Хабаршы вестник «Әлеуметтану және саяси ғылымдар»



жүктеу 5.01 Kb.

бет1/27
Дата08.02.2017
өлшемі5.01 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27

ISSN 1728-8940 
 
 
 
 
 
ХАБАРШЫ 
ВЕСТНИК 
«Әлеуметтану және саяси ғылымдар» сериясы  
Серия «Социологические и политические науки» 
№1 (37) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
А
А
л
л
м
м
а
а
т
т
ы
ы
,
,
 
 
2
2
0
0
1
1
2
2
 
 

Абай атындағы 
Қазақ ұлттық педагогикалық 
университетi 
 
 
ХАБАРШЫ
 
 
«Әлеуметтік және саяси 
ғылымдар» сериясы
 
№1 (37), 2012 
 
2001 ж. бастап шығады.
 
Шығару жиiлiгi - жылына 4 нөмiр 
 
 
Бас редактор 
филос.ғыл.к., проф.  
Р.Б. ӘБСАТТАРОВ 
А.Ж. Мұқажанова с.ғ.д., доцент, 
(бас редактордың орынбасары) 
Н.Б. Сейсенова 
с.ғ.к., доцент 
(жауапты хатшы) 
 
Редакция алқасы: 
Г.О. Насимова с.ғ.д., проф., 
М.С. Садырова ә.ғ.д., проф., 
К.У. Биекенов ә.ғ.д., проф., 
Ж.Ж. Жаназарова ә.ғ.д., проф., 
Н.П. Нарбут ә.ғ.д., проф. 
(Москва, Ресей), 
Д.Е. Слизовский т.ғ.д., проф. 
(Москва, Ресей), 
И.А. Рау филос.ғ.д., проф. 
(Германия), 
М а з м ұ н ы 
 
С о д е р ж а н и е 
 
Пірәлиев  С.Ж.  Интеллектуалды  ұлт  қалыптастыру  – 
инновациялық даму кепілі......................................................... 
 
САЯСИ ҒЫЛЫМДАР ПРОБЛЕМАЛАРЫ 
ПРОБЛЕМЫ ПОЛИТЧЕСКОЙ НАУКИ 
 
Absattarov  R.B.  System approach to types and functions of 
political culture............................................................................. 
Absattarov R.B. Features and problems of individual’s political 
socialization stages....................................................................... 
Сейсенова Н.Б., Сейсенова А.Б. Саяси ғылымдағы «салық 
саясаты» категориясының аспектілері..................................... 
Seisenova  N.B.  The main priorities of the political 
modernization of Kazakhstan’s society in the globalization 
process.......................................................................................... 
Matakbaeva L.H. Legitimation of Kazakhstan’s political power 
in the context of the political system modernization processes... 
Кенжалин Ж. Өткір сөз өзекжарды мәселелермен үндесуі 
керек............................................................................................. 
Auelgazina T.K. 
Theoretical
 
aspects of study
 
of party 
system.. 
Әуелғазина Т.Қ. Қазақстанның инновациялық саясатының 
тұлғаның әлеуметтенуіне әсері................................................. 
Shaltykov  A.  Impact of Islam on cultural development of 
Central Asia countries.................................................................. 
Шалтықов Ә.Е. Саяси қатынастар және орта тап................. 
Кабаева 
Ж.А. 
Социально-политические 
факторы 
возникновения феномена доказательства в древнегреческом 
обществе...................................................................................... 
 
ӘЛЕУМЕТТАНУДЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ 
АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ СОЦИОЛОГИИ 
 
Dakenov M.  A.Baitursynov’s  role  in the development of  the 
sociology of culture and education in Kazakhstan....................... 
Базарбаева Г.А. Пенсионное обеспечение как неотъемлемая 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 

 
11 
 
15 
 
 
24 
 
26 
 
30 
34 
 
37 
 
42 
44 
 
 
47 

А.И. Шалтыков с.ғ.д., проф., 
Лим Че Ван с.ғ.д., проф. (Корея) 
 
 
 
© Абай атындағы  
Қазақ ұлттық педагогикалық 
университетi, 2012 
 
 
Қазақстан Республикасының мәдениет 
және ақпарат министрлiгiнде 2009 жылы 
мамырдың 8-де тіркелген № 10107-Ж 
 
Басуға 03.09.2012 қол қойылды. 
Пiшiмi 60х84 
1
/
8

Көлемi 21 е.б.т. 
Таралымы 300 дана. 
Тапсырыс 298. 
 
050010, Алматы қаласы,  
Достық даңғылы, 13.  
Абай атындағы ҚазҰПУ 
 
Абай атындағы Қазақ ұлттық 
педагогикалық университетiнiң 
 
«Ұлағат» баспасы 
Казахский национальный 
педагогический 
университет имени Абая 
 
ВЕСТНИК 
Серия «Социологические и 
политические науки» 
№1 (37), 2012 
 
Выходит с 2001 года. 
часть социальной защиты населения........................................ 
Sadyrova M., Ashimova V.  Socio-occupational mobility of 
intellectuals in the modern kazakh society................................... 
Төлегенова 
Г.Т. 
Қазақстан 
және 
Қырғыз 
Республикаларындағы 
демократияландыру 
үрдістері: 
салыстырмалы талдау................................................................ 
Жаназарова  З.Ж.  «Гендерные  отношения  в  семье: 
правовой аспект»........................................................................ 
Сейсенов  Б.  Адамзат  өркениеттеріндегі  ғаламдық 
проблемалар және оны шешудің кейбір жолдарын іздеу....... 
 
ШЕТЕЛ ҒАЛЫМДАРЫНЫҢ МІНБЕСІ 
ТРИБУНА ЗАРУБЕЖНЫХ УЧЕНЫХ 
 
Эркан Женгиз Білім социологиясының өзекті мәселелері... 
Мурзаев М.С. Некоторые традиции социализации кыргызов 
 
ЖАС ҒАЛЫМДАР МІНБЕСІ 
ТРИБУНА МОЛОДЫХ УЧЕНЫХ 
 
Ashimova Z.I. Presidency institute’s modernization peculiarities 
in Kazakhstan............................................................................... 
Buldybayeva G. Tengizchevroil: social responsibility............... 
Куанышбаева  Ж.Ж.  К  вопросу  о  роли  национальных 
ценностей в развитии нации...................................................... 
Жунусов Е.Т. Халқымыздың құндылықтық әлемінің өзгеруі 
және оның әлеуметтік-психологиялық себептері................... 
Кульжанова 
Г.К. 
Патриотическое 
воспитание 
казахстанской молодежи: проблемы и перспективы.............. 
Есетова Г.К. Некоторые особенности социальной политики 
в Республике Казахстан................................................................ 
Кожантаева  Г.Г.  Әлеуметтік  экология  әлеуметтанудың 
саласы ретінде............................................................................. 
Иманбаева  С.Ж.  Студент  жастардың  отбасылық 
құндылықтарының қалыптасу ерекшеліктері (фокус топтың 
нәтижелері)................................................................................. 
Тилемисова  Ж.  Қазақстан  Республикасы  мен  Америка 
Құрама Штаттары арасындағы екіжақты ынтымақтастық..... 
Юсупов  Қ.Е.  Инновациялық  процестер  социологияның 
зерттеу объектісі......................................................................... 
Махмутов  Б.Л.  Мемлекеттік  басқару  саласындағы  саяси 
 
 
 
 
 
50 
 
53 
 
57 
 
 
59 
 
63 
 
65 
 
 
 
 
70 
74 
 
 
 
 
 
78 
81 
 
83 
             
 
 
 
 
 
 

Периодичность – 4 номера в год 
 
Главный редактор 
д.филос.н., проф.  
Р.Б. АБСАТТАРОВ 
А.Ж. Мукажанова д.п.н., доцент, 
(зам. главного редактора), 
Н.Б. Сейсенова 
к.п.н., доцент 
(ответ. секретарь), 
 
Редакционная коллегия: 
Г.О. Насимова д.п.н., проф., 
М.С. Садырова д.с.н., проф., 
К.У. Биекенов д.с.н., проф., 
Ж.Ж. Жаназарова д.с.н., проф., 
Н.П. Нарбут д.с.н., проф. 
(Москва, Россия), 
Д.Е. Слизовский д.и.н., проф. 
(Москва, Россия), 
И.А. Рау д.филос.н., проф. 
(Германия), 
А.И. Шалтыков д.п.н., проф., 
Лим Че Ван д.п.н., проф. (Корея) 
 
© Казахский национальный  
педагогический университет  
имени Абая, 2012 
 
Зарегистрировано  
в Министерстве культуры и информации 
Республики Казахстан  
8 мая 2009 г. № 10107-Ж 
 
Подписано в печать 03.09.2012. 
менеджмент................................................................................. 
Кирабаев Е.А. Роль и значение уполномоченного по правам 
человека  в  Казахстане  в  обеспечении  прав  человека  и 
гражданина.................................................................................. 
Сейсенова  Н.Б.,  Увалиева  Н.О.  Институт  политических 
партий в современном мире...................................................... 
Сыдыгалиева Э.Ж. Основные принципы реализации прав 
национальных меньшинств в Кыргызстане............................. 
Джуматаева  Г.С.  Қазіргі  кездегі  Қазақстанның  ұлттық 
мәдениетінің ерекшеліктері мен негізгі мәселелері................ 
Салихова  С.К.  Қазақстан  мен  АҚШ-тың  қауіпсіздік 
саласындағы серіктестігі........................................................... 
Мусина  И.  Афганский  фактор  в  политике  государств 
Центральной Азии...................................................................... 
Әбікенов Ж. Ұлтаралық және конфессияаралық келісімнің 
қазақстандық моделі.................................................................. 
 
ОҚЫТУШЫЛАРҒА КӨМЕК 
В ПОМОЩЬ ПРЕПОДАВАТЕЛЮ 
 
Әбсаттаров  Р.Б.  Геосаясаттың  ерекшеліктері  мен 
проблемалары............................................................................. 
Сейсенова 
Н.Б. 
Құндылық 
өлшеміндегі 
саяси 
модернизацияның негізгі түрлері: Қазақстан үшін сабақ...... 
 
 
87 
 
90 
 
94 
 
96 
 
 
100 
 
105 
 
107 
 
111 
 
 
113 
 
116 
 
120 
 
122 
 
125 
 
128 
 
130 

Формат 60х84 
1
/
8

Объем 21 уч.-изд.л. 
Тираж 300 экз. Заказ 298. 
 
050010, г. Алматы,  
пр. Достык, 13. КазНПУ им. Абая 
 
Издательство «Ұлағат»  
Казахского национального 
педагогического  
университета имени Абая 
 
 
 
 
 
 
134 
 
150 
 

Білім  және  ғылым  саласындағы  қадағалау  және  аттестаттау  Комитеті  (БҒСҚАК)  2003  жылғы  26  маусымдағы 
№433-3  ж  бұйрығының  негізінде  Абай  атындағы  ҚазҰПУ-дың  «Хабаршы»  журналы  «Әлеуметтану  және  саяси 
ғылымдар»  сериясын  саяси  және  әлеуметтанулық  ғылымдар    бойынша  (23.00.00;  22.00.00  мамандықтары) 
диссертациялардың негізгі ғылыми нәтижелерін жариялайтын басылымдар тізбесіне енгізілгені туралы хабарлайды.  
2
 
На основании приказа Комитета по надзору и аттестации в сфере образования и науки (КНАСОН) №433-3 ж от 26 
июня 2003 г. Вестник КазНПУ имени Абая, серия «Социологические и политические науки» внесен в перечень изданий 

для  публикации  основных  научных  результатов  диссертаций  по  политическим  и  социологическим  наукам 
(специальность 23.00.00; 22.00.00). 
ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫ ҰЛТ ҚАЛЫПТАСТЫРУ – ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУ КЕПІЛІ 
 
С.Ж. Пірәлиев – Абай атындағы ҚазҰПУ ректоры, п.ғ.д., профессор 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Кез  келген  мемлекеттің  экономикалық,  әлеуметтік  гүлденуі  мен  қауіпсіздігі  халықтың  білімі 
мен интеллектілік ресурстарымен тікелей байланысты. Интеллектуалды ұлт болу тар шеңбердегі 
ұғым  емес,  оның  түпкі  мақсатында  ұлттық  негіз,  ұлттық  рух,  ұлттық  болмыс  жатыр.  Ұлттың 
сапалық  құра-мын  арттыру  тек  қан  тазалығын  жақсартумен  ғана  шектелмейді,  бұл  жерде  рух 
тазалығын  тәрбиелеу-дің  де  маңызы  зор.  Ал  оның  түп  негізінде  инновациялық  терең  білім  алу 
қажеттілігі мен технология-лар әлемінде қабілеттілік таныту сұранысы тұр.  
Өз  ұлтының  бақытты  болашағын,  кемел  келешегін  ойлаған,  төрт  құбыласы  түгел,  қуатты 
мемлекет  құруды  мақсат  еткен  Елбасының  «Интеллектуалды  ұлт-2020»  ұлттық  жобасын 
ұсынғандағы  мақсаты  –  жан-жақты  дамыған  білімді,  мәдениетті,  отаншыл,  ұлтжанды  ұрпақ 
қалыптастыру. Ұлттық жоба үш негізгі аспектіні қамтиды. Біріншісі, қазақстандық білім жүйесін 
дамытуда  серпіліс  жасау.  Бұл  қазіргі  таңда  білім беру  үдерісіне  айрықша назар  аударуды  талап 
етеді. Өйткені ұлттың дамуының негізі дұрыс білім ала білуде. 
«Интеллектуалды  ұлт»  жобасының  екінші  аспектісі  –  ғылым  саласын  дамыту  мен  еліміздің 
ғылы-ми потенциалын арттыру. 
Жобаның  үшінші  бағыты  –  қазақстандықтардың  жаңа  генерациясын  қалыптастыруға 
бағытталған  инновациялар  жүйесін  дамыту.  Білім  беру  саласындағы  бүгінгі  таңдағы  өзгерістер 
осы ұсынылып отырған үш аспекті негізінде білім алушылардың өзіндік көзқарасы қалыптасқан 
тұлға болып шығуы-на жол ашады. Білімді реформалаудың басты міндеті – мемлекеттік білім беру 
жүйесін үздік үлгіге сәйкес әлемдік деңгейге көтеру. 
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев өз Жолдауында: «Болашақта өркениетті дамыған елдердің қатарына 
ену  үшін  заман  талабына  сай  білім  қажет.  Қазақстанды  дамыған  50  елдің  қатарына  жеткізетін, 
терезе-сін  тең  ететін  –  білім»,  –  деп  нақтылап  берді.  Мектепке  дейінгі  білім  беру  мекемелерін 
толықтай қам-туға бағытталған «Балапан» бағдарламасы, дарынды балалар үшін жаратылыстану-
математикалық  цикл  пәндерін  тереңдетіп  оқытатын  20  интеллектуалдық  мектепті  ашуға 
бағытталған  бағдарламалар  интеллектуалды  ұлт  даярлауды  ұйымдастырудың  жаңа  негізін 
қалыптастыруға  мүмкіндік  береді.  Аталған  бағдарламалар  еліміздегі  инновациялық  дамудың 
негізгі  бастауы  болып  табылады.  Отандық  білім  беруге  қойылатын  талаптар  Қазақстанның 
әлеуметтік-экономикалық  дамуын  жеделдете  оты-рып,  инновациялық  даму  нарығы  мен  көп 
салалы  ғылымның  жоғары  технологиялы  өндіріс жағда-йында  басқаруға  құзіретті және бейімді-
шығармашылығы  бар  тұлға  даярлау  қажеттілігінен  туындай-ды.  Осы  бағыттағы  жасалынып 
жатқан  игі  істердің  бастауы  ретінде  біртұтас  білім  жүйесін  құрайтын  оқыту  және  тәрбиелеу 
үрдісінің  бірыңғайлылығын  қамтамасыз  етуге  бағытталған  интеллектуалды  мектептердің  рөлі 
айқын. Аталмыш оқу орындарының ерекшелігі де сонда, ол білім беру үрдісін ұйымдастыруда пән 
және деңгейаралық кіріктілікті, бірізділікті қамтамасыз етуді негізге алады. 

Әлемдік  сапа  және  білімнің  өтімділігін  негізге  алуға  бағдарланған  интеллектуалды  тұлға 
қалып-тастыратын  мектептердің  мақсаты  –  әр  түрлі  салалар  үшін  бәсекеге  қабілетті 
менеджерлерді  даярлау.  Елімізде  интеллектуалды  мектептердің  жүйесін  дамыту  қазақстандық 
мектептердің  жаңа  үлгісін  қалыптастырудың  бастауы,  яғни  рухани  болмысты  тұлға  даярлайтын 
білім беру бағдарламаларының жүзеге асуы деген сөз. 
Елбасының  бастамасы  бойынша  Астанада  еліміздің  болашақ  зияткерлік  элитасын 
қалыптастыру  мақсатында  құрылған  ұлттық  бiлiм  беру  жүйесiнiң  барлық артықшылықтары  мен 
үздiк әлемдiк ғылы-ми бiлiм беру тәжiрибесiн үйлесiмдi қамтитын, Қазақстанның ұлттық брэндiне 
айналатын  ерекше  үлгiдегi  Назарбаев  университеті  де  интеллектуалды  тұлға  қалыптастыра 
отырып, бәсекеге қабілетті маман даярлауға арналған жұмыстардың бірегейі деп білеміз. 
Интеллектуалды ұрпақ тәрбиелеу ісі терең білім, кәсіби алғырлық, жоғары біліктілік, ұлттық 
мүд-деге  қызмет  ету,  ел  алдындағы  парыз  ұғымына  сүйену,  рухани  құндылықтарға  негізделген 
жасампаз  күш  аясына  жұмылдырылуы  тиіс.  Ұлттық  жобаны  жүзеге  асыруда  заманның  озық 
жоғары  техноло-гияларын  жетiк  меңгерумен  қатар,  елiмiзде  индустриялық  дамудың  ақпараттық 
өркендеуiне  белсендi  әрi  қабiлеттi,  көзқарасы  дұрыс,  дiнi  мен  дiлi  және  рухы  жоғары  ұрпақ 
қалыптастыруға  қол  жетеді.  Осы  тұрғыда  ұлттың  интеллектуалдық  капиталы  –  бұл  барлық 
жинақталған  ғылыми,  кәсіптік,  мәдени  ақпараттар,  өмірдің  барлық  салаларының  мамандарының 
білімі мен біліктіліктері, әрбір жеке адам-ның интеллектуалдық, моральдық және мәдени дамуы, 
ұлттың позитивті психикалық және мораль-дық ерекшеліктері екені белгілі. Интеллектуалды даму 
бағдарында  тұлғаның  әлеуметтік-танымдық  салты  мен  әдеттері,  сондай-ақ  халықтың  салт-
дәстүрлері; жақсы кәсіптік дағдылар, білімділік, тәр-биелілік, патриотизм, азаматтық белсенділік, 
тәртіптілік,  табандылық,  шыншылдық,  еңбексүйгіштік  қасиеттерін  жан-жақты  дамыту  сынды 
қасиеттері  қамтылады.  Осы  айтылған  қадір-қасиеттің  барлығы  дерлік  ұлттың  байлығы  мен 
игілігіне жұмылдырылады. 
Қысқасы,  интеллектуалды  ұлт  білімді,  ғылымды  жетік  меңгерген,  мәдениетті  тәрбиенің 
бастаула-рын толық қамтыған тұлғадан қалыптасады. 
Интеллектуалды  тұлғаны  төмендегі  көрсетілген  құндылықтарды  бойына  сіңіру  арқылы 
қалыптас-тыруға болады: 
Танымдық  бағыты:  таным  мәдениеті,  интеллект,  білім,  ақыл-ой  мәдениеті,  шығармашылық, 
сын-дарлы ойлау, сананы жетілдіру, ой-өрісінің кеңдігі т.б. 
Адамгершілік  бағыты:  жеке  тұлғаның  қасиеттері:  сыйлау,  мейірімділік,  әділдік  т.б, 
адамгершілік ұстанымдар: қадір-қасиет, ұқыптылық т.б. 
Әлемдік бағыт: азаматтық, партиотизм, белсенді өмірлік позиция, ұйымшылдық, адам құқықтары 
т.б. 
Ұлттық бағыт: салт-дәстүрді, тілді, дінді, әдет-ғұрыпты құрметтеу, ұлттық сана, ұлтжандылық, 
елін, жерін сүю және т.б. 
Саламатты  өмір  салты:  экологиялық  мәдениет,  спорт,  санитарлық-гигиеналық  нормаларды 
сақтау, жағымсыз қылықтардан арылу, дене шынықтыру т.б. 
Дүниетаным  бағыты:  ғылыми,  білімділік  дүниетаным,  танымдық  дүниені  қабылдау,  дүниені 
түсі-ну, әлем туралы ойлану, ой-толғаныс т.б. 
«Теңіз  тамшыдан  құралады»  дегендей,  интеллектуалды,  жан-жақты  жетілген  тұлғаларды 
қалып-тастыру  арқылы  ғана  біз  бүкіл  ұлтты  интеллектуалды  ұлтқа  айналдыруға  қол  жеткіземіз. 
Болашақ  интеллектуалды  ұлтты  қалыптастыруда  әлемдік  дәрежедегі  ғылым  мен  білім 
саласындағы  жетістік-терді  қамти  отырып,  ұлттық  әлеуетті  дамыту  бағдары  негізге  алынады. 
Елбасы  «Интеллектуалды  ұлт-2020»  ұлттық  жобасы  идеясын  «оның  басты  мақсаты  –  жаңа 
қалыпта  қазақстандықтарды  тәрбиелеу,  сондай-ақ  Қазақстанды  бәсекеге  қабілетті  адамдық 
капиталы  бар  мемлекетке  айналдыру»  деп,  нақты-лап  берген  болатын.  Осы  тұрғыда 
республикамызда ұлттық интеллектің негізін қалауға бағытталған ғылым мен білім жетістіктерін 
дамыту  тұрғысына  назар  аударылғаны  жөн.  Өйткені,  елімізге  халық-аралық  деңгейде  бәсекеге 
қабілетті білімді адамдар қай кезде де өте қажет. 
«Интеллектуалды  ұлт-2020»  жобасының  мақсаттарының  бірі  жастарға  рухани  тәлім-тәрбие 
беру. Яғни, әлемді жаулаған жаһандану үрдісіне біз мықты ұлттық, мәдени құндылықтарымызды, 
ұрпағы-мыздың имандылығын қарсы қоюға тиіспіз. Демек, терең білім, кәсіби алғырлық, жоғары 
біліктілік  ұлттық  мүддеге  қызмет  етпесе,  ел  алдындағы  парыз  ұғымына  сүйенбесе,  рухани 
құндылықтарға негізделмесе, жасампаз күшке айнала алмайды екен. Бүгінгі білім беру саласында 
тәрбие мен білімді әр қырынан дамыта отырып оқыту және білім алушыны интеллектуалды түрде 

дамыту жолдары негізге алынады. 
Интеллектуалды  ұлт  –  моральдық,  мәдени,  интеллектуалдық  тұрғыда  бәсекеге  қабілетті,  барлық 
ақпа-раттардан хабары бар, өзінің ғылыми, мәдени, біліми ақпараттарын еркін тарататын әлеуеті бар 
қоғам. 
Жеке  интеллектуалды  тұлға  қалыптастыру  және  дамыту  жолында  біз  халқымыздың  және 
бұрынғы  өткен  ғұламалардың  еңбектеріне  сүйене  отырып  оның  мәнін  ашып  алуымыз  қажет. 
Еліміздің  тарихын-дағы  ойшылдар  мен  даналардың,  қоғам  және  мемлекет  қайраткерлерінің  өз 
заманына сіңірген еңбегінде болашақтың бақытты болуына қосқан үлесімен ұлттың даму сипатын 
көрсету  бағдарын  айқындап  алуымыз  керек.  Абай  Құнанбаев  пен  Ыбырай  Алтынсарин  секілді 
ағартушылар ұлттың дамуына таным-түсінікті кеңейту арқылы жету бағыттарын айқындап отырған. 
Олардың  атқарған  істері  мен  айт-қан  өсиеттері  күні  бүгінге  дейін  халық  тәрбиесінде  жоғары 
бағаланады. Жаңа ұрпақ тәрбиесінде солар-дың ой өлшемдерімен өмір сүруге күш салып келеміз. 
Біз ғана емес, бүкіл әлемде қанша ұлт, қанша мемлекет болса, солардың барлығы да өздерінің ежелгі 
данышпандарының  немесе  жалпы  адамзатқа  ортақ  Сократ,  Аристотель,  Конфуций  секілді 
тұлғалардың  айтып  кеткен  өсиеттерін  басшылыққа  алуда.  Қазақ  даласындағы  ойшылдардың 
айтқандары да бүкіл ұлттың «Қайтсе жақсы өмір сүруге болады? Ұлттың қадір-қасиетін жоғалтпау» 
деген мәңгілік сұрағына жауап беріп тұрған жоқ па?! 
Осы  тұрғыда  алдымен  «интеллект»,  «интеллектуалды  капитал»,  «интеллектуалды  ұлт» 
ұғымдарының  мән-мағынасы  қазақ  билерінің,  шешендерінің,  әл-Фарабидің,  Абайдың,  Шәкәрімнің, 
А.Байтұрсыновтың,  М.Жұмабаевтың  ұрпақ  тәрбиесіне  қатысты  еңбектеріне  сүйене  отырып, 
«толық адам», «сегіз қырлы, бір сырлы» түсініктерімен салыстыра отырып ашылады да, оларды 
қауымдастықта  қалай  біріктіруге  болатындығы  көрсетіледі;  білім  беру  жүйесін  инновациялық 
дамыту,  ақпараттық  қоғамды  дамыту,  ұлттық  тәрбие  беру,  ұлт  денсаулығын  күшейту 
интеллектуалды ұлт қалыптастыру факторы ретінде қарастырылады. 
Ал  енді  интеллектуалды  ұлт  қалыптастыруға  бастайтын  интеллектуалды  тұлға 
қалыптастырудың  кезеңдері  отбасы,  мектепке  дейінгі  тәрбие,  мектептік,  кәсіптік  және  жоғары 
білім  беру  жолында  дең-гейленіп  қарастырылғаны  жөн.  Көпсатылы  білім  берудегі  сабақтастық 
тұлға  қалыптасуының  дұрыс  бағдарын  қамтамасыз  етеді.  Ғылымның,  білім  берудің  және 
инновацияның  тығыз  байланысы  ғана  жаһандану  принципі  негізінде  жоғары  біліктілікті 
қамтамасыз етеді. 
Білім  беру  жүйесін  модернизациялау  арқылы  қойылатын  мүдде  –  жоғары  кәсіптік  және 
интеллек-туалдық  деңгейдегі  тұлға  даярлау.  Қазіргі  таңда  білім  беру  үдерісінде  жаңа  заман 
талаптарына  сай  білім  жүйесі  жасалынып  жатыр.  Оның  негізінде  отандық  ең  басты  дәстүр  – 
рухани және интеллек-туалды күш-қуаты, азаматтық жауапкершілігі, қоғам игілігіне еңбек етуге 
деген талпынысы бар зия-лы қауым, еліміздің белді азаматтарын даярлау міндеті жатыр. 
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогика университетінің басшылығы, ғылыми кеңесі және бар-
лық  оқытушы-профессорлар  құрамы  бүгінде  Президентіміз  Нұрсұлтан  Әбішұлы  Назарбаевтың 
Қазақстан  халқына  арнаған  жыл  сайынғы  дәстүрлі  жолдауларында  және  «Интеллектуалды  ұлт-
2020» ұлттық бағдарламасында айтылған интеллектуалды ұлт тәрбиелеу жөніндегі ұстанымдары 
мен тұжы-рымдарын басшылыққа ала отырып, онан туындайтын міндеттерді жүзеге асыру үшін 
тиісті іс-шара-лар белгілеп отыр. 2009-2010 оқу жылынан бастап біздің оқу орнымызда «Ұлттық 
тәрбие»  кафедрасы  ашылып,  оқу  үрдісіне  «Ұлттық  тәрбие»  пәні  енгізілді,  бүгінде  ол  барлық 
курста,  барлық  мамандық  бойынша  оқытылуда.  Ұлттық  тәрбие  –  ұлттық  сана-сезімі  жоғары 
болашақ  маман  жастарды  тәрбие-леуге  негізделген  білім  беру  жүйесінің  құрамдас  бөлігі.  Оның 
мақсаты  –  ұлттық  сана-сезімі  қалыптас-қан,  ұлттық  мүдденің  өркендеуіне  үлес  қоса  алатын, 
ұлттық  құндылықтар  мен  жалпыадамзаттық  құн-дылықтарды  ұштастыра  білетін  ұлтжанды 
тұлғалар  қалыптастыру;  міндеті  –  мәдени-әлеуметтік  өзгермелі  жағдайдағы  ұлттық  тәрбиенің 
діңгегі – ана тілі болып қалыптасқанын негіздеу, қазақ тілі мен тарихын, мәдениеті мен ділін, салт-
дәстүрі мен дінін құрметтеуде жастардың ұлттық-интеллек-туалдық мінез-құлқын қалыптастыру, 
бүгінгі  қазақ  елінің  индустриялық-инновациялық  дамуын  қам-тамасыз  ететін  парасатты,  ұлттық 
сипаттағы  белсенді  іс-әрекетке  тәрбиелеу;  білім  және  мәдени-руха-ни  тұрғыда  басқа  да 
өркениеттермен  бәсекеге  қабілетті  болуын  қамтамасыз  ету,  қоғам  мен  адам,  адам  мен  табиғат 
қарым-қатынасының  өркениеттілік  сипатын  ұлттық  рухта  қалыптастыру  болып  табыла-ды. 
Ұлттық  тәрбиенің  басты  нысаны  елдік  сананы  қалыптастырып,  ұлттық  рух  пен  ұлттық  патрио-
тизмді  негіздеу,  ұлтсыздықпен  күресу  болса  керек.  Біздің  «Ұлттық  тәрбие»  пәнін  оқу  үрдісіне 
енгізу-дегі көздеген мақсатымыз да осы. 

Бүгінде  «Ұлттық  тәрбие»  кафедрасына  елімізге  белгілі  көрнекті-педагог  ғалымдарды 
топтастырып  отырмыз.  Олар  оқу  бағдарламасы  бойынша  студенттерге  халқымыздың  ежелден 
қалыптасқан  мәде-ниеті,  рухани  құндылықтары,  салт-дәстүрлері,  отаншылдық,  ұлтжандылық, 
кісілік, адамгершілік, мейірімділік, сыпайылық қасиеттері жөнінде теориялық және практикалық 
мәселелерді терең де маз-мұнды оқытуда. «Ұлттық тәрбие» деп аталатын республикалық ғылыми-
көпшілік  журналымыз  шығып  келеді.  Оның  беттерінде  ұлттық  тәрбиенің  келелі  мәселелері 
көтерілуде. 
Жалпы,  ұлттық  тәрбие  интеллектуалды  ұлт  қалыптастырудың  құрамдас  бөлігі.  Ендігі 
мақсатымыз ұлттық тәрбиені онан әрі дамыта отырып, интеллектуалды ұлт қалыптастыруға қол 
жеткізу.  Осыған  орай  белгілі  ғалымдардан  арнайы  топ  жасақтап,  «Интеллектуалды  ұлт 
тұжырымдамасын» дайындау-ды қолға алдық. Интеллектуалды ұлт қалыптастыру ғылыми жобасы 
жасалуда. Алдағы уақытта оқу-тәрбие үрдісіне «Интеллектуалды ұлт» пәнін енгізуді ойластырып 
отырмыз.  Бұл  пән  арқылы  болашақ  педагогтар  интеллектуалды  ұлт  тәрбиелеудің  теориясы  мен 
ғылыми  негіздерін  игеріп  шығатын  бола-ды.  Бұл  жобаларды  жүзеге  асыру  үшін  бүгінде  15 
миллион теңге көлемінде қаржы бөлінді. 
Бүгінде жаһандану үрдісі бүкіл әлемге жайылып келеді. Оның негізгі кіндігі еркін таңдау және 
бастама жасай алатын жеке адам бостандығы идеясына негізделген Батыс өркениеті болып отыр. 
Былайша  айтқанда,  жаһандану  барысында  Батыс  мәдени  құндылықтарының  басымдық  танытуы 
жер-гілікті  халықтың  байырғы  төлтумалық  сипатының  жоғалуына  түрткі  болуы  мүмкін. 
Жаһандануды  әрбір  ұлт,  әрбір  этнос,  әрбір  мемлекет  өзінің  болмысына  бейімдеп  сіңіре  алғанда 
ғана осынау қауіпті-леу болып көрінетін құбылыстың игілігін көреді. Егер жаһандануды ұлттық 
мемлекеттік  болмысқа  қарай  икемдей  алмасақ,  оның  ықпалына  түсіп  алып,  жалаң  еліктеуге 
ұрынатын болсақ, мемлекет те, сол мемлекетті жасап отырған ұлт та геосаяси тобырға айналып, 
рухани жаулаушы өркениеттің құлы болып қала береді. Ал енді оған қарсы тұру үшін ел болып, 
жұрт  болып  ұрпақ  тәрбиесіне  көңіл  бөлуі-міз  керек,  бүгінгі  және  болашақ  ұрпақтарымыз  өзінің 
қазақ екенін мақтанышпен айтатын, өз ұлтын сүйе білетін, оның мәдени-рухани құндылықтарын, 
салт-дәстүрлерін,  тілін,  дінін,  ділін  қадірлейтін  азаматтар  болып  өсіп-жетілуіне  қол  жеткізуі 
қажет.  Мұның  өзі,  сайып  келгенде,  жан-жақты  дамыған,  білімді,  мәдениетті  ұлтжанды 
интеллектуалды  ұлт  қалыптастыруға  жол  ашатын  негізгі  салдар  екенін  ұмытпағанымыз  абзал. 
Біздің  интеллектуалды  ұлт  қалыптастыру  жобасы  мен  тұжырымдамасын жасауға  кіріскеніміз де 
сондықтан. 
Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің 
студенттері  мен  профессор-оқытушылар  құрамының  алдында  оқыған  «Қазақстан  дағдарыстан 
кейінгі  дүниеде:  болашаққа  интеллектуалдық  секіріс»  деп  аталатын  дәрісінде:  «Бізге  ұлттық 
интеллектінің  діңін  құру  қажет,  бізге  халықаралық  деңгейде  бәсекеге  түсе  алатын  эрудициялы 
адамдар керек», – деген еді. Олай болса, бүгінгі жоғары оқу орындары әлемдік бәсекеге қабілетті 
білімді,  білікті,  дарынды,  ұлтжанды,  отаншыл  және  жан-жақты  жетілген  ұрпақ  тәрбиелеп, 
интеллектуалды ұлт қалыптастыру үшін күш-жігер жұмсауға тиіс. 
 


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал