Фатима бизақова психологиялық ТҤзету-дамыту жҧмысы



жүктеу 174.47 Kb.

Дата30.05.2017
өлшемі174.47 Kb.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ФАТИМА БИЗАҚОВА 

                



ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТҤЗЕТУ-ДАМЫТУ жҧмысы 

 

 «ПСИХОКОРРЕКЦИЯ»  оқу құралы. 



Оқу  құралы  алғаш    2007  жылы    жарық  кӛрген,    психолог    қауымынан  келіп  түскен 

сұранысқа байлынысты толықтырылып қайта баспаға ұсынып отырмын.  

 Оқу құралында психологиялық қызмет кӛрсетудің   коррекциялық бағыты қарастырылды.  

Тұлғалық    дамуды  теориялық    деңгейде    негіздей,  жас  кезеңге  бӛліп,  коррекциялық    әдістерді: 

тренинг, ойын, тренинг, жаттығу бойынша  түзету-дамыту бағдарламалары ұсынылды.  Психолог 

маман  қызметіндегі      түзету-дамыту  жұмысында  жеке  және  топтық  түрде  ӛткізілетін  нақты  

процесс  кӛрсетілген. Оқу құралы тәжірибелі психолог маманға    және  жоғары оқу орыны мен 

колледж  білімгеріне  арналған.  Психология  іліміне  қызығушылығы  бар  барлық  оқырманға 

ұсынылады.   

 

 



 

К І Р І С П Е 

            Пихокоррекция бағыты индивидтің бүтіндік дамуы мен қызметіне психологиялық  тұрғыда 

әсер ету.  Жеке бас дамуы және дара  психологиялық ерекшелігіне (танымдық,  эмоциялық-еріктік,  

қалыпты мінез-құлықты  жеке қасиетіне) қарай жүретін қалыпты үрдіс. Кітап ең алғаш баспадан 

2007 жылы шықты, қазір кӛпшіліктің сұрауы бойынша, қайта ӛңделіп  толықтырылып басылымға 

беріліп отыр. 

 Оқу  құралының    I  тарауында    теориялық  деңгейде  мазмұн  беріледі.  Коррекциялық  жаттығудың  

жас  ерекшелігіне  байланысты  қолданылуы,    сапасы  ретінде  психикалық  жаңа  білім  беруі  

қарастырылды.  Білім  алушы  арасында  гипер  белсенді,  индиго,  девиантты  мінез-құлық  пен 

эмоциялық  қарым-қатынасты  реттеуді  қажет  ететін  білім  алушы  кӛбейіп  отыр.  Осы  мәселе 

тӛңірегінде  оқу  құралының  құрылымына,  коррекциялық  жаттығу:  тренинг,  ойын,  тренинг 

деңгейінде, оған түзету-дамыту бағдарламасын құрастыру қажеттігі туындады. Алдыңғы  еңбегім, 

«Психодиагностика»  жинағында  тараудың  әр  тақырыбы  бойынша  материал    іріктелініп,      жас 

кезеңмен бағдарлама құрылды. Бұл оқу құралын жинақтау мен талдау және  тәжірибеде қолдануға 

бейімдеген  шығармашыл топқа зор алғысымды білдіремін:1)Т.Рысқұлов ауданының  тәжірибелі 

психологы  Баракбаев  Амантай;  2)Қордай  ауданының  тәжірибелі  психологы  З.Тұрғынбаева;3) 

Шу ауданы бойынша психолог маманы Жапекова Анар; 4)Тараз қаласы, Жамбыл атындағы №5 

мектеп  -  гимназия  психологы  Мейірқұлова  Назгүл;    5)Жуалы  ауданының  тәжірибелі 

психологы  Акишева  Жанар    (Қошманбетов  мектебі).  6)Жамбыл  ауданының    тәжірибелі 

психологы  Игілікова  Қазына  (Шӛлдала  орта  мектебі);    7)Меркі  ауданының    тәжірибелі 

психологы Жандарова Балжан  №21 орта мектебі, әдістемелер бойынша бағдарлама құруда пікір 

таласқа қатыса отырып, жеке  тәжірибеде жүргізді.                                                      

 

                                                                                                     Автордан 



 

 

                   

 

 

 



 

 

 



 

 


МАЗМҦНЫ 

Кіріспе. 



I ТАРАУ. Психокоррекциялық жҧмыстың  тиімді ерекшелігі. 

Психокоррекциялық бағдарламаны құрастырудағы  негізгі ұстаным. 

Психокоррекциялық  әдіс топтамасы 

Коррекциялық  жұмыста қолданылатын  психотехника 

Жекелік  психокоррекция  жұмысы 

II ТАРАУ. Мектепке дейінгі кезеңде психокоррекциялық жҧмысты қолдану ерекшелігі. 

Танымдық процестер: 

Қабылдау процесін дамытуға арналған жаттығу 

Зейін процесін дамытуға арналған жаттығу 

Ес процесін дамытуға арналған жаттығу 

Ойлау процесін дамытуға арналған жаттығу 

Қиял процесін  дамытуға арналған жаттығу 

Сӛйлеуді дамытуға арналған жаттығу 

 Ӛзіндік бағаны дамытуға  арналған жаттығу 

Психо-эмоциялық қысымды түсіру жаттығуы 

Тұлғааралық қатынасты дамытуға арналған жаттығу 

Мектепке дейінгі кезеңде бала мен ата-ана қатынасында эмоциялық-мотивациялық және 

танымдық ӛрісті  психокоррекциялық бағдарлама бойынша дамыту және түзету. 

III тарау. Бастауыш сыныпта білім алушыға  психокоррекциялық жҧмыстың жҥргізілу 

мазмҧны.  

1-сынып білім алушының мектепке бейімделу деңгейін арттыруға арналған түзету-дамыту 

бағдарламасы. 

Бастауыш сынып жасындағы білім алушыға  арналған түзету-дамыту бағдарламасы. 

Бастауыш сынып жасындағы білім алушыға оқу мотивациясын дамытуға арналған бағдарлама. 

Балаларда эмоциялық-еріктік ӛрісінде агрессивті күйді тӛмендетуге  бағытталған жаттығу. 

Бастауыш сынып жасындағы білім алушыға  жекелік қасиетін дамыту. 


Бастауыш сынып жасындағы білім алушыға шығармашылық қабілетін дамытуға арналған 

тренинг. 

Бастауыш сынып жасындағы білім алушыны  тәрбиелеуге арналған бағдарлама. 

Тақырыптық тренинг. 



IV тарау.  Жеткіншек жас кезеңіне  бейімделуге арналған “Мен” және “ Біз” тренингтік 

сабағы. 

Ӛзіндік бағаны дамытуға арналған  жаттығу 

Зейінді дамытуға арналған жаттығу 

Ес процесін дамытуға арналған жаттығу 

Ойлау процесін дамытуға арналған жаттығу 

Эмоцияналды-еріктік  ӛрісін  дамытуға арналған жаттығу 

Тұлғааралық қатынасты дамытуға арналған жаттығу 

Девиантты мінез-құлық ерекшелігі. 

Девиантты мінез-құлыққа арналған жылдық жоспар. 

V тарау. Жас ӛспірімдік шақта қолданатын әдіс 

Ес процесін дамытуға арналған жаттығу 

Ойлау процесін дамытуға арналған жаттығу 

Сӛйлеу процесін дамытуға арналған жаттығу 

Қиял процесін дамытуға арналған жаттығу 

Ӛзіндік бағалауды дамытуға арналған жаттығу 

Эмоциялық-еріктік ӛрісін дамытуға арналған жаттығу 

Табысты мінез-құлық тренингі. 

Қарым-қатынасты дамытуға арналған жаттығу 

Отбасындағы қалыпты дағдарыс ерекшелігі. 



Ата-анамен жҥргізілетін психокоррекциялық жҧмыс 

      Педагогпен жҥргізілетін психокоррекциялық  жҧмыс 

 

 

 

Кіріспе 

Заманауи  тәжірибеде    психолог  қызметінің    бір  бағыты  

диагностикалық зерттеу жүргізу. Психолог қауымына  ұлттық ерекшелікті 

ескере  отырып,  тәжірибеде  енгізіліп,  ӛңделген  ӛткізуге  болатын  тесттер 

жинағын  ұсынып  отырмын.    Дербес  түрде  кезкелген  тұлға    қызметте, 

отбасымен  бірге  психологиялық  тестті  қолданып,  жеке  ерекшелігін 

анықтай алады. 

  

 Тесттер  жинағын  қайта  ӛңдеу  барысында  қала,  аудан  және  ауыл 



мектеп  психолог маманы  шақырылып,  «шығармашыл топ» құрылды. 

Тесттер жинағы жас ерекшелік психологиясына сай кезеңдерге бӛлініп, әр 

қайсысы  жеке  тарау  етіп  қаралды:  мектепке  дейінгі  кезең,  бастауыш, 

жеткіншек,  жас  ӛспірімдік  шақ,  ата-ана,  кәсіби  біліктілікке  байланысты 

қарастырылды.  

Тесттер  жинағы  психолог  қызметінде  қарастырылатын  негізгі 

бӛлімдер  бойынша  топтастырылды.  Жамбыл  облысы  бойынша  барлық  10 

аудан  психологтарынан  құрылған  шығармашыл  топқа  алғысымды  білдіре 

отырып, тәжірибелі мамандарды нақтылап ӛтуді жӛн кӛріп отырмын. 

 1.Танымдық  процесс:    жас  ерекшелігіне  сай  қолданыста  тәжірибеден 

ӛткізілген  әдістеме    жинақталды:  Шу  ауданы  бойынша  психолог 

мамандары:    Жапекова  Анар  (20  жыл  психолог  еңбек  ӛтілі,  Т.  Ішімбаев 

атындағы  ОМ),  Байназарова  Айкүміс  (18  жыл  психолог  еңбек  ӛтілі, 

Ғ.Мұратбеав  атындағы  ОМ),  Тұрысқұлова  Еркін  (7  жыл  психолог  еңбек 

ӛтілі,  Тӛлеби  ауыл  мектебі)  Қабылдау  процесіне  Тараз  қаласының  №47 

мектеп  психологы  Ералиева  Күлбадан  (ұлттық  ӛнерімізден  жинақтап)  

«Күлбадан кілемшесін»ұсынды.   

2.Бейімделу:    Т.Рысқұлов  ауданы  бойынша  мектеп  психологтары: 

Баракбаев Амантай (8 жыл психолог еңбек ӛтілі, Қ.Сатпаев атындағы ОМ), 

Нәлібаева  Айжан  (8  жыл  психолог  еңбек  ӛтілі,  Ш.  Уалиханов  атындағы 

ОМ),  Муленбаева  Гүлбану  (7  жыл  психолог  еңбек  ӛтілі,  М.  Горкий 

атындағы  ОМ),  Наметкұлова  Айгүл  (5  жыл  психолог  еңбек  ӛтілі, 

А.Байтұрсынов атындағы Ом  тәжірибе алмасты.  

3.Мотивация:  (оқу,  еңбек,  ойын)  бӛлімін  жалғастырып,  толықтыру 

енгізген  Мейірқұлова  Назгүл  еңбек  ӛтілі  14  жыл,  Айтенова  Айнаш  еңбек 

ӛтілі  10  жылдан  асты    Тараз  қаласы,  Жамбыл  атындағы  №5  мектеп- 

гимназия психологтары)  . 

 4.Эмоциялық  еріктік  ӛріс:  деңгейінде    белсенді  түрде  Жуалы  ауданы 

Акишева Жанар  (Қошманбетов мектебі), Малибекова Сандуғаш (А.Гайдар 

атындағы мектебі) телімелі әдістеме бойынша тәжірибемен бӛлісті. 



5.Ӛзіндік  бағалау:  Жамбыл  ауданының    тәжірибелі  психологтары: 

Тұрғанова  Зинагүл  Ықласбекқызы  (әдіскер),  Абдықанова  Гульнар  (Сауле 

бала-бақшасы) Ямлиханова Рано  (Гагарин орта мектебі) Игілікова Қазына 

(Шӛлдала 

орта 

мектебі) 



тәжірибесімен 

бӛлісті, 

техникалық 

жабдықталуына да ат салысты. 

6.  Қарым  –қатынас:  Жуалы  ауданының  тәжірибелі    педагог-

психологтары: Дауренова Зейнеп 5 жыл әдіскер, Исмайлова Раушан (еңбек 

ӛтілі 10 жыл, Д Қонаев мектеп-гимназиясы), Ускенбаева Мира (еңбек ӛтілі 

10 жыл, Д.Ордженикидзе орта мектеп гимназиясы), Ақишева Жанар (еңбек 

ӛтілі10  жыл,  Қ.Қошманбетов  атындағы  ОМ),  Ақмырзаева  Жанар(еңбек 

ӛтілі  9жыл,  Т.Тоқтаров  атындағы  Ом),    Жорабекова  Роза  (еңбек  ӛтілі  9 

жыл, Пушкин атындағы ОМ); Байзақ ауданы  Абиева Райхан еңбек ӛтілі 10 

жыл,  Кадирова  Сұлушаш  еңбек  ӛтілі  8  жыл  жас  ерекшелігіне  қарай  ӛзара 

қатынасты анықтауда тәжірибе бӛлісті. 

7. Кәсіби деңгей:  Меркі ауданының  Роза  Байбосынова еңбек ӛтілі 10жыл,  

№18 орта мектебі,  Жандарова Балжан  еңбек ӛтілі 5жыл,  №21 орта мектебі,  

Әбітаева Рыскүл еңбек ӛтілі 8жыл, №1 орта мектебі тәжірибесі қаралды. 

8.Тәрбиелік  бӛлім:  Қордай  ауданының  тәжірибелі  психологтары:  №26  

мектеп психологы  З.Тұрғынбаева;  №8 мектеп психологы Э. Кереева; №23 

мектеп  психологы С. Абдрахманов; №1 мектеп  психологы Л. Максимова 

тәжірибелерімен бӛлісті. 



9.Ерекше  және  дарынды  баламен  жҧмыс;  Қазақ  Психологтар 

Қауымдастығы  Тараз  Филиалы  және  «Ән-Нұр-Фат»  психологиялық 

орталығының    тәжірибелі  психологтары  Ф.  Әбілдаева,  М.  Рахпанова  

күнделікті  қолданыста  жүрген  қажетті  әдістемелерді  іріктеп  тәжірибеге 

енгізді.  

10.Отбасы  және  ҧжыммен  жҧмыс:  ұжым  мүшелері,  жас  маман,  ата-ана, 

ерлі-зайыпты  және  ата-ана  мен  бала  арасындағы  қатынас  деңгейін 

анықтайтын  әдістемелер,  автордың ғылыми зерттеу жұмысының тәжірибе 

бӛлімінен алынды. 

  Автордан 

 

 

 

 

 

 


БАЛАБАҚШАДАҒЫ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТТІҢ ЖҦМЫС ЖОСПАРЫ 

 

№ 



Жұмыс мазмұны 

Мерзімі 


Жауапты 

Қайда 


қарастырылады 

 

Қыргүйек 



Психологтың әдістемелік жұмысы 

№ 

Қорытындылау және 



құжаттарды дайындау 

Ай бойы 


 

 

 



Балалармен психо-педагогикалық жұмыс 

Ұжымға бейімделу 



диагностикасы 

Ай бойы 


 

 



Қиялды дамыту «Әңгіме 

ойластыр» 

Ай бойы 

 

 



Танымдық процеске 

диагностика (зейін, 

қабылдау, ес, ойлау және 

сӛйлеу) 

Ай бойы 


 

 

 



Тәрбиешімен психо-педагогикалық жұмыс 

Тәрбиешіге баяндама 



«Баланың 

балабақшаға 

бейімделуі» 

Ай бойы 


 

 



Кеңес 

беру: 


«Баламен 

қалай 


қарым-қатынас 

жасау керек» 

Ай бойы 

 

 



Баланың  ДОУ  бейімделу 

кезеңінде 

тәрбиешіге 

баяндама 

Ай бойы 


 

 

 



Ата-анамен психо-педагогикалық жұмыс 

Танысуға  психологиялық 



тренинг 

Ай бойы 


 

 



Кеңес 

беру: 


Доу-ға 

бейімделу 

кезеңінде 

балаға  қалай  кӛмек  беру 

қажет  

Ай бойы 


 

 



Баяндама: 

«Мектеп 


жасына 

дейінгі 


балалардың ерекшелігі» 

Ай бойы 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Қазан 

  Мектеп  психологының 2016-2017 оқу жылына арналған перспективті жҧмыс 

жоспары  

Мақсаты: 

1. Білім алушыларды психологиялық- педагогикалық  зерделеу негізінде әрбір жеке 

тәсілді қамтамасыз ету; 

2.білім  алушылардың  бейімделуі,  дамуы    мен  әлеуметтенуі  мақсатында  кешенді 

психологиялық диагностикалау; 

3.Білім алушының тҧлғалық және зияткерлік дамуына ықпал ету, ӛзін-ӛзі тәрбиелеу 

мен ӛзін-ӛзі дамыту қабілетін қалыптастыру 

  

Міндеттері:  білім  алушы,  педагог  қызметкер,  ата-ана  арасында  психологиялық 

мәдениетті қалыптастыру. 

№  Жұмыс деңгейіндегі 

тақырып  мазмұны 

Әрекет түрлері( 

қолданыста жүрген 

әдістемелер 

топтамасы) 

Жас 


ерекшелігі 

 Мерзімі 



орындау

ы 

 

Әдістемелік жұмыс 



1.

 

Қалалық  



немесе  

аудандық 

білім беру 

бӛліміндегі 

психолог 

маманының 

жылдық 

жоспарын  



негізге алу. 

2.

 



Мектеп 

директорыны

ң жылдық 

жұмыс 


жопарында  

пед. кеңес 

тақырыбын 

ескере 


жұмысты 

жоспарлау) 

3.

 

Сынып 



жетекшілерін

ің жылдық  

жұмыс 

жоспарында 



«психолог 

пен кездесу» 

тақырып 

тарын бірге 

қарастыруды 

жолға қою. 

4.

 

   



психодиагностикалық, 

түзету –


дамытушылық, 

консультациялық 

ағартушылық-

профилактикалық 

және әлеуметтік –

диспечерлік  

жұмысын нысанаға 

алу 


Білім 

алушы, ата-

ана, 

педагог 


ұжымы 

 Жыл 


бойы 

 

 

   



2                                                               ПСИХОДИАГНОСТИКА  

 


Эмоциялық күй 

Пәндер  рейтингі, 

"САН" 


сұрақнамасы, 

Эмоция  мәнін  бағалау 

шкаласы.  «Менің  кӛңіл 

күйім» 


Лиссан, 

Психогеометрия, Айзенк 

тесті,  «Сіз  қандай  сурет 

салуды 


ұнатасыз?»;   

Люшер 


тесті. 

Қорқынышты  анықтау  

әдістемесі. 

“Тұлғаның 

күйзеліске 

ӛзіндік 


тұрақтылығын бағалау” 

 

 5-8 сынып 



аралығынд

а 

  



Қыргүйек 

айы  


Сәуір айы 

 

 Тәрбиелік 



деңгейін анықтау 

Э.Г.Эйдемиллердің ОТТ 

(Отбасылық 

тәрбиелеудің 

талдамы)сауалнамасы; 

Отбасы тәрбиелеу 

түрінің диагностикасы 

 

1-5сынып 



Ата-ана 

Қыргүйек 

айы 

Ақпан айы 



 

Ӛзіндік баға 



Ӛзіндік бағалауға баға 

беру. Ӛзіндік бағалау 

әдістемесі 

9-11сынып. 

ұжым  

Қыргүйек 



айы 

 

Ұлттық біріңғай 



тестілеуге  

психологиялық 

даярлығын  

анықтау 


   «ҰБТ-ға 

дайындық. 

Күйзеліске  қалай  қарсы 

тұруға  болады?  Ӛзіне 

деген 

сенімділікті 



анықтауға 

арналған 

сауалнама.»Емтихан 

тапсыруға 

қанша 

дайынсыз? 



Сіздің 

шығармашылық 

ахуалыңыз қандай? тесті 

“Кәсіби 


стресс 

шкаласы” әдістемесі. 

 

11сынып, 



пән 

мұғалім 


дері 

Жас маман 

Қыргүйек 

айы 


Мамыр 

айы 


 

Бейімделу 



Бақылау күнделігі 

(Сабақта қандай кӛңіл-

күймен отырасың ?) 

Мектептегі 

алаңдаушылық деңгейін 

анықтау Филлипс, 

Спилберг , Леонгард – 

Шмишек тесті.   

1сынып 

5 сынып 


Қазан айы 

Сәуір айы 



 

Мотивация  



 «Шварцландердің 

моторлық сынау» 

әдістемесі.Мақұлдау 

млтивациясы, 

Жетістікке жету ж/е  

сәтсіздіктен қашу. 

Мотивациялық ӛлшеу 

5-8 сынып, 

 ұжым 

 Қазан айы   



 

 

 



 

 

 

Кәсіптік бағдар 



 Дж. Голланд тесті,Л.Г. 

Матвееваның әдісі: 

бағдарды қалай 

таңдаймын нықтау 

картасы,Е.А. Климов 

әдісі  «Мен қаладым»; 

А.Голомшоктың 

«Бейіндік 

қызығушылықты 

анықтау 


картасы,Түркпенұлыны

ң «Ынта-ықыласын 

анықтау  саулнамасы 

9-11 сынып  Қазан айы 

Қаңтар 

айы 


 

Ерекше назарды 



қажет ететін бала 

«Ерекше»  балаларды 

анықтаудың 

психологиялық  деңгейі

«Кактус» телімелі әдісі, 

«үш тал» арт терапия 

техникасы, «Қажеттілік 

базасы» арттерапия 

техникасы 

5 сынып, 

ата-ана 

Қазан айы 

Наурыз 

айы 


 

 Дарынды баланы 



анықтау 

 « Торренс» әдісі, айзенк 

сандық тесті,  «КОС», 

Кӛшбас шы ,  Равен 

матрицасы; Кеттелл 

тесті: ШТУР тесті 

1-5 сынып 

Қараша 


айы 

Мамыр 


айы 

 

10  Қарым-қатынасты 

анықтау 

Менің 


қатынас 

шеңберім. 

«Ӛз 

құрбыңыға  ықпал  ете 



аласыз    ба?»  тесті. 

Достық 


қарым-

қатынасқа тез түсесізбе? 

Сіз  досыңызға  жол  бере 

аласыз ба? 

5-11 сынып  Қараша 

айы  


 

11  Жеке қасиетін 

(мінез, 

темперамент, 

қабілет) анықтау 

Кондаш тесті, “Бұйрық  

беру керек пе ? әлде 

бағыну қажет пе ?” 

Айзенк сауалнамасы 

5-8 сынып 

 Ата-ана 

Қараша 


айы 

 

12  Ұжымның 

психологиялық 

ахуалын анықтау 

Ұжымның әлеуметтік – 

психологиялық  қалпын 

анықтайтын «Жедел -

әдістеме», 

Педагогикалық жағдаят  

қатары бойынша 

әдістеме 

ұжым 


Қараша 

айы 


 

13  Үлгерімі тӛмен 

баланы анықтау 

Ӛзіндік бағалау 

әдістемесі, «Мен 

қандаймын» әдістемесі  

Айзенк сауалнамасы, 

Тапсырыс 

бойынша 

Әр айда 


 

14  Танымдық 

процесін анықтау 

Әдістемелер: 1) «Тап 

ж/е сыз»; «Белгіні 

1-5 сынып 

5-8 сынып 

Желтоқса


н айы. 

 

( зейін, қабылдау, 

ойлау, қиял,  есте 

сақтау, сӛйлеу, 

орналастыр»; Зейін 

деңгейін анықтау,  

Ландольт әдісі;2) 

Пиктограмма ІQ; 

«Артығын тап» Равен 

кілемшесі;3) Есте сақтау 

типі : «Санды есте 

сақта»; «Сӛздерді 

жатта»; «Ес процесінің 

дина-микасы». 4) 

«Әңгіме құрайық»: 

«Ғажайып сӛйлемдер»; 

«Мүсін». 5) Енжар сӛз 

қорын анықтау. Белсенді 

сӛздік қорын анықтау. 6) 

«Суретте не 

жетіспейді?» ; «Бұл 

не?»; «Суретте қандай 

заттар жасырылған?» 

«Күрделі психикалық 

процесс», Логикалық 

ойлау 

15.  Тұлғааралық 



қатынас 

«Аяқталмаған 

сӛйлем»әдісі, 

"Құндылықты бағдар» 

(М. Рокич), Сіз шындық 

үшін күресе аласыз ба? 

9-11 сынып 

ұжым 


Қаңтар 

айы 


Мамыр 

айы 


 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Тренинг№1 

Тақырыбы:  «Шабытты кӛңіл-кҥй» (мектепке дейінгі кезеңге арналады) 

Мақсаты: :Жағымды эмоциялық кӛңіл күй мен қарым-қатынас дағдысын дамыту. 

Міндеті: 

Денедегі қысымды шешу. 

Топ мүшелерін біріктіру. 

Құрдасына деген жағымды қарым-қатынасты қалыптасыру. 



Қажетті  қҧралдар:  магнитофон,  табиғат  пен  жағымды  әуенді  таспа,  ватман,  түллі  түс  пен  қыл 

қалам.  


Нҧсқау 

Сәлемдесу. «Марғаулар» жаттығуы 

Мақсаты: бойдағы қысымды шешу, қиялды дамыту, топта жағымды ортаны қалыптасыру. 

Нұсқау:  Балалар  кілемге  отырады.  Психолог  барлық  баланың  кішкен  марғауға  айналуын 

сұранады. Әр бала  марғаудың түсі мен атын айтады. Оның қандай екенін суреттейді.  Марғаулар 

ұйқыда. Психолог таң атқанын, күн шығып, оның шуағы марғауларды  ұйқысынан оятпақ болып, 

қытықлап жатқанын айтады. Марғау ұйқысынан оянып, керіледі. Үстін жуып, жұмсақ табанымен 

кетіп барады. Тамақ ішкісі келіп, анасын шақырады. Анасы келіп тамақтандырады.  

Негізгі бӛлім 

1.

 

«Сабын кӛпіршігі» ойыны 

Мақсаты:  топтағы біріккендікті, зейінді дамыту,  эмоциялық серпін.  

Нҧсқау:  Балалар шеңбер болып, бір-біріне тығыз орналасады. Психолог оны «үрленбеген кӛбік» 

деп айтады.  Балалар оны қолдарын сермей отырып «үрлейді». Әр үрлеген сайын артқа бір қадам 

жасайды.  Психолог «пах» деген кезде кӛбік жарылып балалар бӛлменің ішінде жан-жаққа жүгіре 

жӛнеледі. Жаттығуды екінші қайталағанда кӛбік жарылмайды.  

«Шар, үрлен! 

Үлкен болып, үрлен! 

Осы бетте қалып, 

Жарылма!», - деп әндетулеріне де болады. 



2.

 

«Кӛбік шарының ішінде» ойыны 

Мақсаты: эмоциялық қысымды шешіп, қиялды дамыту.  

Ескерту: Жаттығу жайлы әуенмен немесе табиғат дыбысы жазылған таспамен жүргізіледі.  

Нұсқау:  

-

 

Сіздер саяхат жасағанды ұнатасыздар ма? Кім саяхат жасап кӛрді?.. қазір біз таңғажайып саяхатқа 



аттанамыз.  

-

 



Бізде  сабын  кӛпіршігі  бар  емес  пе?  Мұқият  мініп  саяхатқа  ұшайық.  Кӛзімізді  жұмамыз.    Кӛбік 

жоғары  кӛтеріле  бастады.  Міне,    аспанға  да  кӛтерлдік,  жанымыздан  түрлі-түсті  әдемі  құс  үшып 

жүр. Жерге  қарасақ  үлкен бақша кӛрдік. Онда жұмыс істеп жатқан барлық адам бізді байқап, қол 

бұлғауда... Енді биік нулы орманның үстіненұшып бара жатырмыз. Ормандағы аңдар асыр салып 

жүр.  Қандай  аңдар?    Енд  міне  ӛзіміздің  балабақшаның  үстіне  де  ұшып  келдік.  Жерге  жайлап 

қондық. Енді кӛзімізді ашсақ ӛз бӛмемізде отрымыз.  Саяхаттан кейін ӛздеріңді қалай сезіндіңдер? 



«Біздің саяхат»  суреті 

Психолог барлығына кӛпіршік суреті салынған ватман қағаз мен түрлі-түсті қарындаш, фломастер, 

бояу таратады. Балаға осы суретті аяқтау ұсынылады.  

Балалар тапсырманы орындап болған соң, суретті талқылайды.  



3.

 

«Шарик пен магнит» ойыны 

Мақсаты: Таным аймағын кеңейту. 

Нҧсқау:  Балалар  бӛмеде  ары-бериі  еркін  қозғалады.  Сосын  психолог  сиқырлы  сӛзді  айтады. 

«Крибле, крабло, бумс! Барлық бала ағаш шарикке айналуда. Бір-біріне соғысқан кезде «Тук» деп 

айтқан  жӛн.  Крибле,  крабле,  бумс!  Барлық  бала  резина  шарикке  айналды.  Балалар  аяқ  ұшымен 

жеңіл секіріп, бір-бірімен соқтығысқанда, «Пум!» дейді.  

Психолог:  «Крибле,  крабле,  бумс!  Барлық  бала    темір  шарикке  айналды.  Балалар  бӛлме  ішінде 

жүгіре  бастайды,  соқтығысқан  кезде  «Дон!»  деп  айтады.  Сосын  психолог  балалардың  ішінен 



біреуін  «магнит»  деп  айтады.  Магниттке  екі  қадам  жақын  турғандар  тартыла  түседі.  Психолог: 

«Крибле,  крабле,  бумс!  Барлық  бала  қағаз  шарикке  айналды  »,-дейді.  Соғысқан  балалар  «Ш-ш-

ш»,-деген  дыбыс  шығарады.  Соңында  психолог::  «Крибле,  крабле,  бумс!  Барлығыңды  балаға 

айналдырдым!»,-дейді.  

 «Жылан» ойыны 

Мақсаты:  Баланың  бағдарлану,  бірлікте  жұмыс  жасауына,  топта  кӛңілді  орта  қалыптастыруға 

арналған.  



Нҧсқау:  Жыланның басы болып бір баланы қояды (психологтың ӛзі біріншісінде болып кӛрсетсе 

де  болады).  Қалғандары  жүргізушінің  қолынан  ұстап,  ары  қарай  осылай  жалоғасып  кете  береді. 

Үргізуші  жылдамдығы  күшейте  отырып  бӛлмені  аралай  бастайды.  Тез  арада  бұрылыс  жасайды. 

Мақсаты – бала бір-бірінен ажырамас үшін, қолдарынан қатты ұстау қажет.  



Пікір:  бала түрлі жағдайда достарына сенім артып, еш кедергісін қарым-қатынасқа түсе білуі. 

4.

 

«Фотограф» ойыны 

Мақсаты: зейінді, мінез-құлықтың ӛндік кӛрінуін бақылауды, есту арқылы есте сақтауды дамыту.  

Нұсқау: психолог топ ішінен бір фотографты таңдап алады. Фотограф кез келген қалыпта тұрған 

маман иесін, жағдайды суреттеу қажет. Ол бар мүмкіндікті (сыныптағы ойыншықты , балаларды) 

пайдалана  отырып  сол  жағдайды  суреттейді.  Ойын  ерекше  қызық  бол  үшін  полароид 

фотоаппаратын алып, тез арада суретке түсірген де жӛн.  Кері байланыс 

-

 

Әр оқушы баланы 5 ұпай бойынша бағалайды. 



-

 

Ең жақсы фотографтың суреті  сапалы болып табылады.  Ол топ кӛшбасшысы. 



Қорытынды.  

Барлығы шеңбер құрып, бір-біріне бүгінгі ойынға қатысқандары үшін рахмет айтады.  

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Жеткіншек жасқа арналған тренинг 

«Нәтижелі қарым-қатынас орнату» 

(10-11 жастағы кіші жеткіншекке арналған қарым-қатынас тренинг кешені) 

 

 

1 Тренинг. «Адам ӛміріндегі қарым-қатынас». (1,5 сағат) 



Мақсаты: біріктіру, тренингтік топта ӛзара жағымды қарым-қатынас орнату. 

Міндеті: 

-

 



Қатысушыларды таныстыру; 

-

 



Адам ӛміріндегі қарым-қатынастың маңызы жӛнінде әңгіме-сұхбат жүргізу; 

-

 



Тренингтік тренингқа қызығушылықты ояту; 

-

 



Тренингтік тренингқа қатысу ережесін қабылдату; 

-

 



Ойын, жаттығу арқылы ӛзараәрекеттестікті, жағымды кӛңіл-күйді кӛтеру. 

Қажетті қҧрал-жабдық:  бейджик, жұмсақ ойыншық, ереже жазылған плакат. 

Тренингтың барысы: 

1.

 

Қатысушылармен танысу. 

Психолог тренинг қатысушыларына: 

-

 

Танысуды  біз  ерекше  жолмен  жасайық.  Әр  қайсың  кезекпен  «Сәлеметсіздер  ме?  Менің 



есімім.... және «Менің хоббиім...., себебі...» деп айтып кӛрейік. Танысуды менен бастайық. 

Сәлеметсіздер  ме!  Менің  есімім  Мадина.  Мен  адам  жанын  зерттейтін  психологияны 

ұнатамын.  Себебі  маған  ӛзімнің  ішкі  дүниемнің  қалай  қалыптасқаны  және  ӛзге  адамның 

ішкі  жан  дүниесінде  болып  жатқан  құбылысты  білу  қызықты.  Рухани  кӛмекке  мұқтаж 

болған  адамға  кӛмек  кӛрсету  –  менің  ең  сүйікті  ісім.  Сондықтан,  мен  осы  мамандықты 

таңдадым».  

Ары қарай қатысушылар жалғастырады. 

2.

 

Тренингтың  мақсатымен  танысу,  қарым-қатынастың  адам  ӛміріндегі  маңызы 

жӛнінде әңгіме-сҧхбат жҥргізу. 

Психолог тренингтың ерекшелігімен таныстырады: 

-

 

Тренингта  біз  қарым-қатынас  орнатуды  үйреніп  қана  қоймай,  білім  мен  білік,  кӛтеріңкі 



кӛңіл-күй аламыз.   

-

 



Кім  маған  «қарым-қатынас»  ұғымын  түсіндіріп  бере  алады?  Бірнеше  пікірлер  тыңдалған 

соң, психолог: «Қарым-қатынас – бұл адамның бір-бірімен тәжірибе, білім, ой-пікір алмасу 

мақсатынада  жасалатын  ӛзара  әрекетестік.  Қарапайым  ӛзара  әрекеттестіктен,  қарым-

қатынастың  ерекшелігі,  бұл  үрдісте  бір-бірі  арқылы  ӛзін  ашады.  (  Мен  –  саған  ӛзіндік 

Менмін, ал сен маған – ӛзіндік Менсін.)» 

-

 



Қарым-қатынас үнемі жағымды кӛңіл-күй әкеледі ме? 

-

 



Қарым-қатынасқа  үйренген  жӛн  бе?  Ол  үшін  не  қажет  деп  ойлайсыз?  (Қарым-қатынас 

адамға ӛзінің адам екенін сезінуге қажет) 

Психолог адам ӛмірінде қарым-қатынастың маңызы бар екенін, адамға қуаныш пен пайда 

әкелу үшін жағымды қарым-қатынас орната білуге үйренген жӛн деп тұжырымдайды. 



3.

 

Ережіне қабылдау 

Кез  келген  топ  бірлесе  жұмысу  үшін  ортақ  ережесі  болу  керек  екеніне  келіседі. 

Психолог плакатта жазылған тренинг ережесін талқылауды ұсынады.  

1.

 



Тренингта әр қатысушының белсенді болуы. 

2.

 



«Микрофон» заңы (тек қолында микрофоны бар адам ғана сӛйлейді). Микрофон ретінде 

қаламсапты, фломастерді, ойыншықта пайдалануға болады. 

3.

 

Айтушыны мұқият тыңдау. 



4.

 

Бір-біріне сенім арту. 



5.

 

Күлкіге айналдырмау. 



6.

 

Тренингтан тыс пікірін талқыламау. 



7.

 

Әркімнің ӛз пікірі бар.  



8.

 

Тренингқа кедергі келтіретін құралды ӛшіру (ұялы телефон, есік сыртына тренинг жүріп 



жатқанын айғақтайтын «ескертпе ілу»). 

4.

 

Тақырып бойынша жҧмыс. 

1)

 



Адам ӛмірін қарым-қатынассыз елестету мүмкін емес. Егер қарым-қатынасымызды 

сараласақ, барлығы жағымды кӛңіл-күй сыйлай бермейтініне кӛз жеткіземіз.  

-

 

Неліктен олай болатынын ойланып кӛрдіңіздер ме? 



-

 

Зерттеулер  адамның  арасындағы  шиеленістің  болу  себебін,  қарым-қатынас  мәдениетін 



білмеуден деп тұжырымдайды. 

-

 



Шиеленіс  кезінде  кӛбінесе,  адам  ӛзін  емес  ӛзгені  кіналайды.  Қарым-қатынас  жасау 

мәдениетіне үйренуге болады. Ол үшін, ең алдымен, адам ӛзімен жұмыс жасап үйренгені 

жӛн.    Сіздердің  рұқсаттарыңыбен  бүгіннен  бастап,  біз  мінсіз  қарым-қатынас  орнату 

ӛнеріне үйренеміз.  

2)

 

«Мен сенімен қарым-қатынас орнатқаныма қуаныштымын» жаттығуы.  



Нұсқау:  қолын  адамға  созып  «Мен  сізбен  қарым-қатынас  орнатқаныма 

қуаныштымын» деп айтады. Қолын алған адам «Мен де» деп жауап беріп, екінші 

қолын  келесі  адамға  сол  сӛзбен  созады,  тізбек  осы  ретпен  жалғасып  кетеді. 

Нәтижесінде шеңбер жасайды.  



5.

 

Тренингті  талдау. 

-

 



Тренингта не ұнады? Ӛзіңізде не ӛзгерткіңіз келеді. 

6.

 

Қоштасу салты. 

Қатысушылар  қолын бірінің иығына бірі қойып: «Рахмет! Кездескенше!»,- деп айтады.  



Тренинг№3 

Тақырыбы:«Мен және  ӛмірдегі жаңа жағдай» (10 сынып) 

Тренинг мақсаты: ӛмірдегі ӛзгерген жағдайға тұлғаның бейімделуіне кӛмектесу.  

Қатысатын адам саны: 15-20  

1.

 

«Белгі» жаттығуы 

Нҧсқау:  Қатысушылар  шеңбер  бойына  бір-біріне  жақын    тұрады.  Бір-бірінің  қолынан    артынан 

ұстайды.  Бір  адам  екіншісінің  қолын  ұзақ  немесе  қысқа  қысу  арқылы  қандай  да  белгі  жібереді. 

Белгі  автордың  ӛзіне  қайтып  оралмайынша  ойын  жалғаса  береді.  Ойынды  күрделендіру 

мақсатында бірнеше белгіні бір мезетте жіберуге болады.  



2.

 

«Мынау менің есімім» жаттығуы. 

Нұсқау:  Қатысушылар   шеңбер  жасап  отырады. Сол  жағында  отырғанадамға  қарап  ӛзінің  есімін 

және оған қосымша ақпарат береді.  

Мысалы: 


Менің тегім... 

Менің отбасымның шыққан жері? 

Менің атым ӛзіме қаншалыӛты ұнамды? 

Ол есімді маған кім қойғанын білемін бе? 

Мен есімімнің мағынасын білемін бе? 

Ӛз есімімді ӛзгерткім келе ме? 

Отбасы шежіресінде аттас адам болды ма? 

Психолог  ортаға  бір  қатысушыны  шығарып,  басқа  баланың  атымен  сӛйлеуді  сұранады.  Есім 

иесінен қандай әсерде болғанын сұрайды. 

3. “Ӛмірімнің сәті”  

Қажетті құрал: қағаз бен қарындаш 

Топ  шеңбер  жасап  отырады.  Әр  қатысушы  ӛзінің  ӛмірінде  маңызы  бар  санды  ойлайды.  Бұл 

маңызды мерзім, телефон номері, жас, үй номері, отбасы мүше саны және т.с.с. 

Қатысушы санды ойлап тапқан кезде, оны үлкен әріппен қағзға жазады. Барлығы кезекпен тақтаға 

іледі, ал қалғаны 2 минут ішінде оны неліктен таңдағанын шешіп кӛреді. Нәтижесінде әр қайсысы 

шын мәнінде оның мағынасын түсіндіреді.  

4.«Автопортрет» жаттығуы 

Құрал-жабдық: қағаз, фломастер (қаламсап, қарындаш) 

Әр қатысушы ӛзінің автопортретін салу керек. 5 минут уақыт беріледі. Ӛз суретін салу Нұсқаунда 

қатысушыда  қиындық  тууы  мүмкін.  Бұл  кезде  психолог  суретті  айнытпай,  безендіріп  салудың 

қажеті  жоқ  екенін  айту  қажет.  Қатысушылардың    бір-біріне  қарауға  рұқсат  берілмейді.  Жұмыс 

соңында  суретті  екіге  бүктеп,  қорапқа  салады.  Оны  психолог  араластырып,  қатысушылар  кӛзін 

жұмып алады. Одан кімнің автопортреті екендігін анықтайды. Ӛз әсерімен бӛліседі.  

«Ашық айтқанда...» (5-10 МИНУТ). Таратылған бланкіні шынайы толтыру қажет. 

 

 



             Трениг атауы _________________________ 

Тренингтегі менің есімім __________________ 

Тренинг Нұсқаунда мен...... түсіндім. 

Мен үшңн ең пайдалы болған... … 

Мен ашық болар едім, егер де… 

Маған ұнамағаны … 

Тренингтағы ӛзімнің негігі қателігім… 

Маған бәрінен де ... жұмысы ұнады. 

Келесі тренингта.... болғанын қалаймын.  

Психолог орнында болсам, мен... 

6. “Шеңбер бойынша шапалақ” (5 МИНУТ). 

Психолог:  «Бүгін  біз  ӛте  жақсы  жұмыс  істедік.  Сол  үшін  ӛзімізге  шапалақ  ұрып  қоялық.  Ең 

алдымен  жайлап,  сосын  қатты,  қаттырақ,  одан  да  қатты  соғайық.  Бәсеңдетіп,  тағы  бісеңсітіп, 

саябырлайық».  



Тренинг№4 

Тақырыбы:"Әлем және Мен" тренингі 

Мақсаты: Педагогтың топтасып жұмыс істеу жүйесін әрі қарай дамыту.  

Қажетті құралдар: тақта, бор, доп, ватман, фламастер.  

Танысу. Мұғалімдер ӛзінің жақсы кӛретін   

1."Хор"  жаттығуы.  Бір  қатысушының  сыртқа  шыға  тұрғанын  ӛтінемін,  залда  қалған 

қатысушылар  бір  тӛрт  жол  тақпақтың  сӛздерін  бӛліп-бӛліп  алады.  Сыртқа  шыққан  адам  келген 

кезде бір, екі, үш деген нұсқаудан кейін әрбір қатысушы ӛз сӛздерін айтады. Сырттан кірген адам 

қандай тақпақ екенін табу керек.  



2. «Мҧғалім қандай болу керек?» жаттығуы. Екі топ қатысушылары: бірінші топ  -  бастауыш 

оқушысы,  екінші  топ  -  жоғары  сынып  білім  алушыы.  Жайлы,  жақсы  отырып  алыңыздар,  екі 

қолдарыңызды  тізеге қойып,  орындыққа  арқаларыңызды  тигізіп  орнықты  отырып,кӛз  алдыңызға 

бастауыш және жоғары класс мұғалімдерінің қандай болатындығын елестетіңіздер. Енді әр бір топ 

ӛзара  келісіп,  шешімге  келіп  мұғалімнің    тӛрт  жақсы  қасиетін  қағазға  жазып  орталарыңыздан 

біреу шығып қорғап шықсын.  



Қорытынды: "бастауыш білім алушыы" тобының пікірі : мұғалім мейірімді, әдемі, кӛңілді, 

шыншыл болу керек. "Жоғары класс білім алушыы" тобының пікірі: ӛз мамандығының кәсіби 

шебері, ұйымшыл, қатаң, қазіргі талапқа сай болу керек.  

 Жүргізуші: Ал енді сіздер үлкен адам кейпіне еніп, тәжірибелі ұстаз болуға дайын.болу. Екі топ 

бірігіп, мұғалімдерге берген білім алушыдың сапаларын талқылап ашып кӛрелік. Тақтаға жазамыз. 

Біздің мысалда болған тӛрт сапа шыншыл,қатаң, кәсіби шебер, ұйымшыл,осы сапалар біздің 

бойымыздан табылады деп ойлаймыз.  

"Шеңбер бойынша сурет» арттерапиялық жаттығу.  Біз қазір ақылдаспай біртіндеп шығып 

мұғалімнің суретін саламыз. Сурет бойынша қорытынды: идеялды мұғалімнің суретін саламын 

деп  кім пайда болды... «әрдайым кӛріп жүрген мұғалімнің бейнесі». В.Вишневскийдің афоризмін 

еске түсіретін болсақ."Мені ғажайыпқа дейін жеткізбе!" дегендей, «ғажайыптылық» ӛзіміздің 

жүрегімізде болады. Біздің кездесуіміз таяп келе жатқан секілді. Бүгінгі шыққан нәтиже жемісіне 

оралатын болсақ педагогтың  мықты жағын тағы да бір еске түсіре отырып, бір-бірімізге  "Жылы 

сӛз" айтайық.  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал