Халықаралық Ғылыми-тәжірибелік конференцияның ЕҢбектері



жүктеу 0.52 Mb.

бет1/45
Дата12.09.2017
өлшемі0.52 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   45


 
 
 
 
 
 


 
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ 
М.ӘУЕЗОВ атындағы ОҢТҤСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ 
 
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН 
ЮЖНО-КАЗАХСТАНСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УНИВЕРСИТЕТ  
имени М.АУЭЗОВА 
 
  MINISTRY OF EDUCATION AND SCIENCE OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN 
  M.AUEZOV SOUTH KAZAKHSTAN STATE UNIVERSITY 
 
 
 
 
М.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҤСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК 
УНИВЕРСИТЕТІНІҢ ҚҦРЫЛҒАНЫНА 70-ЖЫЛ ТОЛУЫНА  АРНАЛҒАН 
«ҚАЗІРГІ ЖАҺАНДЫҚ СЫН-ҚАТЕРЛЕР ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТӘУЕЛСІЗ 
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҒЫЛЫМЫ, БІЛІМІ МЕН МӘДЕНИЕТІНІҢ ДАМУЫ» 
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ-ТӘЖІРИБЕЛІК КОНФЕРЕНЦИЯНЫҢ 
 
ЕҢБЕКТЕРІ 
 
 
ТРУДЫ  
МЕЖДУНАРОДНОЙ НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКОЙ КОНФЕРЕНЦИИ 
«РАЗВИТИЕ НАУКИ, ОБРАЗОВАНИЯ И КУЛЬТУРЫ НЕЗАВИСИМОГО 
КАЗАХСТАНА В УСЛОВИЯХ ГЛОБАЛЬНЫХ ВЫЗОВОВ СОВРЕМЕННОСТИ», 
ПОСВЯЩЕННОЙ 70-ЛЕТИЮ  ЮЖНО-КАЗАХСТАНСКОГО 
ГОСУДАРСТВЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА ИМ. М.АУЭЗОВА 
 
 
WORKS  
OF THE INTERNATIONAL SCIENTIFIC-PRACTICAL CONFERENCE 
«DEVELOPMENT OF SCIENCE, EDUCATION AND CULTURE OF INDEPENDENT 
KAZAKHSTAN IN CONDITIONS OF GLOBAL CHALLENGES OF MODERNITY», 
DEVOTED TO 70 YEARS ANNIVERSARY OF M. AUEZOV 
SOUTH KAZAKHSTAN STATE UNIVERSITY 
 
ТОМ 2 
 
Шымкент 2013 


 
УДК 378 
ББК 74.58 
Ә 82 
 
М.Әуезов  атындағы  Оңтҥстік  Қазақстан  мемлекеттік  университетінің  қҧрылғанына  70-жыл 
толуына    арналған  «Қазіргі  жаһандық  сын-қатерлер  жағдайындағы  тәуелсіз  Қазақстанның 
ғылымы,  білімі  мен  мәдениетінің  дамуы»  халықаралық  ғылыми-тәжірибелік  конференциясы  – 
Шымкент: М.Әуезов ат. ОҚМУ, 2013ж.  
2 Т. 298 б. Тілдері: қазақ, орыс, ағылшын. 
 
Международная  научно-практическая  конференция  «Развитие  науки,  образования  и  культуры 
независимого Казахстана в условиях глобальных вызовов современности», посвященная 70-летию  
Южно-Казахстанского  государственного  университета  им.  М.Ауэзова 


 
 
Ш
Ш
ы
ы
м
м
к
к
е
е
н
н
т
т
:
:
 
 
Ю
Ю
К
К
Г
Г
У
У
 
 
и
и
м
м
.
.
 
 
М
М
.
.
А
А
у
у
э
э
з
з
о
о
в
в
а
а
,
,
 
 
2
2
0
0
1
1
3
3
 
 
г
г
.

 
 
2
2
 
 
Т
Т
.
.
 
 
2
2
9
9
8
8
 
 
с
с
.
.
 
 
Я
Я
з
з
ы
ы
к
к
и
и
:
:
 
 
к
к
а
а
з
з
а
а
х
х
с
с
к
к
и
и
й
й
,
,
 
 
р
р
у
у
с
с
с
с
к
к
и
и
й
й
,
,
 
 
а
а
н
н
г
г
л
л
и
и
й
й
с
с
к
к
и
и
й
й
.
.
 
 
 
The  international  scientific-practical  conference  «Development  of  science,  education  and  culture  of 
independent Kazakhstan in conditions of global challenges of modernity» devoted to 70 years anniversary 
of M. Auezov South Kazakhstan state university – Shymkent: M.Auezov SKSU, 2013 у. 
2 V. 298 p. Languages: kazakh, russian, еnglish. 
 
I
I
S
S
B
B
N
N
 
 
 
 
9
9
9
9
6
6
5
5
-
-
0
0
3
3
-
-
2
2
9
9
5
5
-
-
5
5
 
 
 
 
Бас  редактор:
  Мырхалықов  Ж.Ҥ.  -  М.Әуезов  атындағы  ОҚМУ  ректоры,  т.ғ.д.,  профессор,  ҦҒА 
корреспондент мҥшесі.  
Редакциялық  алқа  мҥшелері:  Сатаев  М.И.  –  тӛрағаның  орынбасары,  ҒЖ  және  ХБ  жӛніндегі 
проректор,  т.ғ.д.,  профессор,  ҦҒА  корреспондент  мҥшесі;  Горяинов  К.К.  –  з.ғ.д.,  профессор,  Рессей 
Федералды  қызметінің  жазасын  орындау    ҒЗИ,  Ресей;  Дырка  Стефан  –  э.ғ.д.,  профессор,  экономика 
ғылымдарының докторы, Верхнесилез экономикалық университеті, Польша; Меор Мохаммед Фаред – 
ассоциациялық  профессор,  Путра  университеті,  Малайзия;  Олден  А.  -  академик,  Лондон  Батыс 
университетінің есептеуші техника және технология мектебі, Ҧлыбритания; Окуян М.Д. - профессор, 
Балыкесир  университеті,  Тҥркия;  Линда  Лоутон  -  PhD  докторы,  профессор,  Робер  Горден  атындағы 
университеті,    Ҧлыбритания;  Мохд  Хасан  Бен  Селамат  -  PhD  докторы,  профессор,  Малайзия 
университеті,  Малайзия;  Ивахненко  А.П.-  PhD  докторы,  директор,  Мҧнай  зерттеу  орталығы,  Heriot-
Watt университеті, Шотландия; Елизавета Ф. - PhD докторы, профессор, Басел университеті, Австрия; 
Мишо  Ж.  -  т.ғ.д.,  профессор,  Лорейн  университеті,  Франция;  Петров  В.  -  доктор,  профессор,  Левон 
Католик  университеті,  Бельгия;  Радюк  С.Н.  -  PhD  докторы,    ассоцияциялық  профессор,  Оңтҥстік 
әдістемелік  университеті,  АҚШ;  Славинская  Н.А.  -  бас  ғылыми  қызметкері,  неміс  аэрокосмостық 
агенттігі,  Германия;  Жонго  Ок  -  PhD  докторы,  профессор,  Сеул  ҧлттық  техникалық  университеті, 
Корея, Беккерман М. - профессор, Ньюрски университеті, АҚШ; Крючкова О.Ю. -  ф.ғ.д., профессор, 
Н.Г.Чернышевский  атындағы  Саратов  мемлекеттік  университеті,  Ресей;  Марфенин  Н.Н.  -  б.ғ.д., 
профессор,  М.В.  Ломоносов  атындағы  Мәскеу  мемлекеттік  университеті,  Ресей;  Бишімбаев  У.Қ.  - 
т.ғ.д., профессор, ҚР ҦҒА академигі, Қазақстан; Жҧрынов М.Ж -  х.ғ.д., профессор,  ҚР ҦҒА академигі, 
Қазақстан;
 
Айменов  Ж.Т.  –  т.ғ.д.,  профессор;  ҚР  ҦЖҒА  академигі,  М.Әуезов  атындағы  ОҚМУ,  
Қазақстан  Байтанаев  Б.А  -  т.ғ.д.,  профессор,  ҚР  ҦҒА  корреспондент  мҥшесі,  М.Әуезов  атындағы 
ОҚМУ;      Калменов  Т.Ш.  –  ф-м.ғ.д.,  профессор,  ҚР  ҦҒА  академигі,  Қазақстан;  Молдабеков  Ш.М.  – 
т.ғ.д., профессор, ҚР ҦИА, Қазақстан; Надиров Н.К. – х.ғ.д., профессор, ҚР ҦҒА академигі, Қазақстан; 
Есимов  Б.О.  –  г-м.ғ.д.,  профессор,  М.Әуезов  атындағы  ОҚМУ;  Шакиров  Б.С.  -  т.ғ.д.,  профессор, 
М.Әуезов атындағы ОҚМУ; Қалыбекова А.А. - п.ғ.д., профессор, М.Әуезов атындағы ОҚМУ; Мҧсаева 
Н.Р.  -  филос.ғ.д.,  профессор,  М.Әуезов  атындағы  ОҚМУ;  Мырзахметов  М.  -  ф.ғ.д.,  профессор, 
Қазақстан;  Назарбекова  С.П.  –  х.ғ.д.,  профессор,  М.Әуезов  атындағы  ОҚМУ;  Ташимов  Л.Т.  –  т.ғ.д. 
профессор,  ҚР  ҦҒА  корреспондент  мҥшесі,  М.Әуезов  атындағы  ОҚМУ;  Ниязбекова  Р.К.  -  э.ғ.д., 
профессор, М.Әуезов атындағы ОҚМУ; Волненко А.А. - т.ғ.д., профессор, М.Әуезов атындағы ОҚМУ; 
Тлеулов Э.М. – п.ғ.к., доцент, М.Әуезов атындағы ОҚМУ. 
УДК 378 
ББК 74.58 
I
I
S
S
B
B
N
N
 
 
 
 
9
9
9
9
6
6
5
5
-
-
0
0
3
3
-
-
2
2
9
9
5
5
-
-
5
5
 
 
М.Әуезов атындағы Оңтҥстік Қазақстан мемлекеттік университеті, 2013 
Южно-Казахстанский государственный университет им.М.Ауэзова, 2013
 


 
ҤДЕМЕЛІ ИНДУСТРИАЛДЫ ИННОВАЦИЯЛЫҚ КЕЛЕШЕК ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ 
АЙМАҚТАРДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫ 
 
СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ РЕГИОНОВ В УСЛОВИЯХ 
ФОРСИРОВАННОГО ИНДУСТРИАЛЬНО-ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ 
 
SOCIAL-ECONOMIC PERSPECTIVES OF THE REGIONS IN TERMS OF FORCED 
INDUSTRIAL-INNOVATIVE DEVELOPMENT 
______________________________________________________________________________________________ 
 
ӘОЖ 338.49(0,75.4) 
 
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СУБЪЕКТТЕРIНIҢ ИНФРАҚҦРЫЛЫМЫНЫҢ ДАМУ 
САЛАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК-ЖЕКЕ ӘРIПТЕСТIКТIҢ ТЕТІКТЕРІН ҚОЛДАНУЫНЫҢ 
ТӘЖІРИБЕСІ МЕН КЕЛЕШЕГІ 
 
Абдраманқызы А., Досмуратова Э.Е. 
М.Әуезов атындағы ОҚМУ, Шымкент, Қазақстан 
 
Резюме 
В статье рассматриваются проблемы и перспективы реализации крупных инфраструктурных 
инвестиционных проектов в субъектах Республики Казахстан путем организации партнерств между 
государственным и частным бизнесом в форме концессий. 
 
Summary 
In article problems and prospects of implementation of large infrastructure investment projects in subjects of 
the Republic of Kazakhstan by the organization of partnership between the state and private business in the form of 
concessions are considered. 
 
Қазақстан  Республикасының  Елбашысы  Н.Ә.Назарбаев  «Қазақстан  2030  Стратегиясы»  атты 
Жолдауында  «...6-ші  ҧзақ  мерзімді  басымдығы:  инфрақҧрылым.  «Оны  шешуші  секторларды  ҧлттық 
қауіпсіздігі  нығайтуға,  саяси  тҧрақтылық  пен экономикалық  ӛрлеуге  жәрдемдесетіндей  етіп  дамыту» 
деп  атап  кеткен  [1].  Мемлекеттік-жеке  әріптестік  (МЖӘ)  институтымен  дәстҥрлі  мемлекеттік 
бюджеттен қаржыланатын салаларына жеке капиталдың инвестицияларын тарту тетіктерін қҧру және 
кең қолдануы ескеріледі. Жеке инвесторлармен мемлекет әріптестік қатынастарына тҧратын себептері: 
-
 
тек  қана  мемлекеттік  бюджетінен  инвестициялар  ӛсу  қажеттіліктерін  қамтамасыз  ету 
қабілетсіздігі; 
-
 
бюлінетін мемлекеттік қаржының қолдануының аласа тиімділігі. 
Кӛпресурстық салаларында, мысалы кӛлік (ең алдымен, кӛлік инфрақҧрылымы – автокӛлік және 
темір  жолдары,  кӛлік  тораптары  және  де  басқалары),  сумен  жабдықтау  және  су  бҧру,  тҧрғын-ҥй 
қҧрылысы,  коммуналдық  шаруашылығы,  қатты  тҧрмыстық  қалдықтарды  қайта  ӛңдеу,  газбен  және 
жылумен жабдықтау, білім беру және ғылым, денсаулық сақтау, пенитенциарлық жҥйелері, 
бiрiншi  жоспарға  қымбат  бағалы  инфрақҧрылым  нысандары  ҥшiн  бюджеттiк  қҧралдарға 
инвестициялардың бӛлiндiлерiндегi қажеттiгi қосымша ретiнде табылады. 
Ерекше маңыздылықты коммуналдық инфрақҧрылымның саласында коммуналдық желiлер және 
берiлетiн қызметтердiң сапасының жоғарылатуы тиiмдi пайдалануы болады. Сондықтан, ең алдымен, 
потенциалдық артықшылықтар мемлекеттiк - әрiптестiктердiң бӛлiндiлерiнiң коммуналдық секторында 
биiгiрек тиiмдiлiкпен ҧластырады, атап айтқанда: 
- қазiргi инженерлiк шешiмдер және тиiмдi басқарумен
-
 
қолданушы-клиенттердiң қызмет кӛрсету сапалары жоғарылатумен; 
-
 
мақсаты  шарттың  барлық  мерзiмiне  жоба  бойынша  жалпы  шығындарды  минимизациялау 
болып табылған жолмен; 
-
 
қосымша табыстарды капиталды тиiмдi қолданумен және алумен. 
Талғаулы  мемлекеттiк  –  жеке  әріптестік  инфрақҧрылымның  дамытуын  қаржыландыруға 
кәсiпкерлiктiң  тарту  тҥрі  қолдың  бӛлiндiлерiнде  басқару  және  заңсыз  қаржылық  қызмет  ғана  емес, 
негiзгi қорлар жекешелендiредi, қызмет тҥрлерiн ҧсыну ҥшiн технология жағынан қажеттi де ӛтетiнде 
толық  жекешелендiру  болып  табыла  алады.  Инфрақҧрылымның  барлық  нысандары  дегенмен  емес 
жекешелендiру жата алады. Ең алдымен, бҧл олардың стратегиялық, қоғамдық және әлеуметтiк-саяси 
маңыздылығы сылтаумен жекешелендiре алмаған торлық және монополиялық сегменттерге жатады. 


 
Бiрақ,  басқа  жағынан,  мемлекеттiк  бюджетте  қҧралдардың  жеткiлiктi  кӛлемi  жоқ  олардың  жай 
қарапайымын қамтамасыз етiлу ҥшiн онда әсiресе - ҧлғаймалы ҧдайы ӛндiрiс. Мемлекеттiк - әрiптестiк 
бӛлiндi дӛп және кӛрcетiлген қайшылық рҧқсат етiлуге шақырылған. 
Ӛткенi  90-шi  жылдары  канализациялық  Қазақстан  шаруашылығының  кәсiпорындарының 
жекешелендiруiнiң 
преценденттерiнде 
болды. 
Сумен 
жабдықтаудың 
жекешелендiрiлген 
кәсiпорындарының саны ортақ  олардың санынан сол  кездегi  7%  шақты қҧрады.  Сумен  жабдықтауды 
жҥйе  кӛрcетiлген  жағдайлардың  кӛпшiлiгiнде  жеке  меншiкке  жҧғысты,  негiзгi  қорлар  ӛйткенi 
жекешелендiрiлген  кәсiпорындардың  жарғылық  капиталдарына  қосылды.  Мҧндай  жекешелендiру, 
әдеттегiдей,  меншiк  иесiмен  еңбек  ҧжымы  болып  қалыптасты  менеджмент  ауысымға  да  алып 
келмегендiгi,  инвестициялар  қҧйылуға  да.  Тарифтi  реттеудiң  сҧрақтары  осыған  байланысты 
біліктіліксіз жиiрек ҧйғарылды, келiсiм қатынастары қалыптаспады. Бҧл себептер арқасында соңында 
тоқсаныншы 
ылғал 
ӛтiмдi-канализациялық 
шаруашылықтың 
кәсiпорын 
мҥлiгiнiң 
(муниципализациялау ) жекешелендiруiнiң жағдайлары атап ӛтiлдi.  Ең алдымен, алды және жасауды 
талпыныстың орыны бағалы мемлекеттiк орын алады - әрiптестiктердiң бӛлiндiлерiнiң (ӛнiмнiң бӛлiмi 
туралы  заңның  негiзiнде)  табиғи  қорлардың  олжасының  саласында,  сонымен  бiрге  коммуналдық 
салада. 
Алайда,  Қазақстандағы  (90-шi  жылдары  және  бҥгiнгi  ғасырдың  басы)  елдiң  экономикасының 
белсендi  ӛзгертiлуiн  мерзiмге  бағалы  дамыту  ҥшiн  шарт  мемлекеттiк-жеке  әріптестік  орын 
алмайтынын мақҧлдау керек. 
Республика  бойынша  инвестициялық  белсенділік  деңгейі  жоғары  деп  санауға  болады,  қыска 
және ортамерзімді болжаулар бойынша келешекте жоғарлануына тенденция барын атап кетуге болады. 
Казіргі  кезде  Қазақстан  жоғары  экономикалық  және  саясаттық  тҧрақтылық  деңгейіне  жетті  деуге 
болады, және бҧл бастаушы дҥниелiк рейтинг агенттiктерiнiң бағаларымен расталады. 
МЖӘ  институционалдық  және  ҧйымдастыру  жағынан,  сараптаушылардың  пікірінше,  енді 
дамып келе жатыр, ал коммуналдық шаруашылықтары, әлеуметтік аясында мҥлдем жоқ. Мысалы, енді 
ғана МЖӘ басқаруын облыстық мекемелер қҧрылып жатыр, іс жҥзіне асырылған жобалардын тиімді 
нәтижелерін талдау және енгізу мен  МЖӘ саясатын насихаттауы нашар жҥргізіледі. 
Бiрақ  менің  ойымша,  мемлекеттiк  меншiктi  басқаруды  тҧжырымдаманың  енгiзуiне  жеткiлiксiз 
ықылас  болінеді,  ал  ол  МЖӘ  тағы  басқа  тҥрлерінің  концессияларының  жолында  нақты  тосқауыл 
болып  табылады.  Осы мәселелердің  негізінде  қҧқықтық  вакуум  сыбайлас  жемқорлықтың  дамытуына 
мҥмкiндiк  туғызады,  ал  ол  мемлекеттік  және  жеке  бизнестерді  бір-бірімен  әрекеттесуіне 
қиындықтарына әкелуі мҥмкін. 
МЖӘ институты дамуы инвестициялық саясатымен тығыз байланысты, ал олар республикалық 
және аймақтық биліктерімен жҥргізіледі. Сарапшылардың пікірінше, барлық инвестицияларының 50%  
5-7  облыстарына  келеді,  және  сол  кӛрсеткіштер  сонғы  жылдары  тҧрақталынып  келе  жатыр.  Қҧрамы 
ӛзгермелі,  бірақ  бірінші  қатарларында  Алматы  мен  Астана  қалалары,  Алматы,  Ақмола,  Атырау, 
Қостанай, Қарағанды, Шығыс Қазақстан, Оңтҥстік Қазақстан облыстары жатады. Сондықтан, аталған 
ӛңірлер  МЖӘ  тетіктерін  сыннан  ӛткізу  және  енгізуіне  потенциалды  және  нақты  полигоны  ретінде 
санауға болады. Ӛңірлердің жоғары экономикалық дәрежесінің маңызды ықпалы ретінде агломерация, 
кӛлік  тораптары  және  шикізаттық  қорлары  бары  саналады.  Және  де  ӛте  маңызды  аймақтық  билік 
қызметінің  тиімділігі,  инвестициялық  заңнамалары  дҧрыс  қолдануы,  ортамерзімді  инвестициялық 
жоспарлар  қҧрулуы,  ал  ол  дайындықтар  жедел  келешек  экономикалық  және  саяси  тҧрақтылықты 
қолдауына биліктің дайындығы туралы айтуға болады. 
МЖӘ  аймақтық  аспектін  ескере  отырып  ерекше  тәуекелділігіндеріне  кӛңіл  бӛлу  қажет. 
Қазақстан ӛңірлерінде МЖӘ негізгі тәуекеліндеріне жатады: 
-
 
қҧқытық орта жеткіліксіз дамуы
-
 
қаржы автономиясының тӛмендеңгейі; 
-
 
аймақтық  және  муниципалдық  ӛкiметтерден  сот  жҥйесiнiң  дамымағандығы,  оның  солардаң 
тәуелдiлiгi; 
-
 
саяси  факторлардың  экономикалық  шешiмдерiне  экономиканың  ҥстiнде  саясаттың  басым 
болуы; 
-
 
бағалы стратегиялық жоспарлауды жоқтығы; 
-
 
сыбайлас жемқорлықтың биiк деңгейi; 
-
 
шенеулiктердiң аласа биліктілігі; 
-
 
қоғамның ӛкiметiне сенiмiнiң аласа деңгейi. 
Мемлекеттік-жеке  әріптестігі  дамуына  қолайлы  жағдайлары  Қазақстан  Республикасының 
субъекті ретінде – Оңтҥстік Қазақстан облысын атап кетуге болады. 
Статистика  агенттігі,  «Ақбҧлақ»  бағдарламасы  және    Қҧрылыс  және  тҧрғын  ҥй-коммуналдық 
шаруашылық  істері  агенттігінің  (ҚжТҤКШІА)  мәліметтері,  «Су  Арнасы»  бірлестігінің  деректеріне 


 
сҥйенсек[2]:  Қазақстан  Республикасында  2010  жылы  877  жҧмыс  істейтін  кәсіпорын,  олардың 
қҧрамында, 2 160 су қҧбырларының қҧрылымдар мен  1 009 жеке су қҧбырларының желілері болды. 
Кӛптеген  кәсіпорындар  тек  ӛндіру  мен  тҧтынушыларға  суды  жеткізумен  айналысып  қана 
қоймай, суды технологиялық қажеттіліктерге қолдана отырып, ӛз ӛнімдерінің ең ірі тҧтынушыларының 
бірі болып келеді. 
Соңғы  жылдары  сумен  жабдықтау  айналасындағы  кәсіпорындар  саны  ҥнемі  ҧлғаюда.  2005 
жылмен  салыстырғанда  2010  жылдағы  кәсіпорындар  саны  екі  еседен  астам  мӛлшерге  артты,  410-нан 
877-ке дейін. Кӛшелік су бӛлетін қҧрылымдардың (кҥркелер, бағаналар, крандар) саны 24,3 мың болды. 
Жалпы республика бойыша су таратқыштардың ҧзындығы 19 459,7 км-ді қҧрайды, оның 5 499,1 
км-і толық жӛндеу мен ауыстыруды қажет етеді, ал 708,7 км-ге жуығы ауыстырылды. 
Республикадағы кӛшелік желілердің жалпы ҧзындығы 22 607,5 км-ді қҧрады, оның ішінде 604,4 
км-і  (немесе  24,8%-ы)  толық  жӛндеу  мен  ауыстыруды  қажет  етеді,  ал  772,8  км-і  (немесе  3,4%) 
ауыстырылды. 
Республика  бойынша  кварталішілік  пен  аулаішілік  желілердің  жалпы  ҧзындығы  -  11  007,9  км, 
оның ішінде 2 163,0 км-і (немесе 25,9%-ы) толық жӛндеу мен ауыстыруды қажет етеді, ал 481,4 км-і 
ауыстырылды. 
Мысалы,  Оңтҥстік  Қазақстан  облысында  сумен  жабдықтау  саласының  қажеттілігі:  су 
таратқыштары – 68,3 км қҧбыр, кӛшелік су қҧбырлары – 826,2 км қҧбыр, кварталішілік және аулаішілік 
желілері – 51,8 км қҧбыр қҧрайды. 
Қазақстан  Республикасы  Агенттігінің  мәліметтері  бойынша,  статистикаға  сәйкес  Қазақстан 
Республикасында  2010  жылы  су  тасымалдау  қызметтерін  атқаратын  345  кәсіпорын  болды,  олардың 
151-і(43,8%)   мемлекеттің  коммуналдық  меншігінде,  194-і  (56,2%)  жеке  меншікте  (2009  жылы  349 
кәсіпорын мен ӛндіріс) [1]. 
2011  жылдың  1  қаңтарында  республика  аймағында  573  канализациялық  қҧрылымдар  және  360 
жеке  канализациялық  желілер  жҧмыс  істеді,  оның  ішінде,  ауылдық  жерлерде  224  канализациялық 
қҧрылымдар және 109 жеке канализациялық желілер қызмет атқарған. 
Жергілікті  атқарушы  органдардың  мәліметі  бойынша,  жалпы  республика  бойынша  130  су 
жинауыш тоғандар саналды. 
Қазақстан  Республикасы  агенттігінің  ресми  мәліметтері  бойынша  статистикаға  сәйкес 
республикада  198  елді  мекенде  канализация  немесе  жеке  канализациялық  желілер  бар,  солардың 
ішінде,  қалалық  жерлерде  90  елді  мекен  және  ауылдық  жерлерде  108  елді  мекен  канализацияға  ие. 
Ауылдық жерлерде 108 елді мекенде канализация бар, бҧл ауылдар мен кенттердің жалпы санынан 1,5 
%-ды  қҧрайды.  Канализациялық  желілердің  негізгі  бӛлігі  тҧрғындары  кӛп  қалалар  мен  ауылдық 
мекендерде салынған. 
Қалалық  жерледе  желілердің  жалпы  ҧзындығы  –  12  662,7  км,  немесе  республикадағы  су 
тасымалдау  желілерінің  жалпы  ҧзындығының  86,3%-ын  қҧрайды.  Соның  ішінде,  негізгі 
коллекторлардың  ҧзындығы  -  3954,7  км  немесе  республикадағы  негізгі  коллекторлардың  82,3%-ы, 
кӛшелік желілердің ҧзындығы - 4 288,4 км, яғни 81,9%, кварталішілік пен аулаішілік желілер - 4 419,6 
км немесе 95,3%. 
Ауылдық  жерледе  желілердің  жалпы  ҧзындығы  –  2  015,4  км,  немесе  республикадағы  су 
тасымалдау  желілерінің  жалпы  ҧзындығының  13,7%-ын  қҧрайды.  Соның  ішінде,  негізгі 
коллекторлардың  ҧзындығы  -  852,1  км  немесе  республикадағы  негізгі  коллекторлардың  17,7%-ы, 
кӛшелік желілердің ҧзындығы - 4 288,4 км, яғни 18,0%, кварталішілік пен аулаішілік желілер - 218,8 км 
немесе 4,7%. 
Жалпы алғанда, сенімді жҧмыс істеу мерзімі – 25 жыл деген нормативке жҥгінсек, шамамен 66% 
желілер толық жӛндеуді немесе толық ауыстыруды қажет етеді. 
Мысалы,  Оңтҥстік  Қазақстан  облысына  су  тасымалдау  қажеттілігі:  негізгі  коллекторлар  –  10,4 
км  қҧбырлар,  кӛшелік  желілер  –  49,3  км  қҧбырлар,  кварталішілік  және  аулаішілік  желілер  –  8,7  км 
қҧбыр қҧрайды. 
ҚР  Денсаулық  министрлігі,  «100  мектеп,  100  емхана  қҧрылысы»  және  «350  денсаулық  сақтау 
нысандар  қҧрылысы»  бағдарламалары  шеңберінде  жоспарланылған:  «100  емхана  қҧрылысы» 
шеңберінде 103 денсаулық сақтау нысандарын жҧзеге асыру қарастырылған: 99-ы жергілікті маңызда, 
4-і  –  республикалық.  2012  жылдың  15  сәуірдегі  мәлімет  бойынша,  59  денсаулық  сақтау  нысандар 
қҧрылысы аяқталды, қҧрылыстың жалпы қҧны – 148,8 млрд. тенге. 
«100  емхана  қҧрылысы»  бағдарламасы  шеңберінде  2012-2014  жылдары  23  денсаулық  сақтау 
нысандар қҧрылысы жоспарлануда.   «100 емхана» бағдарламасы 2017 жылы аяқталады деп кӛзделуде. 
«350  денсаулық  сақтау  нысандар  қҧрылысы»  бағдарламасы  шеңберінде  43  поликлиника,  307 
дәрігерлік амбулатория және фельдшерлік-акушерлік пункттердің қҧрылысы қарастырылған. 


 
2012-2014 жылдарға бекітілген бюджет шеңберінде 43-тің ішінен 19 поликлиника жоспарланып 
отыр.  6  объектінің  аяқталу  мерзімі  2012  жылы,  қалған  12-сі  2013  жылы  және  1-і  2014  жылы 
аяқталатыны мәлім. 
«350  денсаулық  сақтау  нысандар  қҧрылысы»  бағдарламасы  2015  жылы  аяқталады  деп 
жоспарлануда. 
Мысалы,  Оңтҥстік  Қазақстан  облысында  денсаулық  сақтау  саласының  қажеттілігі:  4  мың 
поликлиникалар салу қажет, ал оларды қҧру ҥшін 5 200 000 мың теңге қажетті. 
Қазақстан  Республикасының  Статистика  агенттігінің  ақпараттары  негізінде  білім  беру 
орталықтарының жетіспеушілігі мектепке дейінгі және орта білім беру салаларына да қатысты, осыған 
байланысты апат жағдайындағы мектептердің кӛпшілік саны Қызылорда, Оңтҥстік Қазақстан, Шығыс 
Қазақстан  және  Жамбыл  облыстарында  орналасқан.  Жӛндеу  жҧмыстарын  қажет  ететін  білім  беру 
орталықтарының  кӛпшілігі  Республиканың  оңтҥстік  аймақтарында  (Оңтҥстік  Қазақстан,  Алматы 
облысы  және  Жамбыл  облыстарында)  орналасқан.  Ҥш  ауысымды  мектептер  Қызылорда,  Алматы, 
Оңтҥстік  Қазақстан,  Жамбыл,  Батыс  Қазақстан,  Маңғыстау  облыстарында  және  Астана  қаласында 
кездеседі, бҧл ӛз кезегінде білім беру жҥйесінің сапалылығына кері әсер етеді. 
Бҧл  мәселені  шешу  мақсатында  мемлекеттік  бағдарлама  бойынша  2011-2015  жылдар 
аралығында  Қазақстан  Республикасынының  барлық  аймақтарында  125  мектеп  салынуы  кӛзделмек. 
Алайда, бҧл бағдарлама білім беру орталықтарының мҧқтаждылығын толығымен шешпейді. Оған қоса 
Алматы,  Астана  қалаларында  және  Оңтҥстік  Қазақстан,  Маңғыстау,  Қызылорда  облыстарында  245 
мектеп салынуы қажет. 
2011  жылдың  1  қаңтарына  дейін  Қазақстанда  6,446  балабақша  және  мектепке  дейінгі 
орталықтарына  446,465  балалар  қатысып  жҥрген.  Алайда,  2011  жылдың  1  шілдесінде  Қазақстанда 
мектепке  дейінгі  балалар саны  1  748 мыңға жеткен.  Осыған байланысты  қазіргі  кезде  оқушылардың 
тек 25% мектепке дейінгі білім берумен және тәрбиеленумен қамтсыздандырылған. Бҧл Қазақстандағы 
балалардың мектепке дейінгі дайындығының және тәрбиелену сапасының тӛмен екенін анық кӛрсетеді. 
Мектепке  дейінгі  дайындықтың  және  тәрбиелену  сапасының  ең  тӛмен  кӛрсеткіштері  Оңтҥстік 
Қазақстан,  Қызылорда  және  Алматы  облыстарында  белгіленді.  «Балапан»  мемлекеттік  бағдарламасы 
бойынша 2010 – 2015 жж. аралығында балабақшалар және балаларға арналған орталықтардың санын 
1,5  есе  арттыру  кӛзделуде.  Алайда,  «Балапан»  бағдарламасы  толығымен  орындалуына  қарамастан 
балалардың тек  74%  мектепке  дейінгі  тәрбие  беру  және білім  берумен  қамтамасыз  етілген. Сонымен 
қатар, 2015-2020 жж. аралығында мектепке дейінгі орталықтарда 405,000-ға жуық орындар салынбақ. 
Оған  қарамастан,  300  орындық  2500  мектепке  дейінгі  орталықтарының  салынуы  қажет  етіледі. 
Мысалы, Оңтҥстік Қазақстан облысында білім беру саласының қажеттілігі: мектепте дейінгі білім беру 
(балабақшадағы орын саны) – 57 139, орта білім беру салаларында мектеп саны – 55 қҧрайды. 
2010-2014  жж.  электр  энергиясын  дамыту  бағдарламасы.  (ҚР  индустрия  және  жаңа 
технологиялар  Министрлігі  деректері  бойынша)  Қазақстан  Республикасында  60  ӛндіруші 
электростанциялар  жҧмыс  істейді:  олардың  8-і  ҧлттық,  52-сі  аймақтық,  22-сі  аймақтық  электр желісі 
компанияларының  еншісінде.  16  электр  желісі  компанияларының  (ЭЖК)  мҥліктік  кешендері  жеке 
меншікте болып табылады. 
Қазіргі  уақытта  Қазақстандағы  электр  қуатының  85,5%-ы  шаң-кӛмір  электр  станцияларында; 
8,9%-ы   ҥлкен  су  электр  станцияларында;   5,2%-ы  газ-турбиналық  электр  станцияларда  және  0,4%-ы 
жаңғырмалы  қуат  кӛзінен  ӛндіріледі.  Ӛнеркәсіп  электр  қуатының  негізгі  тҧтынушылары:  68,7%-ы 
жалпы халықтық тҧтынуда, 9,3%-ы ҥй шаруашылығы, 8%-ы қызмет секторы, 5,6%-ы транспорт, 1,2%-
ы ауыл шаруашылығы секторының қолданысында. 
2012  жылдың  қаңтар  айындағы  қҧралдардың  тозу  пайыздары:  ӛндіруші  қҧрал  70%,   электр 
желісі  65%,  жылу  желісі  80%  қҧрады.  Қазіргі  таңда  ӛндіруші  кҥштің  41  %-ға  жуығы  30  жылдан  аса 
уақыт жҧмыс істеп келді. 
Желілердің  жоғары  тозуын  есепке  ала  отырып,  ең  бірінші  объектілердің  энергиялық  аудитін 
жҥргізу қажет. Сонымен қатар, желідегі жоғалу кӛлемі, лақтыру кӛлемі, т.б. сияқты электр және жылу 
энергияларын  ӛндіретін  және  объектілердің  энергиялық  тиімділігін  арттыруын  қолдайтын 
стандарттардың  енгізілуі  қажет.  Жасалып  жатқан  шараларға  қарамастан,  еліміздің  энергетика 
кешенінің  дамуы  әлі  де  болса  негізгі  қорлардың  ескіруі  қаупінде  тҧрғаны  еліміздің  оңтҥстік 
аймақтарындағы энергетикалық дағдарысынан байқалады. 
Электр қуатын жеткізу және бӛлу кезінде 25 мың шақырым желіде 21,5%-дық ауқымды шығын 
байқалады, желілердің кӛбісі жаңартуды талап етеді. 
Оңтстік және Батыс аумақтардағы электр энергиясының жетіспеушілігі жағдайында, сҧраныстың 
ӛсуі  тек  Оңтҥстік  аумақта  байқалады.  Елдің  Оңтҥстік  аймақтарын  (Алматы,  Жамбыл,  Оңтҥстік 
Қазақстан және Қызылорда облыстары) Солтҥстік аумақ есебінен қамтамасыз ету кӛзделуде. Оңтҥстік 
Қазақстандағы  жетіспеушілікті  толтыру  ҥшін  қызмет  ҥстіндегі  ЖЭС-ын  жандандыру,  ӛндірілетін 


 
қуаттардың қҧрылымын жақсарту ҥшін шыңды қуаттарды қҧру, Екібатҧздық МАЭС-2-ні кеңейту мен 
Солтҥстік – Оңтҥстік тасымалын кҥшейту экономикалық тҧрғыдан ең тиімді нҧсқа болып табылады. 
Бағдарламалық  іс-қағаздардың  шеңберінде  жоспарланған  іс-шараларды  есепке  ала  отырып, 
барлық  қаржыландыру  кӛздерінен  қаражат  қуаты  50  МВт  Кебҧлақ  СЭС-ның  және  80  МВт-тық 
Шымкент  ЖЭО-2-нің  қҧрылысына  жетпейтіні  байқалады.  Бҧлар  МЖӘ  механизмін  қолдану  арқылы 
жҥзеге  асатын  2030  жылға  дейін  Электр  энергетиканы  дамыту  бағдарламасының  шеңберінде 
жоспарланған. 
Мемлекеттiк  –  жеке  әрiптестiк  институты  жататын  тек  қана  болған  жағдайда  нақтылы  сыртқы 
шарттар  дами  алады:  МЖӘ  заң  шығару  қоры  бар  болуы;  биiк  инвестициялық  белсендiлiк;  жедел 
мерзiмге әрiптестiктiң жасауы және қолайлы болжамдар саяси және экономикалық тҧрақтылық кезде; 
институционалдық  және  ҧйымдастыру  инфрақҧрылымы  бар  болуы.  2006  жылы  «Концессиялар 
туралы»  Заңның  қабылдануымен  Қазақстан  Республикасында  заң  шығару  қоры  негiзi  жасалған  - 
барлық  жобалар  мемлекеттiк  дәл  келетiн  концессияның  бағалы  iске  асыруды  мемлекеттiк  мҥмкiндiк 
беретiн мемлекеттік-жеке әріптестік тҥрі ретінде қалыптасады [3]. 
Қазақстандағы МЖӘ институттың қалыптасулары  ерекшелiк  ретiнде  осы кезең  iрi  жобалармен 
әуес  болу  залалға  ептеген  атап  ӛту  керек,  бiрақ  дамыту  және  коммуналдық  инфрақҧрылымның 
жаңғыртуының  саласында  жобалар,  дәстҥр  бойынша  болатын  ең  маңызды  саламен  кӛбiрек  және  жиi 
мәндiрек  әлеуметтiк  жоспарда  мемлекеттiк  -  дамыған  шетел  елдерiндегi  әрiптестiктiң  бӛлiндiсi  [4]. 
Әрбiр  ҥй  қожалығына  дейiн  сӛзбе-сӛз  жетедi  және  республиканың  азаматтарының  кӛпшiлiгiнiң 
мҥдделерiн  қарастырады  Қазақстан  Республикасындағы  оның  қолдануын  сала  кәсiпкерлiктiң 
мемлекетпен және бӛлiндiсiмен аралығында дамыту және әрiптестiктiң тетiктерiнiң әбден жетiлдiруiн 
шара  бойынша  мемлекеттiң  барлық  ең  маңызды  жҧмыс облыстары  және  аймақтық  ӛкiметтерге кеңiп 
жайылғанын ҥмiттену мҥмкiн. 


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   45


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал