжность и долговечность. 
Принцип  работы  теплового  насоса  достаточно  прост.  Его  суть  сводится  к  работе  наиболее 
важной  детали  -  компрессора.  Тепловой  насос  сжимает  рассеянное  тепло  (низкопотенциальное)  с 
помощью компрессора. Таким образом, тепловая энергия прохладной воды или воздуха за счет более 
компактного объема имеет более высокую концентрацию и, следовательно, температуру. 
Основным  теплообменным  элементом  системы  сбора  низкопотенциального  тепла  грунта 
являются  вертикальные  грунтовые  теплообменники  коаксиального  типа,  расположенные  снаружи  по 
периметру здания. Эти теплообменники представляют собой 8 скважин глубиной от 32 до 35 м каждая, 
устроенных  вблизи  дома.  Поскольку  режим  работы  тепловых  насосов,  использующих  тепло  земли  и 
тепло  удаляемого  воздуха,  постоянный,  а  потребление  горячей  воды  переменное,  система  горячего 
водоснабжения оборудована баками-аккумуляторами 
Достоинства тепловых насосов: 
Низкое  энергопотребление  теплового  насоса  достигается  за  счет  высокого  КПД  и  позволяет 
получить на 1 кВт затраченной электрической энергии 3-7 кВт тепловой энергии. Система теплового 

28 
 
насоса  требует  минимум  электроэнергии  для  поддержания  комфортной  температуры  жилья,  а  также 
получения достаточного запаса горячей воды
Система исключительно долговечна, срок эксплуатации грунтового зонда может достигать 100-
150  лет;  отопительного  контура  100  лет.  Непосредственно  в  самом  тепловом  насосе  единственной 
движущей  частью  является  компрессор,  срок  службы  которого  составляет  15  лет,  и  который  можно 
легко заменить по истечении срока его эксплуатации; 
Отсутствие необходимости в закупке, транспортировке, хранении топлива и расходе денежных 
средств, связанных с этим
Высвобождение значительной территории, необходимой для размещения котельной, подъездных 
путей и склада с топливом; 
Срок окупаемости теплового насоса не превышает 7 — 10 отопительных сезонов. 
За  последние  десять  лет  количество  систем,  использующих  для  тепло-  и  холодоснабжения 
зданий  низкопотенциальное  тепло  земли  посредством  тепловых  насосов,  значительно  увеличилось. 
Наибольшее число таких систем используется в США. Большое число таких систем функционируют в 
Канаде  и  странах  центральной  и  Северной  Европы:  Австрии,  Германии,  Швеции  и  Швейцарии. 
Швейцария  лидирует  по  величине  использования  низкопотенциальной  тепловой  энергии  земли  на 
душу  населения.  В  России  за  последние  десять  лет  по  технологии  и  при  участии  ОАО  «ИНСОЛАР-
ИНВЕСТ»,  специализирующегося  в  этой  области.  В  Казахстане  использование  тепловых  насосов  в 
плане развития энергетики  вообще  не предусмотрено. 
Данные,  оценивающие  мировой  уровень  использования  низкопотенциальной  тепловой  энергии 
земли посредством тепловых насосов, приведены в таблице 1. 
 
Таблица  1-Мировой  уровень  использования  низкопотенциальной   тепловой  энергии  земли 
посредством тепловых насосов [1] 
Страна 
Установленная 
мощность 
оборудования, МВт 
Произведенная 
энергия, ТДж/год 
Австралия 
24,0 
57,6 
Австрия 
228,0 
1094,0 
Болгария 
13,3 
162,0 
Великобритания 
0,6 
2,7 
Венгрия 
3,8 
20,2 
Германия 
344,0 
1149,0 
Греция 
0,4 
3,1 
Дания 
3,0 
20,8 
Исландия 
4,0 
20,0 
Италия 
1,2 
6,4 
Канада 
360,0 
891,0 
Литва 
21,0 
598,8 
Нидерланды 
10,8 
57,4 
Норвегия 
6,0 
31,9 
Польша 
26,2 
108,3 
Россия 
1,2 
11,5 
Сербия 
6,0 
40,0 
Словакия 
1,4 
12,1 
Словения 
2,6 
46,8 
США 
4 800,0 
12 000,0 
Турция 
0,5 
4,0 
Финляндия 
80,5 
484,0 
Франция 
48,0 
255,0 
Чехия 
8,0 
38,2 
Швейцария 
300,0 
1 962,0 
Швеция 
377,0 
4 128,0 
Япония 
3,9 
64,0 
Всего: 
6 675,4 
23 268,9 
В таблице 2 приведено сравнение теплового насоса с другими отопительными приборами [2] 
 

29 
 
Таблица  2-Сравнение  теплового  насоса  с  другими  отопительными  приборами  на  примере 
коттеджа площадью 180 м
2
 
Характеристики 
Газовый 
котел 
водяного 
отопления 
Котел 
водяного 
отопления  на 
дизтопливе 
Электрический 
котел  водяного 
отопления 
Тепловой  котел  для 
водяного 
и 
воздушного 
отопления 
Стоимость 
Средняя 
Средняя 
Низкая 
Средняя 
Требуемая мощность, кВт 
10,8 
10,8 
10,8 
10,8 
Расход  электроэнергии  для 
работы прибора кВт/ч 
1,5 
2,0 
13,0 
2,0 
Энергоноситель  (источник 
тепла) 
Газ 
Дизтопливо 
Электричество  Бесплатный 
источник, 
вода-
земля 
Расход энергоносителя в год  5000 м

10000 литров 
51246кВт 

Затраты  на  приобретение  
энергоносителя в год 
115000 тг. 
950000 тг. 
696945,6. 

Затраты 
на 
покупку 
электроэнергии 
для 
циркуляционных  насосов  в 
год 
80416,8 тг. 
107222 тг. 
 
107222тг. 
Общие 
затраты 
 
на 
энергоносители 
195416 
1057222 
696945,6 
107222 
Срок службы агрегата 
15-20 лет 
15-20 лет 
5-8 лет 
25 лет 
Пожаро- и взрывоопасность  Опасен 
Опасен 
Опасен 
Безопасен 
Экологическая опасность 
Вреден 
Вреден 
Безвреден 
Безвреден 
Обслуживание 
Регулярный 
осмотр 
Регулярный 
осмотр 
Периодический 
осмотр 
Периодический  
осмотр 
Возможность 
кондиционирования 
Отсутствует 
Отсутствует 
Отсутствует 
Обеспечивает 
Срок окупаемости 
Не окупаем 
Не окупаем 
Не окупаем 
4-7 лет 
 
Реальный срок службы системы отопления на тепловом насосе составляет порядка 30 лет. Срок 
службы сети трубопроводов, нагревателей и других элементов теплоснабжения зависит от выбранных 
материалов и конструкций. 
Следует иметь ввиду, что в среднем, не менее 40% от общей стоимости системы отопления на 
тепловом насосе, включающую разработку проекта, поставку оборудования и его монтаж, приходится 
на  земляные  работы  вне    коттеджа,  связанные  с  рытьем  траншей,  бурением  скважин,  укладкой 
теплообменников  и  т.д.,  тогда  как  стоимость  непосредственно  основного  оборудования  (тепловой 
насос,  циркуляционные  насосы,  аккумуляторные  баки  и  пр.)  составляет  не  более  30%  от  общей 
стоимости системы. 
Несколько  снизить  удельную  стоимость  земляных  работ  по  укладке  теплообменников  можно 
используя  траншеи  и  котлован,  вырытый  под  фундамент    дома.  Теплообменник  можно  с  успехом 
уложить  под  фундамент  дома,  тем  самым  существенно  сэкономить  на  земляных  работах.  Однако 
укладка теплообменника, в этом случае, возможна только на начальной стадии строительства дома. 
Следует знать, что тепловые насосы в морозные дни, когда температура воздуха очень низкая и 
падает до -20 и более градусов, не способны обеспечить комфортную температуру в  доме. Примерно 
10%  времени  эксплуатации  системы  падает  на  пиковые  дни  и  с  целью  компенсации  падения 
температуры  в  доме  необходимо  устанавливать  электрические  "догреватели",  поднимающие 
температуру в системе отопления до комфортных значений. 

30 
 
C  помощью  теплового  насоса    можно    отапливать  помещения,  подавая  горячую  воду  +45’50 
град.  С  в  традиционный  отопительный  контур,  состоящий  из  труб  и  радиаторов  отопления  или  в 
систему  с  теплыми  полами.  Если  выбрать  тепловой  насос  "вода-воздух",  то  можно  применить 
воздушное  отопление  в    доме,  когда  нагретый  в  тепловом  насосе  воздух,  распределяется  по  системе 
воздуховодов в помещения дома, обеспечивая их быстрый и экономичный прогрев. 
Для горячего водоснабжения (кухня, ванная комната) необходимо предусмотреть электрический 
"догрев"  воды,  поступающей  из  теплового  насоса,  т.к.  макс.  температура  воды,  поступающей  из 
контура  теплового  насоса  составляет  +  55град.  С,  а  после  поступления  в  накопительный  бак 
электрического  водонагревателя  она  снизится  до  +45  град  С,  что  недостаточно  для  обеспечения 
горячего  водоснабжения  кухни  и  ванной  комнаты.  При  помощи  дополнительного  электрического 
догрева воды быстро и легко поднять температуру до +55 гард. С. 
При  отсутствии  возможности  получения  тепла  другими  доступными  способами  (газовые 
водонагревательные  котлы,  воздухонагреватели,  печи  на  дровах  или  угле  и  т.п.),  отопление  на 
тепловых насосах остается, безусловно, самым перспективным и выгодным. 
Тепловые  насосы  потребляют  минимальное  количество  электроэнергии,  долговечны  (могут 
работать не один десяток лет), практически не требуют обслуживания, экологически чисты, безопасны 
и  очень  экономичны.  Долгие  годы  эксплуатации  можно  использовать  бесплатную  энергию, 
находящуюся  всегда рядом и в достаточном количестве. 
 
Литература 
1.
 
Rybach L. Status and prospects of geothermal heat pumps (GHP) in Europe and worldwide; 
sustainability aspects of GHPs.  International course of geothermal heat pumps, 2002. 
2.
 
Васильев Г.П. Энергоэффективные здания с теплонасосными системами теплоснабжения // 
ЖКХ. 2002. №12. 
 
 
ӘОЖ 620.91, 620.92, 620.93, 620.95, 
620.98 
 
БАЛАМАЛЫ ЭНЕРГИЯ КӚЗДЕРІНЕ ШОЛУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ КЕШЕНДІ  ПАЙДАЛАНУ 
МҤМКІНШІЛІКТЕРІ 
 
Конусов Б. 
Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-тҥрік университеті, Тҥркістан, Қазақстан 
 
Резюме 
 
В  данной  работе  сделан  краткий  анализ  традиционных  и  нетрадиционных  энергоресурсов 
Республики  Казахстан.  Представлены  основные  принципы  и  положения,  которые  должны  соблюдаться 
при  проэктировании  нетрадиционных  источников  энергии.  К  тому  же,  рассмотрены  возможности 
комплексного  использования  нескольких    источников  нетрадиционной  энергии  с  целью  увеличения  их 
эффективности. 
 
Summary 
 
In  this  paper  we  give  a  brief  analysis  of  conventional  and  non-conventional  energy  resources  of  the 
Republic of Kazakhstan. The main principles and regulations are presented and must be observed while designing 
non-traditional sources of energy. The integrated use of several sources of alternative energy are considered here in 
order to increase their efficiency. 
 
Қазіргі  таңда  бізге  белгілі  жер  бетінде  бар  энергия  кӛздерін  шартты  тҥрде  екі  топқа  бӛлуге 
болады: 
1.  Дәстҥрлі  (жаңғыртылмайтын)  энергия  кӛздері    –  бҧл  энергия  ӛндіру  мақсатымен  адамдар 
пайдалануы  мҥмкін  табиғи  отын  қорлары.  Мҧндай  отын  қорларына  мысал  ретінде  ядролық  отын, 
кӛмір, мҧнай, газды жатқызсақ болады. 
2.  Баламалы  (қайта  жаңғыртылатын)  энергия  кӛздері  –  бҧл  қоршаған  ортада  периодты  тҥрде 
пайда болып тҧратын, болмаса тҧрақты тҥрде бар энергия кӛздері. Мысал ҥшін Кҥн энергиясы. Мҧндай 
энергияның  ең  негізгі  ерекшелігі,  адам  тіршілік  әрекетінің  қатысуынсыз  қоршаған  ортада 
генерациялануында. 
Қайта жаңғыртылатын энергия кӛздері негізінен ҥш тҥрге бӛлінеді: 
а) Кҥн сәулесі; 

31 
 
ә) Планеталардың қозғалысы және бір-біріне тартылуы
б) Геотермалды энергия. 
Осы  энергия  тҥрлерінің  табиғи  жолмен  тҥрленуінің  арқасында  жел,  жауын-шашын,  толқын 
тҥріндегі энергия тҥрлері пайда болады. [1] 
Соңғы 25-30 жыл ішінде жаңа энергия кӛздерін тауып, оны игеруге деген ҧмтылыс бҥкіл әлемнің 
назарындағы мәселе. Оның себебі, жаңа энергия кӛздері яғни баламалы энергия кӛздері, органикалық 
отыннан  ӛндірілетін  энергиямен  салыстырғанда,  қоры  ӛте  бай,  сарқылмайтын  немесе  табиғатта 
периодты тҥрде қайта қалпына келіп отыратын энергия кӛзі. 
Дҥниежҥзінің алдыңғы қатарлы елдері жаңа технологияларды игеріп, баламалы энергия кӛздерін 
пайдалануға  итермелеуші  екі  фактор  болды.  Ол:  70-жылдардың  басында  басталған  энергетикалық 
кризис және қоршаған ортаны қорғауға деген талаптардың жоғарылауы. 
Әлемдік  қауымдастық  қазбалы  отын  қорларының  шектеулі  уақыт  ішінде  сарқылатындығынан 
хабардар.  Сарапшылардың  бағалауы  бойынша  отын  қорларын  игеру  қарқынын  қазіргімен 
салыстырғанда баяулатқан кҥннің ӛзінде, әлемдік отын қорлары: мҧнай  – 80 жылға, табиғи газ – 150 
жылға, тас кӛмір – 500 жылға жетеді екен. Ал, Қазақстанда қазбалы отын қорларын бҥгінгі қарқынмен 
игергеннің  ӛзінде:  мҧнай  –  70  жылға,  табиғи  газ  –  85  жылға  жетеді.  Мысал  ҥшін  отын  қорларының 
сарқылуының  алдын  алу  мақсатында  Белоруссия  Республикасы  мҧнай  ӛндіру  кӛлемін  жылына  8млн 
тоннадан  1,5млн  тоннаға  дейін  қысқартты.  Елімізде  ӛндірілетін  электр  энергиясы  Екібастҧз  кӛміріне 
негізделген кӛмір энергетикасы болып табылады. Жалпы ӛндіріліп жатқан электр энергиясының 70%-ы 
кӛмір  энергетикасына  негізделген.  Мҧның    себебі,  нақты  мәліметтер  бойынша  Қазақстанның  кӛмір 
қоры бойынша әлемде 8 – орында, ал әлемдік кӛмір қорының 4%-ы бізге тиесілі болуымен анықталады. 
[2, 3] 
Жоғарыда  айтылған  болжамдардан  тӛмендегідей  қорытынды  шығаруға  болады:  Қазақстандағы 
қазбалы байлық қоры шет елдермен салыстырғанда едәуір кӛп. Отын қорының молдығын пайдаланып, 
бҧл қор сарқылғанға дейін, дәстҥрлі жолмен ӛндіріліп жатқан энергияның мӛлшерін, баламалы энергия 
кӛздерімен    қамтамасыз  ете  алатын  энергокешендер  жҥйесін  қҧрастырып,  практикалық  қолданысқа 
ендіру қажет. 
Баламалы  энергия  кӛздері  сарқылмайтындығымен  қатар,  бҧл  энергияны  ӛндіру  экологиялық 
тҧрғыдан  ең  тиімді  шешім  болып  табылады.  Мҧндай  энергетиканы  пайдалану  ауаға  таралатын 
кӛмірқышқыл газы, азот, қатты қалдық заттар сияқты зиянды әсерлерді жоюға мҥмкіндік береді. 
1997  жылы  Жапонияның  Киото  қаласында  ӛткен  халықаралық  конференцияда  "Киото" 
протоколына  қол  қойылды.  Бҧл  протокол  бойынша  дамыған,  алдыңғы  қатардағы  елдер  табиғатқа 
таралып  жатқан  қатты  зиянды  қалдықтардың  мӛлшерін  1990  жылмен  салыстырғанда  тӛмендетуге 
жауапкершілік алды. Мысал ҥшін, Швеция және Франция сияқты елдер АЭС блоктарын пайдаланудан 
бас тартып, оған балама ретінде жаңа энергия кӛздерін пайдалануды жоспарлады. 
Баламалы энергетика мҥмкіншіліктерін "Әлемдік энергетикалық кеңес" былайша бағалап отыр: 
XXI ғасырдың басында әлемнің энергияға деген сҧранысының 6%-ы баламалы энергетика ҥлесіне тисе, 
2030 жылға қарай бҧл шама 50 – 70%-ға дейін кӛтеріледі. [2] 
2005 жылы Қазақстандағы жылу электр станциялары (ЖЭС), жылу электр орталықтары (ЖЭО), 
су  электр  станцияларында  (СЭС)  ӛндірілген  электр  энергиясының  мӛлшері    67,6млрд.кВт.сағ  болды, 
бҧл  1990  жылмен  салыстырғанда  1,3  есе  тӛмен.  Алайда  экономиканың  бҥгінгі  қарқынымен  ӛсуі 
энергия ӛндіру мен тҧтыну кӛлемінің ӛсуіне әкеледі. 2018 жылға дейін энергияға деген сҧраныс 50%-ға 
жуық артады деп болжанып отыр. Энергияға деген мҧндай сҧранысты қанағаттандыру ҥшін Қазақстан 
Республикасына 2030 жылға дейін 24млрд АҚШ доллары қажет. 
Қазақстан  Республикасы  органикалық  отын  қорымен  қатар  баламалы  энергия  кӛздерімен  (кҥн, 
жел,  су,  геотермалды  энергия,  биомасса  т.б)  мақтана  алады.  Тек  жел  энергиясының  қоры  бойынша 
жылына  1820  млрд.кВт.сағ  электр  энергиясын  ӛндіру  мҥмкіншілігі  бар.  Бҧл  шама  еліміздің  барлық 
отын энергетика қорларын тҧтыну кӛлемінен 25 есе кӛп. [3] 
Органикалық  отын,  соның  ішінде  мҧнай  бағасының  ӛсуі,  халық  санының  кӛбеюі,  тҧрмыс 
деңгеінің  кӛтерілуі  және  Жердегі  экологиялық  жағдайдың  нашарлауы  сияқты  мәселелер,  қайта 
жаңғыртылатын  ресурстар  негізіндегі  энергетиканы  қарқынды  тҥрде  игеруге  итермелеуші  негізгі 
фактор болып табылады. 
Баламалы энергия кӛздерін пайдаланбайтын болсақ, органикалық отын қорының сарқылуымен, 
қазіргі  таңдағы  энергияға  деген  сҧраныстың  жоғары  болуына  байланысты,  сол  сҧранысты 
қанағатандыру  қиындыққа  соғады.  Әлем  бойынша  дамыған  елдердің  алға  қойған  мақсаттарында, 
энергетикаға байланысты қабылданған бағдарламалары, екі негізгі пункттан тҧрады: 
 

32 
 
1. баламалы энергия кӛздері негізіндегі энергетиканы дамыту. 
2. ӛндіріліп және тҧтынылып жатқан энергияны пайдалану тиімділігін жоғарылату. 
Баламалы  энергия  негізінде  жҧмыс  жасайтын  қондырғыларды  пайдалану  мҥмкіншілігін 
анықтаған кезде, негізгі болатын ҥш сҧраққа жауап беруіміз керек. Олар: 
1. пайдалану мҥмкіншілігі бар баламалы энергия кӛзінің мӛлшері қандай?, 
2. баламалы энергияны пайдалану мақсаты қандай?, 
3. баламалы энергетиканың қҧны дәстҥрлі энергетикамен салыстырғанда қандай болады? 
Электр энергиясының тҧтынушылары ҥшін соңғы сҧрақ баламалы энергия кӛздерін практикалық 
тҧрғыда  пайдалану  немесе  пайдаланбауда  шешуші  ең  негізгі  фактор  болып  табылады.  Баламалы 
энергия  кӛздерін  пайдалану,  екі  шарт  орындалған  жағдайда  ғана  ӛзін  ақтайтын  болып  саналады. 
Бірінші  шарт:  мҧндай  энергия  кӛздерін  пайдаланудың  принципиальды  артықшылықтары  нақты 
кӛрсетілуі  тиіс.  Екінші  шарт:  энергоқондырғыларда  баламалы  энергияны  ӛндіру  процесі  кезіндегі 
шығындар  аз,  экономикалық  және  әлеуметтік  кӛрсеткіштер  жоғары  болуы  тиіс.  Осы  екі  шарт 
орындалған  жағдайда  белгілі  қондырғы  ҥшін  қҧнының  салыстырмалы  есептеулерін  жҥргізіп, 
экономикалық бағалау жасауға болады. 
Бірінші  шарттың  орындалмауы,  техникалық  жетілдірілмеген  шешімдерді  туындатады,  осының 
салдарынан  энергоқондырғының  экономикалық  кӛрсеткіштері  тӛмен  болады.  Техникалық 
шешімдердің  аса  жетілмеген  болуының  себебі,  баламалы  және  дәстҥрлі  энергетикадағы  есептеулер 
жҥргізудің методикасының әртҥрлілігімен  байланысты. 
Баламалы  энергия  кӛздерінің  қайсы  тҥрін  болмасын  белгілі  бір  аймаққа  қолдану  мҥмкіншілігі 
сол  аймақтың  географиялық  ерекшеліктеріне  байланысты.  Мҧндай  энергия  кӛздерін  қолдану 
мҥмкіншілігін зерттегенде, сол энергия кӛзінің қҧрылымы мен ӛндірілген энергияның тҧтынушылары 
жайлы нақты тҥсініктер болуы керек. Мысал ҥшін берілген аймақта гидро, жылу және басқа да энергия 
кӛздерінен  ӛндіруге  болатын  энергия  шамасын  және  ӛндірілген  энергияның  жҧмсалу  мақсаттары 
жайлы нақты тҥсініктер болған жағдайда тиімділігі артады. 
Энергетиканы жоспарлағанда негізінен тӛмендегідей принциптерді ҧстану қажет. 
1.  Энергетикалық  жҥйе  энергия  кӛздері  және  тҧтынушыларының  ерекшеліктерін  толық  қамту 
керек.  Кӛп жағдайда энергия  тҧтынушысы  жайлы мәліметтер  ескеріле  бермейді және соның  салдары 
ретінде энергия кӛзі мен тҧтынушысы арасында байланыс нашар болады. Бҧл жағдайлар энергияның 
шектен  тыс  шығыны  мен  ҥнемсіз  пайдаланылуына  әкеліп  соғады.  Мысал  ҥшін  тҧрмыстық  жағдайда 
ҥйді  жылыту  мен  ыстық  суға  энергия  кӛп  жҧмсалатын  болса,  осы  мақсатта  жылу  электр 
станцияларынан келетін жылулық энергияны емес, электрлік энергияны пайдалансақ, ҥлкен шығынға 
ҧшыраймыз.  Мҧндай  жағдайда  тҧтынушыны  тікелей  жылу  энергиясымен  қамтамасыздандыру  тиімді 
болып келеді. Осы негізде энергиямен жабдықтаудың номинациялық принципі қаланған, мысалы жылу 
электр орталықтары (ЖЭО). 
2.  Энергетикалық  жҥйенің  ПӘК-і  мен  тиімділігін  анықтауға  жҥргізілетін  есептеулер,  осы 
жҥйенің  мҥмкіншіліктерін  толықтай  ашып,  қажетсіз  энергия  шығынын  болдырмауға  жол  береді. 
Энергетикалық жҥйенің ПӘК-і деп іске пайдаланылған энергияның сол энергияны ӛндіруге жҧмсалған 
барлық энергияға қатынасын айтады. 
Толық  зерттеліп,  жетілген  энергетикалық  кешен,  осы  жҥйені  қҧрастыруға  кеткен  қаржыға 
қарамастан, отын шығынының аздығы мен электр жабдықтарының жҧмыс жасау уақытының ҧзақтығы 
арқасында экономикалық тҧрғыдан тиімді болып табылады. 
3.  Энергожҥйенің  тиімділігі  мен  экономикалық  кӛрсеткіштерінің  жоғары  болуы,  осы  жҥйені 
басқару  әдісімен  кӛп  байланысты.  Қандай  жағдайда  болмасын,  қандай  энергия  кӛзін  қолдансақ  та 
ӛндірілген  энергия  тегін  болмайды.  Практикада  баламалы  энергия,  қалыптасып  қалған  пікірлерге 
қарамастан, едәуір қымбат болады. [1] 
Электр  энергиясының  болмай  қалуымен,  желідегі  кернеудің  мәні  кенет  жоғарылауы  немесе 
тӛмендеуімен  тҧрмыстық  жағдайда  кӛбіміз  соқтығысып  жатамыз.  Кернеу  мәнінің  кенеттен  ӛзгеруі 
тҧрмыстық техниканы істен шығарып, шығынға батыратын болса, электр энергиясының болмай қалуы 
тҧрмыста  кӛптеген  қиындықтарға  әкеліп  соғады.  Баламалы  энергия  кӛздері  бізді  жоғарыда  аталған 
қиындықтар мен қолайсыздықтардан қҧтқара алады. Бҧдан 20-30 жыл бҧрын баламалы энергия кӛздері 
яғни кҥн батареялары, жел генераторлары бағасының жоғарылығынан қолжетімсіз дҥние болған болса, 
дәл  қазіргі  уақытта  кҥн  батареялары  мен  жел  генераторларын  қҧрастыру  технологиясының 
жетілдірілуінің  арқасында  салыстырмалы  тҥрде  бағасы  арзандады,  ал  тиімділігі  жоғарылады. 
Автономды  тҧтынушыларды  баламалы  энергия  кӛздерінен  қоректендіру  шусыз,  қоршаған  ортны 
ластамайды,  электр  энергиясымен  ҥздіксіз  және  сапалы  тҥрде  қамтамасыз  етуге  мҥмкіндік  береді. 
Баламалы  энергия  кӛздері  жасалыну  технологиясының  жетілгендігінің  арқасында  бағасы 

33 
 
арзандағанымен салыстырмалы тҥрде қымбат болады, алайда уақыт ӛтуімен жасалған шығын ақталады 
да,  одан  арғы  ӛндірілетін  энегрия  тегін  болады  десек  те  болады.  Баламалы  энергия  кӛздері  –  кҥн 
батареялары,  жел  генераторларының  параметрлері,  осы  элементтерді  орналастыратын  жердің 
мҥмкіншіліктеріне  сай  келмеуі  пайдалану  барысында  қиындықтар  келтіреді,  аз  энергия  ӛндіріп  ӛз 
қҧнын ақтай алмауы сияқты қолайсыздықтарды болдырады. 
Баламалы энергия кӛздерінің кӛптеген артықшылықтарымен қатар кемшіліктері де бар. Мысалы: 
кҥн батареяларының бағасы жоғары болуы, жел генераторлары ҥшін желдің тҧрақсыз, сҧйық отынды 
пайдаланатын  энергия  кӛздері  ҥшін  пайдалану  қҧнының  жоғары  болуы.  Осындай  кемшіліктерге 
байланысты  тҧтынушыларды  ҥздіксіз,  сенімді  тҥрде  энергиямен  қамтамасыздандыру  мақсатында, 
баламалы энергия кӛздерінің екі немесе ҥш тҥрін біріктіріп гибридті жҥйені пайдалану тиімді болады. 
Мҧндай  энергия  кӛздерін  гибридті  жҥйеде  пайдалану  бір  –  бірінің  кемшіліктерін  компенсациялап 
тҧрақты тҥрде және ҥздіксіз энегриямен қамтамасыз етуге мҥмкіншілік береді. 
Электрмен  қамтамасыздандырудың  гибридті  жҥйесінде  негізгі  энергия  кӛзі  ретінде  жел 
генераторын  пайдаланып,  кҥн  батареясын  кӛмекші  энергия  кӛзі  ретінде  пайдаланған  жӛн.  Оның  ең 
негізгі себебі жел генераторының бағасы, кҥн батареясымен салыстырғанда екі есеге арзан болады. Бҧл 
энергия  кӛздерімен  қоса  биогазды  энергия  кӛзін  пайдаланған  жағдайда  жҥйенің  сенімділігі  мен 
ӛнімділігі жоғарылайды. 
Гибридті  жҥйенің  негізгі  элементтері  ретінде  кҥн  батареясы  мен  жел  генераторларының 
пайдаланылуы  былайша  тҥсіндіріледі:  жел  тоқтап  қалуы  мҥмкін,  алайда  бағасы  жағынан  кҥн 
батареясымен  салыстырғанда  арзан,  кҥн  сәулесінің  тҥсуі  тҧрақты  деп  айтуға  болады,  себебі  кҥн 
батареяларына  кҥн  сәулесі  тҥзу  тҥсуі  шарт  емес,  батареялар  шашыранды  кҥн  сәулесінен  де  электр 
энергиясын  ӛндіре  береді.  Кҥн  батареясының  қолданылу  мерзімі,  барлық  техникалық  талаптарды 
сақтаған  жағдайда  40-жылға  жетеді.  Кҥн  батареяларын  орналастыру  ҥшін  ҥлкен  конструкциялардың 
қажеті  жоқ,  ал  жел  генераторларын  қолдану  ҥшін  биіктігі  11-17  метрге  жететін  мҧнаралар  қажет 
болады. 
Автономды  тҧтынушыны  ҥздіксіз,  жыл  бойына  энергиямен  қамтамасыздандыру  ҥшін  гибридті 
жҥйе  ӛте  тиімді  болып  табылады.  Себебі  қыста  кҥн  сәулесі  ӛте  аз,  сондықтан  негізгі  жҥктеме  жел 
генераторына тҥседі, ал жазда кҥн сәулесі ӛте кӛп, негізгі жҥктеме кҥн батареясына тҥседі. Биогазды 
энергия  кӛзі  электр  энергиясымен  қатар,  тҧтынушыны  жылулық  энергиямен  де  қамтамасызданыра 
алады. 
Сонымен  жоғарыда  келтірілген  мәліметтерге  сҥйене  отырып  еліміздегі  экологиялық  жағдайды 
жақсарту  және  дәстҥрлі  энергия  кӛздеріне  деген  тәуелділіктен  арылу  мақсатында  электр  энергия 
тҧтынушыларын баламалы энергия кӛздері негізінде қҧрастырылған гибридті энергожҥйені пайдалану 
ҥлесін арттыруды ҧсынғым келеді. 
 

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал