Х а б а р л а р ы известия



жүктеу 5.08 Kb.

бет13/27
Дата22.04.2017
өлшемі5.08 Kb.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   27

 
Зерттеу материалдары мен əдістері 
 
Алматы  облысы  Қарасай  ауданы  Қайнар  елді  мекені  көкөніс  сақтау  қоймасынанкөктемде 
(10.04.2015  ж.) Daucus carota L. көкөнісінің  зардапталған  жемістері  мен  тұқымы  алынып  лабо-
раторияда  В.  И.  Семеновтың  биологиялық  əдісімен  саңырауқұлақ  түрлерінің  биологиялық 
ерекшеліктері  анықталды.  Саңырауқұлақ  түрлерінің  морфологиялық  ерекшеліктері  Н.  А.  Наумов 
(1937) [17]; М.А.Литвинов (1967) [18] анықтамалары арқылы анықталды. 
Зерттеу  жүргізу  үшін  сəбіздің  тамыржемістерінен  жəне  тұқымдарынан  саңырауқұлақ 
конидиялары бөлініп алынып Чапека қоректік ортасына себіліп, таза дақылы алынды.  
Микроскопиялық талдаулар MICROS AUSTRIA CAMERA 519 CU 5 OTCMOS видео қондыр-
ғысымен MCX100, микроскоп  окуляры EW10X/20, объективі PLAN 40X/0.65 жəне  сканерлеуші 
(JSM-6510LA ANALYTICAL SCANNING ELECTRON MICROSCOPE) микроскоптарында 
жүргізілді. 
 
 

ISSN 2224-5308
 
                                                                               Серия биологическая и медицинская. № 3. 2015 
 
 
73 
Зерттеу нəтижелері жəне оларды талқылау 
 
Қара  шірік  ауруы.  Ауру  қоздырушысы  Alternaria radicina  M.D.  et  E.  Конидиялары  тізбек-
телген,  көлденең  жəне  бойлай  перделері  бар, 32-35х19-95  мкм.  Ауру  жемісте  қара  дақ  түрінде 
түгелдей таралады. Дақтың көлемі майда нүктеден басталып, дөңгелектене жайылып тарала береді 
(1А-сурет).  Ауру  егістікте  сəбіз  жапырақтарында  сулы  түйін  түрінде  пайда  болады  да,  жапырақ-
тарын  сарғайтып,  соңында  жапырағы  шіріп  кетеді.  Жапырақтарынзақымдаған  Alternaria radicina 
альтернариоз  сияқты  соншалықты  қауіпті  емес.  Тамыржемісіндегі  ауру  негізінен  сақтау  кезінде 
қоймада таралады. 
Alternaria radicina споралары  тізбектелген,  көлденең  перделері  бар, 40-60х17-26  мкм. 
Конидиялары пішіні элипс тəрізд. 
 
 
  
  
 
                                А                                                    Б                                          В                                               Г 
1-сурет – А- Daucus carota L. қара шірік ауруы сырт көрінісі; Alternaria radicina конидиялары (Б, В); Г – таза дақылы 
 
Қоңыр  дақ  ауруы.  Ауру  қоздырушысы  Macrosporium carotae Ellis and Langlois.  Жас  өсім-
діктер  ауруға  тез  шалдығады.  Ал,  жетілгендерінде  тамыржемісі  түзілу  барысында  зардапталуға 
ұшырайды.  Жапырағы,  сабағы,  тамыржемістері  зақымдалады.  Жапырақтарында  шеңберлі  ірі 
қоңыр дақтар пайда болады. Тамыржемістерінде диаметрі 1,5 см болатын ашық-қоңыр түсті дақтар 
түзіледі.  Ылғалды  ауа-райында  дақтар  қоңыр  өңезбен  қапталады.  Ауру  қоздырғыш  түрдің 
оптималды температурасы 20-25°С, салыстырмалы ауа ылғалдылығы 80-85%.  
Macrosporium carotae –конидиялары  қоңыр  түсті,  бірнеше  клеткаларға  бөлінген,  бедерлі 
жасуша қабықшасы болады.Конидиясы 3-4 клеткалылары 20-27,42х12-13,8 мкм, 5-7 клеткалылары 
27,4-44х14-15,4-25мкм. Таза дақылы қоңыр қара түсті, үлпілдек жіпшумақтан тұрады (2-сурет).  
 
 
 
2-сурет – Macrosporium carotae (Ellis&Langl.) J.A.Stev&Wellman конидиялары мен таза екпесі 
 
Құрғақ  шірік.  Ауру  қоздырушысы  Fusarium avenaceum (F
R
.) S
ACC
.  Бұл  ауру  түрі  əдетте 
жапырақ  жəне  тамыржемістерде  байқалады.Зақымданған  жеміс  құрғап,  ақшыл  қызыл-қоңырқай 
түсті  болады.  Шіріктің  дамуы  зақымданған  бөлімін  құрғатыптастайды.Ылғалды  жағдайда  ақшыл 
қызғылтым  түсті  жіпшумақ  түзіледі.  Шірік  негізінен  тамыржемістің  түп  жағынан  басталады  да, 
содан соң басқа бөліктеріне ауысады. Ауру қоздырушысы негізінен топырақта, өсімдіктің жерасты 
мүшелерінде  кездеседі.  Сабанмен  жапқанда  жапырақтарында  сақталған  ауру  қоздырушы  түрдің 
жіпшумағы,  спорасы  зақымданған  тамыржеміске  жұғады. 7-20°С  температура  аралығында 

Известия Н
 
зақымдан
құрғақ, за
Fusar
үлпілдек 
бірнеше  к
түсті болы
пішінді 0-
Макр
калылары
Жасы
көкшіл-жа
конидияла
элипсоид 
4-
Ақ  ш
саңырауқұ
жіпшумақ
қатар,  жа
топырақта
таралуы  м
жапырақ 
күйіне көш
аз байқала
Sclero
нен қарая 
 
Национально
у жүреді. 0°
ақымданбаға
rium avenac
мицелийі  т
клеткаға  бө
ып келеді. Ү
-3 клеткалы 
роконидияла
ы 33-85х3-4 м
 А
3-с
ыл  зең  аур
асыл,  ұнтақ
ары шар тəр
тəрізді бола
А    
-сурет – Penici
шірік  (скле
ұлақ  –Scler
қ,  қара  жем
апырақтарды
а  өседі.  Ау
мүмкін.  Жап
қоңыр-қара 
шкен саңыр
ады, ал сақт
otinia sclero
бастайды, е
ой академии н
 
°С шамасын
ан түсімді қ
ceum  (F
R
.) S
түссіз,  бізде
лінген,  негі
Үлпілдек жі
конидиялар
ары:3  клетк
мкм.Строма
А                        
сурет – Fusariu
руы.  Ауру  қ
қты,  майда 
різді, диаме
ады (4, Б,В-
                        
illium cyclopium
еротиниоз).
rotinia scler
містік  денел
ың  солуына 
уру  қоздыру
пырақ  түбін
 түсті болад
рауқұлақ орн
тау кезінде з
otiorum скле
ені – 1-3 см,
наук Республи
нда жəне құ
алдыру қаж
S
ACC
.  Спор
енген  немес
ізгі  массасы
пшумағынд
ры түзіледі 
калылары  30
асы сары, жо
     
                        
um avenaceum.
қоздырғышы
түйірлі (4А
етрі 3,5-4 мк
сурет).  
    
                        
m: А – тамырж
.  Негізінен 
rotiorum Lib
лері  (склеро
алып  келед
ушы  спорал
нен  басталы
ды да ақ ми
нында қара 
зақымдану қ
роцийі бұры
, апотеций т
ики Казахста
   
74  
ұрғақ жағдай
жет.  
родохия  жəн
се  жіп  тəріз
ы  қызғылт  с
да кейде май
(3Б,В-сурет
0-60х3-4  мк
оса (охряная
 
           Б           
 А-таза екпесі
 
ы  –Penicilliu
А-сурет).  К
км, аздаған 
 
        Б             
жемісіндегі сыр
 
ие-өсімдігі
b.  Сақтау 
ций)  түзіліп
ді.  Ылғалды
лары  тамыр
ып  барлық  ж
ицелий қапт
дақ түзіледі
қарқынды ж
ыс немесе ж
түзе алады. 
ан  
йда аурудың
не  пиннотад
зді,  эллипс 
сары,  қызғы
йда эллипсо
т). 
км; 4 клетка
я) тəрізді.  
     
                        
і; Б-конидияла
um cyclopiu
Конидия  сағ
өсінділері б
    
                        
рт көрінісі; Б –
і  сəбіз  болы
кезінде  қо
п  жауып  ке
ы  жəне  салқ
ржеміс  дене
жапырақ  бой
ап кетеді, б
і. Бастапқыд
жүреді.  
жұмыртқа тə
ң қауіптіліг
дағы  макро
немесе  бүг
ылтым (3А-
оид, ланцет 
алылары  38
                       В
ары; В-пиннота
um Westling
ғағы  Чапек
бар, бірақ ке
                        
– таза екпесі; В
ып  табылад
ймада  тамы
етеді (5А-су
қын  ауа-рай
есінен  жел 
йына  тез  та
біршама уақ
да егістік жа
əрізді, алғаш
ін азайтады
оконидиялар
гілмелі,  кейд
-сурет),  кірп
тəрізді неме
8-75х3-5  мк
В 
асы 
.  Колониясы
а  агарында
ейде шарпіш
  В 
В – конидиялар
ды.  Ауру  қо
ыржемісті 
урет).  Ауру
йы  кезінде 
жəне  жауы
аралады.  Зақ
қыттан соң т
ағдайында з
шында ақ тү
ы. Сақтауға 
ры  немесе 
де  тіп  тік, 
піш-қызыл 
есе ұршық 
км; 5 клет-
 
ы  күңгірт-
а  бұдырлы 
шінді жəне 
 
ры 
оздырушы 
ақ  өңезді 
,  сонымен 
склероций 
ын  арқылы 
қымданған 
тыныштық 
зақымдану 
үсті кейін-

ISSN 2224-5308
 
                                                                               Серия биологическая и медицинская. № 3. 2015 
 
 
75 
  
  
 
  А                                                                 Б                                                                   В 
5-сурет – А-склеротиниоз ауру көрінісі; Б-Sclerotinia sclerotiorum конидиялары; В-таза екпесі 
 
Ризоктониоз (парша). Ауру қоздырғыш түрі – Rhizoctonia solani J.G. Kühn. Егістікте кездес-
тіргенде  жапырақтарының  ерте  солуынан  байқауға  болады.  Сабы  мен  жапырақ  пластинкалары 
солып,  тамыржеміс  қара-қошқыл  ойыс  дақтармен  жабылады.  Rhizoctonia solani – өсімдікте  жəне 
өсімдік  қалдықтарында  склероций  жəне  жіпшумақ  түрінде  сақталатын,  топырақта  кең  таралған 
саңырауқұлақ  түрі.  Бұл  саңырауқұлақтың  қатысуы  топырақтағы  органикалық  қосылыстардың 
құрамына байланысты. Ылғалдылық жəне жоғары температура (18°С) кезінде инфекция кезкелген 
уақытта  көрінеді.  Ауру  түрі  өсімдіктен  өсімдікке  оңай  таралады.  Егер  жерасты  мүшелерінде  еш-
қандай  ауру  белгілері  байқалмаса,  жиын-терім  кезінде  кезінде  немесе  сақтау  кезінде  зардапталу 
ерекшеліктері анық көрінеді. Ауру түрімен зардапталуы сақтау кезінде жалғасады.  
Rhizoctonia solani –  бірнеше  бөліктерге  бөлініп,  бүйірінен  бұтақтанған  гифалардан  құралады 
(6-сурет).  Моноклеткалы  бұтақтанған  гифаларының  ұзындығы  əртүрлі  болып  келеді.Гифалары 
ұзындығы 20-23х28-34; 12х19-23х32 мкм. Таза екпесі ақ түсті үлпілдек жіпшелерден тұрады. 
 
    
 
 
6-сурет – Rhizoctonia solani таза екпесі мен гифалары 
 
Саңырауқұлақ  түрі  қалдық  өсімдіктерде  қыстап  шығуына  байланысты  оларды  жойып  отыру 
қажет. 
Көкөністерде  микроскоптық  саңырауқұлақтардың  дамуының  нəтижесінде  жемісті  бүлдіреді, 
олардың  тағамдық  құндылығымен  қатар  биохимиялық  құрамын  өзгертеді.  Сонымен  қатар, 
саңырауқұлақтар улы токсиндер бөліп, сəбіздің тамыржемістерін бүлдіреді.  
 
ƏДЕБИЕТ 
 
[1]  Наумова Н.А. Анализ семян на грибную и бактериальную инфекцию. – М.: Сельхозгиз, 1960. – 139 с. 
[2]  Наумова Н.А. Анализ семян на грибную и бактериальную инфекцию. – Л.: Колос, 1970. – 207 с. 
[3]  Бартон JI. Хранение семян и их долговечность. – М.: Колос, 1964. – 240 с. 
[4]  Mir M. M. Peronospora destructor (Berk.) Casp. A new record from India // Curr. Sci (India), 1977. – Vol. 46, № 8. –               
Р. 206-207. 
[5]  Шток Д.А. Грибы на семенах культурных растений Узбекистана. – Ташкент: Фан, 1990. – С. 133-134. 

Известия Национальной академии наук Республики Казахстан  
 
 
   
76  
[6]  Bedlan G. Septoria birgitae Bedlan als erreger einer Blattflecken-Krankheit an Kopfsalat // Pflanzenschutz-berichte. 
2000. – Vol. 59, № 1. – Р. 1-9. 
[7]  Горленко М. В. Семена как источник распространения инфекционных болезней растений // Микология и фито-
патология, 1970. – Т. 4, вып. 2. – С.134-146. 
[8]  Хохряков М. К. и др. Новые грибные болезни культурных растений в СССР // Труды ВНИИ защиты растений. – 
1963. – Вып. 17. – С. 216-248. 
[9]  Билай В.И. Фузарии. – Киев: Наукова думка, 1977. – 441 с. 
[10]  Билай В.И. и др. Микроорганизмы возбудители болезнейрастений. Справочник. – Киев: Наукова думка, 1988. – 
549 с. 
[11]  Казенас Л.Д. Болезни сельскохозяйственных растений Казахстана 270-271; 233-235 с. 
[12]  Parker M.L., McDonald, MR (McDonald, Mary Ruth)
 
; Boland, G.J. Assessment of spatial distribution of ascospores of 
Sclerotinia sclerotiorum for regionaldisease forecasting in carrots // Canadian journal of plant pathology. – Oct 2014. – Р. 438. 
[13]  Ганнибал  Ф.Б.  Мониторинг  альтернариозов  сельскохозяйственных  культур  и  идентификация  грибов  рода 
Alternaria //
 
Методическое пособие. – СПб., 2011. – 42 с. 
[14]  Нелен Е.С. Новые болезни овощей на Дальнем Востоке // Защита растений отвредителей и болезней. – 1963. – 
12. – С. 33–35. 
[15]  Ben Noon E., Shtienberg D., Shlevin E., Vintal H., Dinoor A. Optimization of chemical suppression of Alternaria 
dauci, the causal agent of Alternaria leaf blight in carrots // Plant Dis., 2001. – 85. – Р. 1149–1156. 
[16]  Pryor B.M., Michailides T.J. Morphological, pathogenic, and molecular characterization of Alternaria isolates associated 
with Alternaria late blight of pistachio // Phytopathology. – 2002. – 92, 4. – Р. 406–416. 
[17]  Наумов Н.А. Методы микологических и фитопатологических исследований. – Л., 1937. – 189 с. 
[18]  Литвинов М.А. Определитель микроскопических почвенных грибов // Ботанический институт им. В. А. Комаро-
ва. Изд. «Наука» Ленинградское отделение. – Ленинград, 1967. – С. 311. 
 
 
REFERENCES 
 
[1]  Naumova N.A. Analysis seeds on fungi and bakterial infection. M.: Agricult., 1960. 139 p. 
[2]  Naumova N.A. Analysis seeds on fungi and bakterial infection. L.: Коlos, 1970. 207 p. 
[3]  Barton J.I. Seed Storage and durability. M.: Kolos, 1964. 240 p. 
[4]  Mir M.M. Peronospora destructor (Berk.) Casp. A new record from India. Curr. Sci (India). 1977. Vol. 46, № 8. P. 206-207. 
[5]  Shtok D.A. Fungi on the seeds of cultivated plants of Uzbekistan. Tashkent: Fan, 1990. P. 133-134. 
[6]  Bedlan G. Septoria birgitae Bedlan als erreger einer Blattflecken-Krankheit an Kopfsalat. Pflanzenschutz-berichte. 
2000. Vol. 59, № 1. P. 1-9. 
[7]  Gorlenko M.V. Seeds as a source of the spread of infectious diseases of plants. Mycology and Phytopathology. 1970.                
T. 4, vol. 2. S. 134-146. 
[8]  Hohryakov M.K. et al. New fungal diseases of crop plants in the USSR. Proceedings of the Institute of Plant Protection. 
1963. Vol. 17. P. 216-248. 
[9]  Bilai V.I. Fusari. Naukova Dumka, 1977. 441 p. 
[10]  Bilai V.I. et al. Microorganisms pathogens of plants. Directory. Kiev: Naukova Dumka, 1988. 549 p. 
[11]  Kazenas L.D. Diseases of agricultural plants Kazakhstan 270-271; P. 233-235. 
[12]  Parker M.L., McDonald M.R. (McDonald, Mary Ruth)
 
; Boland G.J. Assessment of spatial distribution of ascospores of 
Sclerotinia sclerotiorum for regional disease forecasting  in carrots.  CANADIAN JOURNAL OF PLANT PATHOLOGY. Oct 
2014. P. 438. 
[13]  Hannibal F.B. Monitoring Alternaria crops and identification fungi of the genus Alternaria. Toolkit St. Petersburg, 2011. 
Russian Academy of Agricultural. P. 42. 
[14]  Helen E.S. New diseases of vegetables in the Far East. Protection of plants against  pests  and  diseases.  1963.  12.                 
P. 33-35. 
[15]  Ben
‐Noon E., Shtienberg D., Shlevin E., Vintal H., Dinoor A. Optimization of chemical suppression of Alternaria dauci
the causal agent of Alternaria leaf blight in carrots. Plant Dis. 2001. 85. P. 1149–1156. 
[16]  Pryor B.M., Michailides T.J. Morphological, pathogenic, and molecular characterization of Alternaria isolates associated 
with Alternaria late blight of pistachio. Phytopathology. 2002. 92, 4. P. 406–416. 
[17]  Naumov N.A. Methods mycological and phytopathological research. L., 1937. 189 p. 
[18]  Litvinov M. The determinant of microscopic soil fungi. Botanical Institute by V. A. Komarova. Ed. "Science" Leningrad 
branch. Leningrad, 1967. P. 311. 
 
БИОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ВИДОВ ГРИБОВ, ПОРАЖАЮЩИЕ DAUCUS CAROTA L. 
 
Н. Н. Салыбекова
1
, Ж. Ж. Кужантаева
1
, Е. Басым
2
, А. А. Асанбеков
3
,  
Ж. Т. Абдрасулова
1
, К. Д. Маселбаева
1
 
 
1
Казахский государственный женский педагогический университет, Алматы, Казахстан, 
2
Университет Акдениз, Анталия, Туркия, 
3
Казахский научно-исследовательский институт картофелеводства и овощеводства, Алматы, Казахстан. 
 
Ключевые  слова: Daucus carota L., Altrernaria radicina, Macrosporium carotae,  Penicillium cyclopium., 
Sclerotinia sclerotiorum, Fusarium avenaceum, конидия, мицелий, чистая культура. 

ISSN 2224-5308
 
                                                                               Серия биологическая и медицинская. № 3. 2015 
 
 
77 
Аннотация.  Актуальным  является  исследования  биоэкологических  особенности  видов  грибов  пора-
жающие овощи и уточнения меры борьбы с ними. Daucus carota L. имеет особое значение в овощной хозяй-
стве  и  в  пищевой  промышленности.  Были  исследованы  грибы-возбудители  болезни  Daucus carota L., 
которые былы взяты из овощохранилищ из местности Кайнар района Карасай Алматинской области. В целях 
изучения особенности возбудители болезни, были получены чистые культуры и были описаны биология этих 
грибов.  Представлены  материалы  научно-исследовательских  работ  по  культурально-морфологическим 
особенностям видов грибов поражающие семена Daucus carota L. 
В результате эксперимента были определены морфологические критерии (размер конидий, количество 
перегородки, особенности конидияношения). 
Основываясь  морфологическим  характеристикам  грибов  были  определены  виды  по  определителям                  
Н. А. Наумова и В. И. Семенова 
Поступила 20.05.2015 г. 
 
 
 
N E W S 
OF THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN 
SERIES OF BIOLOGICAL AND MEDICAL 
 
ISSN 2224-5308 
Volume 3, Number 309 (2015), 77 – 81 
 
IDENTIFYING TYPICAL “ERRORS” APPRAISAL  
WHEN DETERMINING THE COLOR KARAKUL LAMBS  
ON THE BASIS OF PHENETIC CLASSIFICATION 
 
K. M. Lakhanova
1
, N. Zh. Eleugalieva
2
,  
A. K. Ubaidullayeva
1
, A. M. Duisebekova
1
, D. I. Ibragimova
1
  
 
1
Akhmet Yassawi University, Republic of Kazakhstan, Turkestan, 
 
2
Zhangir khan Western Kazakhstan Agrarian-Technical University, Uralsk, Kazakhstan. 
E-mail: kulzada.lakhanova@iktu.kz 
 
Key words: Karakul lambs, colour, melanin, hair follicle, phenetic classification, appraisal. 
Abstract.  The aim of this work is to identify typical errors of traditional appraisal, complementing the 
organoleptic method by objective method-biological classification used in certain circumstances in assessing the 
quality of the goods, suit Karakul lambs. Work technique: the distribution of melanin wool fibers 2-3 day Karakul 
lambs was investigated by light microscopy, and the composition of the melanin - EPR spectrometry. The difference 
between the data samples obtained by objective methods indicates a lack of complete similarities in them. Objective 
methods make it possible to detect small differences, and to introduce a system of classifications. Application of 
research results in breeding for improvement of definitions suit wool fibers Karakul lambs are of great practical 
significance.  
 
 
ƏОЖ 591:8.636.38 
 
ФЕНЕТИКАЛЫҚ ЖІКТЕУ НЕГІЗІНДЕ  
ҚАРАКӨЛ ҚОЗЫЛАРЫ ТҮР-ТҮСТЕРІНІҢ ДƏСТҮРЛІ 
БОНИТИРОВКА «КЕМШІЛІКТЕРІН» АЙҚЫНДАУ 
 
К. М. Лаханова
1
, Н. Ж. Елеугалиева
2
,  
А. К. Убайдуллаева
1
, А. М. Дүйсебекова
1
, Д. И. Ибрагимова
1
 
 
1
Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университетіТүркістан, Қазақстан, 
2
Жəнгір хан атындағы Батыс- Қазақстан аграрлы-техникалық университеті, Орал, Қазақстан. 
 
Тірек сөздер: қаракөл қозысы, түр-түсі, меланин, жүн талшығы, фенетикалық жіктеу, бонитировка кем-
шіліктері.  

Известия Национальной академии наук Республики Казахстан  
 
 
   
78  
Аннотация. Жұмыстың мақсаты – қаракөл қозыларының түр-түсін жіктеудің белгілі бір жағдайда тауар 
сапасын  анықтауда  қолданылатын  органолептикалық əдісін,  объективті  тəсіл – биологиялық жіктеумен  то-
лықтырып, дəстүрлі бонитировканың кемшіліктерін айқындау. Жұмыстың əдістемесі: 2-3 күндік қозылардың 
жүн талшықтарында меланиндердің таралуы жарық микроскопиялық, ал меланин құрамы ЭПР-спектромет-
риялық  əдіспен  зерттелді.  Объективті  əдістермен  алынған  үлгілердің  мəліметтері  арасында  алшақтықтың 
кездесуі, оларда ұқсастық толықтай түбірімен болмайтынын көрсетті. Объективті əдістер елеусіз айырмашы-
лықтарды айқындап, жіктеу жүйесін бірқалыпты жүргізуге мүмкіндік береді. Зерттеу нəтижелерін селекция 
жұмыстарында қаракөл қозылары жүн талшықтары түр-түсін анықтау жолдарын жетілдіруде қосымша қол-
данудың практикалық маңызы зор.  
 
Қаракөл қойлары алуан түрлі түстерімен, реңімен ерекшеленеді жəне  
түсінің  биологиялық,  селекциялық  жəне  тауарлық  мəні  бар,  оның  басқа  тұқымдардан  өз-
гешілігі де осында [1]. 
Сүтқоректілердің жүн қабатының пигментациясы көптеген зерттеушілердің назарын аударуда. 
Олар қоянның [2], түлкі мен су тышқанының [3], қойдың [4-6] меланиннің сапалық  жəне сандық 
құрамында тұқым қуалаушылық белгілерінің əртүрлі болатынын айтқан. 
Қаракөл  қозылары  түстерінің  жіктеуі,  ең  алдымен,  тауартануға  бағытталған,  бірақ  та,  бұның 
дəрежесінде фенетикалық база бар, қаракөл қойларының түстерінің өзгергіштігі осы фенетикалық 
түсіну  жұмыстарында  толық  берілмеген.  Тауартану  терминологиясы  бұл  күрделі  мəселені  шеше 
алмайды.  Фенетикалық  жағынан  қаракөл  қозыларының  түстер  ерекшеліктерін  (яғни  əр  түске 
ерекше қарау керек, өйткені ол дискерттік тұқым қуалаушылықтың комбинациясы) анықтай отыра, 
түстер  жөнінде  генетикалық-селекциялық  жұмыстар,  ғылыми  база  болып  табылады,  қаракөл 
қойларының  бай  түстерін  пайдалана  отырып,  біз  түстер  генетикасының  маңызыдылығын  шеше 
аламыз.  Егер  де,  қаракөл  шаруашылығын  экономика  жағынан  қарайтын  болсақ,  онда  тауарлық 
жіктеудің болғаны жөн, ал егер де генетикалық-селекциялық жұмыстарды жетілдіретін болсақ, ол 
кезде оны фенетикалық жіктеумен толықтырғанымыз жөн [7, 8].  
Жануарлардың  түсі  меланиндердің  сапалық  құрамына  қарай  да,  оның  санына  қарай  да 
анықталатыны  белгілі.  Түс  сапасын  анықтайтын  белгі,  тіпті  селекционерлерге  арналған  нұсқау-
лардың  өзінде  түс  қаншалықты  тез  жайылатынына,  яғни  оның  сандық  көлеміне  назар  аудару 
керектігі  айтылады.  Селекциялық  жұмыстың  дəрежесін  көтеру  үшін  пигменттенудің  жеделдігін 
бағалаудың объективті сандық əдістерін қолдану дұрыс көрінеді [8]. 
Мақаланың  міндеті  зерттеуге  алынған  үлгілердің  белгілі  бір  түске  қатысты  екенін  сипаттау 
үшін  микроскопиялық  жəне  ЭПР-спектрометриялық  əдістерді  қолдана  отырып,  өзгергіштіктердің 
сандық  сипатына, сондай-ақ, əртүрлі түске  жатқызылған  үлгілердің  параметрлерінің  қаншалықты 
үйлесімді екенін талдауға назар аудардық. 

1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   27


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал