Ғаламтор және қазақ тілінің жаңа кеңістігі Сырымбет – сыршыл тарих мекені



жүктеу 0.96 Mb.

бет11/11
Дата25.04.2017
өлшемі0.96 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

лан ған тұлғамен ар найы 

жүздесіп, өзі қыз мет 

атқаратын «Өнер сту-

дия сында» əңгімелескен 

едік. 

Енді, міне, терең ойға шомып, к гілдір 

к кжиекке к зін сүзеді. «Жүрегім неге 

сонша қысып, шаншып алып бара-

ды, ә? Тегінде, пенде баласы  дүниеге 

жанды тіршілік әкеліп, ұлы миссияны 

арқалайтын аналардың жан-әлемінен 

жаралатын болғандықтан, онымен етене 

байланысын жоймайды-ау. Асыл анашың 

мірден озғанында, сенің де демің үзіліп 

кетердей болып қиналасың, қайғырасың, 

еңірейсің, еркелейтін ешкім таппай боз 

ботадай боздай бересің екен-ау...»

Былайынша қарағанда, әрине, бәрі де 

мірдің заңдылығы іспетті ғой. Жетпіс жеті 

жас жасады. Қос жеті! Иә, киелі сан ғой! 

Ендеше, осынша ғұмыр кешкен, қиындық 

пен қызықты қатар к ріп, балаларын аза-

мат етіп қияларға қанаттандырып ұшырып, 

балпанақтай  немерелер сүйген, жарық 

дүниенің бар рахатын к ріп бақытты жан 

болып бақилыққа аттанған адамда арман 

бар ма деген де ой келеді. Иә, арман шіркін 

жеткізген бе? Ол бір таусылмас шексіз 

әлем. Кім жалғыз рет берілетін ғұмыр-

пәни-тіршілікті, осы дүниедегі ең жақын 

адамдарын мәңгілікке қиып кеткісі келеді 

дейсің. Алайда амал не, бұл Алланың ісі 

ғой, Жаратқанның әмірі-пәрмені жеткен 

күні ажал тажалынан қашып құтылу қиын. 

Маңдайдағы жазу деген де сол деседі.

К пті к рген к нек з кісі, бәрі де 

ретімен, орнымен, сексенге таяған тұста  

болды ғой, оған да шүкір дегісі келеді. 

Бірақ... Мейлі жүзге келсе де, осынау жа-

ратылыс заңдылықтарын тереңнен түйсіне 

тұрғанның  зінде де,  зегін талдырып 

бектеп  сірген алтын нұрлы Анасын тіпті 

де басқа дүниеге мүлде қиғысы жоқ. 

 «Ех, Құдіреті күшті Құдайым-ай, 

ең болмаса барлық Ана атаулыны неге 

мәңгілік етіп жаратпадың екен?!» Оның 

жүзі шын мәнінде шұғыласын молынан 

шашқан күн арайынан аумайды. Енді сол 

арай-нұр, ізгі сәуле шұғыласы жалт етіп 

жоғалып кеткендей. Бір жылу жетпей-

тін дей, бір жылы алақанды іздейтіндей. 

Анасының бір ауыз жылы с зі, шын мейі-

рімге толы  к з-жанарын аңсайды. Оның, 

шіркін, алыста болса да, жасы біразға келсе 

де, әйтеуір, жер басып, к зі тірі жүргенінің 

зі к ңілге үлкен медет, демеу екен. 

Марқұм, иманды болғыр, к зі жұмыл-

ғанша қаладағы балаларды аузынан 

 тастамапты. Жігер тағы да ой құшағына 

ерді. «Сыбағаларын кем қылма депті-

ау. Бізді жалғызсырап жүр деді ме екен? 

Жетпестік к ріп жүр деді ме, әлде?!» Ой 

жетегіне еріп, бойлап қараса, әңгіме тек 

онда емес екен. 

Бүгін туған ауылға барудың сәті 

СЫР-ПЕРНЕ

–  сия  йіпқызы,  зіңізді к п жыл-

дардан бері білгеніммен,  ткен  мір 

жолыңыз жайлы сыр тартып к рмеппін. 

ңгімемізді осыдан бастасақ?

–  зім Қостанай облысы қазіргі 

улие  к л ауданына қарасты Сұлук л 

деп ата ла тын елді мекенде туып  стім. 

Жалпы с з  не ріне құштар болып 

қалыптасуыма атам мен әкемнің де 

ықпалы болған секілді.  кем  те 

сауатты, орысша білім алға н азамат 

еді. Ресейде байдың тұқымы ретінде 

елден алшақ кетіп, сол жақта оқып, 

Ұлы Отан соғысына қатысып, пу ле-

метші болған. Ұлы Жеңісті Берлин де 

қарсы алыпты.  зі с зге шебер, ақын, 

ортаның к ркі атанған жігіт екен. 

йткені  нер де тұқым қуалайды 

деген бар емес пе? Ата демекші, 

менің Кәкімжан атам сауатты,  зінің 

қатарластарының арасында қазақтың 

кәдімгі қара домбырасын қолға 

алып, к птің алғысына б ленген 

асыл азамат еді. Сондықтан да оны 

а й н а л а с ы н д а ғ ы   қ а у ы м   «

л е ң ш і 

Кәкімжан» деп атап кетіпті. Хисса-

ларды жатқа айтатын. 

Мен кішкентай кезімде ауылда-

старым: « сия, сенің с з саптасыңа 

дейін  атаңа тартқан» десетін. Сол кез-

де шыны керек, осы пікірді естігенде 

әжептәуір марқайып қалатынмын. 

Ал домбыра тартуды нағашы атам 

Жұмағали үйретті. Ол кісі де әнді 

әуелетіп салатын.  зі домбыра да жа-

сайтын, күмбірлете күй де шертетін. 

Жалпы менің үлкен бабам Бірке 

деген кісі де  з заманының алдыңғы 

қатарлы азаматтарының бірі болған. 

зі арабша  те сауатты, уақытына 

сай білімді жан-ды. Сол себептен де 

оның маңына жиналған замандастары 

к біне оның ақыл-кеңесіне сүйенетін. 

Анам Ақтас та кәдімгі  нер десе ішкен 

асын жерге қоятын мінезді адам еді. 

– Сізді зиялы қауымның ортасында 

жиі к ремін.  ншілік қырларыңыз да 

кейінгі сіңлілеріңізге  неге. Осы жайлы 

да баяндаудың орайы келген секілді. 

– Біздің қазақ « ке к рген оқ жо-

нып, жүлделі бірінші орынды жеңіп 

алдым. Менің ойымша, Мұхиттың 

150 жыл дығына орай Оралда белгілі 

айтыс ақыны әрі әнші Хатимол-

да   Берді ға лиевпен  және  Астанада 

түркістандық Бекарыс  Шойбековпен 

арадағы болған айтыстар айтыс 

нерінің ең биік шыңы болған секілді. 



– Қалың жұртшылық шымкенттік 

с е л  х а н   Қ а л ы б е к о в а м е н   т ү й д е й 

қ ұ р д а с   е к е н і ң і з д і   ж а қ с ы   б і л е д і . 

Екеуіңіздің арала рыңыздағы достық 

қ а р ы м - қ а т ы н а с т а   р ы ң ы з   ж н і н д е 

оқырмандардың білгені артық болмас. 

–   Б ұ л   ж а н ы   і з г і л і к к е   т о л ы 

ұлтымыз дың аяулы қызымен мені 

киелі айтыс  нері жолықтырды. 

О л   е к е у і м і з   б і р   ж ы л ы ,   б і р   к ү н і 

туғанымыз да рас. Оның жастық 

шағы Оңтүстік Қазақстан облы сының 

қазіргі Отырар ауданының маңын-

да  тті.  Біздің  мірге,  нерге деген 

к зқара сымыз да бір жерден шы ғады. 

Жердің  шал ғайлығына  қара мас тан 

мынау тір шіліктегі барлық қуа ныш  

пен қайғыға ортақтасып келеміз. 

селхан менің Қостанайда  ткен 

бірнеше мерейтойлық кештеріме 

де қа тысып, жырдан шашу шашты. 

Мен де ұлтымыздың ұйытқысы бо-

лып отыр ған шырайлы Шымкенттегі 

оның шаңы рағының асыға күтер 

қонағына айналдым. Меретойла-

рында тебірене с з с йлеп, жиналған 

қауымға ұлағатты с здерімді арнадым. 



–  

з і ң і з   т к е н   ж ы л д а р д а   а й -

тыс  неріне байланысты кең байтақ 

респуб ликамызды араладыңыз. Сол 

алдында жүрген ақын болғаныммен, 

ү й д е   қ а р а п а й ы м   ғ а н а   ә й е л м і н . 

Шаңырақтың иесі де, пірі де отағасы 

деп есептеймін. 

– Сіз жазба ақын ретінде де к пке 

танымалсыз. Сонымен қатар қазір 

Қос танай мемлекеттік университетінің 

жанындағы « нер студиясын» басқа-

расыз. Осы жайлы да бірер с з. 

– Жоғарыда поэзияға жастай-

ымнан құштар болғанымды айттым. 

Құдайдың маған берген сыйы шығар, 

қалыптаса келе айтыс ақыны болумен 

қатар  лең жазуды да дағдыға айнал-

дырдым.  леңдерім бірқатар басы-

лымдарда жарық к рді, кітаптарға да 

енді.  лең жазу к ңіл-күйге байла-

нысты. Шабыт келген кезде к кейде 

жүрген ойларым ақ қағаз бетіне жыр 

болып т гіледі. 

Ал Ахмет Байтұрсынов атындағы 

Қос танай мемлекеттік университеті 

жанындағы « нер студиясын» жетек-

шілік еткеніме де біраз жылдың жүзі 

болды. «Бұлақ к рсең, к зін аш» 

демек ші,  ңірдегі дарынды бозба-

лалар мен бой жеткендердің сахнада 

жар қырап к рі нулеріне қолдан келген 

қамқор лы ғымды  жасаудамын. 

зім 


жетпеген биікке солар к терілсе екен 

деп армандаймын. 



–  ңгімеңізге рақмет!

ңгімелескен 

Оразалы ЖАҚСАНОВ, 

Қазақстанның Құрметті журналисі

ҚОСТАНАЙ


СҮЙІНШІ!

ҚҰЛАҚҚАҒЫС

ҚАЗ-ҚАЛПЫНДА 

түсті. Келін кең етіп дастарқан жайып, 

тәуірінен бабын келтіріп сарбалақ шай-

ын құйып беріп отыр. Сағынышқа толы 

әңгіме тиегі де ағытылып жатыр. Бәрі 

де жақсы-ау, кемі жоқ. Бірақ... Сонда да 

бір нәрсе жетпей тұрған секілді сезіледі. 

Ол, әрине, Ана құшағы, Ана шуағы, Ана 

қуаты, Ана бұлағы! Ана К зі, Ана с зі, 

Анаңның  зі! Анаң болса, тәтті-дәмді, 

жылы-жұмсақты арнап сақтайды, шай 

да, тамақ та сіңімді болады.  йткені шай 

үстінде қызыл қуырдақ пен бауырсақ қана 

емес, анаңның сары майдай сақтап кел-

ген балқаймақ, құрты, қатырған секері, 

үйге келген бойда «Айналайын, жарық 

күндерім, жолдан ш лдеп келдіңдер» ғой 

деп бауыры үзіліп тұрып,  з қолымен 

сапырып құйып беретін к піршік атқан 

шұбаты жан-жүйені ерітіп, қанға та-

рап,  н-бойыңа күш қондырушы еді, 

қанаттандырмай қоймайтын.

...Қалаға қайтар алдында тамының 

басына барып әйет оқыды. Келіншегі де 

босаңқырады. Тіршілікте енесінің  мір 

дағдысы, ұлт қасиетін ұстанған текті келін 

болуға баулыған тағылымы мол ұлағатты 

ақыл-кеңестері де ойының елегінен  тіп 

жатқан тәрізді. Жігер де іштей  ксіп 

жылағанын сыртқа білдірмей, күтіп тұрған 

к лікке қарай бұрылып кетті.

Жол үсті тағы да шетсіз-шексіз ой 

меңдеді. Тағы да анасының сыбаға  жайын 

қозғай беретіні ойына оралды. Бес жасқа 

келгенінше ана сүтімен ауыздандырып, 

нәр құйып, бесінші сыныпты бітіргенше 

а р қ а л а п ,   е р к е л е т і п   с і р г е н    а б з а л 

анасының жаз дидарлы жарқын жүзін 

еске алған сайын оның шексіз мейір-

махаббатына тәнті бола түседі, қайтып 

келмес арман кәусарына ш лдейді.

...Жанарына тағы да іркіліп жас келді. 

Бұл әсте ынжықтық емес. Ешқашан 

қорлық та к рген кезі жоқ. Ешкімге 

есесін жіберген және жібере қоятын 

адамның сойы бұл емес. Кездіктегі алмас 

қанжар іспетті жарқылдайды. Тек... Сонда 

да... Бір за пыран-сағыныш селі ыршып 

кет келі тұр.  зін әрең-әрең ұстап іркіп 

қалды. « мірдегі  з орнымызды тауып, 

з сыбағамызды алып жүрсек болады-

дағы. Ол бізге мәңгілік махаббат,  шпес 

ұлағатты сыбаға етіп сыйлап кетті. Тірі 

жүрсек бір биіктерден табылармыз. Аман-

дық болса, адалдық пен адамшылық жол-

дан ешқашан ауытқымаспыз» дейді сүйген 

жарына қарап. Ол да басын  изегендей 

болды...


Ғалым  РІП

АҚТАУ


Сыбаѓа

Павлодар облысы Ақсу қала-

сы ның «Талапкер» домбыра-

шылар ансамблі және «Сарын» 

қобызшылар дуэті Татарстан 

елінде  ткен «Dream Fest» атты 

халықаралық байқауында жеңімпаз 

атанды. 

Шараға 430-дан астам жас да-

рындар қатысып, бақ сынады. Жас 

таланттар 1-ші орынға қол жеткізіп, 

мерейлері үстем болды. Олар шараның 

қорытынды концертінде компози-

тор Нұрғиса Тілендиевтің « лқисса» 

күйін орындап, к рерменнің ыстық 

ықыласына б ленді. Сайыс нәтижесі 

бойынша «Талапкер» ансамблі мен 

қ о б ы з ш ы л а р   д у э т і   І   о р ы н д а р ғ а 

қол жеткізді. Жас  нерпаздардың 

жетекшілері Қуаныш Уәлиев және 

Жанар Ділмағанбетованың айтула-

рынша, аспаптық  нер аталымын-

да бас жүлдеге ие болған ансамбль 

м ү ш е л е р і   В о л г о г р а д   қ а л а с ы н д а 

тетін халықаралық сайысқа арнайы 

шақырту алыпты. 

Түгін тартсаң майы шығатын 

мекендер, ауыл-аймақ Торғай 

ңірінде к п-ақ. Кезінде уақыт 

шіркіннің қақпақылына түске-

німен  з дәу летін бойына құт 

к рген сондай ауылдардың бірі 

Қайыңды.


Қайыңдының іргетасы қалан-

ғанына биыл 60 жыл толғалы 

отыр. Ауыл тұрғындары  здерінің 

осы мерекесін лайықты атап 

тпек. Осыған орай арнайы есеп-

шот ашыл ды. Есепшотқа түскен 

қаржы-қа ражат  ауылдың  мәдени-

тұрмыстық мұқтаждықтарына, 

ңірдің  р кен деуіне жұмсалмақ.

Қасиетті Қайыңды жерінен 

түлеп ұшқан ел азаматтарының 

на зарына ауылдың  60 жылдығына 

орай ашылған қордың есеп-шоты 

ұсынылып отыр. Байтақ Қазақ-

станымыздың түкпір-түкпірінде 

жүрген қайыңдылық тар осы игі 

шарадан тыс қалмас деп ойлай-

мыз.


Қайыңдының 60 жылдығына 

орай арнайы ашылған қаржылық 

қордың есеп-шоты:

«Қазақстан халық банкі» АҚ

Молдахметов Мейрамбек 

Молдабекұлы

ЖСН 610501300813

Шот н мірі 

KZ416010002007109523

Елдің намысы мен туын к кке 

к теріп, к птеген байқаулардан ол-

жалы оралып жүрген жас таланттарға 

бәрекелді дейміз!  нерлеріңіз  рге 

жүзсін!


Шамшат ЖҮНІСҚАЛИ

Павлодар облысы

Ақсу қаласы

Қазаннан олжалы оралды

Туған жерге туың тік!

Айтыстаѓы 

айшыќты iз

нар, шеше к рген тон пішер» демей 

ме?! Аяулы анамның сызылта салған 

әндерін кішкентайымнан құлағыммен 

естіп, к кірегіме тоқып  стім емес пе. 

рине,  зімді мақтаудан аулақпын. 

нерімді бағалайтын құрбыларым 

мен сырлас достарым: « сия, ән 

а й т у ы ң д ы   т а с т а п   к е т п е ,   с е н і ң 

қабілетің кәдімгі кәсіби артистерден 

кем емес» деп қол  паш тап жатады. 

Соған қарағанда, орын даушылық 

шеберлігім жаман емес секілді. Менің 

осы қырларымды білетін ағайын түрлі 

той-думан, басқа да айтулы кештерде 

қолқалап қоймаған соң амал сыз екі-

үш әнді орындап беретінім бар. 

– Мектепте оқып жүрген кезде 

қазақтың  сиясы қандай болды? 

– Мен  улиек л ауданындағы 

Шоқан Уәлиханов атындағы қазақ 

орта мектебінің түлегімін. Осы білім 

ордасында менің алдымда да қаншама 

ұлты мыздың марқасқа жігіттері 

оқыды. Олардың к бісі уақыт  те 

академик, кейбірі министр атан-

ды. Бұл жерлес те рімнің атын атап, 

түсін түстеп жату артық секілді. 

зімнің бойымдағы табиғи дары-

нымды ашуға аталған мектеп ұжымы 

тікелей себепкер болды деп айта ала-

мын.  дебиетке деген құштарлығым 

да білім ордасының қабырғасында 

жүргенде оянды. Поэзияны сүйіп 

оқыдым. Тырнақ алды туындыла-

рым да осы жерде жазылды. Қабырға 

газетінің редакторы болғаным да әлі 

есімде. 


– Айтыс  неріне келген жыл -

уақыттарда ғұмырлық серігіңіз Табыл-

ды ағамыздың қамқорлығын да к рген 

боларсыз. 

Шаңырағыңда ынтымақ, ырыс-

береке болмаса, әйел затының бағы да 

жанбайды.  мірде жолы да болмайды. 

Отағам Табылдыға  з басым шексіз 

ризамын. Тағдырым осындай азамат-

пен жолықтырғанына бақыттымын. 

Онымен әу баста Алматыдағы Қыздар 

педагогикалық университетінде оқып 

жүрген кезімде танысып, к ңіліміз 

жарасқан соң, отау к терген едік. 

С йтіп, мен Орал  ңіріне келін болып 

түстім. 

Екеуміз Құдай берген үш пер-

зентімізді тәрбиелеп  сірдік. Ұлда-

р ы м ы з ғ а   к е л с е к ,   А й б е к - ә с к е р и 

қызметте, полковник. Аян-сарап-

тамашы. Қызымыз Айгүл Қостанай 

мемлекеттік университетінде заңгер. 

Келіндеріміз Айгүл мен Назгүл 

тағылымды тәрбие к рген жердің 

қыздары. Біз алтын асықтай бес не-

мере сүйіп отырған бақытты ата-

әжеміз. Жалпы  зім халықтың к з 



дарыңыз жайлы да әңгімелеп бер сеңіз. 

Бұл кезеңдер де сіздің ғұмы рыңызда 

ерекше орын алады емес пе?

–  зіңіз осы сауалыңызбен маған 

сонау жалынды да ізденіске толы 

жастық шағыма саяхат жасатқалы 

отырсыз. Зия лы қауымға белгілі, 

сонау 1980 жылдан бастап, қазақ 

елінде ежелден келе жатқан айтыс 

нері қайтадан қолға алына бастады. 

Бірде мен сол уақыттағы  Науры зым 

а у д а н д ы қ   м ә д е н и е т   б л і м і н і ң 

меңгерушісі, ұлтжанды азамат Есетай 

Қал қаевқа жолығып,  зімнің атадан 

балаға мирас болып келе жатқан айтыс 

нерін қолға алсақ деген ұсынысымды 

білдірдім. 

Есекеңнің тарапынан бұл ойым 

қолдау тауып, айтыс жанданып сала 

берді. С з құдіретін ерте ұққан мен 

үшін 1984 жылдың да ж ні б лек. 

йткені осы кезеңде Алматыда Ке-

нен  зірбаевтың 100 жылдығында 

жерлесіміз әрі Қазақ стан ның халық 

ақыны Қонысбай  білевпен айты-

стым. Дәл осы жолы жұлдызым жа-



Соңғы кезде Жігердің ойы елең-

алаң, жан анасы жарық дүниеден 

озғалы көңіліне алабөтен қаяу түсті. 

Дүние-ғалам тұтасымен сұрғылт 

тартып, мұнар басып  кеткендей, 

сұп-суық. Біртүрлі жетімсірегендей 

болады, көмейіне əлдене кептеліп 

қалғандай, кейде оқыс «һайи» деп 

күрсінгенін өзі де  байқамай қалады. 

Тіршілік тынысы – ауа секілді əлдене 

жетпейтіндей...


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал