Х а б а р л а р ы известия



жүктеу 5.08 Kb.

бет24/27
Дата22.04.2017
өлшемі5.08 Kb.
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   27

 
                                                                               Серия биологическая и медицинская. № 3. 2015 
 
 
141 
себестоимость продукции дафнии магна, полученной при эксплуатации прудов, при съеме дафнии 
за 40-дневный  цикл 1000 кг/га (3000 кг  из 3 прудов)  составляет  (940 000  –  400  000)/3000  =                       
= 180 тенге/кг. 
Если же пруды, предназначенные для культивирования дафнии, эксплуатировать интенсивно, 
добиваясь  съемов  продукции,  аналогичных  получаемым  на  рыбоводных  заводах  Астраханской 
области, то при использовании одамбированных прудов и механического водоснабжения хозяйства 
к материальным затратам, приведенным выше, добавится расход минеральных удобрений, равный 
50 кг/га 
 6 раз  3 га  50 тенге/кг = 45 000 тенге. При ежедневном съеме продукции ветвистоусых 
ракообразных 50 г/м
3
 (500 кг/га в день, 10 000 кг/га за цикл для одного пруда, 30 000 кг за цикл для 
всех  прудов)  заводская  себестоимость  дафнии  магна  при  использовании  прудов  только  для 
культивирования  ветвистоусых  ракообразных  составит (960 000 + 45 000)/30000 = 33,5 тенге/кг, 
при  дополнительном  использовании  прудов  для  подращивания  молоди  растительноядных  рыб - 
(1330 000 + 45 000 – 400 000)/30000 = 32,5 тенге/кг, т.е., меньше всего на 3%. 
Из  этого  следует  важный  вывод,  что  при  интенсивной  эксплуатации  мальковых  прудов  для 
культивирования  дафнии  магна  можно  не  использовать  их  для  подращивания  молоди  раститель-
ноядных  рыб.  Однако  при  дефиците  мальковых  прудов  в  конкретном  рыбоводном  хозяйстве 
проведение 2 туров их эксплуатации (сначала – для культивирования ветвистоусых ракообразных, 
затем – для подращивания молоди растительноядных рыб) весьма желательно. 
Специальные расчеты экономической эффективности выращивания сеголеток русского осетра 
в бассейнах, снабжаемых артезианской водой, показали, что бассейновая технология выращивание 
сеголеток  русского  осетра  является  экономически  эффективной  при  заводской  себестоимости 
ветвистоусых ракообразных 233,3 тенге/кг и ниже [5]. 
При  культивировании  дафнии  магна  по  второй  биотехнической  схеме  съем  продукции 
ветвистоусых  ракообразных  начался  через 60 суток  после  залития  пруда,  ежедневные  «уловы» 
составляли 570 г/м
3
 (5700 кг/га).  Угасания  культуры  ветвистоусых  ракообразных  при  этом  не 
наблюдалось. Кроме того, была дополнительно получена рыбная продукция в количестве 5,4 ц/га, 
в том числе 2,7 ц/га карпа и 2,7 ц/га белого амура. 
На  наш  взгляд,  величина  съема  ракообразных  по  второй  биотехнической  схеме  оказалась 
большей  за  счет  жизнедеятельности  карпа  и  белого  амура.  Карп,  постоянно  роясь  в  грунте,  не 
давал  разрастись  нитчатым  водорослям;  белый  амур  поедал  мягкую  водную  растительность, 
обычно поглощающую биогенные элементы из воды [6,7]. 
Затраты  на  пруд  по  представленной  биотехнической  схеме,  по  предварительной  оценке, 
составили 8573,58 тыс.  тенге,  в  том  числе 320 тыс.  тенге – удельные  производственные  затраты 
(при  использовании  одамбированных  прудов  и  механического  водоснабжения  хозяйства),                       
110  дней 
 1,5 т  1000 кг/т  50 тенге/кг = 8250 тыс. тенге – стоимость  минеральных удобрений,              
100 
 35,80 = 3,58 тыс.  тенге – стоимость  годовиков  карпа  и  белого  амура.  Следовательно, 
заводская себестоимость продукции дафнии магна, полученной при эксплуатации пруда, при съеме 
дафнии за 50-дневный цикл (ориентировочно, 10 августа – 30 сентября) 50 
 5700 = 28 5000 кг/га 
составляет 8573 580/285000 = 30,08 тенге/кг. 
Если  хозяйство  имеет  одамбированные  пруды  и  самотечное  водоснабжение,  заводская 
себестоимость продукции дафнии магна, полученной при эксплуатации пруда, при съеме дафнии 
за 50-дневный цикл составит (190 000 + 8250 000 + 3 580)/285000 = 29,63 тенге/кг (меньше лишь  
на 1,5%). 
Как видно из вышеприведенных расчетов, основная доля в себестоимости продукции дафнии 
магна приходится на минеральные удобрения. Поэтому основное требование при культивировании 
этого  вида  ветвистоусых  ракообразных  по  всем  технологическим  схемам – использование 
минеральных  удобрений  в  повышенных  дозах  по  сравнению  с  требуемыми  для  прудового 
рыбоводства [8]. 
Анализируя  перспективы  применения  обеих  описанных  биотехнических  схем  культивиро-
вания дафнии магна при производстве рыбопосадочного материала осетровых рыб, следует особо 
отметить,  что  на  первом  этапе  выращивания  сеголеток  осетровых  рыб  в  бассейнах,  снабжаемых 
артезианской  водой  (подращивание  молоди),  лучше  использовать  поточную  биотехническую 
схему  культивирования  ветвистоусых  ракообразных,  на  втором  этапе  (собственно  выращивание 

Известия Национальной академии наук Республики Казахстан  
 
 
   
142  
сеголеток) – биотехническую  схему  с  дополнительным  выращиванием  двухлеток  карпа  и  белого 
амура.  
Дафния  магна,  как  кормовой  объект,  имеет  большие  перспективы  использования  при  выра-
щивании  объектов  аквакультуры.  Особенно  велико  ее  значение  при  выращивании  сеголеток 
осетровых  рыб  в  бассейнах,  снабжаемых  артезианской  водой,  не  содержащей  живого  корма. 
Использование  дафнии,  как  кормового  объекта,  в  рыбоводных  хозяйствах  Казахстана  позволяет 
существенно  компенсировать  недостаток  питательных  веществ,  обычно  поступающих  с  кормо-
выми  ингредиентами  из-за  рубежа;  благодаря  применению  дафнии  магна  для  подкормки  осет-
ровых рыб в бассейнах в качестве основного корма можно использовать кормосмеси и комбикорма 
отечественного  производства,  которые  значительно  дешевле  импортных  специализированных 
кормов [9–20]. 
Выводы: 
1.  Культивирование  дафнии  магна  в  прудах  методом  удобрений  возможно  по  двум  биотех-
ническим схемам: поточной, когда съем продукции начинается на 20-й день после залития прудов; 
и с дополнительным выращиванием карпа и белого амура, с началом съема продукции дафнии на 
60-й день после залития прудов. 
2.  Для  того,  чтобы  при  поточной  биотехнической  схеме  культивирования  дафнии  магна 
получать  высокий  выход  продукции  ветвистоусых  ракообразных,  необходимо  интенсивное 
внесение в «кормовые» пруды минеральных удобрений в количестве 30 кг/га в день. 
3.  Заводская  себестоимость  продукции  дафнии  магна  по  двум  биотехническим  схемам  (по-
точной, когда съем продукции начинается на 20-й день после залития прудов; и с дополнительным 
выращиванием  карпа  и  белого  амура,  с  началом  съема  продукции  дафнии  на 60-й  день  после 
залития прудов) почти одинакова и составляет соответственно 32,5 тенге/кг и 30,08 тенге/кг. 
4.  На  первом  этапе  выращивания  сеголеток  осетровых  рыб  в  бассейнах,  снабжаемых 
артезианской  водой  (подращивание  молоди),  лучше  использовать  поточную  биотехническую 
схему  культивирования  ветвистоусых  ракообразных,  на  втором  этапе  (собственно  выращивание 
сеголеток) – биотехническую  схему  с  дополнительным  выращиванием  двухлеток  карпа  и  белого 
амура. 
Методологию  работы  составили  гидробиологические  методы  исследования,  метод  экономи-
ческого моделирования.  
 
ЛИТЕРАТУРА 
 
[1]  Пономарев С.В., Федоровых Ю.В. Курс лекций по дисциплине «Специальные биотехнологии индустриальной 
аквакультуры». – Ч. 2. – Астрахань, 2006. – 205 с. 
[2]  Федоров  Е.В., Бадрызлова  Н.С.,  Диденко  Т.А.  Характеристика  производственных  затрат прудовых  хозяйств  с 
механическим  водоснабжением  для  расчета  эффективности  их  работы // Вестник  сельскохозяйственной  науки 
Казахстана. – 2013. – №3. – С. 74–79. 
[3]  Федоров  Е.В., Бадрызлова  Н.С.,  Диденко  Т.А.  Характеристика  производственных  затрат прудовых  хозяйств  с 
самотечным водоснабжением для расчета эффективности их работы // Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана. 
– 2013. – № 11. – С. 89–94. 
[4]  Мильштейн В.В. Осетроводство. – М.: Легкая и пищевая промышленность. – 1982. – 152 с. 
[5]  Федоров  Е.В.,  Диденко  Т.А.  Экономическая  эффективность  выращивания  сеголеток  русского  осетра  в  бас-
сейнах с использованием артезианской воды // Известия НАН РК. Серия биологическая и медицинская. – 2013. – № 4. – 
С. 144–150. 
[6]  Булавина Н.Б. Опыт культивирования дафнии магна (Daphnia magna Straus) для кормления молоди осетровых 
видов рыб в условиях рыбоводных хозяйств Алматинской области // Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана. – 
2011. – № 10. – С. 74–76.  
[7]  Инновационный  патент  РК  №27580. 28.10.2013. Булавина  Н.Б.  Способ  культивирования  дафнии  в  пруду  в 
поликультуре с белым амуром и карпом // Инновационный патент № 27580. Заявка № 2013.0030.1 14.01.2013. 
[8]  Черномашенцев А.И., Мильштейн В.В. Рыбоводство. – М.: Легкая и пищевая промышленность, 1983. – 272 с. 
[9]  Козлов В.И., Абрамович Л.С. Справочник рыбовода. – М.: Росагропромиздат, 1991. – 237 с. 
[10]  Богерук А.К. Биотехнологии в аквакультуре: теория и практика. – М.: ФГНУ «Росинформагротех». 2006. – 231 с. 
[11]  Рекомендации  по  технологии  выращивания  осетровых  рыб  в  бассейнах  и  прудах  в  условиях  рыбоводных 
хозяйств юга Казахстана. Алматы: ТОО «КазНИИРХ», 2009. – 56 с. 
[12]  Кожин Н.И. Справочник по искусственному разведению промысловых рыб. – М.: Легкая и пищевая промыш-
ленность, 1971. – 135 с. 
[13]  Козлов В. И., Никифоров-Никишин А. Л., Бородин A. JI. Аквакультура. – М.: КолосС, 2006. – 445 с. 

ISSN 2224-5308
 
                                                                               Серия биологическая и медицинская. № 3. 2015 
 
 
143 
[14]  Пономарев С. В., Гамыгин Е. А., Никоноров С. И., Пономарева Е.Н., Грозеску Ю. Н., Бахарева А. А.Технологии 
выращивания и кормления объектов аквакультуры юга России. – Астрахань: Нова плюс, 2002. – 264 с. 
[15]  Разработка  технологии  товарного  выращивания  осетровых  видов  рыб  и  их  гибридов  в  условиях  полно-
системных рыбоводных хозяйств Казахстана: Отчет о НИР (промежуточный). – Алматы: ТОО «Казахский научно-иссле-
довательский институт рыбного хозяйства», 2010. – 162 с. 
[16]  Васильева Л.М., Пономарев С.В., Судакова Н.В. Кормление осетровых рыб в индустриальной аквакультуре. – 
Астрахань: НПЦ по осетроводству «БИОС», 2000. – 75 с. 
[17]  Рекомендации  по  технологии  выращивания  осетровых  рыб  в  условиях  рыбоводных  хозяйств  Северного  Ка-
захстана / Койшибаева С.К., Бадрызлова Н.С., Федоров Е.В., Фефелов В.В., Уфимцев В.Н. – Астана: ТОО «КазНИИРХ, 
2011. – 40 с. 
[18]  Койшибаева С.К., Бадрызлова Н.С., Федоров Е.В., Мухрамова А.А., Булавина Н.Б. Рекомендации по кормлению 
осетровых рыб в условиях рыбоводных хозяйств Казахстана. – Астана: ТОО «КазНИИРХ, 2011. – 36 с. 
[19]  Койшибаева С.К., Бадрызлова Н.С., Федоров Е.В. Рекомендации по технологии выращивания осетровых рыб в 
прудах в условиях рыбоводных хозяйств Казахстана. – Астана: ТОО «КазНИИРХ, 2011. – 41 с. 
[20]  Койшибаева  С.К.,  Бадрызлова  Н.С.,  Федоров  Е.В.  Рекомендации  по  формированию  ремонтно-маточных  стад 
осетровых рыб в рыбоводных хозяйствах Казахстана. – Астана: ТОО «КазНИИРХ, 2011. – 40 с. 
 
REFERENCES 
 
[1]  Ponomarev S.V., Fyodorovyh Yu.V. Kurs lektsiy po discipline «Specialnyje biotehnologiji industrialnoi akvakul-
tury».[The course of lections according to the discipline “Special biotechnologies of industrial aquaculture”] P.2. Astrakhan. 
2006. 205 pp. (in Rus.) 
[2]  Fedorov E.V., Badryzlova N.S., Didenko T.A. Harakteristika proizvodstvennyh zatrat prudovyh hozyajstv s mehani-
cheskim vodosnabzheniem dlya rascheta effektivnosti ih raboty [The characteristic of industrial expenses by ponds farms with 
mechanical water supply for calculation of effectively of their working ] Vestnik selskohozyajstvennoy nauki Kazahstana, 2013, 3, 
74 – 79. (in Rus.) 
[3]  Fedorov E.V., Badryzlova N.S., Didenko T.A. Harakteristika proizvodstvennyh zatrat prudovyh hozyajstv s samo-
technym vodosnabzheniem dlya rascheta effektivnosti ih raboty [The characteristic of industrial expenses by ponds farms with 
natural stream water supply for calculation of effectively of their working ] Vestnik selskohozyajstvennoy nauki Kazahstana, 2013
11, 89 – 94. (in Rus.) 
[4]  Milshtein V.V. Osetrovodstvo. [The sturgeons - breeding] M.: Lyogkaya i pishchevaya promyshlennost’. 1982. 152 p. 
(in Rus.) 
[5]  Fedorov E.V., Badryzlova N.S., Didenko T.A. Ekonomicheskaya effektivnost’ vyrashchivaniya segoletok russkogo 
osetra v basseynah s ispol’zovaniem artezianskoy vody [Economical effectively of growing the first-years of russian sturgeon in 
reservoirs with using the artesian water] News of National academy of sciences of Republic of Kazakhstan. Part of biology and 
medicine2013, 4, 144 – 150. (in Rus.)  
[6]  Bulavina N.B. Opyt kul’tivirovaniya dafnii magna (Daphnia magna Straus) dlya kormleniya molodi osetrovyh vidov 
ryb v usloviyah rybovodnyh hozyajstv Almatinskoy oblasti [An experience of cultivation of daphnia magna (Daphnia magna 
Straus) for the feeding the fingerlings of sturgeons species of fishes in conditions of fish-breeding farms of Almaty region] 
Vestnik selskohozyajstvennoy nauki Kazahstana, 2013, 10, 74 – 76. (in Rus.) 
[7]  Innovation patent of Republic of Kazakhstan №27580. 28.10.2013. Bulavina N.B. Sposob kul’tivirovaniya dafnii v 
prudu v polikul’ture s belym amurom i karpom [The method of cultivation of daphnia in a pond in polyculture with grass carp and 
common carp] Innovation patent № 27580. Claim № 2013.0030.1 14.01.2013. (in Rus.) 
[8]  Chernomashentsev A.I., Milshtein V.V. Rybovodstvo [Fish-breeding] M.: Lyogkaya i pishchevaya promyshlennost’. 
1983. 272 p. (in Rus.) 
[9]  Kozlov V.I., Abramovich L.S. Spravochnik rybovoda [The fish-breeder’s reference book] М.: Rosagropromizdat, 1991. 
– 237 pp. (in Rus.) 
[10]  Bogeruk A.K. Biotehnologii v akvakulture; teoriya i praktika [The biotechnologies in an aquaculture: the theory and the 
practice]. – М.: FGNU “Rosinformagroteh”. 2006.- 231 pp. (in Rus.) 
[11]  Rekomendaciji po tehnologiji vyrashchivaniya osetrovyh ryb v basseynah i prudah v usloviyah rybovodnyh hozyajstv 
yuga Kazakhstana [Recommendations according to the technology of breeding the sturgeon fishes in basins and ponds in 
conditions of fish-breeding farms of south of Kazakhstan] ТОО «KazNIIRH».- Almaty, 2009.- 56 pp. (in Rus.) 
[12]  Kozhin N.I. Spravochnik po iskusstvennomu razvedeniyu promyslovyh ryb [The reference book according to the 
artificial breeding the game fishes] М.: Legkaya i pishchevaya promyshlennost’, 1971. – 135 pp. (in Rus.) 
[13]  Kozlov V.I., Nikiforov – Nikishin A.L., Borodin A.L. Akvakul’tura [Aquaculture] — М.: KolosS, 2006.— 445 pp. (in Rus.) 
[14]  Ponomarev S.V., Gamygin E.A., Nikonorov S.I., Ponomareva E.N., Grozesku Yu.N., Bahareva A.A. Tehnologiji 
vyrashchivaniya i kormleniya ob’ektov akvakul’tury yuga Rossiji [The technology of breeding and feeding by objects of 
aquaculture of south of Russia].- Astrakhan: Nova Plus, 2002. -264 pp. (in Rus.) 
[15]  Razrabotka tehnologiji tovarnogo vyrashchivaniya osetrovyh vidov ryb i ih gibridov v usloviyah polnosistemnyh 
rybovodnyh hozyajstv Kazakhstana: Otchet o NIR (promezhutochnyj)[Elaboration the technology of commercial breeding the 
sturgeons species of fishes and hybrids between them in conditions of fall-systems fish-breeding farms of Kazakhstan: Scientific 
report (intermediate) ]/ ТОО «Kazahskiy nauchno – issledovatel’skiy institut rybnogo hozyajstva». - Almaty, 2010. - 162 pp. (in 
Rus.) 
[16]  Vasilieva L.M.,Ponomarev S.V., Sudakova N.V. Kormleniye osetrovyh ryb v industrial’noy akvakulture [Feeding the 
sturgeons fishes in the industrial aquaculture]. – Astrakhan: NPC po osetrovodstvu «BIOS», 2000. – 75 pp. (in Rus.) 

Известия Национальной академии наук Республики Казахстан  
 
 
   
144  
[17]  Rekomendaciji po tehnologiji vyrashchivaniya osetrovyh ryb v usloviyah rybovodnyh hozyajstv Severnogo Kazakh-
stana /Koyshibaeva S.K., Badryzlova N.S, Fedorov E.V., Fefelov V.V., Ufimtsev V.N. [Recommendations according to the 
technology of breeding the sturgeons fishes in conditions of fish-breeding farms of North Kazakhstan]. - Astana: ТОО 
«Kazahskiy nauchno – issledovatel’skiy institut rybnogo hozyajstva», 2011.- 40 pp. (in Rus.) 
[18]  Rekomendaciji po kormleniyu osetrovyh ryb v usloviyah rybovodnyh hozyajstv Kazakhstana / Koyshibaeva S.K., 
Badryzlova N.S, Fedorov E.V., Muhramova A.A., Bulavina N.B. [Recommendations according to the feeding the sturgeons fishes 
in conditions of fish-breeding farms of Kazakhstan]. - Astana: ТОО «Kazahskiy nauchno – issledovatel’skiy institut rybnogo 
hozyajstva», 2011.- 36 pp. (in Rus.)  
[19]  Rekomendaciji po tehnologiji vyrashchivaniya osetrovyh ryb v usloviyah rybovodnyh hozyajstv Kazakhstana / 
Koyshibaeva S.K., Badryzlova N.S, Fedorov E.V. [Recommendations according to the technology of breeding the sturgeons 
fishes in conditions of fish-breeding farms of Kazakhstan]. - Astana: ТОО «Kazahskiy nauchno – issledovatel’skiy institut 
rybnogo hozyajstva», 2011.- 41 pp. (in Rus.)  
[20]  Rekomendaciji po formirovaniyu remontno-matochnyh stad osetrovyh ryb v rybovodnyh hozyajstvah Kazakhstana 
/Koyshibaeva S.K., Badryzlova N.S, Fedorov E.V. [Recommendations according to forming the reproduction groups of sturgeons 
fishes in fish-breeding farms of Kazakhstan]. - Astana: ТОО «Kazahskiy nauchno – issledovatel’skiy institut rybnogo 
hozyajstva», 2011.- 40 pp. (in Rus.)  
 
ОҢТҮСТІК КАЗАҚСТАНДАҒЫ БАЛЫҚ ӨСІРУ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДА  
ДАФНИЯ МАГНАНЫ ӨСІРУДІҢ ТƏЖІРИБЕСІ  
 
Е. В. Федоров, Н. Б. Булавина, Д. К. Жаркенов  
 
«Қазақ балық шаруашылығы ғылыми зерттеу институты» ЖШС, Алматы, Қазақстан 
 
Тірек  сөздер:  бекіре  шаруашылығы,  дафния  магна,  мəдени  өсіру,  биотехникалық  сызба-нұсқа,  мине-
ралды тыңайтқыш, экономикалық тиімділік, зауыттық өзіндік құн.  
Аннотация.  Бекіре  шаруашылығының  қажеттілігі  үшін  дафния  магнаны  мəдени  өсіру  қажеттіліктері 
көрсетілген.  Дафния  магнаны  шағын  тоғандарда  екі  биотехникалық  сызба-нұсқа  бойынша  тəжірбиелік 
мəдени өсіру жазылған: толассыз жəне екі жастық тұқы жəне ақ амурды қосымша өсіру. Екі биотехникалық 
сызба-нұсқаны пайдалану  кезінде бұтақмұртты шаян тəрізділердің соңғы өнімдерінің зауыттық өзіндік құн 
көрсеткіштері жəне дафния магнаны мəдени өсірудің экономикалық тиімділігінің есебі ұсынылды. Маңызды 
қор  бойынша  дафния  магна  өнімінің  зауыттық  өзіндік  құны  төмендеген  жағдайда  минералды  тыңайт-
қыштарды жоғары мөлшерде қабылдау жолында өндірісті қарқындандыруды жоғарылату көрсетілген. Бекіре 
шаруашылығының  қажеттілігі  үшін  дафния  магнаны  екі  биотехникалық  сызба-нұсқа  бойынша  мəдени 
өсіруді қолдану келешегі көрсетілген.  
 
 
 
Поступила 20.05.2015 г. 
 
 
 
 
N E W S 
OF THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN 
SERIES OF BIOLOGICAL AND MEDICAL 
 
ISSN 2224-5308 
Volume 3, Number 309 (2015), 144 – 147 
 
THE RELATIONSHIP BETWEEN AGRICULTURAL  
AND USEFUL FEATURES OF THE SOUTH KAZAKHSTAN  
MERINO BREED OF SHEEP IN KUYUKSKIH
 
 
М. А. Eskaraev, A. D. Dauіlbaі, R. A. Abildaeva  
 
M. Auezov named South-Kazakhstan State University, Shymkent, Kazakhstan. 
E-mail: rozita.71 @ mail.ru; Amina.dd @ mail.ru 
 
Key words: correlation postembrional, skreshivaniya, selection, sorting, meat, tonkorunnoj. 
Abstract. Targeted breeding of fine-wool sheep using selection methods that combine characteristics such as 
weight and wool yield, and wool uniformity, and through the use of ram with important agricultural features was 
determined in our studies. 

ISSN 2224-5308
 
                                                                               Серия биологическая и медицинская. № 3. 2015 
 
 
145 
In the agricultural industry, especially in the sheep breeding and sheep breeding, importance is attached to the 
correlation of breeding work in the breeding of fine merinos-kuyuk within a breed of sheep. In the South Kazakhstan 
region at this time, the scientists are working on this issue. As a result of this research is improving the value of the 
breed, especially it will make a difference in the economic development of farms.  
The studies have been conducted to examine the sheep Soutkazakh Merino, their live weight, the relationship of 
the correlative indicators of the quality of fur coats in the farms. As a result came to the conclusion that in all the 
groups studied the correlation relationship of offspring of the lambs has good performance and high quality. 
 
 
ƏОЖ 636.933.2:591.5. 
 
ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚ МЕРИНОСЫНЫҢ КҮЙІК ТҰҚЫМІШІЛІК ТИПІ 
МАЛДАРЫНЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ ЖƏНЕ ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕРДІҢ 
ӨЗАРА БАЙЛАНЫСТЫЛЫҒЫ 
 
А. Д. Дауылбай, М. А. Есқараев , Р. А. Абилдаева 
 
 
М. Əуезов атындағы ОҚМУ, Шымкент, Қазақстан 
 
Тірек сөздер: корреляция, постэмбриональ, будандастыру, селекция, сұрыптау, биязы жүнді, ет.  
Аннотация. Мал шаруашылығында, соның ішінде қой шаруашылығында өнімділік белгілердің арасын-
дағы өзара корреляциялық байланысты жəне оның ауытқу деңгейін анықтаудың селекциялық асылдандыру 
жұмыстарында маңызы зор. 
Корреляциялық  байланыстарды  анықтау  нəтижесінде  асылдандыру  жұмыстарының  қарқының  тезде-
туге, бағытын анықтауға жəне экономикалық тиімділігін арттыруға болатындығы дəлелденген. 
Мал  асылдандыру  жұмысын  ойдағыдай  жүргізуге  олардың  пайдалы  қасиеттері  арасында  қалыптасқан 
өзара байланыс (корреляция) жүйесін тиімді пайдаланудың мəні зор. Табиғи сұрыптау селекциялық белгілер 
арасындағы  байланыстың  күшеюін  қамтамасыз  етеді.  Негізінен  корреляциялық  жұптағы  белгілердің  бірін 
басты, екіншісін қосалқы белгі ретінде қарастыру қалыптасқан. 
Осыған  байланысты,  біздер  оңтүстік  қазақ  мериносының  шаруашылыққа  өтімді белгісі  тірілей  салмақ 
пен қырқылған жүннің сапалық көрсеткіштері арасындағы корреляциялық байланысты зерттедік. 
 
Асылдандыру үшін белгілер арасындағы генотиптік байланыстың маңызы үлкен. Себебі егер 
белгі  арасында  генотиптік  байланыс  болса,  бірінші  белгі  бойынша  сұрыптау  екінші  белгіге  де 
өзгеріс береді. 
Көптеген  асылдандыру  белгілері  өзара  тығыз  байланысты.  Бұл  белгілердің  бағыты  мен  мөл-
шері асылдандыру деңгейіне, мал тұқымына жəне де басқа көптеген жағдайларға байланысты екені 
көптеген  ғалымдардың  деректерінде  көрсетілген.  Сондықтан  да  негізгі  шаруашылық  пайдалы 
белгілердің  өзара  байланыстылығы  асылдандыру  белгілерін  азайтып,  ал  табындарында  асыл-
дандыру  тиімділігін  арттыруға  мүмкіндік  береді.  Селекциялық  белгілер  арасындағы  корреля-
циялық  жүйесін  есепке  алмай  малды  сапалық  топта,  кластарға  бөлуді  ғылыми  негіздеу  мүлдем 
мүмкін емес. [1] 
Біздің зерттеуімізде тəжірибедегі малдардың тірілей салмағы бойынша онымен байланыстағы 
келесі белгі – жүн түсімінің артуына əсер еткенін байқаймыз. Биязы жүнді қой шаруашылығында 
ғылыми  негізделген  мақсатты  асылдандыру  жұмыстары  тірілей  салмағы  мен  жүн  түсімі  жəне 
жабағы  біркелкілігі  сияқты  белгілерді  өзара  ұштастыратын  селекциялық  тəсілдерді  қолдана 
отырып,  маңызды  шаруашылық  белгілері  арасында  байланысы  бар  қошқарларды  пайдалану 
жолымен іске асырылады. 
Г. А. Стакан алтай қой тұқымында корреляциялық байланыстың келесі  мөлшерін анықтаған: 
тірі салмақпен қырқылған жүн арасында +0,45, жүн ұзындығы -0,31-0,36 жəне жүн талшықтары – 
+0,043-0,37. 
Австралиялық жəне əр түрлі зауыттық генотиптіне байланысты негізгі шаруашылық белгілер 
арасындағы корреляция коэффициентін зерттеулерімізде көрсетіп кетуді жөн көрдік. 
Бірқатар ғалымдар, ауыл шаруашылық малдарын жетілдірудің тиімділігі олардың жас кезінен 
сұрыптау кезінде артады деген пікірде [2, 3]. 

Известия Национальной академии наук Республики Казахстан  
 
 
   
146  
Сол  себептен  зерттеулерде  қозылардың  туған  кезіндегі  мен  енесінен  айырған  уақыттағы  тірі 
салмақтарының  корреляциялық  коэффициенттерін  анықтадық.  Бірақ  бұл  көрсеткіш  төмен  болды. 
Бұлай болу себебін қозының туылған кездегі тірі салмағына көптеген жағдайлар əсер етеді (саулық 
жасы,  құндылығы,  эмбриональдық  даму  ұзақтығы  жəне  т.б.),  екіншіден  енесін  ему  кезеңінде 
қозының өсіп-жетілуіне негізінен азықтандыру əсер етеді. Қозылар эмбриональдық кезеңде жақсы 
азықтандырылып, постэмбриональдық кезеңде дұрыс азықтандырылмауы да мүмкін. 
«Қарабау»  шаруашылығында  оңтүстік  қазақ  мериносын  жайылымда  бағып  өсірген  жағдайда 
əр кезде өскен тірілей салмағының арасындағы корреляциялық коэфиценті онша жоғары болмады. 
1-кестеге  қарағанда  оңтүстік  қазақстанның  ерекше  жағдайында  өсіп-өнген  қойлардың  жаңа 
туғандағы салмағы мен бұдан былайғы өсіп жетілуі көрсеткіштерінің арасындағы корреляциялық 
байланысы нашар қалыптасты. Сөйте тұра, қозыны енесінен айырғандағы тірілей салмағы мен бір 
жастағы салмағы көрсеткіштерінің арасындағы корреляция коэффициенті тұсақтар арасында (0,40) 
болып  айтарлықтай  жоғары  екендігі  байқалды.  Сондықтан  оңтүстік  қазақ  мериносын  тірілей 
салмағына қарап 4,0-4,5 айлығында таңдап алу малдың тірілей салмағын көтеруге септігін тигізеді 
деген болжам бар.  
 
1-кесте – Ұрғашы тоқтылардың əр кезеңдегі тірілей салмақтарының арасындағы корреляциялық байланыс 
 
Көрсеткіштер 
Топтар 
Туылған кезде 4-4,5 
айлығында 12 
айлығында 
I II III I II III I II III 
Тірілей салмағы, 
кг 
4,8±0,94 4,3±0,85 4,1±0,75 
32,0±0,9 30,4±0,86 29,5±0,97 40,5±0,8 37,5±0,93 37,0±0,95
Байланыс 
коэффициенті, N 
0,13±0,01 0,12±0,07 0,10±0,12 0,40±00,4 0,35±0,07 0,38±0,01
 
Малдардың  туған  кездегі  тірілей  салмақтары  арасындағы  корреляцияның  ең  жоғары  коэф-
фициенті  топтардағы  малдарда  болуы.  Бұл  артықшылық  біздің  пікірімізше,  басқа  топтармен 
салыстырғанда бұл топта селекция жұмысы көбірек жүргізген деуге болады, өйткені үш топтарда 
да  қой  тұқымын  асылдандыру  жұмыстары  бір  əдістемемен  жүргізілді.  Мүмкін  мұндай  айырма-
шылық аталық қошқарлардың генотиптерінің əр қилы болуы əсер еткен болар[4]. 
Негізгі  селекциялық  белгілер  арасындағы  корреляциялық  байланыстар  зерттеу  нəтижесінде 
биязы  жүнді  қой  шаруашылығындағы  селекциялық  жұмыстарда  қолданатын  маңызды  белгілер 
арасындағы  оң  мəндегі  байланыстар  тірілей  салмақ  пен:  талшық  ұзындығы (0,371) жүн  түсімі 
(0,357), жүн шығымы (0,238) көрсеткіштері арасында бар екені анықталды. 
Тəжірибе  барысында  анықталған  көрсеткіштерді  селекциялық  жұмыстарда  қолдану  бағытты 
түрде жүргізілетін сұрыптау жұмыстарының қарқынын арттыруға септігін тигізетіні сөзсіз. 
 
2-кесте – Негізгі селекциялық белгілер арасындағы корреляциялық байланыстар 
 
Көрсеткіштер арасындағы корреляциялық байланыс r±mr tr 
Тірілей салмақ 
жүн талшығының жіңішкелігі +0,371±0,27 
11,42 
жүн түсімі +0,357±0,34 
7,65 
жүн шығымы +0,238±0,25 
13,41 
жүн талшығының ұзындығы -0,451±0,31 
9,63 
жүн ұяшықтырының саны -0,164±0,15 
13,94 
жүн қалындығы -0,234±0,18 
8,12 
 
2-кестеден байқағанымыздай малдың салмағы ірі болған сайын жүн түсімі де жоғары болады, 
жүн шығымы да артады. Жүннің ұзындығының артуы жүн өніміне оң əсер етеді. [5]. 
Қорыта айтқанда барлық топтардағы ұрпақтардың негізгі шаруашылық белгілері арасындағы 
корреляциялық байланыс оң жəне жоғары болды. 

ISSN 2224-5308

1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   27


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал