Физическое воспитание как фактор повышения здоровья учащейся



жүктеу 55.11 Kb.

Дата29.03.2017
өлшемі55.11 Kb.

ДЕНЕ ТӘРБИЕСІ -  ОҚУШЫЛАР МЕН 

ЖАСТАРДЫҢ ДЕНС АУ ЛЫҒЫН АРТТЫРАТЫН

НЕГІЗГІ  ФАКТОР

ФИЗИЧЕСКОЕ ВОСПИТАНИЕ КАК ФАКТОР 

ПОВЫШЕНИЯ ЗДОРОВЬЯ УЧАЩЕЙСЯ

МОЛОДЕЖИ

ӘОЖ 796.015



А.К. Асанова, 

№ 34  ЖББОМII сан am мүгалші

САБАҚТЫ ӨТКІЗУДІ ¥ЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ 

БАЛАНЫҢ ҚИМЫЛ БЕЛСЕНДІЛІГІН АНЫҚТАУ

Көшпенді  деп  аталып  келген  қазақ  халқы  дене  тәрбиесін,  оның 

ішінде  спортты  дамьпуға,  ерте  заманда  археологиялық  деректер 

дәлелдегені  бойынша,  көңіл  бөлгені  байқалады.Ежелден  садақ  тарту, 

бәйге,  сайыс,  күрес,  аударыспақ  сияқгьг  спорт  түрлерімен  айналысу 

арқылы  өздерінің  рухани  байлыктарын  жетілдіріп,  толыктырып 

отырған.

Қай  заманньщ  болмасын  өзіне  тән  экономиқалық,  саяси 

әлеуметтік  және  идеологиялық  ерекшеліктері  болатыны  баршамызға 

айқын. Сол сиякты бүгінгі күннің ұрпақ тәрбиесіне деген өз талабы  мен 

ерекшеліктері бар. Халкымыздың терең де мағыналы дана сөзі «Тауына 

қарай  аңы,  заманына  карай  заңы»  деп  жауап  айтқан.  Казіргі  танда 

егеменді  ел  болып,  өз  шаңырағын  көтеріп,  туын  тіккеннен  бері  ана 

тілін,  салт  дәстүрін  кайтә  жаңгыртуда.  Жаңарған  елге  жаңа  тіл  заңы, 

және  тұжырымдамалар  мен  бағдарламалар  тэрбие  жүйесіне  жаңа 

көзқарастағы ұрпақ тэрбиелеуді талап етуде.

Мәселен,  осы  жөнінде  Республика Президент!  Н.Ә.Назарбаевтың 

2030  бағдарламасында  Қазақстан  азаматтарының  денсаулығы,  білімі 

мен элауқаты барлық қазақстандықтардың өмір сүру жагдайларын білім 

мен мүмкіндіктерін ұдайы жақсарту деп атап көрсетеді.

Дене  шынықгыру  окушыларды  жан-жакгы  үйлесімді  дамытып 

жетіддіреді, денсаулығын  сакгап ныгайтады.  Дене мүсінінің сұлулыгын 

қзлыптастырып,  қимыл,  қозғалыс  кабілеттерінің  негізін  салып,  оларды 

белсенді болуга, елін қоргауға дайындайды.



40

Мектеп  оқушыларына  жүргізілетін  жұмыстардың  алдына  қоятын 

максаттары:

-денсаулығын ныгайту, денесін шыныкхыру;

-жатгығулар  мен  ойындар  туралы  түсінік  алып,  олармен 

шұғылдану  үшін керекті гигиеналық талаптарды орындай білу;

-қимыл  козғалыс  негіздерін орындау техникасының дүрыс  негізін 

қалап, балалардьщ жалпы икемділігін артгыру;

-кимыл 


сапаларын 

жетілдіру, 

дене 

кұрлысын 



дүрьтс 

калыптастыру;

-өз  денелерін  дұрыс  ұстап,  жаттығуларды  тез,  әдемі,  тиімді 

жасауға үйрету;

-жаттығуларды 

ынталанып 

жасауга, 

спорт 


түрлеріне 

эуескойлығын арттыру.

Бұл  мақсатгарға  жетуге  дене  шыныктыру  сабактары  мен  денені 

сауықтьіру  жұмыстары,  сабакқа  дейінгі  таңертеңгілік  жаттығу,  сергіту 

сәттері,  үзіліс  кезіндегі  жатгығулар  мен  ойындар  жүргізіледі.  Адамның 

куші  ол  қай  жаста  болмасын,  бүлшык  еттердің  дамуына  байланысты 

болады.

Жасөспірімдердің  бүлшық  еттерінің  дамуына,  ең  әуелі  сүйек 



булшык  ет  жүйесінің дамуы  эсер  етеді.  Сондыктан,  күш-куаты дамыту 

үшін жатгығулар орындау әдістерін білу керек.

Балалардың күш қабілетгерін, қимыл белсенділігін жетілдіру үшін 

мына 


төмендегідей 

жалпы 


дамыту 

жаттығуларын 

пайдалану 

ұсынылады:

- гимнастикалык жалпы дамыту жаттығулары;

-  салмак  (батпан,  гантель),  нығыздалған  доп  жэне  карсылас 

баланы көтеру;

-  күшті  дамьгтуға  ар налган  қозғалмалы  ойындарды  пайдалану, 

арқан тартыс, ат үстіндегі тартыс,  (екі бала, басқа  екі баланы  ат қылып 

мініп  тартысады)  балалар  бірін-бірі  ат  кылып  мініп,  эстафеталык 

жарыстар өткізу;

-  гимнастиқалық  жабдыктарда  күштІ  дамытатын  жаттыгулар 

орындау (тартылу, өрмелеу, акробатикалық жатгығулар);

-  аланда  өткізілетін  жатгығулар  орындау  (тас  лақтыру,салмақ 

көтеріп  отырып  түрып,  бір  орында  түрып  ұзындыкка,биіктікке  секіру) 

т.б .


Мектептегі жалпы дене тэрбиесі жүйесі болашақ жеткіншектердің 

тек  денсаулыгын  сактау  максатында  ғана  жүргізілмеу,  олардың  жан- 

жакты  дамуының  негізгі  кепілі.  Демек,  дене  тәрбиесі  жүмысы  дүрыс 

жолга  қойылу  үшін  ең  эуелі  сабак  қызықты  да,  окушылар  үшін  тиімді 

өтуі  керек.  Сабақ тиімді өту үшін мүгалім эр сыныптың бағдарламасын 

жақсы  білуі  керек,  сонда  гана  мектепте  дене  тәрбиесіне  қатысты  оку 

тәрбие жүмысы өзінің нэтижесін береді.


Дене тәрбиесінің мұғалімдері төмендегідей мэселелерге баса көңіл

аударулары керек:

1.Өгкен  оқу  жылындағы  оқылған  бағдарламалық  материалдарды 

окушылардың  жақсы  біліп,  орындай  алу  және  осы  жұмысты 

орындаудағы жіберілген кемшілІктерді жою.

2.Сабақты қазіргі заман талабына сай өткізе білу.

Дене 

тәрбиесі 



сабақгарында 

балаларды 

оқытудың, 

яғни 


окушылардың  жаттығуларды  дұрыс  орындаудың  тиімді  жолдарын 

қарастырып және пайдалану.  Әсіресе  бағдарламаның гимнастика,  женіл 

атлетика,  шаңғы  дайындықгары,  спортгық  ойындар,  қозғалмалы 

ойындар  бөлімдерін  өткен  кезде  оку  материалдарын  окушылардың 

қаншалыкгы орындай алатындықгары тексеріліп отырады. Демек, өзара 

жарыс  өткізіліп.бақылау  жасалынады.  Сабақгың 

мақсаты  накгы 

қойылады.  Айтапық,  жүгіріп  келіп,  ұзындыққа  секірудің  жатгығуымен 

таныстыру, онда сабақгың негізі осы тұрғыда өтуі керек.

1 .Мұғалімнің негізгі міндеті  оқушылардьщ білімін  дұрыс  бағалай 

білуі.  Баға  окушылардың  сабақгағы  үлгеріміне  қойылады,  яғни 

окушылардың  сабақгағы  инициативасы  және  үйге  берген  тапсырманы 

орындауы ескеріледі.

2.0кушьшардың  дене  тәрбиесі  сабағында  жэне  сабақтан  тыс 

уақытга  спортпен  шұғылданғанда  санитарлық-гигиеналық  талаптарды 

орындауға,  спорттық  жарақаттанудың  болдырмауына  аса  көңіл 

аударылады.

3.Тек  сабакта  ғана  емес,  сондай-ақ  сабактан  тыс  уақытта 

да 

спортпен  шұғылдану  әрбір  оқушының,  өзінің  жеке  басының  гана  емес 



қоғамдық міндеті деп түсіндірілуі керек.

Сабақ 


өткізудің 

тиімділігі, 

негізінен 

мұғалімнің 

сабаққа 

дайындығы мен сабақ жоспарын қалай іске асыратынына, сабаққа үлкен 

жауапкершілікпен  қарауына,  жэне  окушылардың  осы  сабаққа  деген 

қызығушылықгарына байланысты.

Екінші  жағынан  сабактың  эдістемелік  тиімді  де  қызықгы  өтуі, 

мұгалімнің біліміне, ізденімпаздығына байланысты.

Сайып  келгенде  мектептегі  жалпы  дене  тәрбиесі  мұгалімнің 

жұмысының  жемісті  болуы,  оның  үжымдағы  беделіне  де  байланысты 

Десек,  одан  біздер  қателеспейміз.  Басқасын  айтпағанда  балалардың 

сабаққа  қатысуыныд  өзі  мұғалімнің  беделіне  байланысты.  Оқушылар 

әдетте,  эсіресе  жоғаргы  сынып  балалары  сабакты  көбірек  өз  бетінше, 

еркін  ойнағанды  жақсы  көреді.  Сондықган  да  оларға  еркіндік  беріп, 

керек  уақытта  ғана  ақыл-кенес  айтуға  болады.  Жалпы  мектепшілік 

жэне 


қоғамдық 

жүмыстарына 

спортпен 

шұғылданып 

жүрген 

белсенділерді 



пайдалана  білу,  яғни  окушылардың  өздеріне  жұмыс 

жасатқызу мұғалімнің таптырмайтын өнері.



42

Сабақ  тиімділігінің  негізгі  тәсілдерінің  бірі  сабақ үстінде,  әсіресе 

пшнастика  бөлімінде  жаңа  тапсырмалар  өткенде  окушыларды 

мүмкіндік болганша  көбірек топка бөлу керек.  Сабақ үстінде спорттык 

дайындығы  жақсы  окушы  баска  окушылармен  жүмыс  жасап,  пэн 

мұғаліміне қолғабыс тигізеді.

Мұғапім  сабақ  өрнегінің  түрін  сақгай  отырып,  окушылармен 

өткізілетін 

сабақтың 

әр 

бөліміндегі 



жаггығулар 

оларды 


қызықтыратындай  жэне  өз  белсенділіктерімен  орындай  алатындай 

болуы, яғни окушы белсенділігін окуіушы үнемі назарда ұстауы керек.

Оқушы  келешек  өміріне  қажетгі 

білім,  біліктілік,  дағдылық, 

қимыл  шеберлігі даярлықгарынан өтуі  керек.  Ол үшін бұрынғы кездегі 

жүйедегідей  даяр  окулық,  даяр  жол  бойынша  бірдей  информациялар 

алып,  бір  хабар  кеңістігінде  болып  барлык  окушыларға  бірдей  білім 

беру  емес,  коп  ізденіс  қажет  болады.  Әрбір  оқушы  өзінің  ми 

қабілеттілік,  психикапык,  физиологиялық,  акыл-ой  мүмкіншілігін 

пайдаланып  өзін-өзі  даярлауы  (самореалгоация)  керек.  Мұғалімдер 

сабақтарда әртүрлі оку амалдарын,  әдістерін, эдістемелерін пайдаланып 

окушылардың  әртүрлі  каблеттерін,  кьгзыгушылыктарын  ағгыктап,  осы 

мүмкІншіліктері бойынша әртүрлі кэсеби кызметтерге бағыттауы кажет.

Сіздер  білесіздер  көптеген  оқушылар  мұғалімнің,  ата-ананың, 

жанындағы  кұрбы  күрдастарының  сөзіне  еріп,  әртүрлі  хабарлар  әсері 

арқьілы  өз  мүмкіншіліктерІн  ескермей  басқа  мамандықгар  таңдап,  өз 

оштағанынан,  армандағанынан  баскадай,  баска  өмірсоқпақтарына түсІп 

кеткенін.  Бірталай  жаска  келіп  алып  «әттеген-ай  мен  жас  кезімде  сол 

мамандыкты  тандауым  керек  еді,  менің  жолым  солай  болуы,  өмірім 

солай калыптасуы керек еді» - деп,  өткен өміріне өкініп жүрген адамдар 

қаншама.

Мұғалім  мектепте  кандай  жұмысты  орындамасын,  оқушылардың 

алдында үлгі  түтарлықтай болуы  керек.  Бүл үлгі барлық жагдайда дене 

тәрбиесі  мүғалІмі  үшін,  бөлек.  Себебі  өр  уакыгга  шәкіртгің  ұстазға 

еліктейтінін  ескере  «Ұстазымдай  болғым  келеді»  дегенді  спортшылар 

айтады,  аңсайды.  Екіншіден  мектептегі  барлық  пэндердің  ішіндегі 

мүғалімнің  сабакта  оқытуда  көрсету  тәсілін  қолданатын  тек  дене 

тәрбиесі  екендігінің  ескеретін  болсақ,  онда  сабактың  оқуға  дайындық 

үшін мүгалімнің өзі жаттығулар жасауы керек.  Дене тәрбиесі сабағында 

тек  кана  түсіндіру  арқылы  сабақ  өткізу  оншалықгы 

тиімді  бола 

бермейді және де окушылардың бэрі  бірдей түсіне бермейді. Сондықган 

мүғалім сабақ үстінде, яғни көрсету тэсІлін қолданғанда өзі үлгі болады.

Менің  педагогикалык  басты  талабым  -  оқушыны  өзіңнің 

педагогиқалық 

шеберлігінмен, 

дене 

жаттығуларына 



деген 

сүйіспеншілігімен,  былайынша  айтканда  шэкіртті  қызықтыра  білуімен 

ынталандыру керек.


Спорт  немесе  дене  кимылы  қалай  болғанда  да тынымсыз  жұмыс 

істеуді  талап  етеді.  Демек,  талапқана  денсаулыкка  кепіл  бола  алады. 

Олай  болса  күнделікті  жаттығу,  жүгіру  денені  ширата  түссе,  өзін-ақ 

спорттың өзің қалаған түріне икемделе басталуына жол ашады.

Жалпы  дене  шынықгыру  шәкірттерді  ғана  емес,  ересектердің  де 

күш-куатын  өсіріп,  олардың  денсаулығын  шындап  қан  тамырларының 

жүйелі  жүмыс  жасауына  ықпал  етеді.  Мектеп  табалдырығында  эрбір 

сыныпқа  арналған  дене  тэрбиесі  окулығы  бар.  Бүларда  белгіленген 

бағдарлама бар. Оқушыны сол бағдарламаға сай тәрбиелеп, оларды дене 

шынықгыру пэнінен қажетті білім  алып шьнуға бауылаймыз.  Бұл білім 

беру жүйесінің мектептегі талап-тілегі.

Әрбір  окушының  дене  тәрбиесі  пөнінен  басқа  алар  спорттық 

бағыт-бағдары 

мұғалімнің 

мойнында, 

оның 


шеберлігі 

мен 


еңбекқорлығында.  Әрине,  бағдарламадағы  сабағынды  беріп,  қол 

кусырып  отыруға  да  болады.  Бірақ,  жеткіншек  үрпақ  бізден  тәрбиенің 

өтімді  жолдарын  сүрайды.  Олай  болса  дене  шынықтыру  пэнінің 

мұғалімі  ол  -   жаттықгырушы  міндетін  атқарса  жэне  оны  абыроймен 

жүргізсе шэкірттің де, өзіңнің де, мектептің де, мәртебесі өсері хак.

Сонымен 


бірге, 

денсаулықгы 

нығайту, 

ағзаның 


жүмыс 

қаблеттілігін  жақсарту,  жаттыққандық  деңгейін  жоғарлату  үшін  спорт 

түрінен жаттықгырулар, дене тәрбиесі сабақтары арасындағы демалуды 

1-2  күннен  ары  созбау  керек.  Дене  тәрбиесі  сабақгарын  бір  жетілік 

циклде  дұрыс  қоя  білу  керек.  Өткен  сабакгын  әсері  толық  жоғалмай 

тұрғанда  келесі  сабақ  өткізіліуі  тиіс.  Жетісіне  үш  реттен  аз  өткізілген 

жатгықгыру  жэне  дене  тәрбиесі  сабағынан  денсаулыққа,  окушы 

ағзасына  ешкандай  пайдалы  эсер  болмйды.  Дені  сау  бала ғана оку  мен 

тәрбиеге  ықыласты  болады.  Қазырғы  қимыл  белсенділігі  тапшы- 

гиподинамия  заманында балаларымыздың,  өзіміздің денсаулығымызды 

ойлауымыз  кажет.  Дүние  жүзі  ғалымдары  оқушылардыц  қимыл 

белсенділігі,  жетісіне  14-21  сагат,  күніне  2-3  сағат  болуы  керек  деп 

дәлелдейді.  Біз  дене  тәрбиесі  сабағы  арқылы  ғана  оларды  көп 

қимылдауға 

үйретеміз. 

Біздің 


қогамызга 

денсаулығы 

әлсіз, 

жүмысқаблетгігі  аз  математик,  тарихшы,  тіл  маманы,  мемлекеттік 



қызметкерлер керек пе? Ойланайық ағайын!

Сөз  соңында,  тәуелсіз  елімізге білімді,  саналы,  парасатты  адамды 

тәрбиелеу  үшін  ұшкыр  ойлы,  тэні  таза,  денсаулыгы  мыкт  ы,  адал  да 

терең  білімді, 

жоғары  талғамды  шэкірт  тәрбиелеу  басты  мақсаты 

болған  үстаздарга  алдагы  уақытта  да  мол  шыгармашылық  табыстар 

тілей  отырып,  шәкірттері  мен  әріптестірінің  ыстық  ықыласына  бөлене 

беріп, еңбектеріңіз жана берсін демекпіз.






©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал