Ғаламтор және қазақ тілінің жаңа кеңістігі Сырымбет – сыршыл тарих мекені



жүктеу 0.96 Mb.

бет3/11
Дата25.04.2017
өлшемі0.96 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Аяжан ТІЛЕУБЕРГЕН

КӘСІПТІК БІЛІМГЕ МӘН БЕРІЛДІ



Әкімнің есебі тыңдалды

ДАМУДЫҢ ЖАҢА САТЫСЫНА БАСТАҒАН ҚАДАМ 



Әнуар ТАРАҚОВ,

әл-Фараби атындағы 

ҚазҰУ профессоры,

филология 

ғылымының докторы

Мұхтар 

ТӨЛЕГЕНҰЛЫ,

ҚР ҚМ 

Қазынашылық 

комитеті ШҚО 

бойынша

Қазынашылық 

департаментінің 

басшысы

Елбасының биылғы  Жол-

дауында жаңа жаһандық бол-

м ы с т ы   қ а б ы л д а у   қ а ж е т т і -

лігіне байланысты бірқатар 

маңызды басымдықтарға назар 

аударылған. Президент ел эко-

номикасын технологиялық же-

делдету үшін кәсіптік білім беру 

жүйесінде жаңа  ндіріс орында-

рында жұмыс істейтін мамандар 

даярлау мәселесіне ден қою 

керектігін атап к рсетті. 

Кәсіптік білім беру жүйе-

сінің мазмұны мамандар мен 

жұмысшыларды оқыту, оларды 

қайта даярлау және біліктілігін 

к теруді қамтитыны белгілі.   

Ж о л д а у ғ а   с ә й к е с   т е г і н 

оқытумен ең әуелі жұмыссыз 

және  зін- зі тиімсіз жұмыспен 

қамтыған жастар, сондай-ақ 

кәсіптік білімі жоқ ересек адам-

дар қамтылатын болады. Ауыл-

да жастарды тұрақтандыру үшін 

нарық экономикасына сәйкес 

жаңа кәсіп түрлеріне оқытуға 

мән беріліп отыр. Бұл міндет 

ндіріс орындары мен кәсіптік 

білім беру мекемелерінің тығыз 

байланысы арқылы жүзеге аса-

тыны белгілі. Елімізде жаңадан 

а ш ы л ғ а н   к ә с і п о р ы н д а р д ы 

білікті кадрлармен қамтамасыз 

ету осы оқу орындарына жүк-

теледі. Сондықтан маман-

д ы қ   ж ү й е с і н і ң   б ұ л   с а л а с ы 

мемлекеттік деңгейде айрықша 

к ңіл б луді талап етуде.  сіресе  

экологияны жақсарту және 

табиғаты тамаша  ңірлерді, 

тарихи маңызды орындарды 

туризм орталығына айналдыру 

үшін соған лайық кәсіп иелерін 

даярлауды жеделдету ж нінде 

міндет қойылды. 

Ендеше елімізде кәсіптік 

білім беруді дамыту, жақсарту 

осы салада мемлекеттік деңгей-

дегі жаңа ізденіс пен шешімдерді 

күтеді. Бұл бірінші кезекте, 

ауыл-аймақты  ркендету үшін 

керек. 

Мемлекет басшысының 



Жолдауын насихаттау және 

х а л ы қ қ а   т ү с і н д і р у   м а қ с а -

тында, Қазақстан Республи-

касының Үкіметімен мем-

л е к е т   ж ә н е   қ о ғ а м   қ а й р а т -

кер  лерінен  тұратын  рес пуб-

л и к а л ы қ   а қ п а р а т т ы қ   т о п 

құрылды. Аталған топ мү шелері 

аймақтарға шығып, Елбасының 

Жолдауын жан-жақты тал-

қылау, негізгі бағыттарын 

түсіндіру үшін кездесу, д ңгелек 

үстел, жиналыс  ткізуде. 

20-21 ақпан аралығында 

республикалық ақпараттық 

топтың мүшесі – Қазақстан 

Р е с п у б л и к а с ы   Қ а р ж ы 

министрлігі Қазынашылық 

комитеті т рағасының орын-

б а с а р ы   А й г ү л   Б а й ғ у ж и н а 

скемен қаласына келіп,  Мем-

лекет басшысының Жолдау-

ын түсіндіруде бірқатар кез-

десу  ткізді.  Атап айтқанда, 

с кемен қаласының әкім-

дігінде банк секторының қыз-

м е т к е р л е р і м е н   ж ә н е   м е м -

лекеттік мекемелерінің бас 

бухгалтерлерімен, Д.Серікбаев 

атындағы Шығыс Қазақстан 

М е м л е к е т т і к   т е х н и к а л ы қ 

у н и   в е р с и т е т і н д е   ж ә н е 

 Қа зақстан-Американдық  еркін 

университетінде студенттермен 

және  оқытушылармен, «Нұр 

Отан» партиясының  скемен 

қаласындағы филиалында қала 

жұртшылығымен, жастармен 

және партия  кілдерімен кез-

десулер  ткізді. Ол Елбасының 

Ж о л д а у ы н а н   т у ы н д а й т ы н 

міндеттерге орай экономика-

сы  ркендеген және алдыңғы 

қатардағы 30 елдің қатарына 

ену ж ніндегі бес басымдық 

 туралы егжей-тегжей әңгі-

меледі, оларды іске асыру 

барысы талқыланды. Айгүл 

Байғужина елімізді жаңғырту 

үшін ең алдымен ауқымды 

қоғамдық қолдау және мемле-

кет пен қоғамның күш-жігерін 

біріктіру қажет екенін атап  тті.

Қ

азақ тілі деп аталатын бабалар мұрасы-



ның қыр-сырын зерттеп, ғажап та бай 

тіліміздің мүмкін діктерін танытып келе 

жатқан ғалымдар тобының алдыңғы шебінде қазақ 

қыздарының да үлесі бар екенін мақтанышпен 

айтамыз. Қазақ тіл ғылымында  зіндік орны 

бар,  з бойындағы білімі мен қажыр-қайратын 

ұстаздық, ғалымдық жолға арнап, тілді құрметтеу 

арқылы ұлтты құрметтеудің ғажайып үлгісін 

к рсету нәтижесінде қайраткерлік дәрежеге жеткен 

қазақтың ғалым қыздары Рәбиға Сыздық пен Фа-

узия Оразбаевалардың есімдері айрықша аталары 

хақ. Филология ғылымының докторы, академик 

Р.Сыздық –  ткен ғасырдың екінші жартысында 

қазақ тіл ғылымында жақұттай жарқ етіп қосылып, 

күні бүгінге дейін ғылымдағы бағыт-бағдары мен 

алған асуына,  мірлік принциптері мен адами 

қағидаттарына қылаудай сызат түсіріп к рмеген 

бекзат болмысты жан.

Ғалым қаламынан туындаған еңбектерінің 

мәні мен маңызы ерекше болғандықтан, зиялы 

қауым назарына бірден ілікті. Академик Р.Сыздық 

еңбектерінің ішіндегі ең шоқтығы биік туындысы– 

Абай шығармаларының тіліне қатысты зерттеулері. 

Тілді зерттеуді Алаш ардақтысы Абайдан бастауы да 

кездейсоқ емес. Бір ғылыми кеңесте ұлы суреткер 

М. уезовтің тілшілер қауымына қарата айтылған 

ескертпесінен соң, Абай тілі тақырыбы  з иесін 

айнымай тапқан еді. «Абай қара с здерінің негізгі 

морфология  лық ерекшеліктері» атты кандидаттық, 

«Абай шығар маларының тілі» атты докторлық 

дис сертацияларының  нәтижесі  ретінде  ұсынылған 

«Абай шығармаларының тілі», «Абай  леңдерінің 

синтаксистік құрылысы», «Абайдың с з  рнегі» 

кітаптары мәдени-рухани қазынамызды байытқан 

құнды еңбектерге айналды. М. уезов « деби 

мұра және оны зерттеу» еңбегінде: «Тіл маман-

дары мен әдебиетшілерге қатар айтар орынды, 

кенеулі ойы бар және сол ойды таратып айта 

аларлық тіл құдіреті мейлінше жеткілікті екенін 

аңғартты» деп Р.Сыздықтың алғашқы еңбегіне 

жоғары баға берген еді. Ғалымның тек Абай тіліне 

қатысты ғана емес, Д.Бабатайұлы, М. темісұлы, 

Ш.Құдайбердіұлы, Ж.Жабаев, А.Байтұрсынұлы, 

ЖАРАСЫМДЫ 

ЖАРАСЫМДЫ 

жалғастық

жалғастық

Қ.Жұбанов, М. уезовтердің тіліне қатысты 

зерттеулері де ғылым үшін бағасын жоймақ емес.

«Қадырғали Жалаиридың «Жами-ат тауари-

ғы ның тілі», «С здер с йлейді», «С з құдіреті» 

атты моно графиялары тек қазақ үшін емес, бүкіл 

түркі жұрты үшін маңызды. Содан да болар ака-

демик есімін, ғылыми мәні жоғары еңбек терін 

отандық ғалымдар ғана емес, Қырғыз, Қара қал-

пақстан,  збекстан,  зербайжан, Түркия, Қытай 

мемлекеттеріндегі ғалымдар ерекше бағалайды.

Р.Сыздықтың қайраткерлік қасиетін таныта-

тын тағы бір ерлігі А.Байтұрсынұлы, Қ.Жұбанов, 

Х.Досмұхамедов сияқты Алаш ардақтыларын 

ақтауға қатысты. Ғалымның  з с зімен жеткізсек, 

Кеңес дәуірінің қызыл саясаты дәуірлеп тұрған 

 заманда, яғни 1977 жылы «Қазақ тіл білімі 60 жыл-

да» атты ғылыми конференцияда: «Идеологиялық 

тұрғыдан біздің жауымыз ба, жоқ па, оны білмеймін. 

Ғалым әрі коммунист ретінде шындықты айтар 

болсақ, ұлттық тіл білімінің негізін қалаушы 

–  Ахмет Байтұрсынұлы» деп ащы шындықты 

қаймықпай айтты. Осылайша, еңбегін айтпақ 

тұр мақ, есімін атауға тыйым салынған Алаш 

қайрат керлерінің есімі мәртебелі мінберден қазақ 

қызының аузынан шықты. Сол заманда ақиқатты 

қай мықпай айтуға жасы бар, үлкені бар тілші 

ғалым дардың ортасында Р.Сыздықтың ғана жүрегі 

дауалады! 

Осыған ұқсас тағы бір ерлігі – 2002 жылы 

Түркістан қаласында  ткен түркі халықтарының 

конференциясында болды. Конференцияда 

к терілген  зекті мәселенің бірі – ортақ тіл, тер-

мин мәселесі еді. Тағы да ғалымның  з с зіне 

құлақ ассақ: «Ортақ тіл, термин деген не сұмдық? 

Алдыңғы одақтық ортақтықтан зорға құтылдық 

емес пе? Ондай қаулы алмаймыз!» - деп келістім. 

Жұртшылық ду қол соғып жіберді. Айта алмай 

отырған ғой». Орайы келген сәтте к пшілік 

к кейіндегі мәселені д п басып, салиқалы с з 

айта білу де ерлік. Ғалым Рәбиға Ғалиқызы осы 

қасиеттерімен қоса адами қалып, адамгершілік 

қасиеттері тұрғысынан да жан-жағындағыларын 

тәнті етіп келе жатқан тұлға. Ол ж нінде ғалымның 

әріптесі, ізбасар шәкірті, бүгінде  зі де тілші-ғалым 

қыздардың ортасынан озып шығып, Р.Сыздықтың 

ізімен қайраткерлік дәрежеге жеткен филология 

ғылымының докторы, профессор Ф.Оразбаева: 

«Адамгершілік пен ғалымдықты үнемі қатар алып 

жүру принципі Рәбиға Ғалиқызының  мірлік 

ұстанымы іспетті. Ғұмыр кешуді адамдар жа-

нына ізгілік нұрын шашу, айналасына қуаныш, 

бақыт сыйлау, ұрпақ тәрбиелеу, ұлтыңды шексіз 

сүю деп жанының бүкіл  мірімен ғибрат алуға 

болады» деп жазады. Расында да, қазақтың  р 

рухты ақындарының бірі Қ.Аманжолов Рәбиға 

апайға арнап айтқан: «К п туса қазақ дәл Сіздей 

қызды....» деген  лең жолдарын замандастарының 

да, әріптестерінің де шәкірттерінің де арада жарты 

ғасыр  тсе де,  згеріссіз қайталай бергісі келетіні 

тектің асылдығы, рухтың тазалығы мен биіктігі деп 

аталатын қасиетті ұғымдарда жатса керек.

з кезегінде академик Р.Сыздық: «Сүйер 

ұлың болса, сен сүй, Сүйінерге жарар 

ол» деп ұлы Абай айтқандай қазақтың 

қалың еліне еңбегі мен кісілік бейнесін таны-

та түсер, таныта берер ұл-қыздарымыз аз емес. 

Осындай әріптесімнің бірі, белгілі ғалым, жақсы 

ұстаз, жаны сұлу жайсаң жан, профессор Фаузия 

Оразбаева. Филолог ғалым, әдістемеші ұстаз,  зі 

тұрғылас әйел затының үлгісі, үш перзенттің ана-

сы, ардақты азаматтың қосағы» дей келіп,  мірде 

зінің үлгісін алған әріптес сіңлісі, тіл және педа-

гогика ғылымында, қоғамда  зіндік орны бар қазақ 

қызының ғалым және қоғам қайраткері ретіндегі, 

ұстаз, әйел, ана, жар ретіндегі к рген, естіген 

адам сүйсінетін тамаша қасиеттерін тарата айта-

ды. Біз де  з кезегімізде тіл ғылымындағы қазіргі 

орта буынның к шбасшысына, жас буынның үлгі 

тұтарына айналған қайраткер тұлға туралы  з пай-

ымдауымызды қысқаша баяндайық.

Тіл білімінде синкретизм (синкреттену) деп 

аталатын құбылыс бар. Грек тілінен аударғанда 

бірігу, қосылу деген ұғымды білдіретін бұл атау 

бір формада бірнеше мағыналарда берілуі деген 

мәнді білдіреді. Түбірлер тарихы синкретизмінен 

басталатын бұл ұғым тіл деңгейлерінің біразына 

тән. Ал қолынан бірнеше іс,  нер келетін жеке 

тұлғаны  «бесаспап», «әмбебап» деп жатады. Ал бұл 

Ғ

Ғ


4

№9 (1371) 

2 – 9 наурыз

2017 жыл


АНА ТІЛІ

ӘР БАЛА АНА ТІЛІНДЕ 

ӘР БАЛА АНА ТІЛІНДЕ 

ТӘРБИЕ АЛУЫ ТИІС

ТӘРБИЕ АЛУЫ ТИІС

АРТУРДЫҢ 

қазақшасы қуантты

Түркиялық әріптестер – 

«Қазақ газеттерінде»

ҰЛЫ ДАЛА АТАУЛАРЫ

ШАРА

ЖҮЗДЕСУ


О Ң Т Ү С Т І К   Қ А З А Қ С Т А Н   О Б Л Ы С Ы

ШАРДАРА АУЫЛЫ

Шардара ауданы – облыстың  оңтүстік-

батыс б лігіндегі әкімшілік-аумақтық бірлік. 

Жерінің аумағы – 13  мың шаршы шақырым. 

«Шардара» с зі к не парсы тілінен аударғанда 

«Т рт қақпа» («чор» – т рт, «дора» – қақпа) 

деген мағынаны білдіреді. Ғалымдар жаз-

баларынан қазіргі Шардара қаласының үш 

тұсында егіншілігі, қол нері, мәдениеті 

дамыған, отырықшы тұрғындары бар үш қала 

мір сүргенін к руге болады. Жүргізілген 

археологиялық қазба зерттеулерінің мерзімі 

мен ретіне қарай, шартты түрде «Екінші 

Ақт бе» деп аталатын қалашық қазіргі аудан 

орталығынан 15 шақырымдай жоғарыда

Сырдарияның оң жағалауында орналасқан. 

Зерттеушілердің пайымдауынша, I-V ғасырлар 

аралығында  мір сүрген қалашық үш б ліктен: 

орталығы, қорғаны және шағын сарайдан 

тұрған. Қазба жұмыстары кезінде табылған 

қыш құмыралар, кұтылар, тостақтар, ыдыс-

аяқтар дән, шарап, су сақтауға пайдаланылған. 

Сондай-ақ алтын сырға мен мыс сақиналар, 

алебастрдан жасалған әйел құдайын бейне-

лейтін мүсіндер қалашықтың  мір сүрген 

кезеңін дәл анықтауға мүмкіндік береді. 

Шардара қаласы. 1968 жылдан бері қарай 

аудан орталығы болып келеді. Облыс орталығы 

– Шымкент  қаласынан оңтүстік-батысқа 

қарай 300 шақырым жерде, Сырдария  зенінің 

оң жағын ала, Шардара б генінің жағасында 

орналасқан.Шардара қаласының аумағында 

VIII ғасырда егіншілігі, қол нері, мәдениеті 

дамыған отырықшы тұрғыны бар үш қала 

қамал болған: Бірінші Ақт бе, Екінші Ақт бе, 

Жаушықұмт бе. 1959-1968 жылдар аралығында 

Сырдария кенті деп аталған.

Қ.Тұрысбеков атындағы ауылдық округі. 

Қ.Тұрысбеков ауылдық округі бұрынғы Шар-

округі аудан орталығынан солтүстікке қарай 

55 шақырым жерде, Қызылқұм каналының 

бойында орналасқан. 1969-1996 жылдар 

аралығында Комсомол күріш кеңшарының 

орталығы болып, Комсомольское ауылы ата-

лып келген. 1994 жылы ауылдан 8 шақырым 

жерде орна  ласқан Ұзыната ортағасырлык 

ескерткі шіне байланыстырылып, Ұзыната 

ауылдық округі аталған. Ұзыната мазары 

порталды-күмбезді құрылыстар қатарына 

жатады. Порталдың т менгі жағында араб 

әріптерімен 778 х.ж. (1377) қайтыс болған 

Д ү р м а н н ы ң   ұ л ы   Ш е р м ұ х а м е д   Х а л і м 

жерленгені жайлы жазыл ған. Мазардың ор-

тасында ұзындығы 5 метр болатын сағана жа-

туына байланысты тұрғындар Ұзыната мазары 

атап кеткен болу керек.

Акшеңгелді ауылдық округі. Ауылдық округ 

аудан орталығынан солтүстікке қарай 100 

шақырым жерде, жусан, к кпек, жүзген, ш п 

араласа  скен ш лді далалық белдемде Шар-

дара – Түркістан автомобиль жолының бой-

ына жақын орналасқан. Құрамында Егізқұм 

елді мекені бар. Елді мекен атауы ауылдың 

Қызылқұм жиегінде орналасқан бір-біріне 

ұқсас екі құм т бешік болуына байланысты 

қойылған. Аумақта туып  скен қариялардың 

айтуына қарағанда, осы құм т бешіктердің 

к не атауы «Егізқұм» болған екен. Қазақ 

КСР-інің 60 жылдығы елді мекеніне Оңтүстік 

Қазақстан облысы әкімдігінің 2008 жылғы 

14 шілдедегі №217 қаулысы мен облыстық 

мәслихаттың 2008 жылғы 7 шілдедегі № 8/111-

IV шешімі негізінде Егізқұм атауы берілді.

«Оңтүстік Қазақстан облысындағы 

жер-су, елді мекен атауларының қысқаша 

тарихы» кітабы бойынша 

дайындаған  лкетанушы 

Молдияр СЕРІКБАЙҰЛЫ

«Қазақ газеттері» ЖШС-іне қарасты 

басылымдардың еларалық байланыстары жылдан-

жылға нығайып келеді. Жуырда бауырлас түрік 

елінің қабырғасы 1453 жылы қаланған ең ежелгі 

жоғары оқу ордасы – Ыстанбұл университетінің 

журналистика факультетінің деканы, профес-

сор, ғылым докторы Ергүн Иолджу мен осы 

факультеттің кафедра меңгерушісі, доцент, ғылым 

докторы  нур Акиол «Қазақ газеттері» ЖШС-нің 

қонақжай шаңырағында болды. 

Шетелдік әріптестермен болған кездесу бары-

сында «Қазақ газеттері» ЖШС Бас директоры – Ре-

дакторлар кеңесінің т рағасы Жұмабек Кенжалин 

серіктестік құрамындағы басылымдардың  ткені мен 

бүгіні, к теріп келе жатқан к кейкесті тақырыптары 

турасында әңгімелеп берді. «Жаһандану заманындағы 

ақпарат нарығының заңы қатал, бәсекесі қатаң, мұның 

зі журналистерімізден ілкімділікті, қаламгерлік 

шеберлік пен жаңа,  скелең үрдістерге ұмтылысты 

талап етуде» деп атап к рсетті ұжым басшысы. 

Қазіргі заманғы бұқаралық ақпарат құралдарының 

хал-ахуалын және мазмұндық-мағыналық бағыт-

бағдарын тілге тиек еткен республикалық «Ақиқат» 

және «Мысль» журналдарының бас редакторлары 

Аманхан  лім мен Аяған Сандыбай, «Ана тілі» 

газетінің бас редакторы Самат Ибраим түбі бір түркі 

елдері қаламгерлері бірлігінің қажеттігіне   тоқталды. 

Түркиялық журналист-ғалымдар «Түркі әлемінің 

медиаорталығын» ашу мәселесін к теріп, бакалаври-

ат, магистратура, докторантура деңгейлеріндегі білім 

беру бағдарламаларын дамытуды және ғылыми бай-

ланыстарды жолға қою қажеттігін атап  тті. Сондай-

ақ академиялық ұтқырлық бойынша студенттер 

алмасу да маңызды. Түркия Республикасының «Мев-

лана» бағдарламасы бойынша қаржыландырылатын 

жобаларға қазақстандық әріптестердің қатысуы күн 

тәртібінде тұр. Бұл орайда Ыстанбұл университетінде 

«әл-Фараби ғылыми-зерттеу орталығы» ашылса, 

Қазақ ұлттық университетінде «Түріксой» кафедрасы 

шаңырақ к терді. 

Басқосуда әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық 

университеті журналистика факультетінің деканы 

Сағатбек Медеубек, осы факультеттің баспагерлік-

редакторлық және дизайнерлік  нер кафедрасының 

меңгерушісі Жетпісбай Бекболатұлы с з с йлеп, 

з ойларын ортаға салды. Ал факультет ұстаздары 

Шарипа Нұржанова мен Гүлнар Мұқановалар тілге 

тиек етіліп отырған игі шаралардың келешегіне к з 

жіберді.


Нұрлыайым ДАНАЕВА,

әл-Фараби атындағы 

ҚазҰУ журналистика 

факультетінің докторанты

дара ауылдық округі, ауыл атауы Оңтүстік 

Қа зақстан облысы әкімдігі мен облыстық 

мәс лихаттың 2007 жылғы 31 мамырдағы 

№33/361 – III бірлескен шешімі негізінде 

ауыс ты рылды. Ауылдық округ Шардара қала-

сы нан солтүстікке қарай Сырдария  зені мен 

Қызылқұм каналы аралығында орна ласқан. 

1957-1996 жылдары «Қарак л» ғы лыми-

ндірістік бірлестігінің «Шардара» кеңша-

рының орталығы болған. Ауылдық округ тің 

құрамында Ақберді, Бимырза, Бозай, Қуан құ-

дық, Пішент бе, Шардара елді мекендері бар.

Қоссейіт ауылдық округі. Қоссейіт ауылдық 

округі аудан орталығынан солтүстікке қарай 

орналасқан. Ауыл атауы кеңестік дәуір 

кезеңінде «Восход» ауылы аталып келген. 

Қоссейіт (Қосшейіт) – жаугершілік  заманда 

қос азаматтың қайтыс болған т бесі, мекені 

деседі. Ауыл 1965-1998 жылдары күріш  сіретін 

кеңшар орталығы болған.



К ксу ауылдық округі. К ксу ауылдық 

округі аудан орталығынан солтүстікке қарай 



2015 жылы елімізде Қазақстан халқы Ассамблеясының жиырма 

жылдығына орай «Мың бала» жобасы қолға алынған бола-

тын. Игі істің бастамашысы – республикалық Ассамблеяның 

атқарушы хатшылығы.  Шараның басты мақсаты –  зге ұлт 

кілдері балаларының мемлекеттік тілді меңгеруіне ықпал ету. 

Елбасының сындарлы саясаты нәтижесінде Қазақстанда 48 

мектепте оқыту этностар тілдерінде  жүргізілуде, бұдан  зге 160-тан 

астам жексенбілік және лингвистикалық мектептер жұмыс істейді. 

Ассамблея ұйытқы болған «Мың бала» мәдени-ағарту жобасы 

нәтижесінде  зге ұлт  кілдерінің 109 мың баласы мемлекеттік тілді 

меңгеріп шықты.

Облыс орталығындағы «Қазақстан халқы Ассамблеясы» 

ғимаратында халықаралық Ана тілі күніне орай  ткізілген д ңгелек 

үстелде осындай жағымды деректер айтылды. Ақт бе облысы 

Қазақстан халқы Ассамблеясының атқарушы хатшылығының 

меңгерушісі Бұлбұл Елеусінова, Ақт бе облысы тілдерді дамыту 

басқармасының б лім басшысы Қайрат Сұлтаналин, «Қазақ тілі» 

қоғамының облыстық ұйымы т рағасының орынбасары Жанғабыл 

Қабақбаев  ңірде мемлекеттік тіл саясатының жүзеге асырылуы 

туралы с з етті.

Д ңгелек үстелге қатысушылар Ақт бе қаласының іргесіндегі 

Бекқұл баба ауылынан келген Артур Мирошниченконың с зін 

әсерлене тыңдады. Ол бірыңғай қазақ тілінде дәріс беретін 

Красносель негізгі мектебіне екінші сыныпта тіркеліп, қазіргі 

күнде тоғызыншы сыныпта оқиды. Мұғалімі Жанна Шатыбаева 

шәкіртінің тәртіптілігін, тілімізді меңгеруге құлшынысын сүйсіне 

айтты. Шынында ұлты орыс Артурдың мүдірмей с йлеп,  леңді 

нақышына келтіре орындағаны сүйсінерлік. 

Облыста тіркелген 18 ұлттық  этномәдени орталықтар жанын-

да алты жексенбілік мектеп соңғы он бір жыл бойына тұрақты 

кесте бойынша жұмыс істеп келеді. Үстіміздегі оқу жылында 

тіркелген 240 балаға мемлекеттік және  з ана тілдерінде дәріс беру 

қалыптасқан дағдымен бюджет есебінен әлеуметтік тапсырыс 

есебінде жүзеге асырылуда. Бұдан  зге қазақ мектептерінде  зге ұлт 

кілдерінің 636 баласы білім алып жүр. 

Ж.ҚАБАҚБАЕВ,

Қазақстан Республикасы ақпарат 

саласының үздігі

35 шақырым жерде, Сырдария  зені мен 

Қызылқұм каналының аралығындағы Шар-

дара даласында бұта, к кпек, баялыш, т.б. 

ш птер  скен қуаң далада орналасқан. Іргесі 

1940 жылы ұйымдасқан «К ксу» қарак л 

кеңшары орталығы ретінде қаланған. Ауылдың 

атауы ежелгі дәуірден және орта ғасырлардан 

с а қ т а л ғ а н   « К к с у т б е »   а т а л ғ а н   қ о н ы с 

орнының атауымен аталған. К ксут бені 1949 

жылы Оңтүстік Қазақстан археологиялық экс-

педициясы зерттеген. Кейін 1982 жылы Шым-

кент педагогикалық институты жанындағы 

археологиялық топ зерттеу жұмыстарын 

жүргізген. Табылған заттар К ксут бені 

мекендеген халықтың I-XII ғасырларда 

мір сүргендігін дәлелдейді. Кексут бе ескі 

керуен жолының бойында сауда-саттық 

қатынастардың қажетін  теп отырған.

Ауылдық округ құрамында Айдарк л 

қашары, Баспанды, Жоласар, Нәлібай, К ксу 

елді мекендері бар. 



Ұзыната ауылдык округі. Ұзыната ауылдық 

ТІЛ ТҰҒЫРЫ – ҰЛТ ҒҰМЫРЫ

«Соғыстан кейін үйлі-баранды болған біз 

– майдангерлер ұрпағымызды  з тілімізде 

оқытпақ болғанда осы Алматыда бір бүтін, 

бір ширек қана қазақ мектебі болды: бүтіні – 

№12 мектеп болғанда, ширегінің н мірі 18-ші 

еді. Үйіме жақын тұрған сол ширек мектепке 

қызымды апарып едім, үш айдан кейін оны 

да жауып тастады. Бұл жамандықтың да бір 

жақсылығы бар шығар, бәлкім немереміз 

қазақ мектебінде оқитын да күн туар деген 

едім. Елдің ендігі ұрпағы  ркениеті озық 

жұрттармен терезе теңестіретін болады. 

Сондықтан ашығын айту керек, сол ұрпақтың 

заңды  кілі бола алатын болашақ адамы осы 

мектеп қабырғасында  зін- зі к рсетеді» 

деді. Иә, құдайға шүкір, зиялы қауым тізе 

қосып ашқызған бұл мектептен к птеген 

азаматтар түлеп ұшты. 

Бүгінгі күні «Орбитадағы» №40 мектеп 

те қазақ тілінде білім береді. Екі мектепте 

біздің немерелеріміз оқиды. Оған, әрине, бек 

қуанамыз. Сол жылдары мектептің ашылуы-

на к п еңбек еткен Тұрғанбай Мәткәрімов, 

Шәкір Бектасов, Орысбай  бділдаев, 

Бекділдә  Алдамжаров, Сайлаубек Жұмабеков 

пен  Рахымжан  тегенов сынды азаматтар.

Соғыстан кейінгі жылдары Алматыда бір 

ғана қазақ мектебі болды деп атам есіне алса, 

ал мен осыдан қырық жыл бұрын Алматы-

да бір ғана №204 деген қазақ балабақшасы 

болғанын білемін. 

Біз Қарағанды университетінде қызмет 

етіп жүргенде тілі жаңа шыққан Айдар де-

ген баламызды ауылдағы нағашыларына 

жібердік. Кейін Алматыға к шіп келген 

соң орыс балабақшасына орналастырдық. 

Қазақша емін-еркін с йлеп жүрген баламыз 

бір айдан соң тек қана орысша с йлейтін 

болды. Бір күні атасы «мыналар менің Күлпәт 

құдағиымның арқасында мұсылман болған 

баламды орыс қылатын болды» деп ренішін 

білдіріп, оны қазақ балабақшасына ауыстыр-

ды. С йтіп, баламыз Кенен  зірбаев, Бауыр-




1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал