Ғаламтор және қазақ тілінің жаңа кеңістігі Сырымбет – сыршыл тарих мекені



жүктеу 0.96 Mb.

бет6/11
Дата25.04.2017
өлшемі0.96 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Айкүміс АЖКАНҚЫЗЫ,

Қызылүй негізгі мектебінің қазақ тілі 

мен әдебиеті пәні мұғалімі

Атырау облысы 

Исатай ауданы 

СЫРЫМБЕТ  – 

сыршыл тарих мекені

АСЫЛ ЖАРЫМ – 

АРДАҒЫМ

Тұнық жырдың тұмары



түскен бір ш кім гауһар сияқты м лдіреп 

жататын күміс к лдің ажарына қамыстан 

кіреуке түскен к рінеді. 

Тау бауырынан алыстан мен мұндалап 

Айғаным ханша қонысы к рінеді. Таяп 

келгенде к не дәуірдің күні бүгінге дейін 

сақталып қалған к шірме кейпі қылаң 

береді. Оқтай түзу қарағайдан шапқан 

тұрғын үй, мешіт, медресе, одан соң мон-

ша, ат қора. Сәл әріректе жел диірмен. 

Қасиетті қара қоныс мұқият қоршал-

ған. К лденең жатқан бір бұрау жоқ. 

Кіреберістегі жармалы қақпа қандай?!

Айғаным Абылай ханның тұң ғыш ұлы 

Уәлидің кіші әйелі. Яғни ол атақ-даңқы 

әлемге тараған, алты Алаштың басын 

қосып ел еткен, ақыл-парасатына тең 

келер жан жаратылмаған ұлы Абылайдың 

к е л і н і .   Ж а р а т ы л ы с ы н а н   а й р ы қ ш а 

дарынға, ерекше бітімге ие болған, ар-

тына  лмес- шпес мұра қалдырған, 

 мынау жарық дүниеден құйрықты жұл-

дыздай жарқ етіп ағып  ткен ғұлама ғалым 

Шоқанның әжесі. Оның әкесі Шыңғыс 

с ұ л т а н н ы ң   т у ғ а н   а н а с ы .   Н е г і з і н д е 

әуелі ел арасында  зінің ай рықша 

ақылымен, к ріктілігімен, білімділігімен, 

парасаттылығымен ханша атанған. 

Жалпақ жұрттың қо шеметі мен құрметіне 

ие болған. Тегі Құдайберлі Бәйімбет, 

руы Атығай.  з әкесі Сарғалдақтың арғы 

жағы әйгілі Мәлім Қожа. Шынтуай-

тын айтқанда, Айғаным т ре тұқымына 

жатпайды.  йтсе де «қарадан шығып 

хан болған» демекші, дарқан табиғат 

сыйлаған, Жаратқан Ием маңдайына тар-

ту еткен тағдыр-талайы ханшаны шырқау 

биікке к терген. С йтіп, сол тұстағы қазақ 

әйелдері арасында ірі қоғам қайраткері 

дәрежесіне к теріліп, жалпақ елді басқару 

тізгініне ие болуы осы с здерімізді тірілте 

түсер еді. Бір ерекше сипаты ұлағатты 

ұл-қыздар тәрбиелеп  сірген әйел-ана. 

зінің ұлы Шыңғыстан бастап балала-

рына орыс тілінде білім алуға ықпал етіп, 

тәлімді тәрбие берген. Білім мен  нерді 

қасиет тұтқан ханшаның  зі де қазақ және 

орыс тілдерін  те жетік білген к рінеді. 

Оған қызмет бабындағы әртүрлі жазбаша 

құжаттардың тәртібі дәлел бола алады. 

Фототілші Т леген Қосшығұлов екеуіміз 

қасиетті қара қоныстың табалдырығын 

«біссміллә» деп аттадық. Заманында 

Александр І патша Сырымбет қойнауында 

к е ш е н д і   қ ы с т а у ,   м е к е н ж а й   с а л у ғ а 

бұйрық шығарған. Осы құрылыстардың 

жұмысына бес мың сом ақша б ліп, 

оған қоса үкімет тарапынан 400 сом 

зей нетақы белгілепті. С йтіп, қазіргі 

күні к не дәуірдің ескірмес естелігін-

дей болып тұрған осы қасиетті қара 

қоныстың іргетасы қаланған. Негізінде 

Уәлиханның екі қыстауы болған деседі. 

Оның бірі  Бурабай маңындағы Ханның 

Қызылағашы деп аталатын қыстау да, 

екіншісі кіші әйелі Айғанымнан тарай-

тын ұрпақтардың еншісіне тиген. Дәл 

осы арада анау тау бауырынан басталып 

Жарқынның жалпақ даласына ұласатын 

қайыңды, қарағайлы, құйқалы  ңірді 

мал-жанына  ріс еткен Айғаным ханша 

бден, Мәмке, Шепе, Ханқожа,  лжан 

есімді ұлдар мен Рақия, Нүрилә атты екі 

қыз тәрбиелеп  сірген. 

Алдымен, тұрғын үйге кірдік. К не 

заманнан күмбірлетіп сыр шертетін 

жиһаздар сол күйі тұр екен. Аралық 

қабырғалар мен кіреберістерге шамдар 

ілінген. Жұмсақ диван, оған жабылған 

ПЕРДЕСІЗ КӨҢІЛ



Біздің шаңырақ көтеріп, қатар 

өмір сүріп келе жатқанымызға 

қырық бес жылдай уақыт 

болыпты.  Жарты  ғасырдай  

өмір  ғой. 

Біз деп отырғаным Құдай  

қосқан  қосағым, өмірлік  

серігім Айша  Балымбетқызы. 

Екеуміз бір жерде дүниеге 

келдік. Ол – Сыр өңіріндегі 

Арал топырағы. 

Айшаның  балалық шағы 

шат-шадыман өтті дей алмай-

мын. Ата-анасынан ертерек 

айырылды. Сөйтіп, анасының  

сіңлісі Рахила тəтесінің 

тəрбиесінде өсті. 

Мен үшін қазақтың ақын 

қыздарының ішінде  Фариза 

апамыздың алатын орны айрықша. 

Не себепті осы бір аяулы тұлғаны 

ерекше қадір тұтатынымды, не 

себепті қаламынан шыққан жыр-

лары алдында бас иетінімді өзім 

де түсіндіре алмаймын. Қандай 

қасие тімен тəнті етті? Жеке 

басындағы адамдық қасиеттері 

ме? Əлде ешкімге ұқсамайтын 

ерекшелігі ме?  

тұрды. Тастақты бір қырқадан асып 

ылдиға түсе бергенімізде кәдімгі біздегі 

орта қолды помещиктердің дәстүрінде 

салынған бірнеше үйлер мен мешітті 

к зіміз шалды. Шыңғыс пен әйелі тұрған 

ортадағы үйдің жиһазы помещиктердің 

жиһазына ұқсайды. Залда 12 пьесаға 

дейін ойнайтын орган қойылған. Айна 

мен дуалдық шамдар ілінген, ортада 

хрустальды, үзбелі салпыншағы бар қола 

шырағдан. Есіктері тұтылған шағын-

шағын жібек перделердің шашақ бау-

лары мен  рнектері тұрпатты, к лемді 

болғанымен к зге нәзік к рінеді. Қонақ 

б лмесіне гарнер немесе Корнилов ваза-

ларын қоюдың орнына қытай вазалары 

қойылған». Саяхатшының жазған осы 

жазбаларында бейнеленген бұйымдар, үй 

жиһаздары, қасиетті қара қоныстың орна-

ласу тәртібі дәл сол қалпында жайнап тұр. 

Шынын айту керек, үркіншілік жылдары 

Айғаным ханша қонысын  рт те шалған, 

замананың долы желі де жұлмалаған. 

йтсе де, болат пышақ қап түбінде жата 

ма, бүгінгі бейне тәлім-тәрбиенің тамаша 

ошағы болып  згеше реңмен сыр ша-

шып тұр. Жалпы Сырымбеттің осы бір 

қойнауы сырлы тарихқа толы. К нек з 

қариялардың айтуына қарағанда, сол 

заманның  зінде  нердің  рісін кеңейтуге 

мейлінше ықпал еткен т ре шаңырағында 

жыршы мен ақындар, әнші мен күйшілер 

жиі-жиі бас қосады екен. Осы т ңіректегі 

ғана емес, ат тұяғы жететін жердің 

бәрінен. Бәлкім, бала Шоқан да ұлттың 

ұлағатты қазынасы болып саналатын 

нер иелерін к ріп, мәжілістеріндегі 

әсерлі әңгімені тыңдап, бойына сіңіріп 

скен шығар. Орынбай, Тоғжан, атақты 

Ш же, Ақан сері, Жаяу Мұсалар Айғаным 

қонысының қадірлі қонақтары болған. 

Қара қонысты аралап жүргенде сырлы 

Сырымбеттің иығынан құлдилап әуезді 

ән құйылатындай. Сол ән ұшса құстың 

қанатын талдыратын қазақтың жалпақ 

даласына біресе аспандап, әуелеп, біресе 

Ақан атамыздың Қараторғайы тәрізді 

құлдилап тарап бара жатқан тәрізді. 

Жалғыз т реліктің, асыл тектің белгісі 

ғана емес, Алаш жұртына мәңгілік серік 

болған әдемі  нердің де ғажайып мекені. 

Мұнаралары күн сүйген, таза қара-

ғайдан қиып салған мешіт иман ды лықтың 

ұясы тәрізді. Дәл т рде ортасынан ашылған 

десеңізші. Айғаным ханшаның зама-

ны түгіл бүгін де пайдалануға болатын

бүгінге де керекті ғажайып бұйымдар.

Тарих айтады: 1920-1930 жылдары 

Қазан т ңкерісінен кейінгі дәуірде әлдебір 

содырлар осы қонысты қиратқан, әбден 

бүлдірген. Ал қалған б ренелерінен 1930 

жылы Саумалк л селосында клуб үйін са-

лыпты. С йтіп, т ңірегіне ай нұрындай сыр-

баз сәуле себезгілеген Айғаным ханшаның 

мекенжайы 1993 жылға дейін қаңырап 

бос жатты. К не жұрты ғана. 1985 жылы 

Шоқан Уәлихановтың республикалық 

тарихи-этнографиялық мұражайы ашыл-

ды. Сол тойдың қарсаңында Сырымбет 

ауылы бір жасарып қалды. Қазақтың 

«жақсы әке қырық жыл азық» дейтіні рас. 

Қырық жыл ғана емес, жүз жыл  ткесін 

де, жүз елу жыл  ткесін де жақсылық ша-

рапаты тиіп жатыр. Сол тойдың тұсында 

Сырымбет баурайындағы аңыз-ертегіге 

айналған Уәлихановтар қонысын қайтадан 

қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. 

Негізінен, Шоқанның ата қонысы туралы 

салған суреттері басшылыққа алынды. 

С йтіп, ел игілігіне жаратылған қара 

қоныс сырлы Сырымбеттің баурайында 

зінің қайталанбас ғажайып кейіпімен сыр 

шертіп тұр. Қазір мұнда Шоқанның тари-

хи-этнографиялық мұражайы мен Айға-

ным мекенжайы біріктіріліп, Сырымбет-

тегі мұражай кешенін құрап отыр. Мұра-

жай қызметкерлерінің айтуына қарағанда, 

тоғыз мыңға таяу экспонат бар екен. 

Келушілер бір үзілмейтін к рінеді. 

Сырымбет баурайында арнайы сапар-

мен болғанымызда Солтүстік Қазақстан 

облысының Аққайың ауданының мектеп 

оқушылары  лкетану мақсатымен арнайы 

келіп, тамашалап жүр екен. Қос облыстың 

адамдарын айтпағанда, Вьетнам, Қытай, 

Америка, Түркия, Германия тәрізді қиян 

шалғайдан қонақтар келіп, к не дәуірдің 

тылсымынан  шым-шымдап сыр ұққанға 

ұқсайды. 

Село орталығындағы этнография лық 

мұражайды аралап, тарихи жә дігерлерді 

суретке түсіріп, есте жоқ ескі күндердің 

елесін ойша тірілтіп, кері аттандық. 

 Селодан сәл ұзай бере фототілші Т леген 

ағамыз селоның сыртқы кейпін суретке 

түсіріп алу үшін аялдады. 

– Байқайсың ба, – дейді ол, – жусан 

иісі аңқитын тәрізді. 

– Жусан иісі ғана емес, – деймін мен, 

– жұпар иісі. Сырлы тау Сырым беттің 

қойнауында ғұмыр кешкен, ұрпағының, 

ұрпағының ғана емес күллі ұлтының 

жақсылығын аңсаған Айғаным хан-

ша әжеміздің әзіз арма нының, ғазиз 

жанының, ұлы мұрат тарының самал бо-

лып желпіп  ткен иісі тәрізді. Құмарлана 

жұттық кеп.



Байқал БАЙ ДІЛОВ

Солтүстік Қазақстан облысы

Айыртау ауданы

1985 жылы Шоқан Уəлихановтың республикалық тарихи-этнографиялық 

мұражайы ашылды. Сол тойдың қарсаңында Сырымбет ауылы бір жаса-

рып қалды. Қазақтың «жақсы əке қырық жыл азық» дейтіні рас. Қырық 

жыл ғана емес, жүз жыл өткесін де, жүз елу жыл өткесін де жақсылық ша-

рапаты тиіп жатыр. Сол тойдың тұсында Сырымбет баурайындағы аңыз-

ертегіге айналған Уəлихановтар қонысын қайтадан қалпына келтіру 

жұмыстары жүргізілді. Негізінен, Шоқанның ата қонысы туралы салған 

суреттері басшылыққа алынды. Сөйтіп, ел игілігіне жаратылған қара 

қоныс сырлы Сырымбеттің баурайында өзінің қайталанбас ғажайып 

кейпімен сыр шертіп тұр.


АНА ТІЛІ

7

№9 (1371) 



2 – 9 наурыз

2017 жыл


Ерлік ұмытылмайды

Қонақтарға әлемдік жәдігерлер ұсынылмақ



КӨҢІЛ КҮНДЕЛІГІНЕН

Ауған жерінен кеңес әскерінің шығарылғанына 28 жыл 

 толуына орай Ауған соғысы ардагерлер кеңесінің баста-

масымен Алтыүй ауылында мектеп оқушылары арасында 

шағын футболдан жарыс  тті. 

Панфилов аудандық Қорғаныс істері ж ніндегі б лім 

басшысы, подполковник Марат Тайболатов жиналғандарды 

құттықтап,  тәуелсіз мемлекетіміздің ертеңі жалынды жас-

тардың қолында екендігіне тоқталса, Парламент Мәжі-

лісінің депутаты, Халық қаһарманы Бақытжан Ертаев 

тағлымы зор еске алу турнирін тек аудан к лемінде ғана 

емес, облыс, республика деңгейінде  ткізуге  з тарапы-

нан ынталы екендігін жеткізді. Бірлік ауылдық округі 

әкімінің орынбасары Таңатар Досымбеков, ауданның 

денешынықтыру және спорт б лімінің басшысы Ерғали 

Қонашев, аудандық Ауған соғысы ардагерлер кеңесінің 

т рағасы Талғат Теткеусізов, т.б. с з с йлеп, пікірлерімен 

б лісті.


Қақпашы Р.Раджапов, қорғаушы Е.Қалиасқар, ойыншы-

лар Б.Дәулетов, Н.Сайдуллаев, С.Құрманжан, И.Садықов, 

А.Нұрділдә және т.б. үздік деп танылып, сый-сияпатқа ие 

болса, А.Луначарский атындағы орта мектептен келген 

оқушылар аудан әкімі тағайындаған кубокты иеленді. 

Сұлтанғазы ҚОҚАБИ,

Панфилов аудандық балалар мен жас спірімдер спорт 

мектебінің футбол жаттықтырушысы,  Ауған соғысы 

ардагерлері атынан құрылған «Жаркент-Болашақ» балалар 

футбол клубының жетекшісі

Алматы облысы



Менің  туған ауылым – 

Қызылəскер деп аталады. 

Алып таулардың  аясында  осы  

қырық түтінді  ауыл – менің  

кіндігім  кесілген, тəй-тəй 

басқан бөбек кезім, алғашқы  

бал-балалығымның  шуақты  

кезеңдерін  өткізген  қасиетті 

ұжмақ мекені. 

Міне, бүгінде қырықтан астам 

кітап  жазып, əлемнің  көптеген 

жерлерін  аралап жүрсем де – 

туған ауыл топырағы тым  ыстық. 

Туған  ауылымды  сағынамын, 

не жазсам да  тау көмкерген  

Қызылəскер  ауылы,  ауылдың 

шетін  ала  ағатын Тəуке  өзені, 

алыстан  айбынданып көрінетін  

Аспанқора  шыңы  көз алдым-

да  тұрады, ешуақыт көңілімнен  

кетпейді. 

Əсіресе ауылдың  аяқ жағындағы 

мектебіміз  қандай еді?! Биік  дөң 

үстіндегі бастауыш  мектептегі  

оқу – параллель сыныптар  

арқылы жүретін. Түске  дейін 

бірінші мен үшінші  бір сыныпта 

қатар оқиды, түстен кейін екінші  

мен төртінші  сол бөлмеде бірге 

оқып жатады. 

та қасымда отырар еді. Жігіттің нағыз 

жай саңы,  нарқасқасы  еді.  Соғыс  қаншама 

боздақтарды қыршынынан қиды.  бдірзақ 

мүгедек болып оралып, ерте үзілді. Енді 

ешуақытта соғыс болмасын. Ең үлкен 

бақытымыз – тыныштық, қарағым, – деп 

қолымнан ұстаған күйі майдандасы  бекең 

ж нінде әңгімелеп кетті:

– Біз 1939 жылы әскер қатарына 

бірге шақырылдық.  бдірзақ Брест 

қамалының  зінде 125-ші атқыштар 

полкінде жауынгерлік қызмет атқарды. 

Ал мен Брестен бес шақырымдай жерде 

радиобайланыс б лімшесі командирі 

болып борышымды  теп жатқан кез-

де күтпеген жерден Ұлы Отан соғысы 

 басталды. Сұрапыл соғыста Брест қамалын 

қорғаған ержүрек батырларымыздың ерлігі 

– бүкіл Отанымызға нағыз қаһармандық 

үлгісі болды. Фашистер қамалды айналып 

терең ішке еніп кетсе де қорғаушылар 20 

шілдеге дейін жауға берілмей, жанталасқан 

дұшпанды жолатпай тұрды. Міне, сол 

қаһарман батырлар  бдірзақ Мәмиев, 

Владимир Фурсов, Мақсұт Ниязов, Нұрым 

Сыздықов секілді  жауынгерлер ерліктің 

шпес үлгісін танытты. 1941 жылы соғыс 

басталғанда Брест гарнизонында борышын 

атқарған үш мың қазақстандық батырлар-

дан соғыс біткенде небәрі  алпыстай ғана 

адам қалды.  бдірзақ Мамиев – Брест 

қамалының нағыз қаһарманы. Одан тірі 

қалып, талай алапат майданда соғысқа 

қатысып, 1943 жылы оң аяғынан  айрылып, 

ұзақ емделіп елге оралды. Ол менен бір 

жас қана үлкен еді. Соғыстан кейін де 

бекеңмен араласып, кездесіп тұрдық. 

Нағыз ұлағатты ұстаз, жігіттің сұлтаны, 

ерекше жаратылған парасатты жан еді, – 

деп майдангер профессор Ғаббас аға май-

дандас досы жайлы адам жанын тебірентер 

әңгімелер айтты. Соғыс ардагері қолымды 

қыса құшырлана ұстап отырып  бдірзақ 

ұстазым туралы, оның қан майдандағы 

ерлік істері,  негелі  мірі жайлы айта берді, 

айта берді. 

***


К ктемде біздің қырқаларда үлпілдек 

қызғалдақтар к здің жауын алып қаптап 

кетеді. Ғажап сурет, ғаламат к рініске 

к зің тоймайды-ау...

Мұндай кезде біздің Қызыләскер ауы-

лы да к корайға б леніп, құлпырып жай-

нап тұрады. Биік-биік ағаштар к кжасылға 

б леніп, сылдырап аққан Тәуке  зені қуана 

құлдырайды. Ауылдан жоғары  зіміз талай 

асыр салып жуа, рауғаш теруге барған 

 Атабай, Аспанқора, Қақпатас... 

Біздің таулар да тұлғалы, қасиетті-ау. 

Анау – Суықт беде – Қарасай батыр, 

Қарақияда – Сүйінбай, Майт беде – 

Жамбыл, Кішісазда – Үмбетәлі Кәрібаев, 

Үшқоңырда Елбасымыз – Нұрсұлтан 

Назарбаев туып- скен тауларға әрдайым 

сүйсіне қараймын. Бұл Алатау – шежіре 

тарих, құт мекен ғой. Осы Алатауда Мәми 

жайлауы бар. Мәми – заманынан артық 

туған, елге к шбасшы, би болған. Оның 

қайраткер, к регендігі, білгір шешендігі 

жайлы елдің к нек з қариялары әлі күнге 

дейін аңыз қылып айтып отырады. 

Мәми бидің мәрттігі, ерлігі жайлы мен 

«Мақыш балуан» атты кітабымды жазған 

едім. 

Қасиетіңнен айналайын туған  лкем. 



Алатаудың алыптары жайлы жазу – пары-

зым мен қарызым емес пе?! 

бдірзақ Мәмиев есімді ұстазымның 

бір шәкірті ретінде ғасырға толар мерей-

тойына арнап жазған естелік-эссем еді бұл. 

йткені ол кісі бүкіл ауылымыздың ұстазы, 

білім шамшырағын жаққан асыл азамат еді. 

Сәкен Сейфуллин қалай дәл тауып жазған:

Оқу – білім қазығы,

Адамның азығы. 

Оқу –  мірдің сәні, 

Тіршіліктің шамы.

Білім шамын жаққан ұстаздарыма мың 

тағзым!


Нағашыбек  ҚАПАЛБЕКҰЛЫ,

жазушы

соғысында фашистерді жеңді. Енді ел 

еңсесін к теріп жатыр. Міне, біздің ау-

ылда да тұңғыш рет ёлка құрылып, Жаңа 

жылды бірігіп, қуанышпен қарсы алып 

жатырмыз. 

– Қарағым-ау, анау әдемі жалт-жұлт 

еткендерің не? – деді ауылдағы ең кәрі 

Зейіл апа к зін к легейлей қарап. 

– Апа бұл ёлканың ойыншықтары, 

әдейі сатып әкелдім. Сіздер тамашаласын, 

к рсін дедім. К ресіздер, заман түзеледі. 

Мұндай ёлка жаңа жылда кейін әр үйдің 

т рінде орнатылатын болады. Ал енді ба-

лалар қазір ән айтады, тақпақ оқиды, – деп 

бізді шақыра бастады. 

Балалар ән шырқады, жаттауларын 

айтты, к рініс к рсетті. Ел рақаттана қол 

шапалақтап, қошеметтеп жатыр. 

Жаңа жыл мерекесіне арналған 

концертіміз осымен аяқталды. Бәрімізге 

келер жылға жақсылық әкелсін! – деді 

мектеп басшысы. 

– Оу, қарағым-ау, мына бір жылтыл-

даған әдемі нәрсені үйдегілеріме тә-

бәрік деп апарайыншы, – деп бір қария 

жылтыраған ойыншықтың біреуін үзіп 

алып, қалтасына салды. 

Осы кезде үлкендер лап қойды.  рқай-

сысы қолына тигенін үзіп-үзіп алып жатыр. 

п - с ә т т е   о й ы н ш ы қ т а н   т ұ т т а й 

айырылған шыршаның қаңқасы ғана 

 ортада қалды. Тіпті біз қолдан жасаған 

түрлі ойыншықтардың біреуі де жоқ, 

шыршаның бұтақтарын да сындырып 

алыпты. Ел түгел тарап кетті. 

Ортада бұтақтарынан тұттай айырылған 

шырша, ал терезе алдындағы орындықта 

бдірзақ аға бүкшиіп отыр. 

Елбасымыз Н. .Назарбаев республи-

камызда мәдениет саласының киелі 

шаңырағына айналған Қазақстан 

 Республикасы Ұлттық музейін әрдайым 

үлгі тұтатыны белгілі. Мемлекет 

басшысының «Қазақстанның тарихи 

мұрасын дәріптеу және еліміз тура-

лы терең іргелі білім тарату Ұлттық 

музейдің мақсаты болуы керек. Ұлттық 

музей ғылыми және рухани ордаға ай-

налады, біздің қазақстандық жолдың 

барлық прогрессивтік жетістіктерін 

к рсететін болады» деген бағасы біздің 

ұжымның алдына үлкен жауапкершілік 

жүктейтіні с зсіз. Осы мақсатқа 

орай музей директоры Д.Мыңбайдың 

басшылығымен к птеген мәдени және 

ғылыми, танымдық іс-шаралар жүзеге 

асып келеді.

Тарихымыздың тағылымды беттерін 

еліміздегі музейлерсіз елестетудің  зі 

мүмкін емес. Бұл бағытта республика-

мызда білім мен ғылым саласынан б лек, 

мәдениет саласына да ерекше к ңіл б ліп 

отырғандығы баршамызға мәлім. Нақты 

айтар болсақ, «Мәдени мұра» Мемлекет-

тік бағдарламасы аясында ҚР Президенті 

Н. .Назарбаевтың тапсырмасы бойынша 

2014 жылы 2 шілде күні Ұлттық музейдің 

ағаның біздің тақыр басымызды сипап, 

қарлыққан даусымен айтқан осы бір с зі – 

бізге аманаты екен ғой. Сол бір Жаңа жыл 

кеші менің есімде мәңгілік қалып қойды. 

р Жаңа жыл сайын сол кешті,  бдірзақ 

ағаны сағына есіме аламын.

Шешем де бір ойыншық ала кетіпті. 

Біздің үйдің т рінде сол жылт-жылт 

еткен ойыншық жыл бойы ілулі тұрды-ау. 

***

Сол бір жазда аптап айлап тұрып алды. 



Шегірткенің қанаты күйіп, тасбақаның 

табаны жидіп түсетіндей қапырық ыстық 

т ңіректі түгел күйдіріп, шілде болмай-ақ 

ш птер сарғайып, қурап сала берді. Ала 

жаздай жаңбыр жаумағаннан үй жанындағы 

жеміс ағаштары, бақшадағы к к-с к те су 

ішпей бүрісіп қалды. Дәл осындай кезде 

Қызыләскерге жан кіргізіп, сылдырап 

ағып тұратын Тәуке  зені тартылып қалды

арнасындағы қожыр-қожыр тастар күнге 

шағылысып, жағасындағы к герім жалбыз 

біткен тамырлары  адырайып, бастарын 

т мен иіп, солып сала берді. 

Су – тіршілік к зі. Қызыләскер ауылы 

флягын арқалап, шелектерін салдырлатып, 

сонау биік қырқа астындағы Мырқасым 

сайындағы бастауға шұбырды. Терлеп-

тепшіп әкелген екі шелек су аңызақ аптап-

та ештеңеге жетпейді. Ел қатты қиналып 

кетті. 


бдірзақ ағай мектеп к леңкесінде 

кешқұрым елді жинады да, былай деді:

– Мен атпен  зен арнасын жағалап, 

сонау Аспанқора астына дейін барып 

қайттым. Атабаймен шектескен тұста 

зен суы оппаға түсіп кетіпті. Баяғыдағы 

бұлақ, бастаулар к зі ш п-шаламмен мал 

тұяғынан к бісі бітеліп қалыпты. Енді 

қарап отыруға болмайды. Бүкіл ағаш 

салтанатты түрде ашылуы болып  тті. 

Сол уақыттан бері музей тынбай халыққа 

қызмет етіп келеді. Ал жыл сайынғы 

музейге келушілердің санының артуы 

музейдің дұрыс бағытта жұмыс атқарып 

жатқандығының бір дәлелі.

Астана қаласы 2017 жылы Халықаралық 

«EXPO-2017» к рмесін  ткізу мәртебесіне 

ие болды. Аталмыш к рмені тамаша-

тамақ істеп, түннің бір кезіне дейін жұмыс 

тоқтамады. Бәрі ақ тер, к к тер болып 

шаршау дегенді білмей жаңа арнаны қазып 

бітіп, суды б гет жасап, соған бұрып 

жіберді. 

А й н а л ы п   ж а с а л ғ а н   ж а ң а   а р н а д а 

қасиетіңнен айналайын сылдыраған су екі 

шақырымнан кейін бұрынғы арнасымен 

қосылып, т мен қарай құлдырай ж нелді. 

Жұлдыздары қалың жымыңдаған, айы 

толықсыған түнде бүкіл ел «Ура-а-а» десіп 

сол аққан суды қуалай жарысып, ауылға 

қуа нышымыз қойнымызға сыймай жеттік-

ау... 


Ертеңіне  зіміз жасап алған сол 

зен арнасындағы к лмекте күні бойы 

рақаттана шомылдық-ау!..

бдірзақ ағай бір топ жігіттерді екі 

күннен кейін жанына ертіп алып,  зенге 

қосылатын бүкіл бастау-бұлақ к здерін 

тазартып, қайтып еді, су да молайып 

жағасына жайылып, толып шыға келді. 

Ауыл ажарланып, рақаттанып қалды. 

***


бдірзақ ағаның жұбайы – Тұрар апа 

менің кіндік шешем. Бализа, менің шешем 

Күлиман бәрі қатар-құрбылар. Бализа мен 

Тұрар апаларым менің кіндігімді кесіп, 

шешемді қалжалапты. Бализа апам әлі 

күнге дейін оны жырдай ғып айтады. 

Тұрар апама ауылға барған сайын сәлем 

беріп, қал-жағдайын біліп шығамын. Ол 

кісі мені шай ішкізіп, тамақ жегізбей 

қайтармайды. 

Апам екеуміз әңгімеге кірісеміз. Жал-

пы мен титтәйімнен шал-кемпірлердің 

әңгімелерін жақсы к ремін. Апаның 

б лмесінде екеуміз ғана ауылымыз, 

 ауылдастарымыз жайлы талай-талай 

әңгіме тиегін ағытамыз. Талай-талай сыр 

ақтарылады, мен білмеген нәрселерімді 

сұрап қоямын. Кей-кейде күйеуі  бдірзақ 

ағай ж нінде айтқанда ерте қайтыс болған 

жарын жүрек жара күрсініп, есіне алып, 

к з жасын сығып, жылап та алады. 

–  бекең тым ерте кетті ғой. Соғыстан 

ж а р ы м ж а н ,   м ү г е д е к   б о л ы п   қ а й т т ы . 

лау үшін Елордамызға 5 миллионнан 

астам  турист келетінін ескерсек, еліміздің 

мәдени орталықтары мен музейлері 

қонақтарды үлкен абыроймен қарсы 

алуы қажет. Осы орайда, Қазақстанға ар-

найы келетін шетелдік қонақтарға құнды 

дүниемізді к рсету,  ткен тарихымызды 

терең таныстыру мақсаты алға қойылу 

шарт. Қазіргі таңда Қазақтан Республика-

келген сайын қабағын мұң шалып, ішқұса 

болып, кеселденіп, күрт түсіп кетіпті. 

Тұрар апай ешкімге айта к рме деп 

айтқан осы бір әңгіме есіме түссе жан-

дүнием түршігіп, тебіреніп кетеді. Асыл, 

ардақтыларымызды неге к ре алмай, 

шігеміз? Қайран, ай маңдайлы, тау 

тұлғалы ұстазым!..

Еліміз тәуелсіздік алып, еңсесін 

к теріп, заман түзелген тұста жаңа мек-

теп салынды. Бастауыш қана емес, орта-

лау мектепке Брест қаһарманы  бдірзақ 

Мәмиев есімі бірауыздан берілді.  сіресе 

ауылдастарымның қуанышында шек болған 

жоқ. Бәрі әрқашанда Елбасымыздың 

к реген саясатына, қамқорлығына алғыс 

айтады. 

Қ

асиетіңнен айналайын туған 



ауылымда қалған іздерім, алғаш 

білім алған кездерім бәрі-бәрі 

әлі күнге дейін к з алдымда. Ауылға, 

бдірзақ Мәмиев атындағы мектепке жиі 

барамын,  рімдей балалармен кездесіп, 

әңгімелесемін. Олар – аппақ қардай таза 

періштелер ғой. Болашақта олардың ара-

сынан талай-талай тұлғалар шықпасына 

кім кепіл?!  лімнің келгенінше жыл сайын 

кітап, музыка аспаптарын, спорт тауар-

ларын сыйлаймын. Мектеп директоры 

осы ауылдан  скен ақын ініміз Марат 

Құрманқұлов жайраңдай қарсы алып

соңғы жаңалықтарды, жеткен жетістіктерін 

баяндай ж неледі. Мектептегі Брест 

қаһарманы аяулы ұстаз  бдірзақ Мәмиевке 

арналған музеймен жан-жақты танысты-

рады. 


Мектепке кіріп келгенде қарсы алдым-

нан  бдірзақ ағай қарсы алады.  рине,  зі 

емес, үлкен портреті. Мен бірден сол баяғы 

бала кезіме к шемін, есіме нелер келіп, 

 нелер кетпейді десеңші!.. 

9   м а м ы р   Ж е ң і с   к ү н і н е   а р н а л ғ а н 

Алматыдағы жиында  бдірзақ ағаның 

соғыста бірге болған майдандас досы 

Ғаббас Жұматов ағаны к ріп, жүгіріп ба-

рып қос қолдай сәлем бердім. Кеудесі толы 

орден-медаль ардагер аға әлі тың. 

– Қарағым, міне жүз деген жасқа да 

жетіп қалдық. Қу соғыс болмаса  бдірзақ 

сы Ұлттық музейі де осы бағытта дайындық 

ж ұ м ы с т а р ы н   ж ү р г і з у д е .   Қ Р   Ұ л т т ы қ 

музейінде 10 маусым мен 10 қыркүйек 

аралығында «EXPO-2017» Халықаралық 

к рмесі аясында бірнеше халықаралық 

к рмелер  теді. Атап айтқанда, Лувр, 

Эрмитаж, Метрополитен, Цинь Тер-

ракот әскері сияқты әлемдегі жетекші 

музейлердің қорларынан жинақталған 

арнайы жәдігерлер к пшіліктің назарына 

ұсынылмақ. Ұлттық музей ұжымы осын-

дай мүмкіндікке қол жеткізіп отырғанына 

дән риза. 

Аталған к рмелердегі әлемге әйгілі 

жәдігерлер мен бейнелеу  нерінің туын-

дылары Астана қаласының тұрғындары 

мен қонақтарын қуантатыны с зсіз. 

Астана қаласында аз уақыттың ішінде 

киелі шаңыраққа айналған – Ұлттық 

музейдің ұжымы бар күш-жігерін салып 

қызмет жасауға дайын. Ал  з кезегінде 

әр қызметкер маңызы зор шараға  зінің 

үлесін қосып жатқандығын зор мақтаныш 

етеді.  



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал