Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары актуальные проблемы формирования культуры



жүктеу 4.58 Mb.

бет1/41
Дата10.09.2017
өлшемі4.58 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   41

 

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ 



МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН 

 

ПАВЛОДАР МЕМЛЕКЕТТІК ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ 



ПАВЛОДАРСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ИНСТИТУТ 

 

 



 

 

 



 

БОЛАШАҚ МАМАНДАРДЫҢ ЗИЯТКЕРЛІК ЕҢБЕК 

МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕР: 

ПАРАДИГМАЛАР, ҮРДІСТЕР, ТӘЖІРИБЕ 

 

Халықаралық ғылыми-практикалық  



конференциясының материалдары  

 

 

 

 

АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ФОРМИРОВАНИЯ КУЛЬТУРЫ 

ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОГО ТРУДА БУДУЩИХ СПЕЦИАЛИСТОВ: 

ТЕНДЕНЦИИ, ПАРАДИГМЫ, ОПЫТ 

 

Материалы международной 



научно-практической конференции 

 

 



II том 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Павлодар 

2015 


 

УДК 378 



ББК 74.58 

А 43 


 

 

 



Под общей редакцией кандидата педагогических наук, доцента В.Х. Адиловой 

Редакционная 

коллегия: 

доктор 


педагогических 

наук, 


профессор  

Р.Х.  Шаймарданов,  доктор  философских  наук,  профессор  Н.Р.  Аршабеков

кандидат биологических наук, доцент Н.Т. Ержанов 

 

 



 

А 43  Болашақ  мамандардың  зияткерлік  еңбек  мәдениетін  қалыптастырудың 



өзекті  мәселелер:  парадигмалар,  үрдістер,  тәжірибе.  халықаралық 

ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. – Актуальные 

проблемы  формирования  культуры  интеллектуального  труда  будущих 

саециалистов:  тенденции,  парадигмы,  опыт:  сборник  научных  статей 

Международной  научно-практической  конференции  –  Павлодар:  ПГПИ, 

2015 – Т 2 – 407 с. 

 

ISBN 978-601-267-377-7 



 

 

В 



сборник 

включены 

материалы, 

отражающие 

научно-

исследовательские  и  практико-ориентированные  инициативы  докторов  и 



кандидатов  наук,  преподавателей  и  учителей,  студентов  в  психолого-

педагогической 

науке. 

Представлены 



результаты 

теоретических 

и 

экспериментальных  исследований,  а  также  практические  педагогических, 



психологических и смежных специальностей. 

  

 



 

 

 



 

УДК 378 


ББК 74.58 

 

ISBN 978-601-267-377-7 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

© Павлодарский  государственный педагогический институт, 2015.  



 

ҚҰРМЕТТІ ХАНЫМДАР МЕН МЫРЗАЛАР, 



ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНФЕРЕНЦИЯҒА ҚАТЫСУШЫЛАР! 

 

Барлықтарыңызды,  ең  алдымен  біздің  Республикамыздың  және 



шетелдің алдыңғы қатарлы ғылыми және қоғамдық-саяси орталықтары-

нан келген қонақтарымызды қарсы алуға рұқсат етіңіздер! 

Биылғы жыл Қазақстан халқы Ассамблеясы жылы деп жарияланды. 

Қазақстан халқы Ассамблеясының 20-жылдығына арналған «Қазақстан 



халқы  Ассамблеясы  –  қоғамдық  келісімнің  маңызды  институты» 

атты  халықаралық  конференциямыз  Қазақ  хандығының  550-жылдығы, 

Ұлы  Отан  соғысындағы  Жеңістің  70-жылдығы,  ҚР  Конституциясының 

20-жылдығы тәрізді Қазақстан халқының бірлігі идеясымен байланысты 

бірқатар  жарқын  маңызды  оқиғалар  аясында  өтуде.  Дәл  осындай 

сапасының арқасында, Қазақстан халқы барлық сынақтарға төтеп беріп, 

өзінің  аумақтық  тұтастығын  сақтап,  қоғамның  барлық  салаларында 

үлкен нәтижелерге қол жеткізді.  

Сіздерді,  толеранттылық,  ұлтаралық  келісім  мен  ұлттық  бірлік 

рухын  нығайту  үшін  үлкен  құндылығы  бар  Қазақстан  тарихындағы 

осындай маңызды іс-шаралармен құттықтаймын.  

Қазақстан  аумағында  ұзақ  ғасырлар  бойы  дамыған  және  бірдей 

әлеуметтік-саяси  жағдайларға  төтеп  берген  рухани  қауымдастық  Қазақ-

станның  көпұлтты  халқын  біріктірді.  Барлық  қазақстандықтардың 

теңдігі,  ұлты  мен  дініне  қарамастан,  бір-біріне  деген  сыйластығы, 

қоғамдық  келісімді  күшейту  мен  ұлтаралық  қатынастарды  үйлестіру 

Қазақстанның  мемлекеттік  саясатының  негізгі  басымдылықтары  болып 

қала береді. 

Тұрақтылық  пен  ішкі  тұтастылықты  қамтамасыз  етуде  Қазақстан 

халқы  Ассамблеясы  шешуші  рөл  атқарады.  Бұл  мемлекеттік  азаматтық 

қатынастар  жүйесіндегі  бірегей  институт  болып  табылады.  Ассамблея 

Президент  жанындағы  консультативті  кеңестік  органнан  –  толыққанды 

конституциялық  органға  –  шоғырландырудың  негізгі  жал-пыұлттық 

механизміне дейінгі жолды бастан кешірді. 

Бүгінгі  Ассамблея  –  бұл  азаматтық  қоғамның  диалогтік  алаңы,  бұл 

қоғамдық келісімнің конституциялық принципін жүзеге асыру механизмі 

болып табылады. Ассамблея халықтың  басым көпшілігі қолдаған, ортақ 

ұлттық идеясы ұлттық бірліктің Доктринасын тұжырымдады. Ол Қазақ-

стан халқы Ассамблеясының Төрағасы, ҚР Президенті Нұрсұлтан Әбіш-

ұлы  Назарбаевтың  саяси  принциптеріне  негізделген:  «бір  ел,  бір  тағ-

дыр»,  «шығу  тегі  әр  түрлі  –  мүмкіндіктері  тең»  және  «ұлттық  рухтың 

дамуы». Халықаралық қатынастар аясында, мемлекет басшысы «Жаһан-

дық  толеранттылық  пен  сенім»,  «Жаһандық  транспаренттілік»,  «Сын-

дарлы көпполярлылық» сияқтып ринциптерді жүргізеді. Бұның бәрі ХХІ 

ғасырдағы жаһандық дамудағы үрдістер.  


 

Бұл принциптер Қазақстандағы бейбітшілік пен келісім саясатының 



парадигмасында орналасқан. Олар одан әрі дамуды талап етеді. Біз үшін 

және  бүкіл  әлемдік  қоғамдастық  үшін  бейбітшілік  пен  зорлық,  интегра-

циялық  процестер,  жастарды  әлеуметтендіру,  өсу  перспективаларын 

талқылау  –  қазір  маңызды  болып  табылады.  Барлық  осы  мәселелер 

Ассамблеяның қызметі негізінде.  

Қазақстан халқы Ассамблеясының 20жылдығын қарсы алып, біздің 

институттың,  факультеттің  қызметкерлері  айтарлықтай  мемлекеттік 

этносаясаттың  негізгі  бағыттары  бойынша  өз  қызметін  жандандыруда. 

Институт ішінде, тарих ғылымдарының докторы, профессор С.Н. Мамы-

тованың  басшылығымен  ҚХА  және  Еуразиялық  ықпалдасу  орталығы 

жұмыс  істейді.  Орталықпен  ұлтаралық  және  мәдениетаралық  қарым 

қатынас мәселелері бойынша, зерттеулер жүргізіледі, білім беру бағдар-

ламалары  бойынша,  ғылыми  зерттеу  нәтижелерін  пайдалану  бойынша 

ұсыныстар  әзірленеді,  ғылыми  зерттеу  жобаларына  студенттерді  тарту, 

білім  беру,  ғылыми  және  ұйымдастырушылық  іс-шаралар  кешені  іске 

асырылады,  олардың  арасында  –  тарихи  этнографиялық  экспедиция, 

дөңгелек  үстелдер,  брифингтер,  оқу  семинарлары  мен  конференциялар. 

Біздің  бүгінгі  халықаралық  конференциямыз  осыған  үлгі  болып 

табылады. 

Конференция  тақырыптары  этносаралық  қарым-қатынас  мәдениетін 

қалыптастыруда  үлкен  және  елеулі  перспективаларды  қамтиды.  Барлы-

ғымыздың бүгінгі таңда тәжірибе алмасуға, жаңа идеялар үшін перспек-

тивалар  қарастыруға,  ұлттық  бірлік  құндылықтар  контекстінде  Қазақ-

станның  этникалық  саясатының  практикасын  одан  әрі  жетлдіруге 

байланысты ұсыныстар жасауға мүмкіндігіміз бар. 

Халықаралық  конференция  қатысушыларына  табысты  жұмыс,  қы-

зықты  идеялар,  қоғамдық  келісім  мен  саяси  тұрақтылықты  қамтамасыз 

ету жұмысында табыстар тілеймін! 



 

 

Павлодар мемлекеттік 

педагогикалық институтының ректоры, 

филос. ғ. д. Н. Аршабеков 

 

УВАЖАЕМЫЕ ДАМЫ И ГОСПОДА,  



УЧАСТНИКИ МЕЖДУНАРОДНОЙ ПРАКТИЧЕСКОЙ 

КОНФЕРЕНЦИИ! 

 

Разрешите приветствовать всех вас и, в первую очередь, наших гос-



тей  из  ведущих  научных  и  общественно-политических  центров  респуб-

лики и зарубежья, чье участие в конференции придает высокий статус и 

задает особый алгоритм в работе! 

Этот  год  объявлен  Годом  Ассамблеи  народа  Казахстана.  Наша 

Международная  конференция  «Ассамблея  народа  Казахстана  –  клю-

чевой  институт  общественного  согласия»,  посвященная  20-летнему 

юбилею  АНК,  проходит  на  фоне  ряда  ярких  значимых  событий:  550-

летие  Казахского  ханства,  70-летие  Победы  в  Великой  Отечественной 

войне,  20-летие  Конституции  РК,  которые  связаны  между  собой  идеей 

единства  народа  Казахстана.  Благодаря  именно  этому  качеству, 

казахстанский  народ  выдержал  все  испытания,  сохранил  территориаль-

ную целостность, достиг больших результатов во всех сферах общества, 

сформировал потенциал для динамичного развития в перспективе. 

Я  поздравляю  вас  с  этими  знаменательными  событиями  в  истории 

Казахстана,  которые  имеют  огромную  ценность  для  укрепления  духа 

толерантности, межэтнического согласия и национального единства. 

Духовная  общность,  выработанная  и  устоявшаяся  в  течение  много-

векового  совместного  развития  на  единой  территории  Казахстана  в 

идентичных  общественно-политических  условиях,  скрепила  много-

национальный  народ  Казахстана.  Уважение  друг  к  другу  и  равенство 

всех казахстанцев, независимо от их национальности и вероисповедания, 

неуклонное  укрепление  общественного  согласия  и  гармонизация  меж-

этнических  отношений  были  и  остаются  ключевыми  приоритетами 

государственной политики Казахстана.  

Исключительную  роль  в  обеспечении  стабильности  и  внутренней 

целостности  играет  Ассамблея  народа  Казахстана.  Это  уникальный 

институт  в  системе  государственно-гражданских  отношений.  Ассамблея 

прошла  путь  от  консультативно-совещательного  органа  при  Президенте 

до статуса полноценного конституционного органа – главного механизма 

общенациональной консолидации. 

Ассамблея  сегодня  –  это  механизм  реализации  конституционного 

принципа  общественного  согласия,  это  диалоговая  площадка  граждан-

ского  общества.  Ассамблея  сформулировала  консолидирующую  обще-

национальную  идеологию,  Доктрину  национального  единства,  которая 

разделяется  подавляющим  большинством  населения.  Она  базируется  на 

основополагающих  принципах  политики  Президента  РК,  Председателя 

Ассамблеи народа Казахстана Нурсултана Абишевича Назарбаева: «одна 

страна – одна судьба», «разное происхождение – равные возможности» и 

«развитие  национального  духа».  В  сфере  международных  отношений 



 

Глава государства проводит такие принципы, как «Глобальная толерант-



ность  и  доверие»,  «Глобальная  транспарентность»  и  «Конструктивная 

многополярность». Все это тренды глобального развития в XXI веке. 

Эти  принципы  находятся  в  парадигме  политики  мира  и  согласия 

Казахстана.  Они  требуют  дальнейшего  развития.  Для  нас  и  в  целом 

мирового сообщества сейчас важно обсудить вопросы перспектив роста, 

укрепления  культуры  мира  и  ненасилия,  интеграционных  процессов, 

социализации  молодежи.  Все  эти  вопросы  лежат  в  основе  всей 

деятельности  Ассамблеи.  Ее  слагающие  сегодня  стали  аксиомой  успеха 

социально-экономического  и  политического  прогресса  не  только  в 

регионе, но и во всем мире. 

Встречая 20-ю годовщину  Ассамблеи народа Казахстана, коллектив 

нашего института, профессорско-преподавательский состав значительно 

активизировали свою деятельность по ключевым направлениям государ-

ственной  этнополитики.  На  базе  института  успешно  действует  Центр 

Ассамблеи  народа  Казахстана  и  Евразийской  интеграции  под  руковод-

ством  доктора  исторических  наук,  профессора  С.Н. Мамытовой.  Цен-

тром  проводятся  исследования  проблем  межэтнического  и  межкуль-

турного  взаимодействия,  разрабатываются  рекомендации  для  исполь-

зования  научных  результатов  в  образовательных  программах,  органи-

зуется  работа  по  вовлечению  студенческой  молодежи  в  научно-

исследовательские  проекты,  осуществляется  комплекс  образовательных 

и  научно-организационных  мероприятий,  среди  которых  –  историко-

этнографическая  экспедиция,  «круглые  столы»,  брифинги,  семинары-

тренинги,  конференции.  Наша  международная  конференция  является 

тому примером. 

Тематика  конференции  охватывает  большой  и  значимый  пласт 

проблематики  формирования  культуры  межэтнических  отношений.  У 

всех  нас  сегодня  есть  возможность  обменяться  опытом  работы,  ос-

мыслить  сделанное,  увидеть  перспективу  для  новых  замыслов,  сделать 

предложения  по  дальнейшему  совершенствованию  практики  этно-

политики в Казахстане в контексте ценностей национального единства. 

Желаю  участникам  Международной  конференции  плодотворной 

работы,  интересных  идей,  успехов  в  деле  обеспечения  общественного 

согласия и политической стабильности! 

 

 

Н. Аршабеков, 

ректор Павлодарского государственного 

педагогического института,  

доктор философских наук, профессор  


 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

Модель и технология формирования 

мышления будущего специалиста, учителя 

в средних и высших профессиональных 

заведениях 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫНДА ҚОЛДАНЫЛАТЫН ӘДІСТЕР 



 

Г.С. Абдрахманова  

«Ақсу қаласы Қызылжар селолық округі  

Сарышығанақ ауылының орта мектебі» КММ, Павлодар обылысы 

 

Біздің  елімізде  қазақ  тілі  мемлекеттік  тіл.  Соған  орай  оқу  орыс 

тілінде жүретін мектептерде егемендік еліміздің мемлекеттік тілі – қазақ 

тілін оқыту өмірлік зор маңызға ие. 

Орыс  мектептерінде  қазақ  тілі  сабағының  білімдік  дәрежесі 

бүтіндей  басқа.  Өйткені,  орыс  сыныптарындағы  қазақ  тілін  оқытудың 

әдісі  де,  оған  қойылатын  талаптары  да  өзгеше.  Мақсаты  –  оқушыларды 

қазақша  сөйлей  білуге  үйрету  болады  да,  сол  сөздерден  сөйлем  құрау 

үшін  грамматикалық  ережелер,  анықтамалар  сөз  үйретудің  техникасы 

ретінде қарастырылады. 

Қазақ  тілі  сабағы  әрі  тартымды,  әрі  қызықты,  әрі  сапалы  болуы  әр 

пән  мұғалімдерінің  өзіне,  білім  деңгейіне,  кәсіби  шеберлігіне 

байланысты.  Оқу-тәрбие  негізі  –  сабақ.  Сондықтан  сабақ  тартымды, 

әсерлі,  мақсатты,  айқын,  қызықты  және  толық  мәнді  болуы  тиіс.  Ол-

сонымен бірге басқа ұлт балаларына қазақтың әдебиеті мен мәдениетін, 

ғылымын, өнерін насихаттайтын пән. 

Оқытушы  сабақты  дұрыс  жоспарлап,  мақсатын  нақты  белгілеп 

алмайынша  дегеніне  жете  алмайды.  Сабақтың  мазмұнын,  құрылысын, 

дәлдігін,  жұмыс  жүргізу  тәсілін  мұқият  ойластыруы  қажет.  Сабақты 

жоспарлауға  қандай  негізгі  талаптар  қойылады.  Олардың  жобасы 

төмендегідей: 

1.  Оқушылардың  сабаққа  бар  зейінін  аударып  және  ықыласпен, 

ынта-жігермен тыңдауын ұйымдастыру. 

2. Сабақтың тақырыбына сай мақсатын нақтылай білу. 

3.  Мұғалімнің  материалды  жеткізу  шеберлігі,  сезімі,  тиімді    әдіс-

тәсілдері. 

4. Көрнекі құралдардың нақтылығы, әсерлігі, мазмұндылығы. 

5.  Жағдаяттары  өмірмен  байланыстылығы,  баланы  ойлантуға, 

сөйлетуге, ықпалы етеді  

6. Топпен, жеке оқушымен жұмыстың жандылығы, әртүрлігі. 

7. Оқушылардың алдына проблема қойып, оны ізденіске бастау. 

8. Оқушылардың  шығармашылық  белсенділігін  арттыратын  өз 

бетінше жұмыс беру. 

9. Бағалау, оның тәрбиелік мәні. 

10. Үй тапсырмасы уақытында түсіндіріп, үлгісін беру. 

11. Осылардың ең бастысы-сабақтың жүйелігі. 

Мұғалімнің  іскерлік  сапасына  төмендегідей  талап-міндеттер 

қойылады: 

– Сабақтың мақсаты айқын болуы. 


 

– Материалды жан-жақты әрі түсінікті баяндауы. 



– Басты мәселені бөле көрсетуі. 

– Аудиторияны пәнге қызықтыру. 

– Мәселе қозғап, пікір-сайыс туғыза білу. 

– Сөйлеу мәдениетінің тартымдылығы, сөздерді анық айтуы. 

– Алған  материалдардың  өмірмен  байланысты,  әрі  тәрбиелік 

мәнінің маңызды болуы. 

– Оқушылардың  еркін жұмыс істетуі. 

– Сабақта дидактикалық материалдардың жеткіліктілігі.  

– Көрнекі құралдардың барлығы. 

– АКТ-ны қолданылуы. 

– Үйге тапсырма уақтылы, әрі дұрыс берілуі. 

– Оқушылардың қателері дер кезінде түзетіліп отыруы. 

– Бағалау нормалары сақталып, әділ бағалануы. 

Әр  сабақта  осыларға  қоса  педагогикалық,  психологиялық  физио-

логиялық, гигиеналық талаптар қарастырылады. 

Сабақты  жоспарлағанда  оқыту,  үйрету,  тәрбиелеу,  дамыту  шарт-

тарын ескеруіміз керек. 

1. Оқыту, яғни білім беру мақсаты. Ғылыми-теориялық  жағынан не 

айтуға тиіспіз. Ол қандай мөлшерде, қалай қабылдату керек. 

2. Үйрету. Осы білгенін оқушы практикада қолдана ала ма. Ережеге 

байланысты тапсырманы оқушы қиналмай орындауы керек. 

3.  Тәрбиелеу.  Ендігі  бір  жауапты  кезең  –  тәрбиелеу,  екінші  әртүрлі 

әдіс-тәсілдер  арқылы  оқушыларды  көптеген  қасиеттерге,  имандылыққа, 

шеберлікке, еңбекке, тапқырлыққа тәрбиелеу. 

4.  Дамыту  оқушылардың  логикалық  ойлауын  қамтамасыз  ету.  Ой-

өрісін  шындай  отырып,  өмірге  көзқарасын  қалыптастыру.  Бойындағы 

өнерін танып, бағыт-бағдар беру. Ғылымға қызықтыру. Оқушыға беретін 

тапсырмаларда  дәлелдейтін,  түсіндіретін,  пікірмен  келісетін,  келіс-

пейтін,  ұсыныс  енгізетін,  сын  көзбен  қарайтын,  бір  сөзбен  айтқанда, 

баланы жан-жақты ойландыратын жұмыстар болуы керек. 

Оқушылардың сапалы білім алуына, сол пәннен алынатын міндетті 

білім  дағдыларын  меңгеруіне  дұрыс  бағытта  жол  ашу  үшін,әр  пән 

оқытушысы  сол  пәннің  өзіне  тән  ерекшеліктеріне,  сол  пәнге  тән 

оқытудың  принциптеріне  баса  көңіл  бөлгені  жөн.  Оқу  орыс  тілінде 

жүретін  сыныптарда  өзіне  таныс  емес  тілдің  дыбыстық  құрамын, 

дыбыстардың  айтылу  нормасын,  дыбыстық  заңдылықтарын,  оның 

грамматикалық  құрылысын  игеруге,  ойын  еркін  жеткізуге,  басқаның 

сөйлеуін  түсінуге,  жеткілікті  дәрежеде  сөздік  қорын  меңгеруге  тиісті 

және  қазақша  сөйлеуге  жаттығып,  қазақ  тілінде  қарым-қатынас  жасай 

алуы  қажет.  Тыңдаушыны  мұндай  дәрежеге  жеткізу  үшін,  оқытудың 

өзіндік  тәсілдері  мен  амалдары,  жолдары  бар.  Сондықтан  оқыту 

әдістемесі  бұрыннан  қалыптасқан  шет  тілдерді  оқыту,  орыс  тілін  оқыту 

әдістемелерінен оқып, үйренуіміз көп. 


10 

 

Қазақ тілін орыс сыныптарда оқыту барысында қазақ тілінің өзіндік 



басты  ерекшеліктерін  назарда  ұстауымыз  керек.  Қазақ  тілі  сөз  жасау 

жағынан  жалғанбалы  (АГГЛЮНАТИВТІ  тілдер  тобына  жататыны 

бәрімізге  мәлім).  Сол  себептен  де  қазақ  тілінде  жұрнақ  түрлері  көптеп 

саналады,  сонымен  қатар  төрт  түрлі  жалғаудың  беретін  өзіндік 

мағынасы,сөзге жалғану кезіндегі варианттары да жеткілікті. Қазақ тілін 

оқытуда  жақсы  нәтижелерге  жету  үшін,мынадай  басты  бағыттарда 

жұмыс  түрлерін  жүргізген  тиімді.  Ең  бастысы,  оқушылардың  қазақ 

тілінен тілдік қорын молайту. Ол үшін сөздік жұмыстарын үнемі жүргізу. 

Қазақ тіліндегі сөздер көп мағыналы және синонимдер мен омонимдерге 

бай.  Сөйлемде  осындай  сөздердің  мағынасын  ажырата  білуге,  оларды 

тиімді  қолдана  білуге  үйрету,  оқушылардың  тілдік  қорын  байыту  оң 

нәтижелер береді. 

Оқушылардың  сөздік  қорын  байытуда  сөздік  жұмысының  алатын 

орны  ерекше,  сабақ  процесінде  сөздік  қорды  байытудың  мынадай 

жолдарын пайдалануға болады: мәтін бойынша сөздік қорды байыту. 

Сөздік жұмысының енді бір саласы-әңгіме, өлең оқып, мақал-мәтел, 

жұмбақ жаттаумен байланысты. 

Әр  сабақта  жаңа  сөздерді,  сөз  тіркесін  үнемі  сөздік  дәптерлеріне 

жазуын,  жатталып  отырылуын  қадағалап  отыру  қажет.  Әр  сабақта 

игерілген  жаңа  сөздер  ауызша,  жазбаша  сөзде  үнемі  қолданылып 

отырғанда  ғана  сөздік  жұмыстары  нәтижелі  болады.  Сөздікпен  жұмыс 

грамматикалық  анықтамалар,  жаттығу  жұмыстарын,  суретпен  жұмыста, 

өлең,  жұмбақ  түсіндіргенде,  сұрақтарға  жауап  бергенде  де  жүргізіліп 

отырады.  

Жеке  адамды  қалыптастырып  дамыту  және  оған  жан-жақты  терең 

білім  беру  мақсатында  көптеген  білім  беру  технологиялары  ұсынылуда: 

дамыта  оқыту  технологиясы,  саралап  оқыту  технологиясы,  ойын 

технологиясы,  модульдік  оқыту  технологиясы,  жоба  технологиясы, 

ақпараттық  –  коммуникативтік  технологиясы.  Оқушылардың  ойлау 

қабілетін  дамыту  үшін  өздігінен  жұмыс  істеуге  баулу,  өз  ойын 

тұжырымдауға  дағдыландыру,  студенттердің  белсенділігін  арттыру 

барысында  проблемалық  сұрақтарды  пайдалану,  проблемалық  ситуа-

циялар  туғызу.  Тиімді  оқытудың  негізгі  бір  шарты  –  білімнің  мазмұнын 

дәл,  тиянақты  анықтау.  Негізгі  ұғымдар  мен  мәселелерді,  теория  мен 

фактілерді  қажеттілігі  мен  тиімділігіне  сай  іріктей  білу,  өз  бетімен  оқи 

білуге, білім алуға үйрету. 

Уақыт  талабына  сай  қазақ  тілін  оқытудың  негізгі  міндеттерін, 

оқушыларды  сауатты  жазуға,  ойын,  сөзін  еркін  сөйлеп,  білікті,  жан-

жақты тәрбиелі азамат болуға тәрбиелеуді, қазақ тілін оқыту әдістемесін 

педагогика ғылымдарының жетістіктерімен ұштастыра білген, шығарма-

шылықпен  еңбек  ететін,  ғылыми  дүние  танымы  кең  ұстаз  ғана  атқара 

алады.  Қазақ  тілі  сабағы  құрғақ  өтілмей  мәдениетті  сөйлеу,  жазу 

дағдысымен  ұштасып  жатуы  үшін,  әрбір  категорияның  өмірде  қолдану 

аясын  ашатындай  мақсат  қойылуы  керек.  Бұл  мәселені  бүкіл  сабақ 

процесінде сіңіріп, қайталап отыру керек. 


11 

 

Білімді  меңгерту  –  оқушылардың  танымдық  талдау  жасай  отырып 



оны  орынды  пайдалана  білуі  арқылы  жүзеге  асатын  құбылыс.  Бұл 

оқушылардың  есте сақтау, ойлау, даму қабілеттерін арттырады. 

Қазақ  тілі  сабағында  әдістерді  тиімді  пайдалану  арқылы 

оқушылардың  білімге  деген  қызығушылықтарын  арттыру,  терең  ойлау 

қабілетінің  белсенділігін  қалыптастыру,  оқытудың  жаңа  технологиясы 

арқылы жүзеге асып келеді. 

Бұл  бағдарламаның  қолдануға  өте  тиімді  ғылыми  негіздері  ретінде 

Л.С. Выготский,  Д. Дьюи,  Ж. Пиаже  еңбектерін  атауға  болады.  Сын 

тұрғысынан  ойлауды  дамыту  бағдарламасы  әлемнің  әр  түпкірінен 

жиналған білім берушілердің еңбектерінің жиынтығы. 

«Сын тұрғысынан ойлауды дамыту» бағдарламасы: 

Оқушыларды өз ойын еркін жеткізуге дайындайтындығымен. 

Сабақты  өткізу  барысында  стратегиялардың  барлығы  үш  кезең 

арқылы жүзеге асатын  тиімділігімен; мұғалімнің сапалы сабақ өткізуіне 

мүмкіндік  туғызу;  оқыту  мен  ұйымдастырудың  тиімді  әдіс-тәсілдерінің 

молдығымен; ғылыми-теориялық тұжырымдамаларының тереңдігімен. 

Сын тұрғысынан ойлану сабақтарында оқыту, оқушыға үйрету емес, 

оқушылардың  үйренуіне  көмектесу  жүзеге  асырылады.  Бұл  жүйе 

оқытуды  жаңаша  ұйымдастырудың  негізгі  міндеттерін  жүзеге  асырады. 

Ұжымдық  іс-әрекет  білім  игеруде  ортақ  қарым-қатынас  құралына 

айналады.  Білім  алу  мұғалім  көмегімен  оқушылардың  білім  деңгейіне 

қарап сараланып, оқушылардың өз еркімен жүзеге аса бастайды. 

Қазіргі  кезеңнің  ең  басты  ерекшеліктерінің  бірі  ретінде  жеке 

тұлғаның  көзқарастары  мен  болмысына  көңіл  қоюдың  артуын  атап  өту 

керек.  Бұл  бағдарламаның  негізінде  оқушылардың  білімді  өздігімен 

игеру идеясы жатыр. Оқушының пікірін бағалау, оқушыны  тыңдай білу. 

Білім  беру-оқыту  мен  тәрбиелеудің  үздіксіз  процесі.  Қазіргі  кездегі 

білім  берудегі  мақсат  –  жан-жақты,  білімді,  өмір  сүруге  бейім,  өзіндік 

ой-толғамы  бар,  қабілетті  жеке  тұлғаны  қалыптастыру;  мұғалімнің 

оқыту  кезінде  билік  жүргізу  әдісінен  арылуы;  оқыту  кезінде  білім 

беретін  мұғалім  емес,  осы  білімді  қызыға  қабылдауға  дайын  оқушы 

екендігі,  оқушылардың  оқуға  деген  ынтасын  күшейту,  өз  дербестігін 

дамыту. 

Дамыта  оқытудың  В.В. Давыдов  жасаған  жүйесінің  көздеген  мақ-

саттарына  жету  тек  баланың  белсенділігіне  байланысты.  Осыған  орай, 

бұл  жүйенің  әдіс-тәсілдері  де  оқушының  белсенділігін  ұйымдастыруды, 

талдап, көмектесіп отыруды көздейді. 

Мұғалім  сабақ  процесін  ұйымдастырушы,  бағыттаушы  адам  рөлінде. 

Әр  оқушыға  өз  ойын,  пікірін  айтуға  мүмкіндік  береді,  жауаптар 

тыңдалады. 

Дамыта  оқыту  жүйесінде  мұғалім  мен  оқушы  арасындағы  қарым-

қатынас  жаңа  қағидаларға  негізделеді.  Олар-ынтымақтастық,  өзара 

сыйластық қасиеттер. Бұл технологияның маңызды тағы бір ерекшелігі –


12 

 

оқушыларды  жақсы  жаман  деп  бөлмей,  барлық  оқушылардың  дамуы 



үшін  қолайлы  жағдай  туғызу.  Нашар  оқушының  да  өз  шамасы 

келгенінше, қабілеті  жеткен жерге дейін еңбек етуі ойластырылған. Сол 

арқылы ол да өзін мүмкін дәрежеге дейін дамыта алады. 

Әрбір ұстаз өз Отанын шексіз сүйетін,  білімді,  іскер, адамгершілігі 

мол,  парасатты,  мәдениетті  жан-жақты  жетілген  ұрпақ  дайындауға 

міндетті. Яғни сабақта әр түрлі әдіс-тәсілдерді пайдалану, студенттерді. 

Жеке  басын  құрметтей  отырып,  білім  беру  –  қазіргі  оқытудың 

негізгі талабы. Өйткені оқушыларды бәрінің ойлау қабілеті бірдей емес. 

Сондықтан бұл мәселеге психологиялық тұрғыдан қарап, педагогикалық 

әрекет, әдістемелік шеберлікпен келу керек. 

 



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   41


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал