Фашизмге қарсы ұжымдық Қауіпсіздік және екінші майдан ашу мәселелеріхақында о рамах Ж. О



жүктеу 67.96 Kb.

Дата16.02.2017
өлшемі67.96 Kb.

ФАШИЗМГЕ ҚАРСЫ ҰЖЫМДЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ЖӘНЕ 

ЕКІНШІ МАЙДАН АШУ МӘСЕЛЕЛЕРІХАҚЫНДА

О рамах Ж.О.

Ақтөбе қ.,  Қазақстан

Үлы  Отан  соғысы  адамзат  баласының  басынан  кешкен  аламат  соғыстардың  қатарына 

жатады.  О ны ң  жеңісінің  65  жылдығын  тойлау  барысында  Кеңес  Одағы  халқыны ң  күш-жігері 

тағы   да  көз  алдымыздан  жүріп  өтеді.  Әсіресе  ұжымдық  қауіпсіздік  пен  екінш і  майдан 

проблемалары н  шешудегі  Кеңес  Одағының  табандылығына  кайран  қаласыз.  Үйткені  ол 

ф аш истік режимге  қарсы жалғыз күресті.

О сы ж ағдайды  Ж О О -ң казіргі  буын студентгерінің бэрі  бірдей біле бермейді.  Біздің сөз етіп 

оты рған  мэселелеріміз  Қазақстан  тарихы  пэні  курсының  бағдарламасында  тереңдетіп  оқуды 

талап  етпейді.  Дегенмен,  Үлы  Жеңіске  жетуге  ұжымдық  қауіпсіздік  пен  екінші  майдан 

м әселелерін  ш ешумен байланысты болганын білулері  керек.  Сондыктанда  мэселенің теориялық 

ж әне әдістем елік жағын терендетіп оқытуымыз қажет.

Екінш і  дүниеж үзілік соғысты ң алдында  Германия  үкіметінің  билік  басына  Гитлер  бастаған 

ф аш истік  тэртіптіц  келуі  тек  Европада  емес,  букіл  әлемде  халықаралы қ  жағдайды 

ш иеленістіріп,  соғыс  өртінің  тұтану  қаупін  төндіргені  ж эне  тездеткені  тарихтан  белгілі.  Кеңес 

Одағы  екінш і  дүниеж үзілік  соғыс  басталғанға  дейінгі  аралықта,  бүкіл  Европа  елдері  мен

107


Ам ерика  Қүрама  Ш таттарының  үкіметтеріне  жаңадан  өрлеп  келе  жатқан  фаш измге  қарсы 

бірігіп,  ұжымдық  кауіпсіздік  саясатын  жүргізуге  шақырған  болатын.  Кеңес  үкіметі  өз 

тарапы нан  фашизмге  қарсы  күресте  мінбе ретінде пайдалану үшш   1934 жылы  Ұ лтгар Лигасына 

мүш елікке өтгі.  1935 жылы Франциямен өзара көмек туралы келісімге  келуге  кол жеткізді.

Кеңес  Одағының  осындай  қадамдарын  алдыңғы  қатарда  дамыған  Европа  елдрінщ  

басш ы лары  коммунизмге  жаулық  ниетпен  қарау  принциптерін  негізге  алып,  фаш измге  қарсы 

халықаралы қ  күш  біріктіруді  қолдамады.  Осыны  түсінген  Гитлер  1937  жылы  Германияда 

үкімет билігіне  келіп, таяу арада  Европа елдерін жаулап алу жоспарын құрды.  Европа елдерінің 

ф аш истік  Германияның  империалистік  пиғылына  қарсы  тұра  алмауының  кесірінен,  ¥ л ы   Отан 

соғысы  басталғанға  дейін  құрлықтың  он  бір  мемлекетін  жаулап  алады.  Европада  герман 

ф аш измнің билігі  орнаса,  кезекте  Англия  мен Америка  Құрама Ш таттарын ж аулап алу  мәселесі 

түрды  Германия  қарулы  күштеріне  қарсы  тұрарлыктай  Англияның  да,  А ҚШ -тың  да  қауқары 

болған жок.

Осындай  жағдайда  Англия  мен  АҚШ -ты  фашистердің  жаулап  алуынан  кұтқаратын  жол, 

Кеңес  Одагының  Германиямен  согысуы  деп  түсінді  екі  елдің  басшылары.  Егер  барлы қ  Европа 

елдерінің  Кеңес  Одагының  ұжымдық  қауіпсіздік  идеясын  қолдаған  кезде  ж ағдай  мүлдем 

басқаш а болуы  мүмкін еді.  Үйткені  Германия жаулап алған  Европа елдері  мен  Кеңес Одағының 

әскери  күштерін,  экономикалык потенциалын біріктіріп,  бір  арнадан  фаш измге  қарсы  қойганда 

Гитлердің империалистік пиғылын жоспарлау мен  іске  асыру  мүмкіндігі  ш ектеулі  болатын.

Олар  Германияны  тек  Кеңес  Одағымен  одақтас  жагдайда  ғана  ж еңу  мүмкіндігіне  сенбеді, 

сенсе  де  кеш  сенді.  Уинстан  Черчилль  1941  жылы  22  маусымда  радиодан  сөйлеген  сөзінде, 

коммунизмге  тұрақты  жек  көрушілігін  бірінші  орынға  қоя  отырып,  Англия  әскери  жэне  саяси 

қажеттіліктен  КСРО-мен  одақ  кұру  керек  екенін  мәлімдеді.  Осындай  пиғылда  болған 

американың  сенаторы  Гарри  Трумэн  (кейін  АҚШ -тың  Президенті  болган)  өзінің  сөзінде  «Егер 

біз  Германияның  жеңіп  жатқанын  көрсек,  онда  біз  Ресейге  көмектесуге  тиіспіз,  ал  егер  Ресей 

жеңіп  жатса,  онда  біз  Германияға  көмектесуіміз  керек.  Сүйтіп,  олар  мүмкіндігінш е  бірін-бірі 

көбірек  өлтірсін»  [1]  деп  мәлімдеген.  Бірақ,  Англия  мен  АҚШ -тың  жүмысш ы  табы   кеңес- 

герман  майданында  бүкіл  дүниежүзі  халықтарының  тағдыры  ш еш ілетінін  түсініп,  өз 

үкіметтерінен  фашизмге  қарсы  ұтымды  шарапар  қолдануды  талап  етті.  Англия  мен  Америка 

елдерінің  үкіметтері 

Кеңес  Одағына  фашизмге  қарсы 

күресте  экономикалы к  көмек 

көрсететіндіктері  туралы  мәлімдеме  жасады.  Бүндай  мэлімдеме  жасауды  тездеткен  1941 

жылдың  7  желтоқсанында  Ж апонияның  АҚШ -тың  эскери-теңіз  базасы  П ерл-Х арборға  согыс 

ашпай  шабуыл  жасауы  еді.  Келесі  күні  Ж апония  АҚШ   пен  Англияға  ресми  согыс  ашқандыгын 

жарияласа,  олар  өз  кезегінде  Ж апонияга  соғыс  жариялады.  1941  жылдың  11  желтоқсанында 

Германия  мен  Италия  АҚШ -қа согыс жариялады.

АҚШ  пен  Англия  үкіметтерінің  Кеңес  Одагын  колдау  арқылы  өз  халы қтары ны ң  алдында 

бедел  жоғарылату саясаты  болғаны  шындық еді.

І942 


жылы  I  қаңтарда  Вашингтонда  антигитлерлік  коалицияға  кірген  26  мемлекеттің 

өкілдері  қатысуымен  фашистік  агрессияга  қарсы  біріккен  қимыл  жасау  туралы  Декларацияга 

кол  қойды.  Осы  күжаттың  негізінде  кейін  Біріккен  ¥ л тт ар   Декларациясы  аталган  құжатта 

антигитлерлік  коапицияға  кірген  эрбір  мемлекет  біріншіден,  өзінің  барлы қ  күш ін  фашистік 

ологқа  қарсы  жұмсауга,  екіншіден,  тек  коалицияға  кірген  мемлекеттер  бір-бірімен  карым- 

катынас  жасап, жаулармен сепараттық келісімге  келмейтіндерін  мэлімдеді.

1942 

жылдың  26  мамырында  Лондонда  КСРО  мен  ¥ л ы   Британия,  1942  ж ы лды ң  П 



маусымында  АҚШ   пен  КСРО-ның  арасында  гитлерлік  Германия  мен  оның  одақтастарына 

карсы  күресу,  өзара  көмек  берудің  негізгі  принциптері  анықталган  келісімге  қол  қойылды.  Бұл 

келісімдер антигитлерлік  коалицияны  құру  процесін түпкілікті аяқтады.

Бірақ  антигитлерлік  коалицияның  құрылган  сэтінен  бастап  оның  ішінде  екі  багыт  пайда 

болды.  Бірі-фашистік  Германия  мен  оның  одақтастарының  тез  арада  ж еңіліп,  толы к  және 

эділетті  бейбітшілік орнатуга жагдай жасауды  қамтамасыз етудегі  КСРО-ның бағыты ; 



екіншісі- 

согыстың  барысын  өздерінің  империалистік  мүддесіне  бағындыруға  ұм ты лған  АҚШ   пен 

Англияның  оагыты.  Амалсыздан  социалистік  мемлекетпен  уақытш а  эскери  одақтасты қ  АҚШ 

пен  Англияның  таптык  им пери али ста  саясатына  өзгеріс  енгізе  алган  жоқ.  Согы сты ң  барлык 

уакытында  олар  өздер.  мшдеттенген  саяси,  эскери  жэне  экономикалы қ  міндетгерді  бүзып, 

фаш истік  Германияға 

қарсы  күрестегі  барлық  ауыртпалықты  КСРО-га  аудары п 

салуға 

үмтылды  жэне  солай  болды  д а.  Олардың  КСРО  мен  Германияны  элсіретіп,  оңтайы   келгенде

108


одактасына  да,  карсыласына  да  шартын  койып,  соғыстан  кейін  элемде  өздерінің  үстемдігін 

орнату  максатын  көздеді.

А нтифаш истік  коалицияның  құрылуы  Кеңес  үкіметінің  сыртқы  саясатының  үлкен  жеңісі 

болды.  О сы ның  нәтижесінде  Кеңес  Одағы  фашистік  Германия  ойлағандай  оқшауланудың 

орнына  халықаралы к  байланысын  нығайтты,  антифашистік  коалицияда  жетекші  ролде  болды. 

Осымен  байланы сты  антифашистік  коалицияның  белді  мүшелерінің  бірі  АҚШ -тың  бір 

жағынан,  КСРО  -   мен  сауда  жасауға  ынталы  болса,  екіншіден,  Европада  Германия,  Азияда 

Жапония  каупінің күшеюі себеп  болды.

1941 

ж ы лды ң  11  наурызында  АҚШ   конгресі  ленд-лиз  (ағыл.  Jend-Jease)  туралы  Заң 



қабылдады.  Заңны ң  негізгі  мэні:  «АҚШ   Президентіне  екінші  дүниежүзілік  соғыс  кезінде 

антигитлерлік  коалиция  бойынш а  одақтас  елдерге  қару-жарақ,  оқ-дэрі,  стратегиялык  шикізат, 

азық-түлікті  қары зға немесе арендаға беру жүйесі  [2].  Әрине бүл  көмек тек Америка қорғанысы 

үшін  кауіпсіз елге берілуі  керектігі  кұпия болған жоқ.

Германияның  КСРО-ға  шабуыл  бастағаннан  кейін,  яғни  1941  жылы  24  маусымда 

В.Д.Рузвельт  А ҚШ -тың  Кеңес  Одағына  көмек  көрсететіні  туралы  мәлімдеме  жасап,  осы 

жылдың  қараш а  айының  басында америка үкіметі ленд-лиз  Заңына  сэйкес  өсімсіз  (пайызсыз)  1 

млрд.  доллар  несие  берді.  1941  жылғы  1  қазанда  КСРО,  АҚШ   жэне  Англияның  сыртқы  істер 

министрлері  қол  қойған  келісімі  аясында  Кеңес  Одағына  Америка  1941  жылдың  қазанымен

1942  ж ы лды ң  маусым  аралығында  900  бомбалаушы,  900  жойғыш  ұшақтар,  2250  орта  жэне 

жеңіл  танктер,  85  мың  жүк  машиналарын  т.б.  беруге  тиіс  болса,  іс  жүзінде  267  бомбалаушы, 

278 жойғыш  ұш ақтар,  783  орта жеңіл танктер,  16502  жүк машиналары  келді.

Әскери  техникалар  мен  құралдарды  жеткізу  1942  жылдың  екінші  жартысында  бұрынғыдан 

да нашарлап  кетті. Дэл  осы уақытта Англия мен АҚШ  КСРО-ға соғыс  қаруларының төрттен үш 

бөлігін  жеткізіп  тұрған  Солтүстік  теңіз  жолының  жүмысын  тоқтатып  тастады.  Иран  арқылы 

теміржолмен  тасылаты н  ж үктің  көлемі  шұғыл  қысқарды.  Осының  әсерінен  шілде-қараша 

айларында  А нглиядан  келуге  тиісті  1000  ұш ақтың  орнына -   394  (39,4%),  1250  танктік  орнына 

642  (52% )  келді.  А ҚШ -тан  қараша  айының  соңында  келуге  тиісті  1608  мың  тонна  жүктің 

орнына  бар  болғаны   840  мың  тонна  келген.  Келген  кейбір  соғыс  техникалары  ескі,  баяғыда 

өндірістен  алынып тасталғандар болды [3].

Соғы стың соңғы жылы,  я болмаса  1946 жыл болуы  керек,  осы жолдардың авторының жаста 

болса  есінде  қалғаны  американың  «Судовекарь» деген  жүк  машинасы.  Сыртқы  көрінісі  қазіргі 

«Урал»,  «КрА З»  ж үк  машиналарына  ұксаған,  бірақ  жаңа  емес,  біраз  пайдалануда  болғандығы 

көрініп  тұратын.  Аз  уақыттан  кейін  олар  көрінбей  кетгі,  сірэ,  келісім  шарт  бойынш а  кейін 

қайтарып  алған  болу  керек.

Англия  мен  А мериканың  соғыс  техникаларын  жеткізуі  тұрақты  жэне  көлемі  жагынан  тек

1943  жылдан  бастап ұлғая бастады.

Л енд-лиздің  пайда  болған  сәтінен  бастап  соғыстағы  одақтастардьщ  ролі  мен  көмектің 

маңызы  туралы  өткір  айтыс  орын  алды.  Одақтастар  ленд-лиз  бойынша  берілген  көмекті  Кеңес 

Одағы  бағаламай  келді  десе,  КСРО  ондай  көмек  соғыс  кезінде  Одақтағы  өндірілген  жалпы 

өнімнің  төрт  пайызынан  асқан  жок,  демек  одақтастар  ойлағандай  фашистік  Германияны 

жеңуде  айтарлы қтай  әсері  болған  жок  дейді.  Осының  төңірегіндегі  сандық  көрсеткіштерде  де 

айтарлықтай  алш ақты к  бар.  Мысалы,  Кеңестік  деректерде  АҚШ -тың  ленд-лиз  бойынша 

берілген  м атериалдарды ң  кұны  9,8  млрд.  доллар,  оның  ішінде  14795  ұшақтар  жэне  7056 

танктер  болды  десе,  американдык  деректерде  11-12  млрд.  доллар,  оның  ішінде  427  мың  жүк 

машинасы,  22  мың  ұш ақтар,  13  мың  танктер,  2,6  млн.  тонн  мұнай  өнімдері,  720  мың  түсті 

металлдар,  4,5  млн.  тонн  азық-түлік  болды  дейді.  Америка  тарихшыларының  есебі  бойынша 

екінші дүниеж үзілік соғыстың аяғына дейін одактастардың берген 50 млрд. доллар  көмегінің  10 

млрд-ы ленд-лиз  бойы нш а берілгенін тілге тиек етеді  [4].  Бұл  барлык соғыс  ш ығындарының  13 

пайызын  ж эне  экспорты ның  50  пайыздан  астамын  кұрады.  Сол  кезде  АҚШ -тың  ленд-лиз 

бойынша  одақтас  елдерден  7,3  млрд.  доллар  тауарын  алды.  Соғыстың  барлық  ауыртпалығын 

көтерген  КСРО  материалдарды  Англиядан 

үш  есе  аз  алды  [5].  Согыстан  кейін  Ленд-лиз 

бойынша  есеп  айы ры су  келіссөздері  екі  елдің  арасында  1947-1960  жылдары  жүргізілді.  АҚШ - 

ньің  қайырым  есеп  айырысу 

мөлшерін  асыра  сұрауына  байланысты,  екі  ж ақ  келісімге  келе 

алмай  1960  ж ы лы   келіссөздер  токтап,  тек  1972  жылы  қайта  басталды.  АҚШ  төлем  сомасын 

едэуір  төм ендетуге  келісіп,  ленд-лиз  бойынша  есеп  айыруды  ретгеу,  сауданы  дамыту  жэне 

езара қарыздар алы су туралы екі елдің арасында (1972 ж.  18  казан) үш  келкпмге  кол  койылды.

109


Біздің  өз  тарапымыздан  қосарымыз,  әрине  ленд-лиз  бойынша  берілген  көмекті 

жоқка 


ш ығаруға болмас,  бірақ барлық мэселені  шешті деп асыра бағалауда ақиқагган  элдеқаида алыс.

Фашистік  Германияға  карсы  коалиция  кұру  жэне  одақтастардың  КСРО-га  соғыс  және 

материалдық  көмек  беруі  жауды  әлсіретіп,  соғысты  жеңіспен  аяқтау  м үм кін діп н е  жеткізе 

алмайтын  еді.  Кеңес  Одағы  Англия  мен  АҚШ  елдеріне  алған  одақтастық  м індеттерді  адал, 

шынай,  парасаттылықпен  орындап  ортақ  жауға  қарсы  екінші  майдан  аш уға  шакырды.  Бүл 

мэселені  Кеңес  үкіметі  1941  жылдың  18  шілдесінде  күн  тэртібіне  қойған  болатын.  Екінші 

майданның  мүмкіндігінше ерте басталуы сөз жоқ соғыстың  мерзімін  қысқартуға,  миллиондаған 

адамдардың өлімі  мен қайғы-қасіретін азайтатын еді.

Кеңес  Одағының  екінші  майдан  құру  ұсынысын  Англия,  сосын  АҚШ   ж үртш ылығы  қызу 

қолдады.  Кеңес  үкіметінің  үлкен  күш  жұмсауынын  нэтижесінде  А ҚШ   пен  А нглиядан  1942 

жылдың  маусым айында екінші майдан ашамыз деген уәделерін алуға қол  жетті.  Ө кініш ке орай

ол уэде орындалған жоқ.

1943 

жылдың  қаңтарында  Рузвельт пен  Черчилдің  қатысуымен  Касабланка  конференциясы 



өтгі.  Конференцияның  шешімі  бойынша  одақтастар  әскерін  Сицилияға  түсіруге  шешім 

қабылдады. Францияның солтүстігінен екінші  майдан ашу тағы да кейінге қалдырылды.

Кеңестік  сыртқы  саясаттың  тұрақты  жэне  ұтымдылығы  негізінде  екінш і  майдан  ашу 

мәселесі  бір  күнде  токтаған  жоқ.  Одақтастарымыздың  әртүрлі  себептер  тауы п,  екінш і  майдан 

ашпау  емес,  тіпті  кешеуілдетудің  өзінің  қандай  зардаптар  алып  келетінін  аш ық  айтып 

түсіндірілді.  АҚШ   пен  Англияның  екінші  дүниежүзілік  соғыстағы  көздеген  мақсатыда,  екінші 

майданды  ашуды  кешеуілдетуі  де  біріншіден,  Германия  мен  КСРО  әбден  элсіреген  кезде 

оларды  өздерінің  еркіне  көндіру  болса,  екіншіден,  коммунизмнен  қүтқардық  деген  сылтаумен 

әлем халықтарына империализмнің бұғауын киігізу еді.

1942 


жыл  Европада  екінші  майдан  ашу  колайлы  еді.  Үйткені  ф аш истік  Германия  өзінің 

барлық  әскер  күшін,  оның  ішінде  ең  тандаулысын  Ш ығыс  майданға  ж іберді.  Осы  жылы 

Одақтастардың  екінші  майдан  ашуға  әскери-техникалық  жэне  адам  ресурсы  жағынанда 

мүмкіндіктер  бар  болатын.  1942  жылы  Англия  карулы  күш терінің  құрамында  4  миллионная 

астам,  АҚШ -та  5400  мың  адам  болды.  Дэл  осы  кезде  екінші  майдан  аш ыла  қалған  жағдайда 

неміс  командованиесі  оларға  бар  болғаны  әскерінің  15  пайызын  ғана  қарсы  қоя  алатын  еді. 

Одан  артық  қоюға  бармайтын  еді,  үйткені  Ш ығыс  майданды  әлсірету  ф аш истердің  ойында  да 

болған  жоқ.  Сондай-ақ одактастардың  138  дивизиясына қарсы  жау  35  дивизиясы нан  артық қоя 

алмайтын.  Англия  мен  АҚШ  Германиядан  авиация  мен  әскери-теңіз  күш тері  ж ағы нанда артык 

болды.  Гек.  1942  жылдың  өзінде  АҚШ -та  6900  эуе  жэне  десанттық  күш тер  дайындалса,  онын 

санын  жыл  аягына  дейін  12  мыңга  жеткізу  көзделген.  О дақтастардың  бір  мезгілде  Жерорта 

теңізі  мен  Атлантикадан  63  мың адам  мен 2300 танкті жеткізуге мүмкіндіктері  болды  [6].

Англия  мен  Американың  мұндай  қасақана  іс-әрекеттерін  Кеңес  үкіметі  эш керелей  отырып,

1943  жылы  28  караш а-1  желтоқсан  аралығында  өткен  Тегеран  конф еренциясы нда  Сталин, 

Рузвельт жэне  Черчилль  бірінші  рет  кездесіп,  Германияға  қарсы соғыста бірігіп  қимылдау жэне 

согыстан  соңғы  карым-қатынас  жөнінде  үш  державаның  Декларациясы  қабылданды.  Осы 

күжатка  сэйкес  Европада  1944  жылдың  1  мамырынан  кешіктірмей  екінш і  майдан  ашу 

жөнінде 

келісілді.  КСРО  делегациясы  одақтар  өтінішіне  орай  герман  эскері  талқандалған  сон 

Жапонияға карсы соғыс аш уга міндеттенді.

Кеңес  үкіметінің  жэне  одақтастар  мемлекетінің  демократиялы қ  күш терінің  табанды  талап 

етуінің  нәтижесінде  1944  жылы  6  маусымда  ағылш ын-америка  экспедициялы қ  күш терінің  Ла- 

Манш  бұғазы  арқылы  Нормандияға  келіп  түсуімен  екінші  майдан ашылды.  Ол  әрине  соғыстын 

соңгы  кезеңі  болса  д а  өзінің  жагымды  жағын  көрсетті.  Үйткені  Германия  екі  майданнын 

ортасында кысымда калды.  Бірақ бүл аса  маңызды  шешуші  роль атқарған жоқ,  себебі  бүл  кезде 

Германияның  негізгі  күші  талқандалып,  Кеңес  эскері  өз  жерін  азат  етіп,  енді  Европаны  азат 

етуге  дайындалып  жатыр  еді.  Екінші  майданның  аш ылуы  англо-американ  эскерлерінін 

Францияны және  Батыс  Европаның бірқатар елдірін басып алуға алып  келді.

Сонымен  екінші  дүниежүзілік  соғыстың  алдындағы  жэне  Үлы  О тан  соғысы  жағдайындағы 

Кенес  үкіметінің  ұжымдық  кауіпсіздік  кұру  саясаты ның  жэне  екінш і  майдан  ашудын 

қажеттігінің дүрыс екендігін тарих дәлелдеп берді.

_|^а5'Рг '  Тәуелсіз  Қазақстан  Республикасы  өзінің  сыртқы  саясатында  алыс-ж ақы н 

елдермен 

оеиоіт-қатар  өм.р  сүріп,  өркениетті  дамыған  елдердің  санатында  болу  ниеті,  соғыссыз, 

жарқында  жаилы  өмір  сүру  саясатынан  туындап  отырғаны  деп  білуіміз  керек. 

Бұд  өз  кезегінде 

әлемдік кауіпсіздік идеясын  іс жүзіне асырудың кепілі болмақ.



110

Пайдалинылган эдебиеттер тізші:

1. Козлов Н.Д.,  Зайцев А Д .  Сражающаяся парития.  М.,  1975,  с. 97.

2. Советский энциклопедический словарь.  М.  1982,  с. 707.

3. Великая Отечественная война.  Вопросы  и ответы.  М.  1984,  с. 197.

4. Переведенцев  А.Л.  США  и  Россия:  некоторые  аспекты  межгосударственных  отношений 

накануне  и  в  годы  второй  мировой  войны.  Материалы  международной  научно-теоретической 

конференции  «Современное  историческое  исследование:  гаризонты  новых  возможностей», 

посвященный 60-летию Победы в ВОВ. Актобе,  2005,  сс. 74-75.

5.Казак, Совет Энциклопедиясы.  7-т., Алматы,  1975,  222-6.

6. Великая Отечественная война.  Вопросы  и ответы,  с.161.

7.Деборин Г.А.,  Телъпуховский Б.С.  Итоги и уроки Великой Отечественной войны.  М.  1970.




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал