Ғаламтор және қазақ тілінің жаңа кеңістігі Сырымбет – сыршыл тарих мекені



жүктеу 0.96 Mb.

бет4/11
Дата25.04.2017
өлшемі0.96 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

«Ана тілі» газетінің №7 (1369) 16-22 

ақпан 2017 жылғы нөмірінде филология 

ғылымының докторы, профессор 

Шерубай Құрманбайұлының «Хал қалай, 

қазақ балабақшасы?» атты мақаласында 

қазақ балабақшаларындағы тіл мəселесі 

орынды көтерілген деп ойлаймын. 

Автордың айтқан ойларымен келісе 

отырып, балабақшаларға қатысты 

өзімді толғандырған бірқатар жайттарға 

тоқталсам деймін. 

«ЭЛКО» деген орыстілді балабақша-мектепке 

айналыпты. №113 балабақшада 4 қазақ, 7 

орыс тобы жұмыс істейді екен. 

Осы орайда ҚР Үкіметінің қаулысымен 

бекітілген балаларды мектепке дейінгі 

тәрбиемен және оқытумен қамтамасыз ету 

ж ніндегі 2010-2020 жылдарға арналған «Ба-

лапан» бағдарламасымен де танысып шықтым. 

С зсіз, бұл бағдарлама балабақшаларға үлкен 

қолдау болғаны анық. Аталған құжаттың 

кіріспесінде: «1991 жылы 8743 балабақша 

болды, олардың жартысынан астамы (4868) 

«оңтайландыру» кезеңінде жекешелендірілген, 

бір б лігі бос қалған, қираған. Тұтастай 

алғанда, 2000 жылға дейін республикадағы 

балабақшалар саны 1144-ке дейін азайды» 

дей келе, негізгі міндеті деп мектепке дейінгі 

ұйымдардың тапшылығы проблемаларын 

шешу үшін қажетті қаржылық-экономикалық 

жағдайлар жасау деп анық к рсеткен. Сонымен, 

Бостандық ауданы бойынша бұл бағдарламаны 

пайдаланып отырған балабақшалар тізімінде 

«Орбитадағы» орыстілді «Элко» және «Лидер» 

бар екен. «Элко» балабақшасынан бұл туралы 

сұрағанымда, «Балапан» бағдарламасы сырттан 

келген балаларға емес, тек  зіміздің топтарға 

қатысты деп қысқа қайырды. Ал «Лидер» 

мектебі бағдарламаны іске асыру үшін жеке 

топ ашқан екен. 

Сонымен, «Орбита» ықшамауданындағы 

отыз жыл бұрын бой к терген он шақты ба-

лабақ шаны аралап, кейбір балабақшалар 

қазақ тілді топтарды ашу, оны дамытуды дұрыс 

санайтынын аңғардым. Тіпті қазақ топта-

рын ашудың еш қажеттігі жоқ деп санайтын 

азаматтарды да кездестірдім. Сонда қалай, 

ел болашағы – балалардың қолында десек, 

оларға патриоттық тәрбие беру, ұлтжанды аза-

мат етіп  сіру тікелей қазақ балабақшасынан 

бас талады емес пе?! Зерттеу жұмысымды 

сарап тасақ, бұл балабақшалардың үшеуі ғана 

толық мемлекеттік балабақша (оның біреуі 

күрделі ж ндеуге жабылайын деп тұр); екеуі  

жартылай, себебі екінші жартысы – ширек 

ғасыр бұрын жекешеленіп ақылы мектеп және 

колледж болып кеткен; екеуі толық орыстілді 

жекеменшік балабақша мен мектеп; қалған 

үшеуі қазіргі таңда балабақша емес. 

Балабақшалардағы қазақ топтарының 

үлесі 37 пайызды ғана к рсетті. Бұл к рсеткіш, 

әрине, әлі де аз. Осы тақырып т ңірегінде ата-

аналармен де тілдестім. Сонда аңғарғаным

қазақ мектебіне барған кейбір балаларды бағ-

дарламаның күрделілігіне байланысты қайта 

орыс мектебіне ауыстырып жатыр екен. Себебі 

балалардың к пшілігі орыстілді балабақшадан 

тәрбиеленіп, қазақ мектебіне барған к рінеді. 

Осылай жалғаса берсе, аталарымыздың қуана-

қуана ашқан қазақ мектебі қайтадан аралас 

мектеп немесе орыстілді мектеп болып кете ме 

деген қауіп бар екенін жасырмаймыз. 

Сондықтан «Орбита» ықшамауданының 

тұрғындарының атынан қалалық әкімшілікке 

айтар ұсынысымды алға тартқым келеді. 

«Лидер» жекеменшік мектебі мен Алматы ме-

неджмент және бизнес колледжі мемлекеттік 

балабақша ғимараттарын босатып, оның орны-

на қазақ топтары ашылса құба-құп. Сонда осы 

аймақтың қазақ топтарының үлесі 50 пайызға 

жақындаушы еді.

Бала тілі ең алдымен ана тілінде шығу ке-

рек. Қазақ тілінің болашағы үшін алаңдасақ, 

қазақ балабақшаларын қолдауды, қазақ топ-

тарын к бейту мәселесі әрқашан назарда тұру 

керек. 


Алтын ЖАҒЫПАРҚЫЗЫ, 

ҚР Білім беру ісінің үздігі,

Ы.Алтынсарин медалінің иегері

жан Момышұлының немерелерімен, Смағұл 

Елубаевтің, т.б. белгілі адамдардың балала-

рымен бірге №105 балабақшада (бұрынғы 

№204) тағылымды тәрбие мен білім алды. 

Содан кейін 1980 жылы Шона Смаханұлы 

бастаған ел ардақтылары арқасында ашылған 

6-ықшамауданындағы №86 қазақ мектебіне 

барды. Бұл мектептердің ашылуы  з алдына 

б лек әңгіме. 

Қазақ балабақшасының бүгінгі жай-күйі 

қандай, осы мәселе мені ұзақ уақыттан бері 

толғандырып жүр. Былтыр Алматыда  ткен 

Тілдер фестивалінің салтанатты жиынында 

қала әкімі Бауыржан Байбектің жасаған 

баяндамасымен, ондағы мемлекеттік тілге 

байланысты атқарылып жатқан шаралар 

ж нінде баспас з құралдары арқылы таны-

стым. Шаһар басшысы  з с зінде Алматы 

қаласында қазақ тілінің дамуына қажетті 

жағдайдың бәрі жасалып отырғанын, тілдік 

ахуалды анықтау мақсатында жүргізілген 

әлеуметтік зерттеу нәтижелері бойын-

ша мемлекеттік тілді меңгерген қала тұр-

ғындарының үлесі 78 пайызға жеткенін 

айтқан екен. Қазақ балабақшаларына 

қатысты с зінде: «Бүгінгі таңда қаламыздағы 

мемлекеттік балабақшаларда қазақша 

тәрбие алатын балалардың үлес салмағы 

– 72 пайыз. Демек, әрбір 4 сәбидің 3-еуі 

қазақ балабақшасына барып, қазақ тілінде 

тәлім алуда. 2016 жылдың басынан бері 

Алматы қаласында 114 мектепке дейінгі 

балалар мекемесі ашылды, оның 5-еуі 

мемлекеттік болса, қалғаны жекеменшік 

балабақша» дегенін оқып, ерекше қуандым. 

Дегенмен, «Орбита» ықшамауданындағы 

қазақ балабақшаларының аздығы мені 

осы тақырыпты зерттеуге қадам бастырды. 

С йтіп, 10 балабақшаның жай-күйімен 

танысудан бастадым. Солар туралы шолу 

түрінде қысқаша баяндап  тейін. 

Немерелерімізді №89 балабақшасының 

қазақ тобында оқыту үшін ереже бойынша 

кезекке тұрдық. Алайда қазақ тобы жоқ, 

ал орыс тобында орын болмай шықты.Со-

дан «Орбита-4» ықшамауданындағы №89 

б бекжай-балабақшасына бардым. Оларда 

5 орыс тобы, 2 қазақ тобы бар екен. Десе 

де ғимараттың жартысына «Лидер» деген 

жекеменшік орыс мектебі орналасыпты. Осы 

мақаланы жазар алдында бұл балабақшаға 

тағы бардым. К шедегі «Лидер» деген жар-

намасы алынғанымен, ғимараттың жартысы 

солардың еншісінде екен. 

«Орбита-4» ықшамауданындағы келесі 

балабақшаның ғимараты қанша жылдан 

бері бос тұрған еді. Ал қазір жекеменшік 

«Солнышко» балалар орталығы болып ашы-

лыпты. Мұнда тек орыстілді топтар ғана бар 

екен. Т лемақысы – 55 мың теңге. Басшы-

сынан қазақ тобы жайлы сұрап білгенімде 

қазақтар қазақ тобына баласын беруге 

құлықсыз екенін, ал егер келіп жатса аша-

тынын айтты. Тіпті бір үйден екі бала болса, 

т лемақысы 100 мың теңге к лемінде бола-

тынына сендірді. 

рі қарай «Орбита-2» ықшамауданындағы 

қазақ балабақшасына бас сұқтым. Ғи ма-

раттың жартысы «Алматы менеджмент және 

бизнес» жекеменшік колледжіне тиесілі бо-

лып шықты. 6 қазақ тобы барына шүкіршілік 

еттім. Бірақ бос орын жоқ. Бұл аудандағы 

тағы бір балабақшаға Бостандық ауданының 

соты орналасыпты. 

Зерттеуімді жалғастыра отырып, «Ор-

бита-1» ықшамауданындағы №80 бала-

бақшасына келдім. Күрделі ж ндеуге 

жабылайын деп жатқан бұл мекемеде 6 

орыс тобы, 2 қазақ тобы бар екен. Ал «Ор-

бита-3» ықшамауданындағы №286 де-

ген балабақша ғимараты Балалар үйіне 

беріліп, бұл балабақша жабылған екен. №85 

б бекжай-балабақшасының жай-күйімен 

танысқанымда, мұнда биыл 4 орыс тобы, 

7 қазақ тобы барын білдім. Бұл маңдағы 

бұрынғы балабақша қазір жекеменшік 

Алматы қаласында «Орбита» деп аталатын 

ықшамаудан бар. Бұл ықшамауданның  зі 

«Орбита-1», «Орбита-2», «Орбита-3», «Ор-

бита-4» деп б лінеді. Кезінде мұнда 5 мектеп 

және 10 балабақша болатын. Сол жылдары 

осындағы зиялы қауым  кілдері қазақ мектебі 

керек деп бастама к теріп, нәтижесінде №145 

қазақ мектебі ашылды. Білім ордасының 

тұсаукесер салтанатында Қазақстанның 

халық жазушысы Хамит Ерғалиев с з с йлеп, 

бірқатар мәселелерді ортаға салған еді. 



АНА ТІЛІ

5

№9 (1371) 



2 – 9 наурыз

2017 жыл


ҒАЛАМТОР ЖӘНЕ ҚАЗАҚ 

ТІЛІНІҢ ЖАҢА КЕҢІСТІГІ

СЕГІЗІНШІ ҚАЗЫНА 

рбір тілдің бәсекеге қабілеттілігі, 

ғаламтор пайдаланушылары арасындағы 

қ о л д а н ы с   к р с е т к і ш і   а р т қ а н   с а й -

ын ол тілдің танымалдылығы да арта 

түсетіні мәлім. Бұл орайда біз ғаламтор 

кеңістігіндегі қазақ тілінің қолданыс аясын 

кеңейтуге мән бере қарауымыз керек. 

А ғ ы л ш ы н   т і л і   д ү н и е ж ү з і   б о й -

ынша ақпараттық технологияларды 

тұтынушыларға әсер етуші фактор болып 

отырғаны мәлім. Алайда ағылшын тілі 

жаһандық, электрондық коммуникация 

тілі, компьютер, ғаламтор тілі болғанының 

зінде, оның да тілдің қолданылу сапа-

сына, с з мәдениетіне тигізер кері әсері 

де жоқ емес. Мәселен, аталған тілдің 

 мамандары «электронды ағылшын тілінен» 

сақтану керек деп дабыл қағуда. Олар 

виртуалды әлемдегі ағылшын тілінің 

шұбарланып бара жатқанын айтып,  ауызша 

және жазбаша тілдің тазалығын сақтауға, 

с з мәдениетінің талаптарын бұзбауға 

шақыруда. 

Ғаламтордағы қазақ тілінің жай-күйіне 

келсек, компьютерлік тіл (сленг, жар-

гон, т.б.) сияқты құбылыстардың кейбір 

к ріністері пайда болуда. Ақпа раттық тех-

нологиялар саласының қазақ шасы кейінгі 

жылдары ғана орнығып келе жатқанымен, 

тілбұзарлық үрдістерге барынша сергек 

қарағанымыз абзал. 

Қазақ тілінің қолданыс аясын арт-

тыруға ықпал ететін веб-сайттардың саны 

мен сапасы туралы с з қозғағанда, осыдан 

шамамен 10 жыл бұрын қазақша сайттар 

саусақпен санарлықтай ғана болатын. 

Ал бүгінде әрбір БАҚ, мемлекеттік ор-

гандар, ғылыми, білім беру, т.б. мекеме-

лер, жоғары оқу орындарының, тіпті жас 

ерекшелігіне арналған, түрлі салаларға 

қатысты қазақ тілді сайттардың саны ар-

тып, сапасы жетіле бастағанын аңғарамыз. 

Тұтынушылар жиі қадағалап, электронды 

парақтарын ақтарып отыратын к бінесе 

саясат, мәдениет, қоғам, ғылым, білім, 

нер, тіл, т.б. мәселелерге қатысты сайт-



ТОЛҒАУЫ ТОҚСАН ТУҒАН ТІЛ

Қазіргі кезде электронды бұқаралық 

ақпарат кеңістігінде «интернет тілі» 

деген жаңа ұғым пайда болды. Бұл 

ғаламтордағы сөз қолданысына, тіл 

мəдениетіне, оның айналасындағы 

өзге де мəселелерге қатысты екені 

белгілі. Сонымен қатар əлемдегі 

тілдердің даму кеңістігі де осы 

ғаламторда алатын орны мен үлес-

салмағына байланысты бағаланып 

жататын жайттар да аз емес. Мəселен, 

зерттеуіміз бойынша дүниежүзіндегі 

халықтың 83 пайызы ғаламторда 

он тілді кеңінен қолданады екен. 

Олардың арасында ағылшын, испан, 

француз, неміс, араб, қытай, жапон, 

корей, орыс жəне т.б. тілдер бар. 

Үкімет деңгейінде атқарылатын ша-

ралардан б лек қоғам тарапынан да 

белсенділікті талап ететін бұл іске әр 

азаматтың атсалысуы маңызды. Осы 

ретте «Қамшы» ақпарат агенттігінің 

жетекшісі Біләл Қуаныш «Бүгінгі 

ұрпақ жасауға тиісті жұмысты мемле-

кетке ғана қарап отырмай, әр қазақ 

қолынан келгенінше қам жасауы қажет. 

Сол мақсат үдесінде қал-қадерімізше 

« А л а ш о р д а н ы ң »   1 0 0   ж ы л д ы ғ ы н 

жыл бойы атап  тсек деген шешім 

қабылдадық» дейді. Бұған дейін бірлі-

жарым жекелеген еске алу шаралары 

болмаса бүкіл  Алаш арыстарына арнап 

үлкен ас берілген емес. 5 наурыздағы ас 

осы олқылықтың орнын толтыруды әрі 

к не дәстүрдің бірін  жаңғырту арқылы 

ұрпақтардың разылығын білдіруді 

к здейді.   

«Жүз жылдыққа – жүз ағаш». «Ал-

маты қаласы әкімшілігінің рұқса-

ты мен белгіленген орынға 100 ағаш 

отыр ғызылады. Бұл шараға кез келген 

адам қатыса алады» дейді «Қамшы-

лықтар». Баршаны ағаш отырғызуға 

жұмылдыру қоршаған ортаның жағ-

дайын жақсартумен қатар бір мақ саттың 

т ңірегіне топтасудың, ұлт болып 

ұйысудың к рінісі іспетті. Осы ретте 

әрбір азамат  зі отырғыз ған ағаштарын 

суару, күтіп-баптау міндеттерін қоса 

алса, нұр үстіне нұр болар еді. Жүз-

жыл дыққа орай отыр ғызылған әрбір 

ағаш  сіп-жетіліп, болашақ ұрпаққа 

сая болатын жасыл-желекті ну орманға 

ай налса, Алаш идеясы әрбір жастың 

к кірегінде бүр жарып, толығымен іске 

асса еліміздің кемел келешегінің кепілі 

болмақ. 

 «Қамшы» порталы мұрындық бол ған 

келесі шара жетім балаларға арналып 

Ғалымның аталмыш еңбегіндегі 

жүз отыздан астам с здің мән-мағына-

сына, шығу т ркініне туыстас түркі 

жұртының және басқа да бауырлас 

елдердің тілдерімен салыстыра отырып 

түсіндіруге талпыныс жасауына қызыға 

қарап, сүйсіне оқып шықтық. 

Туған тіліміздің осындай күрделі 

саласында ерінбей еңбек етіп келе 

жатқан М.Қожанұлының к п жылғы 

і з д е н і с т е р і н і ң   ж и ы н т ы ғ ы   і с п е т т і 

еңбегі екені, ә дегеннен аңғарылады. 

Ел тарихы тіл тарихымен егіз десек, 

«жер-судың аты – тарихтың хаты» деп 

таныған халқымыздың ұлттық тілінің 

ғасырлар қойнауынан келе жатқан 

мол қазынасының бір саласы  ңірлік 

 этнонимдер мен генонимдерді тарата 

зерттеудің арғы бастаулары ертедегі 

рулық қоғаммен, онан да арғы жал-

пы адамзаттық мәдениетпен байла-

н ы с т ы   қ а р а л у ы   з а ң д ы   қ ұ б ы л ы с . 

 Автор осы мақсаттан шығуда аталған 

еңбекте тарихи тілдік материалдар-

ды ауыз әдебиетінің деректерімен, 

шежірелік, тарихи жәдігерлердің 

сан қилы нұсқаларымен, алуан түрлі 

ғылыми к зқарастармен байланысты 

саралаған ол, сондай-ақ  ңірлік эт-

нонимдер мен генонимдердің  зара 

қарым-қатынастарын, сол аймақтың 

м ә д е н и е т і   м е н   т а р и х ы н ,   с а я с и -

әлеуметтік жақтарымен бірге, қазіргі 

ұрпақ үшін тарихи-тілдік-танымдық, 

тәрбиелік жақтарына да жете мән 

береді. Тіпті әрбір аталым еліміздің 

бүгінгі  саяси, рухани  міріндегі орны-

мен, яки елдің елдік рухын к терудегі 

қызметімен  тікелей  байланыста екенін 

назарда ұстап, оларға қатысты қосымша 

отыр. «Ата-анасы жоқ, жетімдер үйінде 

тәрбиеленіп жатқан жас спірімдерге 

бір жолғы қамқорлық ретінде киім-

кешек сыйланады» дейді бастамашыл 

топ. Атқарылатын т ртінші шараға 

тоқталатын болсақ, оның аясында 

жоғары оқу орындарында білім алып 

жүрген жетім балаларға, сондай-ақ 

әлеуметтік тұрмысы т мен отбасындағы 

балаларға, үздік оқитындарға бір жолғы 

стипендия беру к зделуде. Сонымен 

қатар «Алашорда» мұрасын зерттеген, 

насихаттаған, қазақ еліне айрықша 

еңбек сіңіріп жүрген 100 адам іріктеліп 

алынады. Оның ішінде 10 қайраткерге 

«Алашордаға – 100 жыл» мерекелік 

м е д а л і   т а б ы с т а л ы п ,   с ы й - қ ұ р м е т 

к рсетілмек. 

Бүгінгі Алаш ізбасарлары елдің 

түкпір-түкпірінде, түрлі салада еңбек 

етуде. Міне, Алаш аманатына адал 

осындай текті тұлғаларды елге таныту, 

сый-құрмет к рсету олардың еңбегін 

бағалау ғана емес, сонымен бірге оларды 

скелең ұрпаққа үлгі етуден туындайды. 

Ұйымдастырушылар мұның барлығы 

Қазақ елінің тәуелсіздігіне титтей болса 

да үлес қоссақ деген шынайы ниеттен 

туғанын айтады. 

Иә, биылғы жылдың айтулы датасы 

тұсында «Қамшы» порталының  азамат-

тары нақты іс-әрекетке шақырып отыр. 

Бұл нағыз халықтық сипат алып, ел бо-

лып жұмылатын игі  шара. Баршамызды 

Алаш аманаттап кеткен қасиетті парыз 

жақындастыра түссе, бірлігімізге береке 

дарып, «Мәңгілік Елді» бағдар тұтқан 

мақсатымызға тезірек жетеріміз анық.    

Биыл егілген 100 ағаш жасыл желек 

болып жетілері с зсіз. Ал аға ұрпақтың 

қамқорлығын к рген мейірімге мұқтаж 

жас буынның ертеңгі күнге деген сенімі 

нығайып, жүрегінде үміті оянып,  зін осы 

елдің толыққанды азаматы сезінсе, бүгін 

дәріс залында отырған жүз стипен диат 

келешекте елін  рге сүйрейтін отаншыл 

азамат болып  ссе, Алаш арыстарының 

ар маны орындалғаны емес пе? Ендеше, 

«Қамшылықтардың» үндеуін әрі қарай 

іліп әкету, қал-қадерімізше үлес қосу 

елдігіміздің белгісі болмақ. 

Алаш аманаты – қазақ мемлекет ті-

лігінің іргесі берік, тәуелсіздігі баянды 

болсын десек бұл бастамадан бейтарап 

қалмайық дегіміз келеді.



Дина ИМАМБАЕВА

мәліметтер беруді де ескерген. Мысалы, 

Қазақ халқының ежелгі тайпаларының 

бірі – қыпшақ екенін ескерсек, қыпшақ 

атауын Батыс Еуропа деректерінде 

 «коман», ал орыс деректерінде «по-

ловцы» десе, венгерлер қыпшақтарды 

«күн» деп атаған деген к птеген тарихи 

деректерді келтіре отырып, автор  з бол-

жам-пайымдауында жасаған. 

Ғалым еңбегінде  ңірлік аталым-

дар (этно-генонимдер) арқылы бүгінгі 

ұрпаққа жеткен бабалар  мірінің 

құпиясын, соны танып-түсіну елдігімізді 

танудың бір берік тұғыры екендігін тара-

зылауды мақсат еткен. Айталық, елімізде 

к п айтылса да, әлі күнге жүйесін таба 

алмай келе жатқан мәселелердің бірі 

– «Мекенжай тізілімін» жасау. Осы 

мәселенің қатарына қазақ этнонимдері 

мен генонимдері тізбесін жасауды да 

жатқызуға болады. 

Автордың аталмыш еңбегі кез келген 

«қазағым, ұрпағым, ата-тегім кім» деп 

жүрген азаматтарға ой салары хақ және 

әрбір тарихи деректер мен мәліметтерді 

жеңіл, қарапайым тілмен түсіндіреді. 

Асау толқынды Аралдан түлеп 

ұшқан,туған тіліміздің  зекті мәсе-

лелерін зерттеуге атсалысып жүрген 

т і л   ж а н а ш ы р ы ,   ғ а л ы м   М а н а с б а й 

Қожанұлының осындай мәңгі жады-

мызда сақталатын, ұрпақтан ұрпаққа 

тарту етер асыл қазынамыз – этноним 

мен генонимдердің тізілімін жасауы – 

құптарлық іс. 



Жұмағали ЕРГЕШБАЕВ,

ҚР Ұлттық қорғаныс 

университетінің қызметкері

АСТАНА


контент

онлайн, оффлайн,  домен, логин, 

аккаунт, интерфейс, ip-адрес, сервер, сайт, 

блог, браузер, брэндинг, индексация, модем, 

провайдер, портал

скрипт, тэг, фрэйм, ха-

кер, хост, 

 хостингчат, юзабилити,  рунет, 

қазнет, т.б.); в) әртүрлі  лшем бірліктердің 

атауын білдіретін с здер (гигабайт, байт, 



килобайт, мегабайт, пиксель, кластер, 

слот, файл, т.б.).

Компьютер саласында қазақы тер-

миндер аздау болғанымен, кеңінен 

қолданысқа енгендері де бар: ғаламтор, 



бағдарлама (программа), бағдарламашы, 

желі (сеть), желілік, желі ішілік, жүктеу, 

бұғаттау, сақтау, пернетақта, тінтуір, 

аналық жад, қатқыл диск, жасақтама, 

жеке парақша (жеке), т.б. Информатика 

орыс тілінде жазылады да, қазақшасы 

к біне жаңартылмайды немесе тиісінше 

жұмыс істемейді. Қазақ тілді сайттар 



 туралы «mtdi.kz» сайтындағы мәліметтерге 

қарағанда, «қазақтілді интернет кеңістікте 

бар-жоғы 300-ге жуық сайт болса, олардың 

15-20 пайызы ғана белсенділікке ие. Ал 

қалғандары мекеменің немесе ұйымның 

атын шығару үшін жасалған, жарнамаға 

ғана арналған сайттар» (27.09.2013) екен. 

Бұл үрдіс әлі де жалғасып келеді. 

Тағы бір байқайтынымыз, бірқатар 

мемлекеттік орган, мекеме сайттарының 

атаулары орыс тілінде қалыптасқандығы. 

Осыған орай сайттың атауы ресми болып 

табылатын болса, атау беруде қандай 

қағида бар? Неге атаулар бірыңғай 

мемлекеттік тілде жазылмайы? Осы жағы 

да назар аударарлық мәселе. Неге екені 

белгісіз, бірқатар мемлекеттік органдар 

сайттарының атаулары мемлекеттік емес, 

ресми тілде жазылады. Мәселен, қаржы 

министрлігінің ресми сайты – «www.minfin.

gov.kz»; Денсаулық сақтау министрлігінің 

сайты – «www.mz.gov.kz»; Мемлекеттік 

сатып алу порталы – «www.goszakup.gov.

kz»; Ішкі Істер Министрлігінің сайты – 

«mvd.gov.kz»; Алматы қалалық статистика 

департаменті – «www.almaty.gorstat.kz», 

т.б. мұндай деректер іздесек табыла береді. 

Ал кейбір мемлекеттік мекемелер 

сайттарының қазақша жазылуы құптарлық 

жайт. Мәселен, Орталық коммуникациялар 



қызметі – «www.ortcom.kz», Қазақстан 

Республикасы  ділет министрлігі – «www.

adilet.gov.kz», ҚР Үкіметі – «www.ukimet.

kz», Дәрілік заттарды, медициналық 

мақсаттағы бұйымдарды және медицина 

техникасын Сараптау ұлттық орталығы – 

dari.kz т.б. Біздің ойымызша, веб-сайттың 

атауы мемлекеттік органның ресми 

 атауы болғандықтан, мемлекеттік тілде 

жазылғаны дұрыс.

Ал қазақ тілді БАҚ сайттарының 

қазақшасын үлгі етуге болады. К біне 

ғаламторды пайдаланушылар осы сайт-

тарды қолданады. Соңғы жылдары га-

зет-журнал, оқу орындары, ғылыми-

зерттеу  институттары  з сайттарын жасап, 

бұқаралық жаңа сайттар қатары да к бейді. 

Қазіргі бірқатар сайттардан мақала-

ларды кирилл қаріптерімен қатар латын 

және т те жазуында қатар оқуға бола-

ды. Бұл тәжірибе республикалық «Еге-

мен Қазақстан», «Ана тілі», «Түркістан» 

газеттерінің сайтында, «abai.kz», «baq.kz», 

«ult.kz» электронды ақпараттық портал-

дарында қолданысқа енген. Жалпы кез 

келген веб-сайттағы материалдардың үш 

қаріппен берілуінің  зіндік артықшылығы 

мен тиімді тұстары бар. Себебі сайттың 

таралу географиясы, оқырмандар аудито-

риясы да кеңейе түседі. 

Қорыта айтқанда, қазақ тілінің мемле-

кеттік тіл ретіндегі қызметін дамыту үшін 

нақты шараларды қолға алып, ғалам тор-

дағы қолданыс аясын кеңейтіп, бұл бағытта 

жүйелі жұмыстар атқарылуы қажет. 

Алмас ҮДЕРБАЕВ,

Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық 

техникалық университетінің 



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал