Хабаршы вестник



жүктеу 5.01 Kb.

бет5/18
Дата08.01.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ҚОЛДАНБАЛЫ ТІЛ БІЛІМІ 
                                                
Г.Г.Еркибаева –  
д.п.н., профессор кафедры "Педагогика"  

 
 
25
 
Академического инновационного университета, г.Шымкент,  
Г.Усенова – 
соискатель Кызылординского государственного  университета  
имени Коркыта Ата 
 
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ТОЛКОВОГО СЛОВАРЯ ПРИ РАБОТЕ С ТЕКСТОМ ПРИ ИЗУЧЕНИИ 
ГЛАГОЛОВ 
 
Современная  методика  преподавания  русского  языка  в  казахской  аудитории  признает,  что 
трудности  усвоения  слов  связаны  с  особенностями  лексической  системы  самого  русского  языка  и 
спецификой лексики родного языка. 
Слова в языке существуют не изолировано, а в связи с другими, поэтому необходимым условием 
овладения  лексикой  русского  языка  учащимися-казахами  является  изучение  ее  в  контексте 
словосочетания, предложения, текста в определенной системе, взаимосвязи слов, в их сопоставлении, что 
облегчает процесс запоминания словарного материала. 
Текст 
характеризуется 
содержательной 
и 
структурной 
завершенностью, 
языковой 
цельнооформленностью; в тексте выражается отношение автора к сообщаемому. На основе приведенных 
признаков  текст  определяется  как  сообщение  в  письменной  форме,  характеризующееся  смысловой  и 
структурной  завершенностью  и  определенным  отношением  автора  к  сообщаемому.  Многочисленные 
определения текста, имеющиеся в литературе и основывающиеся на различных подходах к исследованию 
текста 
(теоретико-информационный 
подход, 
структурно-семантический, 
коммуникативный, 
типологический  и  др.),  находятся  в  отношениях  дополнения  и,  удовлетворяя  теоретическим  запросам 
исследователей  лингвистики,  не  отвечают,  к  сожалению,  требованиям  практической  применимости  в 
школе.     
Большой  интерес  представляют  труды  Т.А.Ладыженской    по    определению    сущностной 
характеристики  текста,  в  которых  даны  сведения  о  тексте  и  его  категориальных  признаках,  а  также 
задания на применение этих сведений при от боре и анализе текстов для устных и письменных изложений 
и других видов работы с текстами: в учебных целях выделяются тексты-описания, тексты-повествования, 
тексты-рассуждения; основу этой классификации составляет учение о типах речи. 
С  точки  зрения  коммуникативной  компетенции  общения  все  тексты  делятся  на  три  группы: 
информативные; "убеждающие";  тексты  синтетического  (смешанного)  типа.  С  логико-психологической 
точки  зрения  "текст  представляет  собой  не  что  иное,  как  выражение  суждения" [1,13]. В  аспекте 
лингвостатистическом  текст  определяется  как  "любой  достаточно  длинный  отрезок  речевой  продукции" 
[2].  С  позиций  теории  информации  текст  рассматривается  как  "целостное  и  связное  сообщение, 
специальным  образом  организованное  для  передачи  и  хранения  информации" [3,7]. Традиционным  в 
лингвистике  текста  стало  определение  текста  как  "цепочки", "последовательности", "группы", 
"упорядоченного  множества"  предложений.  Приведенные  определения  показывают  возможность 
разноаспектного подхода к природе текста. 
Текст  признается  основной  единицей  обучения  школьников,  учитывая  его  потенциал  в  качестве 
образца  речевого  произведения  и  отправите  ля  учебной  информации.  Коммуникативные  задачи  в 
соответствии  с  учебными  задачами  на  материале  текста  способствуют  соединению  темы,  ситуации  и 
речевых намерений автора. Внесение корректив в программу обучения окажет влияние на отбор текстов в 
контексте гипертекстовой технологии, организацию системы упражнений не только в начальных, но и в 
старших классах. В условиях осмысления текста при работе над его глобальным пониманием реализуется 
интериоризованное  чтение,  при  котором  ученик,  обучающийся  в  школе  с  казахским  языком  обучения, 
целостно  воспринимает  образ  предмета  речи.  Мы  поставили  перед  собой  задачу  максимально 
использовать  возможности  текста  для  формирования  у  учащихся  текстовой  компетенции  на  основе 
достижений  лингвистической  науки  в  области  теории  текста  и  на  этой  базе  выработать  систему 
эффективных  упражнений.  Идея  формирования  текстовой  компетенции  нами  черпается  из  определения 
текста как высшей единицы коммуникации. Г.В. Колшанский отмечает, что " в рамках текста реализуются 
все языковые функции и, прежде всего, функция передачи и получения информации в широком смысле 
этого слова, предполагающая не только определенное оформление информативного фрагмента со стороны 
создателя текста, но и адекватное понимание соответствующего текста со стороны получателя" [4,27]. 

 
26
А.А.  Чувакин  в  статье  "Теория  текста:  объект  и  предмет  исследования"  отмечает,  что  объектом 
современной  теории  текста  как  науки  является  коммуникативная  деятельность  человека  посредством 
текста.  Коммуникативная  сущность  текста  делает  его  открытым  для  всех  участников  акта 
коммуникативной  деятельности,  коммуникативной  ситуации  и  в  целом - среды  существования  текста, 
является основой всей совокупности его функций (ср. приводимые в литературе перечни функций текста: 
социальная, системная, регулятивная, когнитивная, эмоциональная, референциальная; способ хранения и 
передачи  информации,  отражение  психической  жизни  индивида,  продукт  определенной  исторической 
эпохи,  форма  существования  культуры,  отражение  определенных  социокультурных  традиций  и  др.). 
Признание коммуникативной сущности текста вводит его в круг интересов всех гуманитарных наук [5,45]. 
Учитывая  вышесказанное,  при  обучении  русскому  языку  учащихся 7 класса  русскому  глаголу 
(при  повторении  категории  вида)  с  помощью  толковых  словарей,  мы  предлагаем  следующую  работу  с 
текстом. 
Урок начинается с повторения: 
1. 
Что такое вид глагола? 
2. 
Что он обозначает? 
3. 
Какие виды глагола знаете ? 
4. 
Что обозначает совершенный вид? 
5. 
Что обозначает несовершенный вид? 
Ученики отвечают: 
- Глагольная категория вида выражает различия в протекании действия: писать и написать. 
В 
русском 
языке 
два 
вида - совершенный 
и 
несовершенный. 
Глаголы  совершенного  вида  обозначают  действие  как  целостное,  ограниченное  в  своем  протекании 
пределом, т. е. такой границей, по достижении которой оно прекращается: Я написал письмо. Действие, 
названное глаголом написал, достигло своего результата и после этого прекратилось. 
Глаголы  несовершенного  вида  не  содержат  в  своем  значении  указания  на  достижение  предела 
действия, оно представлено в развитии, процессе: Он пишет письмо; Он будет писать письмо; Он писал 
письмо.  В  последнем  примере  глагол  обозначает  действие,  которое  уже  произошло,  но  указания  на 
достижение предела нет. 
Для закрепления категории вида мы предлагаем учащимся такие тексты: 
Криминальная история. 
Италия. 
В 1991 году пара  лыжников обнаружила  на  склонах  Альп  засыпанные  снегом останки  человека. 
Заподозрив убийство, они немедленно сообщили в полицию. 
Оказалось ,что лыжники нашли замороженную мумию, которой более 5тысяч лет! С тех пор Этци 
-так  назвали  "ледового  человека" - стал  предметом  интереса.  Его  смерть  до  сих  пор  окутана  тайной. 
Этци  жил  в  долине,  которая  располагалась  на  территории  нынешней  Италии.  На  его  одежде  из  кожи  и 
травы были обнаружены пятна крови.  
Ученые  установили,  что  кровь  принадлежала,  по  меньшей  мере,  четверым  разным  людям. 
Выходит, Этци был убит - видимо, он сражался. Его ранили стрелой в спину, и "ледовый человек" умер 
спустя  день-  два.  Да,  не  просто  докопаться  до  истины,  если  преступлению  пять  тысяч  лет!  
Степной зоопарк, сентябрь 2004, 5стр. 
Дорога, которая все испортит. 
Сегодня  Антарктида+  континент  на  краю  мира.  Огромная  белая  пустыня,  где  еще  суше,  чем  в 
Сахаре. Здесь неистовствуют ветры, дующие со скоростью до 310 км/час, а температура колеблется от 0 
градусов летом до минус 70 зимой. Эта земля имеет площадь 14млн.кв.км, что равняется 25 Франциям. Ее 
горы и долины почти полностью спрятаны под мощным ледяным панцирем. Как бы то ни было, в этом 
негостеприимном  месте  существует  жизнь.  Но  какая  жизнь!  Пингвины,  тюлени  и  микроскопические 
насекомые+  Только  они  смогли  приспособиться  к  этим  предельно  суровым  условиям.  А  более  всего 
удивительна Антарктика тем, что это последний уголок Земли, неосвоенный людьми. Всего 4000 человек 
на 47 научных станциях проводят здесь ежегодно по нескольку месяцев. Дело в том, что этот огромный 
заповедник  принадлежит  всему  мировому  сообществу.  Никто  не  может  претендовать  на  владение  даже 
крошечным  участком  антарктической  территории,  а  любая  деятельность  на  ледяном  континенте  строго 
ограничена особыми соглашениями. Например, до 2041 года в Антарктиде запрещено добывать полезные 
ископаемые  и  размещать  войска.  Здесь  имеют  право  работать  только  ученые,  причем  они  обязаны 

делиться  друг  с  другом  результатами  своих  исследований.  Однако  скоро  все  может  измениться. 
Континенту  угрожают  туристы.  Только  в 2003 году  Антарктиду  посетили 17000 человек.  К  счастью 
большинство  этих  людей  всего  лишь  рассматривали  берега  с  борта  туристического  судна.  Но  очень 
состоятельные  путешественники  смогли  позволить  себе  проехаться  по  снежным  равнинам  материка, 
покататься  там  на  горных  лыжах  или  совершить  восхождение  на  антарктические  горы.  Юный  Эрудит, 
октябрь 2004, 5 стр.  
После текстовые задания: 
1.  Найдите в тексте глаголы, значения которых вы не знаете. Выпишите в свои тетради, значения 
этих глаголов найдите в толковом словаре. 
2.  Найдите  и  выпишите  глаголы  совершенного  и  несовершенного  видов,  определите  значения 
этих глаголов. Объясните, почему они относятся к той или иной категории вида. 
3.  В толковом словаре найдите значения глаголов: неистовствовать, колебаться, приспособиться, 
претендовать, размещать, угрожать. 
4.  Выпишите глаголы из текстов, определите вид глагола. 
5.  Перескажите  текст  "Дорога,  которая  все  испортит",  заменяя  глаголы  несовершенного  вида 
глаголами совершенного вида. 
 
1.  
Гальперин И.Р. Информативность единиц языка. -М., 1974. -169 с. 
2. 
Арапов 
М.В. 
Гуманитаризация 
образования 
и 
информационные 
технологии.//Новые  инфокоммуникационные  технологии  в  социально-гуманитарных  науках  и 
образовании. -М. : Логос, 2003. -С. 99 - 105 с.  
3.        Арнольд И.В. Лексико-семантическое поле в языке и тематическая сетка текста // Текст 
как объект комплексного анализа в вузе.  -Л., 1984. - С.3. 
4.  
Колшанский Г.В. Объективная картина мира в познании и языке.-М.:Наука, 1990. -108 с.  
5. 
Чувакин 
А.А., 
Новиков 
А.И. 
Текст 
как 
объект 
исследования 
лингвопсихологии // Методология современной психолингвистики. - Барнаул, 2003.-С. 47-56. 
 
Түйін 
Қазақ  мектебінің  оқушыларына  орыс  тілін  меңгертудегі  негізгі  құрал  мəтін  болып  табылады. 
Сондықтанда  біздің  мəтінді  гипермəтін  технологиясы  аясында  бастауыш  сыныптарымен  қатар  жоғары 
сынып  оқушылары  үшін  жаттығулар  жүйесін  ұйымдастыру.  Лингвистикалық  ғылымның  жетістіктері  
түсіндірме сөздікті 7 сынып оқушылары сабақта пайдалану арқылы мəтін компетенциясын қалыптастыру. 
 
Summary 
The “Text” is one of the major educational units of students. Therefore we attempted to show text 
selection process in context of hypertext technology, as well as to show the exercises’ system organization not 
only at elementary but high schools as well. Establishment of students’ text competency based on linguistics 
science and to show what wide range of achievement could be attained using wordbooks in teaching Russian 
language to students who study in Kazakh schools. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
МЕЗГІЛ МƏНДІ СӨЙЛЕМДЕРДІҢ СИНОНИМДІК ҚАТАРҒА ТҮСУ ҚАБІЛЕТІ 
 
А.Б.Жангираева - 
  Абай атындағы ҚазҰПУ-дің мемлекеттік тіл кафедрасының  
 
 
27
 

 
28
аға оқытушысы 
 
Мезгіл  мəнді  сөйлемдердің  ыңғайлас  сөйлемдерге  біршама  ұқсас  келеді.  Алайда  бұлар  олардан 
мүлдем басқа сөйлемдер екенін ескерген жөн. Дəлірек айтқанда, ыңғайлас сөйлемдерде құрмаластардың 
компоненттеріндегі сөз болатын оқиғаның бір мезгілде немесе іркес-тіркес уақыт ішінде болып жататыны 
баяндалса,  ал  мезгіл  мəнді  сөйлемдерде  уақыттың  əр  түрлі  кездеріне  қатысты  оқиғалар  əңгіме  арқауы 
болып  отырады.  Мезгілдес  дегенде,  құрмаластың  сабақтас  түрі  ойға  оралатыны  шындық.  Мұның  өзі 
сабақтастың табиғатына да сай келеді. Осыған орай синонимдік құбылыстар да көзге түседі. Əлбетте, бұл 
ретте  синонимдік  мағына  реңкке  байланысты.  Құрмаластың  өз  ішінде,  сондай-ақ  құрмаластың  əр 
түрлерінің  арасында,  содан  кейін  құрмалас  сөйлем  мен  жай  сөйлемдер  арасында  синонимдік  құбылыс 
кездеседі. Филология ғылымының докторы М.Томановтың кандидаттық диссертациясының бір тарауы сөз 
тіркесінің синтаксистік синонимикасына арналған. (1;69)  Бұдан бұрын оның мақаласы жарияланған еді. 
Екеуінде де зерттеуші мезгілдік қатынастағы сөз тіркесінің синонимдерін мағынасына қарай топтаған, əр 
топтың жасалу тəртібін, жалғануға тиісті қосымшалар мен тіркескен көмекші сөздерді талдап көрсетеді. 
(2;5)   
М.Томанов  бірден  мезгілдік  қатынастағы  сөз  тіркестерінің  синонимикасы  туралы  сөзді  бастап 
кетпей,  əуелі  қазақ  тіліндегі  синтаксистік  синономия  құбылысының  жалпы  мəселелеріне  аздап  тоқтала 
кетеді.  Автордың  синтаксистік  синонимдер  жайлы  жалпы  түсінігі  принципті  дау  туғызбайды.  Мұндай 
синонимдерді өзара тепе-тең мағыналы деп қарамай, оны тілдің икемділігін танытатын фактор деп білуі 
― сөз тіркесінің синонимикасына қатысты ойлы пікір. 
Ал, ғалым М.Серғалиев мезгіл мəнді құрмаластың əр түрлерінің арасындағы, содан кейін құрмалас 
сөйлем мен жай сөйлемдер арасындағы синонимдерді зерттеді.(3;193) 
Синтаксистік синономия реальдық шындықтың сан алуан факторлардың əр түрлі нəзік реңктерін 
синтаксистік  құралдар  арқылы  дəл  берудегі  тілдің  мол  мүмкіндігін  танытады,  реальдық  қатынастардың 
анық берілуін қамтамасыз етеді, бір конструкцияның орынсыз қайталана бермей, түрлі конструкцияларда 
келіп, соның нəтижесінде сөйлеу (жазу) тілінің сұлулығына, мүсіндене түсуіне əсерін тигізеді. 
«Тілдің өсіп, көркеюі үшін, бай əдеби тіл боп жетілуі үшін синонимика категориясының айрықша 
маңызы бəрімізге мəлім», - деп атап көрсетеді көрнекті ғалым І.Кеңесбаев.  
 Мезгіл бағыныңқы сабақтастың үлкен бір тобы бағыныңқыдағы əрекеттің басыңқыда сөз болған 
əрекеттен  кейін  жүзеге  асатынын,  демек,  бағыныңқыда  айтылған  əрекет  орындалды  ма,  жоқ  па, 
орындалса, жақында ма, көп уақыттан кейіннен бе – ол жағы беймəлімдеу болады да, басыңқыда айтылған 
оқиғаның  орындалғаны  білініп  тұрады:  мұндайда  бағыныңқының  баяндауышы  есімшеге    -ша, - ше 
жұрнағы  жалғанған  сөзге  аяқталады.  Мысалы:  Қыз  қалаға  кіріп  жоқ  болғанша,  Қобыланды  батыр 
соңынан  көз  алмай  қарап  тұрды  (І.Есенберлин).  Жұрттың  дуылы  басылғанша,  Ақан  үндемеді 
(С.Жүнісов). 
Мұндай  сабақтастың  бағыныңқысында  қашан  сөзінің  қосылып,  күшейтпелі  мағына  беретіні  де 
бар. Мысалы: Қашан ұйқым келгенше,оның қасына мен де барып отырам. (С.Мұқ). 
-ша-ға аяқталғанда басыңқыдағы оқиғаның созылыңқылығы біршама танылады да, ал қашан сөзі 
кірістірілгенде, ол созылыңқылық қасиет одан сайын айқындала түседі. 
Бағыныңқының баяндауышы дегенше деген сөзбен біткенде, бұдан гөрі шапшаңдық, жылдамдық 
сезіліп тұрады: мысалы:  Үйдің əйелі көсеуді екінші рет сілтеймін дегенше, мен зыта қашып, үйден бір-ақ 
шықтым. (Ө.Қанахин).  Əйтеуір  құлансəріден  тұрып,  сарайына,  үйіне  бір  кіріп,  жұмысына  барма 
дегенше, көп тірліктің басын қайырып тастайды.(Ө.Күмісбаев). Салыстырыңыз: ... сен тиек жасағанша, 
мен  бір  əңгіме  айтып  берейін.  Мұндай  сөйлемдерді  бір-бірімен  алмастыруға  болмайтын  жайлар  да 
кездеседі,  яғни  мағыналары  бір  жерден  шыға  бермейді.  Мəселен,  дегенше-ні  орынды-орынсыз  қосақтай 
беру  қисынды  көріне  бермейді.  Мысалы:  Қыз  қалаға  кіріп,  жоқ  боламын  дегенше,  Қобыланды  батыр 
соңынан көз алмай қарап тұрды деу ауызекі тілде айтыла берер, ал ой сарабынан өткізілуге тиісті жазба 
тіл  жағдайында  қолдану  ыңғайсыз  көрінуі  əбден  мүмкін.  Олай  болуының  табиғи  себебі  бар.  Ол  себеп 
бағыныңқылығы  мен  басыңқы  сыңарлардың  мағыналық  байланыстарына  тікелей  қатысты.  Мəселен, 
бағыныңқы сыңарларда дегенше сөзі болмай, кез-келген есімше тұлғалы сөзге –ша жұрнағы жалғанса да, 
басыңқының  баяндауышының  əсерімен  қимыл-əрекеттің  шапшаңдығын  білдіретін  кезі  де  болады:  Сен 
тиек жасағанша, мен бір əңгіме айтып бере қояйын. 
Əрине,  мұнда  басыңқыдағы  оқиғаның  тездігі  бірден  көзге  ұрып  тұрады,  алайда  сол  оқиғаның 
шапшаңдығына қарап, бағыныңқыдағы оқиғаның да тез орындалатынын аңғару қиындыққа соқпас. 

 
 
29
 
Тұщы, дəмді судан бүйірі шыққанша қан ішіп, басын көтере бергенше, соңындағылар да жетті 
тəріздес  сөйлемнен  де  осыны  аңғарамыз,  өйткені  бағыныңқының  баяндауышын  ...  көтере  бере – ақ, 
...көтере берем дегенше дейтін сөздермен алмастыруға болады. 
Мезгілдік  мағынада  қолданылатын  бағыныңқының  құрамында  дегенше  сөзінің  жүруі  кей 
жағдайларда сол сөйлемге бұл мағыналармен қоса, юморлық, сатиралық реңк те беріп отырады. Мысалы:  
Күрекке таянып тұрды дегенше, Зылиханы айналдырған осы ойлар. (Б.Майлин). 
 -ша тұлғалы баяндауышты бағыныңқы  -ға дейтін тұлғалы баяндауышпен орын алмастыра алады 
:  ― Жұрттың дуылы басылғанға дейін Ақан үндемеді. 
Келтірілген сабақтастар салаласпен синоним бола алады: ― Жұрттың дуылы басылып еді, оған 
Ақан үндемеді. 
Дəл  осылайша  мезгіл  бағыныңқы  сабақтастың  бұл  түрі  жай  сөйлеммен  синонимдік  қатарға 
түседі.Бұл  жолы  сабақтас  компоненттерінің    жеке-дара  сөйлем  болатыны  белгілі:  Жұрттың  дуылы 
басылды. Оған дейін Ақан үндемеді. 
Мезгіл  бағыныңқы  сөйлемдердің  бір  тобының  басыңқысындағы  оқиға  бағыныңқыдағы 
оқиғағаның жүзеге аса бастауымен байланысты болып келеді. Бұл тəріздес бағыныңқының баяндауышы 
бірде  көмектес  септігінің  жалғауын  жалғаған  сөзге,  енді  бірде  шартты  райдың    -са  тұлғасымен  -ақ 
демеулігіне  аяқталады:  Лида  келісімен,  тəртіп  орнап,  вагон  іші  жарқырай  бастады.(Ғ.Мүс.).  Анам 
есіктен көрінді-ақ, ыңқылдай бастайым. (М.Сүнд.). 
Қалай  .... солай сөздері қатысқанда, көмектес септігіндегі сөз бір ретте дүркінділік сезімді, ондай 
жағдайда,  басыңқының  баяндауышы  алғашқыдағыдай  өткен  шақ  тұлғасында  емес,  ауыспалы  келер  осы 
шақ  тұлғасында  тұрады:  Шыңғыс  Құсмұрын  еліне  қалай  аға  сұлтан  болып  тағайындалды,  солай  осы 
күзекке екі бөлмелі кеңсе үйі салынды. (М.Əуезов).     Белгілі дəрежеде салыстырмалық мағына да белең 
береді, бірақ негізгі мағынаның салмағы мезгілде жатқаны да түсінікті. 
Сабақтас  сөйлем  салалас  сөйлеммен  синоним  болып  келеді:  Иілген  ағаштың  бұтақтары 
электрдің жалаңаш сымына тиіп кетеді де, одан сайын шатыр-шұтыр, жарқ-жұрқ ете қалып, уыс-уыс 
ақшыл  шоқ  шашырайды.  Айырмашылық,  біздіңше  салалас  сөйлем  жағдайында  күшейтпелілікке  немесе 
қайталамалылыққа  айрықша  мəн  беру  бірінші  қатарға  қойылады,  ал  сабақтаста  бұлайша  мəн  беру  үшін 
логикалық екпінді баяндауыш тобына (бағыныңқының) түсіру қажет болады. 
Келтірілген  сөйлемдердің    (сабақтасы  да,  салаласы  да)  жай  сөйлеммен  синоним  болу  сəттерін 
айтпасқа болмайды. 
Иілген  ағаштың  бұтақтары  электрдің  жалаңаш  сымына  тиіп  кетеді.  Одан  сайын  шатыр-
шұтыр, жарқ-жұрқ ете қалып, уыс-уыс ақшыл шоқ шашырайды. 
Күшейтпелік    немесе  қайталамалық  қасиет  жай  сөйлемде  арта  түседі.  Əсіресе  қатар  тұрған  жай 
сөйлемнің  алдыңғысының  баяндауышы  екіншісінің  пысықтауышы  қызметінде  сөйлемнің  басында 
тұрғанда, логикалық екпіннің өзі еріксіз соған түсіп, əлгі қасиетті бар мүмкіндігінше айқындайды. 
Синонимдік  құбылыстар  мезгіл  бағыныңқы  сабақтастың  ішінде  екі  компонентінде  оқиғаның  бір 
мезгілде болатынын баяндайтын түрде де кездеседі. Мұндай бағыныңқының  баяндауышы шартты райдың 
-са тұлғасына немесе -ған тұлғалы есімшенің жатыс септігінде тұрған формасына аяқталады: Ақан асыға 
киініп,  күркеден  шыға  келсе,  комбайндар  көлде  жүзген  қаздардай  егін  теңізінде  қатар-қатар  жүзіп 
келеді.(З.Ш.). Қанипа ұмтыла бергенде, жас милиционер білегінен шап беріп ұстай алды.(С.О.). 
Жалпы  алғанда,  шамалас  болғанымен,  бағыныңқыдағы  оқиға,  құбылыстың  сəлде  болса,  бұрын 
істелгенін білуге болады. 
Сөйтіп,  мезгіл  бағыныңқы  сабақтас  сөйлемдер  тіліміздің  байлығын  арттыруға  белгілі  дəрежеде 
үлесін тигізе отырып, осылайша сөйлемнің көптеген түрлерімен синонимдік қатарға түсіп отырады.  
 
1.
 
Томанов  М.  Словосочетания,  выраженное  временное  отношение  в  казахском  языке.: 
Автореф дисс ... канд. – Алматы, 1959. - 69б. 
2.
 
Томанов  М.  Мезгілдік  қатынастағы  сөз  тіркесінің  синонимдігі  туралы. //Вестник  АН 
Казахстана, 1959. -8б. 
3.
 
Серғалиев М. Синтаксистік синонимдер. - Алматы: Мектеп, 1981. -193б. 
 
Резюме 
В этой статье рассматривается синонимия временных предложений. 

 
30
 
                      
Summary 
This article concerns the ability of foumation synonymous clause sentences. 
 
 
ҚАЗАҚ ТІЛІ МƏТІНДЕРІНДЕГІ ƏРІПТЕРДІҢ СТАТИСТИКАСЫ  

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал