Физика кафедрасының доценті физ-мат.ғылымының канд. Маженов Н. А



жүктеу 5.01 Kb.

бет4/11
Дата04.05.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

тромагніттік тербелістер (1 сағ) 
 
СӨЖ-ға а
1.Ығысу тоғы.    
2.Құйынды электр өрісінінің ерекшелігі қандай? 
3. Максвеллдің қ
аны

Қолданылған әдебиеттер
1. 
Савельев И.В. Курс общей физики. В 5 кн. 
зм.  –  . 2001 г. 
2
ны. Опти
3. 
Трофимова Т.И. Курс физики. – М. 2004 г
4
 
8-дәріс 
Тақырып 2  Элек
 
Дәріс жоспары: 

1.
 
Толқын  ұзындығы.  Әр  түрлі  ортадағы  акустикалық  толқындардың 
ттік толқындар. 
Толқындар-уақыт өтіміне қарай тербелістердің кеңістікке таралуы. 
ң серпімді ортадағы таралуы. 
Қума толқын – таралу бағыты, ортаның бөлшектерінің тербеліс бағытымен сәйкес 
келетін толқын. 
жылдамдығы. 
2.
 
Доплер эффект. 
3.
 
Электромагни
 
Серпімді толқындар –механикалық ауытқуларды
Толқындық теңдеу  
)
(
)
,
(
0
ϕ
ω
ξ
+

=
kx
t
Acos
t
x

Изотоптық ортадағы таралу толқынның теңдеуі 
.
1
2
2
2
2
2
2
2
2
2
t
z
y
х


=


+


+

ξ
υ
ξ
ξ
ξ
 

Тұрғын толқын теңдеуі 
t
cos
х
Acos
t
x
ω
λ
π
ξ
2
2
)
,
(
=

лық жылдамдығы 
Электрмагниттік толқындар – өзгермелі электромагниттік өріс. 
Электрмагниттік  толқынның  бар  екендігі    Максвелл  теңдеуінен  көрінеді. 
Электрмагниттік толқынның фаза
εμ
υ
=

Элек
с
трмагниттік  өрістің  ортаның  диэлектрлік  тұрақтысымен  және  магниттік 
өтімділіг
 байланыс  
і арасындағы
H
E
μμ
εε
=
0
0

Электрмагниттік  өрістің  энергиясының  тығыздығының  векторы  Умова - 
СӨЖ арналған бақылау тапсырмалары 
1.
 
К
е қума толқындар. 
2.
 
Т
е топтық толқын жылдамдығы. 
 
ктромагниттік  өріс  үшін  толқындық  теңдеу. 
ық)  оптика  туралы  түсінік.  Жарық  толқындарының 
кіші. 
 заңы.  
5.
 қабыршақтардағы интерференция. 
Пойнтинга. 
r
r
r
[ ]
H
E
S
=
  
өлденең жән
олқындық фронт және толқындық бет. 
3.
 
Жазық және сфералық толқын теңдеуі. 
4.
 
Фазалық жән
ДӘРІС №9 
Тақырып    8.  Оптика.  Эле
Сәулелік  (геометриял
қасиеті
 
(1 сағ). 
Дәріс жоспары 
1.
 
Абсолюттік және салыстырмалық сыну көрсет
2.
 
Сыну және шағылу
3.
 
Толық шағылу.  
4.
 
Фотометрия
 
 
Жұқа

6.
 
Когерентті толқындардың интерференциясы. 
7.
 
Ньютон сақинасы. 
8.
 
Бірдей қалыңдық жолағы. 
талынуы. 
9.
 
Оптиканың жарық
 
Оптикада  жарық  сәулесінің  табиғаты  мен  қасиеттері  жэне  олардың  затқа 
өтетін  эсерлері  қарастырылады.  Оптиканың  негізгі  заңцары  болып  мыналар 
саналады: 
1)
 
Сэуленің түзу сызық бойымен таралуы. 
2)
 
Шағылу заңы. 
3)
 
Сыну заңы. 
4)
 
Толық шағылу заңы. 
1)  ағылу: Екі ортаның шекарасына түсетін 
Ш
шағылатын  сэулелер  және  екі  сэуле  ортасынан 
өтетін  шекараға  түсетін  перпендикуляр  бір 
жазықгықта  жатады.  Түсу  бұрышы  шағылу 
бұрышына тең болады. 
а - түсу бұрышы, Р - 
сыну бұрышы 
2)  Екі  ортаның  шекарасына  түскен  сәуле 
және сынған сәуле ортаның шекарасына түскен, 
екі  сэуленің  ортасынан  өтетін  перпендикуляр 
бір жазық ықта жатады. 
т
 
 
 
ХҮІІ  ғасырдың  аяғында  жарықтың  табиғаты  туралы екі  түрлі  ғылыми 
 
түсінік  болды.  Олардың  біреуі  жарықтың  толқындық  теориясы,  жарықтың 
корпускулалық 
теориясы. 
Жарықтың 
корпускулалық 
теориясын 
тұжырымдаған  И.Ньютон (1672 ж.).  Бұл  теория  бойынша  жарқырауық 
денелердің  ұшып  шыққан  жарық  бөшектерінің  ағыны.  Корпускула - бөлшек 
деген  ұғым,  яғнижарық  бөлшектері  инерция  заңына  ұқсас  түзу  сызықтық 
бойымен  таралады.  Осыдан,  ягни  айнаға  түскен  жарық  бөлшектің  шағылу 
бұрышы түзу бү-рышына тең. 
Екі ортаның шекарасында жарықтың сыну себебі жарық бөлшектері екінші 
ортаның  бөлшектеріне  тартылады.  Соның  салдарынан  бірінші  ортадан  екінші 
ортаға  өткенде  жарық  жылдамдығы  өзгереді.  Сонда  бірінші  ортаға  қарағанда 
екін
қ  жылдамдығы  артады.  Корпускулалық 
ші  орта  тыгыздау  болса,  жары
теор
дағы 
ия  бойынша  жарықтың  сыну  көрсеткіші  (п)  жарықтың  екінші  орта
жылдамдықтың бірінші ортадағы жылдамдықтың қатынасына тең. 
Жарық жылдамдығын 1676 жылы дат ғалымы О.Ремер астрономиял
тәсілмен, ал 1849 ж. Француз физигі И. Физо лабораториялық әдіспен алғаш рет 
өлшеді. Бұлардан кейінгі өлшеулер де бірдей нәтижелер берді. 
ық 
атын 
құбылысты интерференция дейді. Бұл құбылысты механикада су бетіндегі бірдей 
екі т
ан толқындардың қабаттасуынан пайда болған 
Жарық түзу сызықпен таралады. 
Бірдей екі толқынның бірімен-бірінің қабаттасуы салдарынаен бол
олқын көзінен шыққ

инте
 
дардың болуы шарт. 
Екі толқынның жол айырмасы бүтін санды толқын ұзындықтарына тең болса, 
онда әлгі нүктедегі тербеліс амплитудасы максималь болады (- сурет): 
рференциялық картина арқылы байқауға болады. Интерференциялық картина
болу үшін қосылған толқындарда максимумдар мен минмум
λ
k
d
d
d
=

=
Δ
1
2
,  
Мұндағы к=0,1,2,... 
Екі толқын жолдарының айырмасы тақ санды жарты толқындарға тең болса, 
онда сол нүктедегі тербеліс амплитудасы минимал болады: 
2
)
1
2
(
λ
+
=
Δ
k
d

Толқын ұзындықтары бірдей және фазалар айырмасы тұрақты болып келетін 
үйлесімді толқындарды когерентті толқындар дейді. 
Жарық  толқындарының  интерференцифсын  бақылау  үшін 80-суретте 
көрс
сы
е 
кі 
лқындарда да байқалады. 
ың  линзаларының  жарықты  өткізу  мүмкіндігін  төмендетеді.  Осының 
йды.  Мұны  болдырмау  үшін  олардың 
беті
ы
а
д
тометрия  деп  атайды.Жарық 
толқындар тасымалдайтын энергияны екі тұрғыдан бағалауға болады: 1) уақыт 
бірлігі  ішінде  берілген  ауданнан  өтетін  энергия  мөлшері  (ваттпен  өлшенген 
энер
  жарық 
энер
 атайды. 
етілгендей  жарықтың  жұқа  қабықшаның 1-
ртқы  жән 2-іш
беттерінен 
шағылғаннан кейінгі екі толқынның қосылуын қарастырады. 
Интерференциялық  көрініс  шыны  пластина  мен  оның  үстіне  қойылған 
сфералық  беттің  қисықтық  радиусы  үлкен  жазық-дөңес  линзаның  арасындағы 
жұқа ауа қабатында шығады (-сурет). Бұл көріністі Ньтон сақиналары деп атайды. 
Интерференция құбылысы радио то
Интерференция 
фотоаппарат,микроскоп, 
телескоп 
т.б. 
оптикалық 
приборлард
сондарынан  кескіннің  сапасы  нашарла
не жұқа мөлдір пластиналар жапсырылады. Механикалық толқындар сияқты 
жарық  толқындарының  да  жолындағы  бөгеуді  орағытып  өту  қасиеті  бар.  Бұл 
құбылысты жарық дифракциясы дейді. 
Жарық  дифракциясын 1802 ж.  Ағылшын  ғалымы  Томас  Юнг  тәжірибе 
жолымен   
1.
 
Фотометриялық шамалар. 
Толқын  ұз ндықт ры 380 нм-ден 760 нм-ге  ейінгі  электромагниттік 
толқындарды  жарық  деп  атайды.  Жарық  тлқындары  энергия  тасымалдайды. 
Жарық толқындары тасымалдайтын энергияны өлшейтін және оның адам көзіне 
тигізетін  әсерін  зерттейтін  оптиканың    бөлімін  фо
ы 
гетикалық  қуат)  бойынша, 2) көру  түйсігі  бойынша.  Осы
гиясының  көзге  әсер  етіп,  көру  түйсігін  туғызатын  бөлігі  жарық  ағыны  деп 
аталады.Басқаша  айтқанда,  уақыт  бірлігі  ішінде S аудан  арқылы  өтетін  жарық 
энергиясының мөлшерін жарық ағыны деп
t
W
Ф
=

Мұндағы – жарық ағыны, - жарық энергиясының мөлшері, - уақыт. 
Егер  барлық  жаққа бірдей  жарық  шығарып  тұрған  дененің  өлшемдері  әсері 
байқалатын ара қашықтықпен салыстырғанда әлдеқайда кіші болса
 
, ондай жарық 
көзін нүктелік жарық  көзі деп атайды. 
Нүктелік  жарық  көзінен  шыққан  көрінетін  жарық  барлық  жаққа  бірдей 
тара
 жарық ағыны болса, онда осы 
лып, толық денелік бұрышты қамтитын барлық

жарық ағынының денелік бұрышқа қатынасын жарық күші деп атайды: , мұндағы 
–  тденелік  (кеңістік)  бұрыш ( - сурет).  Бұл  бұрыш  стерадианмен  (ср) 
өлшенеді.Толық денелік бұрышта 4 стерадиан болады, олай болса, 
π
4
Ф
I
=

Жарық күші канделамен (кд) өлшенеді. 
е 
д*
алыну және оның заңдары. 
Көп  денелер  жарық  шығармайды.  Осындай  денелерге  жарық  түсірсе,  онда 
сол түскен арықты дене жан-жаққа шашыратады да, оның өзі жарық көзі тәрізді 
болы
 
жесін  сипаттау  үшін 
жары
1  кандела  (кд)  деп  температурасы  платинаның 101325 Па  қысымдағы  қату  
температурасына  тең  жарық  шығарғыштың  ауданы 1/6000000 м  беттен 
шығаратын  жарық  күшін  айтамыз.Жарық  ағынының  бірлігі  ретінде  люмен  (лм) 
алынады.Бір люмен  дегеніміз.Жарық күші 1 кд болатын нүктелік жарық көзінің 1 
ср денелік бұрыш ішінд шығаратын жарық ағыны: 1 м= 1к 1ср. 
2.Жарықт
 ж
п көрінеді. Жарық  денеге неғұрлым күштірек түсірілсе, ол денеден көбірек 
жарық  шашырайды.  Осындай  денелердің  жарық  болу  дәре
қталыну 
деген 
шама 
енгізіледі.Жарықталыну 
мына 
формуламен 
анықталады: 
S
Ф
E
=

Мұндағы E– жарықталыну,S - жарық  түскен  аудан,  Ф-  жарық  ағыны. 
Жар
б
удың бірінші  заңы.  Жарық  ағынына  перпендикуляр  ауданының 
жары
ионал болады: 
ықталыну  ірлігіне люкс (лк) алынады: 1лк = -1лм /1 м. 
Жарықталын
қталынуы нүктелік жарық көзінің күшіне тура пропорционал және ауданнан 
жарық көзіне дейінгі ара қашықтықтың квадратына кері пропорц
2
0
r
I
E
=

Мұндағы 
E
– жарықталыну, 
I
- жарық күші,
r
 - ауданнан жарық көзіне дейінгі 
ара қашықтық.. 
Жарықталынудың  екінші  заңы.  Егер  жарық  ағыны  ауданға  бұрыш  жасай 
түсіп тұрса, онда ол ауданның жарықталынуы Е=Е
0
 cos болады. 
Осы екі заңды біріктірсек, жарықталынудың біріккен заңы шығады: 
α
α
cos
cos
2
0
r
I
E
=
=
 
E
 
Кейбір оптикалық құралдар, мысалы лупа, микроскоп,дүрбі және т.б. көзбен 
бірге  алғанда  біртұтас  оптикалық  жүйе  құрайтын  болса,  енді  біреулері,  мысалы 
фотоаппарат,проекциялық  аппарат,  эдиаскоп  және  т.б.  нәрсенің  кесінін  арнайы 
орнатылған экран бетіне түсіреді. 
 
1. Лупа және ондағы сәуле жолы. 
Ұсақ  нәрселерді  үлкейтіп  көрсету  үшін  қолданылатын  жинағы
 
ш  линза  лупа 
деп  аталады.  Бақылануға  тиісті  нәрсе  линза  мен  оның  фокустық  жазықтығының 
арасына қойылады. Сонда нәрсеніңкескіні жалған, үлкейген және тура болады.1 – 
суретте  жебе  түрінде  алынған  АВ  нәрсені  лупамен  қарағандағы  сәуле  жолы 
көрсетілген.  А  нүктесінен  шыққан  сәуле  әуелі  лупадан  өткенде  сынады,  содан 

кейін  көздің  сындырғыш  орталарынан  өткенде  сынып,  тор  қабықшаның 
2
A
нүктесіне келіп түйіседі. 
2
A
 нүктесі – А нүктесінің шын кескіні.  
Егер  де  лупа  жоқ  болып,  тиісті  қашықтықтағы  үлкейген  АВ  нәрсені  көз 
тікелей  көрген  болса,  яғни  А  нүктесі  А  нүктесінің  орнында  тұрса,  онда  оның 
кеск
ымен, лупадан өтіп сынған сәуле 
көзг
к
ама 25 см  деп  алынады, - лупаның  бас 
фоку
н
А
а
ша  жиырылмалы  камераны  созып,  сығады 
немесе  кейбір  фотоаппараттарда  объективті  әрі-бері  жылжытады.  Пластиканы 
)  пластинканың  сезгіштік 
дәре
 
деп,  ал, 
мөлдір  және  мөлдір  емес  заттарды  үлкейтетін  проекциялық  аппаратты 
эпидиаскоп  деп  атайды.  Біз  проекциялық  аппараттардың  ішіндегі  ең  қарапайым  
диас
іне  жазық  дөңес 
лин
 жасалған О объектив 
жатады
  күшейтеді,  ал  О 
объектив
кейген АВ кескінін түсіреді. 
 өзіндік жұмысының бақылау тапсырмалары. 
ияның ағын тығыздығы 
ова-Пойнтинг векторы. 
іні де сол А нүктесінде болған болар еді. Сон
е  түскенде  АВ  жалған  кескін  нақты  нәрседей  болып  өрінеді.  Лупаның 
үлкейтуі мына формуламен анықталады: ,мұнда – лупаның үлкейтуі, - ең жақсы 
көру  аралығы,  қалыпты  көз  үшін  бұл  ш
с аралығы. 
 
2.Фотоаппарат және ондағы сәуле жолы. 
Нәрсенің  суретін  түсіріп  алуға  арналған  құралды  фотоаппарат  деп 
атайды.Фотоаппараттың  негізгі  бөліктеріне  мыналар  жатады.  Объектив,камера 
және фотопластинка салынатын кассета. 
Объектив камераның алдыңғы жағына орнатылса,кассета оған қарама-қарсы 
орналастырылады. 2-суретте  фотоаппараттағы  сәуле  жолы  көрсетілген.  Суретте 
түсірілетін  әрсе 
В  объективтің  алдын   орналастырылады.  Әдетте,  нәрсе 
объективтің алдында фокусынан алыс тұрады. Сондықтан  оның АВ кескіні шын, 
кері және кішірейген болады. Суретте түсірілетін заттың кескінін айқын ету үшін 
кейбір  фотоаппараттардағы  гармон
жарықтандарып  тұруға  қажетті  уақыт  (экспозиция
жесіне  және  суретке  түсірілетін  заттың  жарықталыну  жағдайына 
байланысты,  фотоаппаратқа  енетін  жарық  ағынын  объективке  қоса  орнатылған 
диафрагма  көмегімен  реттеуге  болады.  Ал  жарық  түсіру  уақыты  (экпозиция) 
шүріппе (затвор) арқылы реттеледі. 
 
3.Проекциялық аппарат және ондағы сәуле жолы. 
Проекциялық аппараттар экранда нәрсенің шын,үлкейген және кері кескінін 
береді.  Проекциялық    аппараттар  мөлдір  немесе  мөлдір  емес  денелерді  үлкейте 
алады.  Мөлдір  денелерді  үлкейтетін  проекциялық  аппаратты  диаскоп 
коптың  схемасына  тоқталайық. 3-сурет.  Оның  негізгі  бөліг
залардан құралған К  конденсатор  және дөңес  линзадан
.  Конденсатор  көрсетілген  АВ  нәрсенің  жарықталынуын
 нәрсенің экранға шын, кері және үл
  
 
Студенттердің
1.
 
Электрмагниттік толқындардың қасиеті. 
2.
 
Электрмагниттік энерг
3.
 
Ум
4.
 
Дипольдің сәле шығаруы. 
 
ДӘРІС №10 

Тақырып    9.  Жарық  интерференциясы.  Толқындардың    дифракциясы. 
). 
ағы. 
6.
 
Жарық дисперсиясы. 
7
Заттағы жарықтың таралуы  (1 сағ
Дәріс жоспары 
1.Жұқа қабыршақтардағы интерференция. 
2.
 
Когерентті толқындардың интерференциясы. 
3.
 
Ньютон сақинасы. 
4.
 
Бірдей қалыңдық жол
5.
 
Оптиканың жарықталынуы. 
.
 
Поляризация жазықтығының айналуы. 
8.
 
Жарықтың жұтылуы. Вавилов-Черенков жарықтың сәулеленуі. 
9.
 
Бір саңылаудағы дифракция.  
10.
 
Тордағы дифракция. 
11.
 
Кеңістік торындағы дифракция. 
Сабын  көпіршігіне  суға  тамған  мұнай  кілегейіне  күн  сэулесі  түскенде  олардың 
беттері қызыл - жасылды болып тұрады. 
Интерференция  жарықтың  дифракция  құбылысы  Максвель  теориясы  бойынша 
жарық  электромагнитік  толқынның  дербес  түрі.  Осылар  жарықтың  толқындық 
теориясың мақұлдады. Мұндай жолақтың түрлі - түсті болуы көпіршік пен сұйыққа 
ақ жарық түскендіктен боды, яғни жұқа пленканканың қабыршық бетіне монохрамат 
бір  түсті  жарық  түсі,  онда  аралары  күңгірт  жолақ  пен  ашық  бір  түсті  жолақатар 
байқалып, олардың жарықталуы бірдей болмайды. 
Олай  болса,  осындай  ашық  жэне  күңгірт  жолақтардың  пайда  болуы  жұқа 
пленка  беттермен  шағылган  жарық  толқындары  бірінен - бірі  қосылысқанда 
олардың бірінен - бірі элсіреті себебінен болады. 
Фазалар  айырымы  уақытқа  байланысты  өзгермейтін  толқындар  когоренттік 
толқындар  деп 
тті  көздер 
аталады.  Осындай  толқындар  шығаратын  көздер  когорен
деп аталады. Ко
істер бере 
горентті жарық толқындары ғана интерференциялық көрін
алады. 
Жарық  толқындарын  интерференциялық  шарттарына  олардың  жиіліктерінің 
бірдей  жэне  фазалық  айырымының  уақытқа  байланысты  тұрақты  болуы  жатады. 
Осындай шарттарды тек монохромадты жарық толқындары ған қанағаттандырады. 
 Когорентті жарық толқындарының интерференциясы.
 
 
Паралель 
ық көзі екі тесігі бар экранға түседі. Содан соң С
1
 және 
жар
 
С
2
тесіктерден  өткен  жарық  екінші  экранға  түседі.  Гюгенс  принципі 
бойынша  бірінші  экранның  тесігі  сфералық  толқындардың  жаңа  көзі 
болы
.  Сөйтіп,  фазлары  бірдей  амплитудасы  өзара  тең 
п  табылады
толқ
лған 
ындар  екінші  экранның  бетінде  қосылады.  Т  нүктесінде  қосы

қосылған  толқынның  фазалық  айырымы  Р  нүктесіне  дейін  жүргізілген 
жолдар айырымына байланысты болады. 
r
r
 
Δ = −
2
1
Тербеліс  а
итудасы  Р  нүк
інде  ко
с  теориясы  бойынша 
мпл
тес
сину
табылады. 
А
2
=
(
)
1
2
2
1
2
2
2
1
cos
2
ϕ
ϕ

+
+
A
A
A
A
 
Қорытындысында амплитуда макчимал мэнге ие болады. 
А = 2 А
 
Сондықтан  интерференция  кезіндегі  мах  шарты  жолдар  айырымына 
байланысты. 
n
π
ϕ
ϕ
2
1
2
=

;     
n
r
r
k
π
2
)
(
1
2
=

=
Δ
;   
n
k
/
2
π
=
 
2
/
2
)
(
1
2
λ
n
r
r
=

=
Δ

12
.
0
=
Δ
 
Жарықтың сызықтық тараудан ауытқу құбылысы - дифракция. 
Гюгенс  принципіне  Френельдің  қосылуы.  Толқындық  беттің  әрбір 
нүктесінің  айналасында  пайда  болатын  элементар  толқындар  бірімен - 
бірі  қосылып  интерференцияланады.  Қортқы  сыртқы  орауыш  бетте 
толқынның біршама интенсивтілігі байқалады. 
Френельдің зоналық схемасы: 
8  жарық  көзінен  жарық  толқындары  таралып,  сфералық  толқындар 
түзеді. Сол беттің біреуі п болсын. Енді жарық толқынның С - нүктесіндегі 
эсерін  анықтау  үшін  Френель  пікірі  бойынша  толқындық  бетті  бірнеше 
дөңгелек  зонаға  бөлеміз.  Ол  үшін  С - нүктесін  центр  етіп  алып,  М 
бетке 
 
 
бірнеше сфера сызамыз. Сонда көршілес сфералар радиустары бір - бірІнен 
айырымы жарық толқынына, яғни А/2 - ге: 
 
Сонда бұл сфералар толқындық бетті бірнеше сигменттер мен зоналарға 
бөледі.  Көршілес  зонаның  сэйкес  нүктесінен  С  нүктесіне  келген  жарық 
тербелістерінің  жолдар  айырымы  А/2  ге  тең,  ягни 
ар  С  нүктесіне  жеткенде 

ол
фазалар қарама - қарсы болады. Радиусы ең қысқа шеңбермен шектелген зона ең 
қысқ
,  екінші,  үшінші  зоналар  болып 
а  зона  деп  аталады.  Оған  көршілес  бірінші
есеп
ап алғанда барлық зоналардың аудандары бірдей. 
телінеді. Жуықт
2
1
dS
dS

 
Егер жарық бір саңылаудан емес қатарлас бірнеше саңылаудан

 өткізілсе
онда байқалатьш дифракциялық жолақгар енсіз және. жарығырақ болады. Олай 
болса,  бірдей  өзара  параллель  орналасқан  саңылаулар  жиынтығы 
дифракциялық тор деп аталады. 
Тордың мөлдір саңылауларының ені: 
AB=CD=EF=a;

мөлдір емес аралықтары:  ВС = DЕ =b; 
а + b = d; 
d-  дифракциялық  тордың   тұрақтысы   
немесе 
периоды. 

 
Барлық  саңылаулардан  бастапқы  бағытқа  ф  бұрыш  жасай  параллель 
шоқтарында  тұрған  линзалардан  бас  фокус  жазықтығының  бір  Т(-) -де 
жиналады.  Яғни  экрандағы  Т(-) -нің  жарықталынуы  сол  дифракциялынған 
шоқтар қосылғандағы интерференция нэтижесіне байланысты. 
Фазалар айыпымы көршілес саңылауладан таралған жарық шоқтарының 
сәйкес екі шеткі сәулесінің жол айырымына байланысты болады.
 
ϕ
ϕ
sin
sin
)
(

=

+
=
Δ
d
b
a
 
 
Егер жол айырымы жарты толқынның жұп санына тең болса, ф бағыты 
бойынша таралған көршілес жарық шоқтары қосылғанда бірін  рі күшейтеді 
бі
де  дефракциялық  жолақ  жарық  болады.  Дефракцияланған  монохромад 
күшеуі шарты 
λ
λ
ϕ
k
k
d
=

=

2
2
sin
 
Толқын  ұзындығы  А = 10 м  немесе  ІАмстрем  (А°)  рентген  сәулелері 
10

кристалды өткенде дифракциялық құбылыс байқалуы керек. Атомдардың бір-
бірінен  қашықтығы 1 А°  кристал.  Бұл  жағдайда  көлемдік  дифракция  ток 
қызметін  атқарады.  Осы  пікірдің  математикаиық  тркырымын  М.  Лауэ 
шығарған болатын.
 
λ
ϕ
k
d
=
⋅ sin
2
  
к = 1,2,3,
 
 
Электр    өтімділігімен    мынадай байланыстары болады:
 
ε
=
n
 
Заттың   сыну көрсеткішінің жарық толқын ұзындығына X тэуелділігі 
жарық дисперсиясы деп аталады.
 
 
 
)
(
λ
f
n
=
Жарық толқындары ұзарғанда, яғни тербеліс жиілігі азайғанда сыну 
көрсеткішінің кемуі қалыпты дисперсия деп аталады. 
Ал жарық толқыны қысқарғанда, яғни тербеліс жиілігі артқанда сыну 
көрс
 аталады. 
еткіші анамаль дисперсия деп
Заттың  сыну  көрсеткішінің  өзгеруін  толқын  ұзындығына  өзгеруі 
байланысы заттың дисперсиясы деп аталады. 
Анамаль дисперсия жарықтың жұтылу жолақтары айқын білінетін газдар 
мен  буларда  өткенде  білінеді.  Анамаль  дисперсия 1901 ж.  американдық 
физик Вуд, орыс физигі Рождественский 1912 ж. зерттеді. 

Жарық сызықтард
і ген спектр сызықтық деп аталады. 
ан түз л
Жеке  кескіндеріні
түсті  жолақ  спектр  пайда 
ң  аралары  бірігіп,  жалпақ 
болса, оны тұтас вектор д
  еп атайды. 
Сызықтық  спекторды
 
  дара  атомдар  береді.  Спекторлық  сызықтардық
әрқайсысы  белгілі  бір  толқын  ұзындығына  сәйкес  келеді.  Сызықтық 
спекторды инартті
 булары береді. 
 метал

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал