Гуманитарно-юридический



жүктеу 154.23 Kb.

Дата15.09.2017
өлшемі154.23 Kb.

ҚАЗАҚ 

ГУМАНИТАРЛЫҚ 

ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ 

КАЗАХСКИЙ 

ГУМАНИТАРНО-ЮРИДИЧЕСКИЙ 

>ИИВЕРСИТЕТ

ШДРШЫ

ВЕСТНИК


^

)ШГ> 

т ^ / ^ >   Г

^

Г)

ШШ.  Ш


мШ

Ш

 



Шһі

-.

'филологиялык 



ғылымлар

 -№11.1

2

(25/ 26)/ 2015ж.

г т и а / - . ғ  і

 

“  





/  

/  /

СЕРИЯ

ФИЛОЛОГИЧЕСКИЕ НАУКИ’’

НАУЧНЫИ ЖУРНАЛ

ӘОЖ8Г23

Ж.Қ.  Ибраееа,  Г.С.  Нэбиева

ІСКЕРЛІК ҚАРЫМ-КАТЫНАСТЫҢ ТІЛДІК  ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ



Лңдатпа

Маңалада  қарым-қатынастыц  ереюие  түрі  іскерлік  қарым-қатынас  мэселесі 

стырылады.  Іскерлік  қарым-қатынас  -   өндірістік,  кәсіптік,  гылыми,  қызметтік 

еттерді жүзеге  асыруда мүдделі нэтижеге қол жеткізуге  багыттаіган  қарым-қатынас 

рі.  Іскерлік  қарым-қатынастыц  жситы  сипаттамасы  беріліп,  іскерлік  келіссөз  бен 

гсулердің  өту  барысы,  дайындық,  танымдық  және  негізгі  кезеңдердің  өзіндік 

миеліктері,  оларга қойылатын  талаптар  сипаттстады.  Іскерлік қарым-қатынаста түрлі 

сіздіктерге  бой  алдырмау  мақсатында  зерттеушілер  көптеген  стратегия  және 

икаларды үсынады.

Тірек  соідер:ко.ммуникация,  қарым-қатынас,  іскерлік  қарым-қатынас,  стратегия, 

тактика.

Аннотаңия

В  данной  статье  представлен  обзор  деловой  коммуникации  как  объекта 

стического 

исследования. 

Выявляются 

языковые 

особенности 

данного 

вида 

никации  на  материале  текстов  деловых  переговоров,  особое  внимание  уделяется 

егиям и тактикам воздействия в коммуникации риэлторов.

Ключееые слова: коммуникация, деловая коммуникация,  стратегия,  тактика.

Биттагу

Іп  іһі.ч  агіісіе  іх  уіуеп  іһе  о\’епче\с  о/ һихіпехх  соттипісаііоп  ах  а  оһіесі  о/ Ипуиіхііс 

~сһ.  Іхищисще /еаіигех  о/ һшіпехх  соттипісаііоп  аге  гегеаіесі  оп  іһе  таіегіаі  о/ Ьихіпех.х 

аііот,  аһо хресіаі аііепііоп іх $һеп іо ііх Мгаіеуіех апсі іасіісх о/ іп/іиепсе.

Кеу  н'оп!х: соттипісаііоп,  Ьихіпехх соттипісаііоп,  хігаіеқу,  Іасіісх.

Бүгінгі  ғылымда коммуникация  деген  феноменге  ерекше  көңіл аударылуда.  Дегенмен, 

и  нысан ретінде коммуникация  мәселесі зерттеушілер  назарына ертеден ілінген.  Бүгінде 

н терминге сансыз аныктамалар берілуі соның айқын дәлелі.  Американдык  психолог Ю. 

Лиг£еп  Киеясһ)  коммуникация  түсінігін  зерттеудің  40  түрлі  аспектісін  ұсынады. 

никация 


әлеуметтік, 

экономикалык, 

саяси, 

медициналық, 



философиялык,

логиялық,  лингвистикалык,  мэдениеттанулык жэне  т.б.  дәрежедегі  ғылым  нысаныболып 

Мүндай  жағдай  заңды  және  түсінікті  болып  табылады.  Қазіргі  өмірдегі  индустриалды 

ың  акпараттық-коммуникативтік  коғамга  жаһанды  түрде  ауысуы  коғамньщ  тіршілік 

нің  барлық  саласына  коммуникацияның  кіруімен  сипагталады.  Коммуникативтік 

'ымның  жэне  үрдістердің  жаңа  түрінің  шығарылып,  сапалы  дамуы  бүгінгі  коғам 

арының  бірі.  Сондай-ақ,  әлеуметтік-коммуникативті  саладағы  казіргі  өзгертулер,  коғам 

ндағы  коммуникация  орны  мен  рөліне  байланысты  болады.  Коммуникация  (лат. 

пісаііоп  <  соттипісаге  байланыстыру,  карым-қатынас  жасау,  ортак  ету)  ағыл. 

пісаііоп  -   карым-катынас  терминімен  бірдей;  белгіленген  таңбалар  жүйесі  аркылы 

т ы  адамдардың акпарат алмасуы (жіберу және кабылдау) [1,  126].

Бүгінгі  ғылымда  коммуникация  терминінің  казак  тілінде  беріліп  жүрген  баламасы  -  

-катынас.  Қарым-катынас -  адамдар  арасында бірлескен  іс-әрекет  кажеттілігін туғызып, 

с  орнататын күрделі  процесс  адамдардың арасындағы танымдык  немесе эмоционалды 

тэжірибе,  білімдер,  біліктер,  дағдылар  алмасу.  Қарым-катынас  түлғалар  мен  топтар 

у н ы ң


 

және  кальштасуының  кажетті  шарты  больш  табылады  [2].  Қарым-катынас 

нда  адамдардың  танымдык  хабарлармен.  акпаратпен.  тәжірнбемен.  біліммен. 

.армен  алмасуы  жэне  өзара түсінісуі,  бірін-бірі  кабылдауы  жүзеге  асады.  Әлемдік  жэне 

к  лингвистикада  карым-катынас  мәселесінің  эртүрлі  аспектілерін  В.Н. Мясишев, 

у,  В.М.  Бехтерев,  Л.С.  Выготский,  Е.А.  Супрун,  М.С.  Каган,  Б.Г. Ананьев,  А.Б.



Добрович,  Б.Д.  Парыгин,  А.А.  Бодалев,  И.С.  Кон,  Л.А. Петровская,  В.В. Столин,  Н 

Шеврандин,  Л.Д.  Стрляренко,  Т.М.  Шалғынбаев,  С.М. Жакыпов,  Д.А. Исмаилова,  /г 

Абшиева,  К.К.  Базарбаева,  Я.Л.  Коломинский,  В.А. Ядов,  В.В.  Столин,  Дж.  Брунер  сьг 

ғалымдар карастырған.

Бірнеше  ғылым  салаларына  ортак болып тұрған  коммуникацияның  функционалдылык си 

зерттеу  аясына  карай  бір-бірінен  ерекшеленеді.  Алайда,  көпшілік  макұлдаған  мынадай  не 

кызметтері ұсынылады.

1) акпараттык-коммуникативтік  (акпарат  алмасу  жэне  адамдардың  бірін-бірі  танлъ 

байланысты);

2) реттеүші-коммуникативтік  (адамдардың  іс-әрекетін  реттеу  жэне  біріккен  эре- 

ұйымдастыру);

3) аффективті-коммуникативтік (адамның эмоционалдык аясымен байланысты).

Адамдар  арасындағы  карым-катынастың  басты  максаты  -   өзара  түсіністікке 

жеткізіп,  бір-бірін  қабылдау  аркылы  коғам  күра  білу.  Қарым-катынас  жасауда  катыг 

түскен  адамды  тыңдап,  түсіне  білудің  маңызы  зор.  Бүл  басқа  адамның  сана-сезімін,  бо. 

бітімін  және  оның  басқа  да  тұлғалык  ерекшеліктерін  түсініп,  озара  тілдесуде  ойын 

жеткізуге  мүмкіндік  береді.  Адамдар  баскаларға  өз  ойлары  мен  көзкарастарын  түсі 

отырып, 


тусініспеушілік. 

коммуникативтік 

сәтсіздік, 

кактығыс 

секілді 

жағы 


күбылыстарды болдырмауға әрекет жасайды.

Интегративті  сипатқа  ие  бола  бастаған  бүгінгі  ғылымда  карым-катынас  ұғымъ: 

мағынасы  кеңіп,  оныц  көптеген  түрлері  пайда  болуда.  Қарым-катынастың  кең  та~ 

түрлерінің бірі -  іскерлік карым-қатынас.

Іскерлік  карым-катынас  -   өндірістік,  кэсіптік,  ғылыми,  кызметтік  эрекеттерді  жұ 

асыруда  мүдделі  нәтижеге  кол  жеткізуге  бағытталған  карым-катынас  түрі.  Іскерлік  ка 

катынас  іскерлік  тілдесуге  негізделеді.  Лексикографиялык  деректер  іскерлік  түсі 

келесідей  анықтаманы  үсынада.  Іскерлік  -   уйымдасті.ш\  мәдениетінің  елеулі  ны 

кызметтің  белгілі  бір  жеке  іс  бабындағы  аса  маңызды  белгісі,  ұтымды  ұйымдаскан. 

мүддесіне  айкын  бағдарланған  белсенділік;  кызметкепдін  мінез-юшкынын  белгісі. 

басының  касиеті,  кабілет-карымы,  еңбексүйгіштігі,  өзінің  кәсіптік  міндеттеріне  іскерлі 

карауы,  енбек  кызметін  тиімді  пайдалана  білуі,  кол  астындағы  кызметкерлердің  кыз’ 

үйымдастыра білуі,  іске жүмылдыра білуі [3,482].

Іскерлік үғымымен  іскерщтымы  да  жарыспалы  түрде  колданылады.  Екі  түсініктің  бір-бір 

аражігі алшак емес.  Отандык тіл білімінде  М.  Дуанбекова, Н.  Уәли сынды зерттеушілер  іс* 

нұскасын  колданса,  С.  Әбдіғаппарова,  Г.  Матжановалар  зерттеулеріндеіскерл/к  деген  б 

колданылады.

Іскерлік  карым-қатынас  баска  карым-катынас  түрлерінен  ерекшеленеді.  С 

іскерлік  саладағы  карым-катынас  үдерісіне  өзіндік  катал  талаптар  койылады.  Іскерлік  к 

қатынас барынша ресми сипатка ие, ол белгілі бір регламентке жэне арнайы  клишерге тэ> 

Іскерлікте  адамдармен  жаксы  қарым-катынас  орнатуға  мынадай  талаптардың  орынг 

көмектеседі:

- барлык адамдармен тең дэрежеде карым-катынас жасау;

- дөрекілік  пен жалған жағымпаздыктан  кашу;

- сүхбаттасүшынын жеке пікірін сыйлау;

- бұйрык емес, өтініш деңгейінде карым-катынас жасау;

-  іскерлік  карым-катынаста  кыска  эрі  нүска  сөйлеу  өте  маңызды.  Сөйлеу  консірукция. 

фразалар барынша карапайым болғаны абзал;

- кәсіби лексиканы,  арнайы  клишелер мен  штамптарды  (мөрлерді) орынды пайдаланып. с 

логикалык аякталған болуы  шарт;

-  көздеген  мақсаттарына  жетуі  үшін  серіктестер  сөйлеу  әрекетін  стилистикалык  түг 

кадағалауы  тиіс.  Сөз,  сөз тіркесі,  сөйлем,  мэтінді күрастырғанда лингвистикалык заңдыл 

катаң сакталуы керек;

- баска адамның пікірін сыйлау және тәжірнбесін кабылдай білу;

п

X



122

уникативтік  жұбына  деген  антипатиялык  немесе  симпатиялык  көңіліне  карамастан 

ка түсу;


нционалды  шектеулер:  күкыктык  жэне  элеуметтік  нормалар  мен  тәртіптерді  сактау.

. белгілі бір регламент, ереже, заңнамаларға сүйену; 

этикет пен субординацияны сактау;

№хеггік рөл  мен мэртебені естен шығармау;

юналды  каратпа  сөздер  колданған  жөн.  Бүл  тыңдаушының  көңілін  бір  арнаға 

руда өте маңызды;

уші тыңдаушыға немесе өзіне өзі жауап бере алатын риторикалык сүрак кою аркылы да 

н назарын өзіне аудара алады;

вті  эмоциясыз,  жарқын  кеңістік  құру  үшін  дөрекі  сөздердің жағымды  эквиваленттерін 

изм) колдану кажет.

катынас жасайтын адамға  күрметпен карап, сыйластык білдіру [4].

Іскерлік  карым-катынас  барынша үстамды  жэне  салкын  өтеді.  Әрбір  коммуниканттың 

лдесіне алдын ала есептеліп, жоспарланған сөйлеу нормалары мен міндеттері бар. 

шілердің пікірі бойынша,кез келген іскерлік карым-катынас үш кезеңнен түрады.

кезең  -   дайындык  кезеңі.  Бүл  кезеңде  болашак  эңғімелесудің  максат-міндеттері 

алып,  жалпы  жоспар  жасалады.  Кездесу  орны  мен  уакыты  анықталады.  Максат  пен 

ке  негізделген  жоспар  кұру  дайындык  кезеңінің  басты  кызметі.  Сонымен  катар, 

лған  орын  мен  уакыттың  серіктес  үшін  де  колайлы  болуы  тиіс.  Бастапкы  сәттен  бастап 

ке сыйластык таныткан жөн.

Дайындык кезеңінде кездесуге толыкканды дайындык дэрежесі тексеріледі: 

у  барысын  есептеу  (кездесу  орны,  уакыты,  келіссөзге  кажет  уакыт  мөлшері,  серіктес 

ы туралы толыкканды акпарат алу);

ктес  түлғаны  кабылдай  білу,  оның  ойлауы  мен  сөйлеуіндегі  өзгеріске  дайын  болу 

лік 


келіссөздердегі 

коммуникативтік 

актілер 

барысында 

сөйлеушілердің 

уиикативтік  жүбының  тұлғалык  ерекшеліктеріне  сай  оның  алдағы  сөйлеуін  барлауды

уі);

ктесті тыңдай білу, қойылуы мүмкін сүрактарға жауап әзірлеу;



мды  және  накты  сөйленістерді  эзірлеу  (кез  келген  тығырыктан  шығуға  жәрдемдесетін 

лы  әзіл,  серіктесіңізге  деген  комплимент  жэне  т.б.  тілдік  бірліктер  әзер  болуы  шарт. 

лы:  «ойланып  карасам,  сіздікі  жөн  секілді»,  «мен  калайша  сіздің тұжырымыңызға  күмән 

ірдім екен»);

онын ашык жеткізуге дайындалу;

сейлеу  тонын  таңдап  алу  (сөйлеу  тоны  серіктестің  жасы,  үлты,  жынысы,  мамандығы, 

литеті,  темпераменті  немесе  келіссөз  такырыбы  секілді  факторларға  орай  ауысып 

ны жөн).


Екінші  кезең  -   танымдык  кезеңі.  Бүл  кезең  барысында  психологиялык  барьер  өтіліп, 

лык деңгейде дайындык жүзеге асады.

Үшінші  кезең  -   негізгі  кезең.  Үшінші  кезең  кіріспе  бөлім,  негізгі  бөлім  жэне 

іг  , тынды бөлімдерден түрады. Сүрак-жауап, келіспеушілік, дәйектер келтіру, тындау,  шешім 

лдау  іспетті  үдерістер  үшінші  кезеңде  орын  алады.  Үшінші  кезенге  тэн  сөйленістер: 

:  ак  шешімге  келгенімізге  куаныштымын»,  «келісімшартка  кол  қойып,  тараптардың 

еттері  мен  кұкыктарын  бекітейік»,  «болашакта  серіктестігіміз  жемісті  нэтижесін  береді 

н  сенімдеміз»,  «біздің  кызметіміз  сіздердің көңілдеріңізден  шығады деген үміттеміз,  олай 

а, кеңсеге барып шешімімізді бекітейік».

Іскерлік  қарым-қатынас  барысында  коммуникативтік  кедергілеркөптеп  орын  алады. 

ған серіктестердің бір-бірін толык танымауы, келіссөзге даярсыздығы  сиякты факторлар эсер 

гчі  мүмкін.  А.М.  Сосновская  іскерлік  карым-катынастағы  коммуникативтік  түсіну 

ергілерінің  төрт  түрлі  линғвистикалық  типін  үсынады:  фонетикалык  (сөйлеу  дефектісі, 

іыбыс  ырғағының  жоғары  немесе  төмендігі,  тым  жылдам  немесе  үзак  сөйлеу,  паразит 

:-быстар  мен  сөздерді  қолдануы);  семантикалық  (тезаурустардағы  өзгешеліктер,  кэсіби 

'ггминдердің,  жаргон,  сленг,  диалект,  көпмағыналы  сөздердің  әдеттен  тыс  колданылуы);



Ш

123


логикалык  (серіктестің  логикалык  жүйесін  ажырата  білу  ер  адам/әйел/бала  логикалары 

стилистикалык  (сөйлеушілер  сөйлеу  стилінің  іскерлік  карым-катынас  стиліне  сэйкес  келмеуіі. 

Сонымен  катар,  серіктестің  мінез-кұлкы,  жүріс-тұрысы,  киім  үлгісі,  жасы,  жынысь 

мамандығы,  ұлты,  отбасы  жагдайы,  діні,  саяси  көзкарасы  сиякты  экстралингвисгика.чы• 

факторлар да іскерлік карым-катынастың сәтті орнатылуына әсерін тигігеді  [4].

Іскерлік 

карым-катынаста  түрлі 

келеңсіздіктерге  бой  алдырмау  максатынді 

зерттеушілер көптеген стратегия жэне тактикаларды ұсынады.  Старегия -  басты  максатка жегу 

бағдарламасы  болса, тактика -  басты  максатка кол жеткізудің эртүрлі кезеңінде  колдаиылать - 

әдіс-тэсілдер.  Стратегиякоммуниканттың  коммуникативтік  міндеггерді  орындау  үшін  тандьт 

алған жэне  сөйлеу  жағдаятына катысушылар  мен олардың элементтері арасындағы  белгілі 

қатынастарды  белгілеумен  сипатталатын  сөйлеу  әдебінің  магистральдік  сызығы  реті 

карастырылады.  Іскерлік  карым-катынастьщ  стратегиясы  сөйлеу  тактикаларындажү 

асырылады,  сөйлеу  тактикасы  ретінде  накты  жағдаятта  алға  койылған  максаттарға  жет> 

мүмкіндік  беретін  сөйлеу  тэсілдері  түсініледі.  Сөйлеу  тактикаларын  таңдау  карым-каты 

саласы мен ортасына байланысты  [5].

Ғылыми  әдебиеттерде  келіссөз  жүргізу  барысында  колданылатын  стратегиялар 

тактикалар жеткілікті дәрежеде  карастырылып жүр.  Кең тараған стратегия және тактикалар 

арасында Ж.-К.  Альтман еңбегінде берілетін  келіссөз жүргізудің төмендегідей эдістерін  а 

өтсе болады:

1.  "Сүйкімді  дос"  тактикасы  (тактика  "милого  друга")  :  оппонентіне  ойлануға  уакыт 

жауапты  кейін  берсе  болатынын  ескерту,  өзін  оның  орнына  коя  білу.  Мысалы,  риелто 

іскерлікте  аталған тактика  «әрине,  сіздікі  жөн,  шешім  кабылдау  оңай  шаруа  емес,  асыкп- 

канша  кажет  болса,  сонша  күтуге  әзірміз»,  «бұл  болмаса,  біздің  мекеме  сізге  осы  аумак 

баска  да  пәтерлерді  ұсына  алады»,  «егер  сізге  бұл  баспананың  орналаскан  ауданы  ұна- 

баска  да  ыкшам  аудандардан  пәтерлерді  карап  көріңіз,  сіз  таңдайтын  баспана  жаны 

жағуы  тиіс,  сондыктан  бұдан өзге  пәтерлерді  көрсету  бізге  киындык тудырмайды»  жэне  - 

сөйленістерімен жүзеге асады.

2.  Шегіну немесе Линколън  тактикасы:  іскерлік  келіссоз  басында серіктестің  аргументтер: 

альтернативаларын  кабылдамау,  өз  позициясы  мен  негізгі  такырыпты  талкылауды  со: 

калдыру.  Келіссөздер  барысында  екі  тараптың  бастапқы  сэттен  бастап  өзіндік  мүддесг 

екені  мэлім.  Өз  поззициясын,  ұстанымын серіктесіне  эбден  кабылдату  максатында  келісс 

бастапкы  кезінде  оның  ұсыныстарына  карсы  шабуыл  әзер  болуы  тиіс.  Тек  кана  өз  мү 

аясында  сөйлеу,  келіссөз  соңына  дейін  оппонентіңіздің  сіздің  ұстанымыңызды  кабылда; 

жәрдемдеседі.

3  Стратагем  тактикасы  -   интеллектуалды  тұзактар  кұру,  өз  мүддеңе  жету  үшін 

максатыңды  жасыру.  Келіссөздер  кезінде  негізгі  максатынды  жасыру  аркылы  серік 

адастыру.  Бас  кезінде  асыкпай  тыңдап,  басыңызды  изеу  сиякты  бейвербалды  амат 

серіктесіңіздің  ұсыныстарын  колдап  отырғаныңызға  сендіріп,  сөз  кезегі  сізге  ж 

«стратегиялык айланы» жүзеге асыру.

4.  Максимшиан  ханзада  тактикасы:  келіссөз  жүргізуде  накты  кесте  құрып,  «уакыт  т 

принципін ұстанып, оппонетіне ойлануға мүмкіндік бермеу. Келіссөз бекітілген мекенге 

сэттен бастап  «менде уакыт аз»,  «көп созбай, 2-3 минут ішінде келісімшартты талкылап, 

кейін сағат ІМ-де  кездесіп, шешіміңізді  айтпасаңыз,  баска тұтынушылар да кезекте тұр» с 

сөйленістер аркылы серіктесіңіздің ойлануына кедергі келтіру.

5.  Кінә  тактикасы:  оппонентіңе  кінэ  тағу,  жағдайды  түсіндіруін  талап  ету,  оның  ж г 

кателіктерін ашып айту;

6.  Талейран  тактикасы:  оппонентінді  әзіл-калжыңмен  әлсірету,  зейінін  баска  нәрсеге  а> 

аркылы «соккы» беру.

7.  Сыпайылық  тактикасы:  серіктесіңнің  мүддесін  түсінгендей  сыңай  танытып,  өз  мак 

жетуге эрекеттену,

8.  Сендіру  тактикасы:  арнайы  сөйленістер  аркылы  сіз  ұсынып  тұрған  тауардың  не  м\ 

тендесіз,  не  болмаса  мінсіз  екеніне  сендіру.  Мысалы,  «бұдан  жаксысын  таппайсыз»,



м жерде бағасы  мүлде  кымбат»,  «біздің өнімнің сапасы жогары» сөйленістерін  колдану 

ы тұтынушының назарын ұстап калу.



Саіыстыру  тактикасы: 

өз 


өніміңіздің  баска  өнімдермен  салыстырмалы 

түрде


зылыктарын басып айту.

/Касырын  цауіп  төндіру  тактикасы:  казір  жэне  осы  жерде  істі  аяктау  үшін  ертенгі  күнге 

келтіру [6].

Іскерлік  карым-катынастың  кандай  түрінде  болмасын  жалпы  халыктык  лексика 

ылады.  Іскерлік  тілдесімдерде  диалект,  варваризмдер,  жаргон,  сленг,  «паразит»  сөздер 

■ияылмағаны  дүрыс.  Аталғандай  лексикалык  бірліктерді  колдану  келіссөздің  барысында 

сіздіктердің  орын  алуына  әкеліп  соғуы  мүмкін.  Сонымен  катар,  іскерлік  келіссөздер 

кейбір болымсыз формадағы сөйленістердің орнына келесідей оң коннотациялы балама 

істерді  колданған  дұрыс.  Мысалы,  келіссөздер  барысында  «Мен  білмеймін...»  орнына 

я  нактылауым кажет...»,  «Біз бұны жасай алмаймыз...» орнына «Дэл бұны жасау киындау 

тұр, бірак біз тез арада сізге көмек көрсетеміз...», «Сіз міндеттісіз...» емес. «Сізге осылай 

тиімдірек...».

Бэрімізге  белгілі,  Қазақстан  -   120-дан  астам  этнос  өкілдері  өмір  сүретін  мемлекет. 

]ктан, еліміздегі тілдік жағдаят пен тілдік ландшафт ерекшелігі  коммуниканияның саяси, 

и. отбасылык,  іскери сиякты барлык салаларына эсер етпей коймасы анык.  Мемлекеттегі 

карым-катынас  бір  жагынан,  еліміздегі  тілдік  жоспарлауға  катысты  нормативті- 

к  кұжаттарға  (ҚР  Конституциясы,  ҚР  Тіл  туралы  заңы),  екінші  жағынан,  тілдерге 

катынас,  тілді  таңдау,  тілдер  мәртебелілігі  сиякты  жұртшылыктың  кажеттіліктеріне  сай 

асады.  Зерттеу нэтижелері көрсеткендей, тілді  колданудың маңызды салаларында казак 

орыс  тілдері  тең  дәрежеде  колданылса,  риелторлык  катынас  саласында  орыс  тілінің 

дыгы  сакталуда.  Зерттеу  барысында  Алматы  каласы  бойынша  25  риелторлык 

ияның сайттары  талданды.  Алматының  2  миллионнан  астам  тұргыны  болуы  мен  оның 

ің  мэдени  және  каржы  орталығы  болып  есептелуі  каланың  тілдік  эртүрлілігі  мен  қала 

ндары жэне келушілерінің алып-сату әркетіне эсерін тигізеді. Талдау нәтижесі аталган 25 

н тек үшеуін де ғана тіл таңдау мүмкіндігі бар екенін көрсетті. Қазак тілінде риелторлык 

көрсету  жэне  Алматы  каласы  бойынша  жылжымайтың  мүлікті  апып-сату  туралы 

леген  хабарландырулар  һНп://ц 

уууу

.ка/.акI


і

,ги  порталында.  «Іскер  форум»  форумында, 

чііпіяіат.кг  сайтында  берілген.  Мегаполис  тұрғындарынан  алынған  сауалнама  (179 

лдент) жылжымайтын мүлікті алып-сату және жалға беруде орыс тілін -   112, казак тілін -  

ідлм таңдайтынын, тіл таңдауда ойланбайтындар -   15,  ал,  жауап  беруге  киналған -   12 адам 

н  көрсетті.  Сауалнамада  20-72  жас  аралыгындағы  казак ұлтының өкілдері  сұралды.  Айта 

лік  мәселе,  галамтор  жэне  БАҚ-та  тұрғын  үй  бағдарламаларын  жүзеге  асыру  туралы 

кеттік  бағдарламалар  туралы  акпарат  казак  тілінде  беріледі  («Қолжетімді  баспана  - 

.  «Асыл  арман»,  «Жас  отбасы»),  Дегенмен,  жеке  меншіктегі  риелторлык  катынастарда 

тілі  элі  де  болса  басым  тұр.  Оған  коса,  риелторлардың  ауызша  сөйлеуінде  орыс  және 

тілдері  қатар  да  колданылатын  жағдайлар  бар.  Зерттеу  барысында  коммуникативтік 

тг пен тұтынушының тілдік талаптарына орай орыс тілінен казак тіліне код ауыстыру жиі 

алатыны аныкталды.

Байкағанымыздай,  эр  кезеңде  болмасын  адамдар  өзінше  іскерлікпен  айналысады. 

-сні,  әрбір  карым-катынас  орнатылғанда  адресат  пен  адресанттың  сөйлеудегі  көздеген 

максаты  болады.  Ол  өз  сөйлеуін  саналы  турде  өз  мүддесіне  орай  жоспарлайды,  біреуді 

іхнкатына  иландырып,  коммуникативтік  жұбының  санасында  өзі  калаған  акпаратты 

рғысы  келеді.  Бұндай  карапайым  коммуникацияда  да  іскерлік  карым-катынастағындай 

ар  жэне  мүдделер  бар.  Сондыктан  коғамдағы  кез  келген  карым-катынас  өз  деңгейінде 

дік карым-катынас көрінісі бола алады.

Пайдаланылған әдебиеттер:

меттік лингвистика терминдерінің сөздігі. Словарь социолингвистических терминов / Сүлейменова 

Шэймердеиова Н.Ж., Аканова Д.Х. -  Астана: Арман-ІІВ баспасы, 2008. 

жүз бес сөз.— Алматы:  Рауан.  1994 ж.

ша-казакша гүсіндірме сездік: Педагогика. -  ІТавлодар: ЭКО ҒӨФ. 2006. - 482 б.

ЙГ


4 Сосновская А.М. Деловая коммуникация и переговоры: учеб.  пособие. СТІб.:  Изд. СЗАГС, 2011

5 Ибраева Ж.Қ. Психолингвистика негіздері: оқу ісүралы. -  Алматы: Қазак университеті, 2010.

6. Е. М. Михайловская Тактические приемы ведения деловых переговоров [Текст] / Е. М. Михаилов 

Молодой ученый. -  2014. -  №4. -  С. 582-584.

УДК 378.416

Мукатаева Лепуда Карчмовна,  Султангаш Гулмира Жолмагамбетовни 

ИСПОЛЬЗОВАНЙЕ ЭЛЕКТРОННОГО УЧЕБНИКА КАК НАПРАВЛЕНИЕ 

ИНФОРМАТИЗАЦИИ  ОБРАЗОВАНИЯ 

(на примере элективной дисциплины «Манаштану»)



Аннотация

В  данной  статье  авторы  представляют  электронный  учебник  по  электи 

дисциплине,  как  части  учебной  программы  по  истории  Казахстана.  Показана  струкг 

электронного издания, методика разработки,  даны рекомендации по составлению.

Ключевые  слова:  электронный  учебник,  инновации,  гипертекст,  интерфейс  учебн 

тестирование.

Аңдатна

Авторлар мақаіада  Қазақстан  тарихы  бойыниіа  оқу  багдарламасыныц  қурамдас 

ретіндегі  элективтік  пән  бойынша  электронды  оқулықты  таныстырады.  Электрс 

басылымныц  қүрылымы,  әзірлеудің  эдістемесі  көрсетілген,  оқулықты  қурастыру  жөн: 

усыныстар берілген.

Тірек  сөздер:  электронды  оқулық,  инновация,  гипермәтін,  оқулықтың  интерң 

тестілеу.

Зиттагу

Іп  іһі$  агіісіе  аиіһогх  ргезепі  ап  еіесігопіс  іехіһоок  /ог  еІесіі\'е  соиг.чех  а\  рагі  о/ 

сиггісиіит оп  іһе НШогу о / Каіакһхіап.  Тһе хігисіиге о/іһе еіесігопіс риЫісаІіоп,  теіһосіоІо° .  . 

ііх  'сіехеіортепі,  гесоттепсіаііопх оп іһе сотрііаііоп аге хһсжп.

Кеу 

нііпіх

: еіесігопіс ІехіЬоок,  іппосаііоп,  һурегіехі,  іпіег/асе о/іһе іехіһоок,  іехі.

Задачи  внедрения  новых  технологий  обучения  и  улучшения  материально-техническо 

обеспечения,  включая  информатизацию  системы  образования,  взаимосвязаны  между  собос 

предполагают  внедрение  в  учебный  процесс  современных  технологий  и  технических  сред 

обучения  посредством  информатизации  системы  образования  [1,  342].  Учитывая  возросі 

объем  и  сложность  изучаемых  в  вузе  дисциплин,  а  также  недостаток  квалифииирован- 

преподавательских  кадров  в  последнее  время  все  большее  внимание  уделяется  применен 

прогрессивных 

методик 

обучения, 

в 

том 


числе 

предполагающих 

использова- 

вычислительной техники.

В  настоящее  время на рынке  компьютерных  обучающих систем  предлагается  множес 

программной продукции довольно высокого качества для  применения в  процессе обучения 

отечественного,  так  и  в  основном  зарубежного  производства.  Перевод  их  на  казахский 

русский  языки  занятие  трудоемкое  и  незаконное  с  юридической  точки  зрения.  Необходи 

также учесть, что при механическом  переводе содержания теряются многие  психологическне 

психолого-педагогические  факторы,  не  учитываются  местные,  нацибнальные  особеннс 

обучения, а результат в итоге не покрывает затраченных усилий.

Электронный  учебник  не  должен  заменять  книгу.  Ведь  экранизация  литературно 

произведения принадлежит к иному жанру,  или просмотр фильма не заменяет чтения книги. і 

сюжету  которого  он  был  поставлен.  Поэтому  и  электронный  учебник  принадлежит 

совершенно  новому  жанру  издания  для  образовательной  деятельности.  Кроме  обучения 

должен побудить студента к  поиску ответов и дополнительной  информации и взяться за кннг



Ш

9

9

10 



11 

11 


12 

14 


18

олданыс


21

язычные


30

>волюция


35 

42 


48

»  сіосіогаі

53

55

Ьехісоп 



по\а 

57 


60

икания.


65

дийных


70

ы 

75



75

еской


82

хского


87

нского


93

вание


97

і  мен


101

тыр\


106

еской


112

кіуре


115 

121


ленпе

126


К^.шыноеа 

Ж.,1. 

Т х й  М и«д М.Д. 

И і9лпл Л.Б..

Г и г шявоеа Е.В.



Пгычоешоеа  »/./,.

ииева Г.С.

Қазакстан  мен  Түркия  арасындағы  білім  беру  кеністігін 

калыптастырудың заңнамалык негіздері 

Особенности  и  принципы 

формирования  модульных 

образовательный  программ  по  дисциплине  «иностранный 

язык»  в КазГЮУ

Еміпіаііоп іп іһс 8сшапІіс МУогсІ Зігисіиге

Направленность на будущее дисциплины 

«Академпческое  письмо  и  чтение»  в  образовательной 

траектории студента КазГЮУ

Қазак  тілі  сабағында  түсіндірме  сөздікпен  жүмыс  жасау 

жэне  пэнаралык  байланыс  аркылы  студенттердің  тарихи 

таным-түсінігін арттыру

К вопросу об языковых явлениях и их системном характере

136


145

131


149

154


158

Лл*вева Б.Б. 

Қазак тілі сабагында мәтінмен жүмыс  істеу эдістері аркылы

сыни ойлауды дамыту (Б.  Блум таксономпясы  негізінде) 

162


тшяоеа АЖ- 

Академиялык  жазылым  бойынша  тілдік 

кұзіреттілік

талаптары 

167

КЖчыева Г.К. 

Көркем 


жанр 

шыгарматарындагы 

макаі-мэтелдердін

колдану ерекшелігі 

172

Шлхын  4. 4. 

Терминоснстема как динамическая структура 

176

_]. -ілбаееа 

Қ.С., 

Әдеби тіл  норматарын окытудың кажеттілігі 

180

_

7



« 

ысенова К-К-

Бліеков К.Т., 

Топтык рефлексияны калыптастыру 

182

Огшіса.іиева П.М.

іекежова А.Ж. 

Акын  Байбатыр  Ержанұлы  шыгармашылыгындагы  тілдік 

188

ерекшеліктер (XX гасыр басы)



Міктшееа Л.Н., 

Қазақ тілі және аударма мәселесі 

193

ИсякН.Н.

Н  тгаіиееа Ж.К. 

Гіреемственность  в  обучении  как  один  из  эффективных

принципов 

педагогики 

(из 

опыта 


преподавания 

дисциплины  «академическое чтение и письмо») 

197

СмлгхяЛ.К., 

Современные  стратегии  академической  грамотности  в



ілсортйко А.С. 

образовательном  процессе  и  опыт  внедрения  курса  в

КазГЮУ 

201


іх.чгтеалиева И.Н. 

К  вопросу  об  использовании  метода  проектов  в  рамках

внедрения  модульной системы  обучения в высшей школе 

205


Кашыябаева М.М., 

Қазак терминологиясының өзекті мәселелері 

208

Ктоыр С. Т.

Нттканова Ж.Т. 

Іс-эрекеттік  аныксыз  көптік  пен  аныксыз  аздыктың

функционалды-семантикалык өрісінің берілу жолдары 

2 11


Чауяенова Г.Ж. 

Модульдік  окыту  жүйесінде  жазба  жұмысын  жазуға

дагдыландыруды ң эдістері 

215


Ш 

а

 ікыбасов Д. И. 



Қазак  би-шешендері  лексикасының  заң  терминдерін

жасаудагы орны 

219

Рххи.чова 

А.О., 

Способы 


повышения 

положительной 

мотивации 

к

Ча-іоахметова С.С. 

изучению  русского  языка  путем  применения  активных

форм обучения 

223

_7жакипова Г.А. 



Ағылшын  жэне  казак  тілдерінің  шак  категорияларын

салыстыру 

227

Н,рчагаибетова  Т.С. 

Адамгершілік тұгыры: білім  мен тәрбие 

231


МАЗМҰНЫ СОДЕРЖАНИЕ

Аңдатпа 

9

Аігы сві 

9

Ғумырнамалық анықтама 

10

Ашютация 

11

Предисловие 

11

Биогрифическая справка 

12

Примбетова М.Б. 

Профессор Ж.С. Бейсенова -  60 жаста 

14

ІИахин А.А. 

Родом из детства 

18

Құрманбайұлы ІП. 

Коркем 


аударма 

және 


сөзжасам, 

термннколданыс

мәселелері 

2 1


Шаймерденова Н.Ж. 

Языковое  строительство  в  Казахстане  и  двуязычные

отраслевые словари 

30

Бейсенова Ж.С. 

Отраслевая  терминология  на  рубеже  веков:  эволюння

проблем  и аспектов 

35

Анищенко О.А. 

Социолектная терминология в аспекте её диахронии 

42

Власова Г.В. 

Новое в фольклористике 

48

Атог 7.,  Напсіага N. 

Ғіш  Еп«Іі»һ-Іап§иа§е  Тгапьіаііоп  оГ сіг  Веіхепоса'»  сіосгогаі

іһезів 

53

Вудинг М. 



Тһе ҒиСиге оГ Іпіегргеіаііоп іп Кагакһк 

55

Вауекеуеүа А. Т. 

Воок  геуіел:  «Іпіегсиііигаі  Арртоасһ  оГ РгоГе55ІопаІ  Ьехісоп

іп Уеіегіпагу Меёісіпе» Ьу РгоГеььог 2һаіпа<іи1 ВеІ55епо\а 

57

Сапина С.М. 

Салалыктерминологиянынтеориялыкмәселелері 

60

Онпыеы 

ученых-  Отраслевая  терминология: 

типология. 

классификация.

лингвистов 

о  функционирование 

65

диссертации 



Бейсеновой Ж.С.

Кониярова  Т.Г. 

Спеішфика  словопроизводства  в  современных  медийных

текстах 

70

Әбдіросілов Е.Қ. 

Қазіргі тіл зерттеулерінен кутілетін сураныс талаптары 

75

Жанақов С.И., 

Лингвоспнергетикалык аспектінің ұлттык мазмуны 

75

Жубанова С.Х.



Фиткиева Г.Т. 

Особенности 

функаионирования 

терминологнческой

лексики в яэыковом пространстве газетного текста 

82

Бижкенова А.Е. 

Тенденшш  в  словообразовании  современного  казахского

языка в согюставительном аспекте 

87

Байминови 

Л.С.,  Языковая 

адаптация 

заимствований 

славянского



Алексееви В.О. 

происхождения  в немецком языке 

93

Бурибаева М.А. 

История  слов:  семантизаішя  тюркизмов  и  формированне

нового лексического значения 

97

Исақулова ІЛ.Қ 

Шагын  жанрдагы  коркем  образ:  олардың  турлері  мен

мазмүны 


101

Қанафиева К.  Қ. 

Студенттердің  тілдік  тұлғатык  бейнесін  калыптастыру

мәселелері 

106


Треблер С.М. 

О  взаимоотношении  фонологической  и  фонетнческой

систем и проіпносительной нормы 

112


Байгарина Г.П. 

Президентский 

дискурс 

в 

жанровой 



структуре

политической коммуникацни 

115

ИбраеваЖ.  Қ , 

Іскерлік карым-катынастың тілдік ерекшеліктері 

121

Нлбиева Г.С.

Мукитаева Л.К., 

Исполъзованне  электронного  учебннка  как  направленпе



Султангат Г.Ж. 

информатизации образования 

126

2

6


УДК811

ББК'81.2

Журнал  Қазакстан  Республикасы  Мәдениет,  акпарат  және  коғамдык  келісім  министрлігінде 

тіркелген. Куэлік№ 2988-Ж 2008 жылдың 25 наурызы.

Журнал  зарегистрирован  в  Министерстве  культуры,  информации  и  общественного  согласия 

Республики Казахстан.  Свидетельство № 2988-Ж от 25  марта 2008 года.

І5ВІЧ 9965-513-84-8

ҚазГЗУ  Хабаршысы.  «Филология  ғылымдары» сериясы». №  11-12 (25/26). -  Астана, 2015 

246 -  б.

Вестннк КазГЮУ. Серпя «Фнлологические науки». Л®  11-12 (25/26). -  Астана, 2015 -246  с.

ҚазГЗУ  Хабаршысы.  «Филология  гылымдары»  сериясы  журналында  окырмандарга  маңызды 

ғылыми  жаңалыктар,  дайындалып  жаткан  жэне  өтетін  конференциялар  туралы  акпарат 

беріледі.  Филологияныц.  аударма  теориясы  мен  практикасының өзекті  мәселелеріне  арналган 

зерттеулер  мен  орта  мектеп  мұғалімдері  мен  жас  зерттеушілердің  эдістемелік  макаталары 

жарияланады.  Қазакстаннын  барлык  аумагының  және  шетел  мемлекеттерінің  галымдары 

ҚазГЗУ  Хабаршысы.  «Филология  гылымдары»  сериясы  макалаларының  авторлары  болып 

табылады.

Журнал  Вестник  КазГЮУ.  Серия  «Филологические  науки»  информирует  своих  читателей  о 

важнейших  научных  событиях,  готовящихся  н  состоявшихся  конференциях.  Публикуются 

исследования  по  актуальным  проблемам  филологии,  теории  и  практике  перевода. 

методические  статьи  учителей  средних  школ  и  работы  молодых  нсследователей.  Авторами 

статей  Вестника  КазГЮУ  являются  ученые  из  разных  регионов  Казахстана.  а  также  из  стран 

ближнего зарубежья.



І8ВХ 9965-513-84-8  УДК 811

ББК81.2

© Казак Гуманитарлык Зан  Универснтеті, 2015 

© Казахский Гуманнтарно-Юридическнн Уннверснтет, 2015

ілігінде

согласия


ана, 2015

5 -246  с.

маңызды 

акпарат 


арналған 

•алалары 

лымдары 

болып


телей  о 

ликуются 

перевода. 

Авторами 

из  стран

Б Б К 81.2

еті, 2015 

тет, 2015



Бас  редактор: 

Бейсенова Ж.С.

казак жэне орыс тілдері 

кафедрасының меңгерушісі профессор, 

филол.ғ.д.

Бас  редактордын 

орынбасарлары:

Жауапты

редакторлар:

Редакция  алкасы:

Егорова О.Г.

профессор, филол.ғ.д. (Ресей, АМУ). 

Шахин А.А. 

казак жэне орыс тілдері 

кафедрасының доңенті 

филол.ғ.к.

Сапина С.М. 

казақ жэне орыс тілдері 

кафедрасының доценті 

филол.ғ.к.

Смагұл А.Қ. 

қазак жэне орыс тілдері 

кафедрасының оқытушысы 

филол.ғ.  магистрі

Дюсупбаева К.С. филол.ғ.к. доцент 

Ибраева А.Б. филол.ғ.к. доцент 

Исенова Ф.К. филол.г.к. доцент 

Примбетова М.Б. акад. доцент 

Утанова А.Қ. филол.ғ.к., доцент 

Оразгалиева Л.М. филол.ғ.к., доцент 

Ахметвалиева 



И.Н. 

филол.  магистрі 

Кучумова Г.Ф.  гуманитарлык гылымдар 

магистрі


Й&Ль

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ

МИНИСТРЛІГІ



МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ  И НАУКИ 

РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН

ҚАЗАҚ

ГУМАНИТАРЛЫҚ

ЗАҢ

УНИВЕРСИТЕТІ

КАЗАХСКИЙ 

ГУМАНИТАРНО- 

ЮРИДИЧ ЕСКИЙ 

УНИВЕРСИТЕТ

ХАБАРШЫ

«Филология ғылымдары» сериясы

2008 жылдан  шыга бастады 

жылына 4 рет шығады

№   11-12 (25/26)/2015 

ВЕСТНИК

Серия  «Филологические науки»

основан  в 2008  году 

выходит 4 рата  в  год



АСТАНА

2015




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал