Ғаламтор және қазақ тілінің жаңа кеңістігі Сырымбет – сыршыл тарих мекені



жүктеу 0.96 Mb.

бет1/11
Дата25.04.2017
өлшемі0.96 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

www.anatili.kz

e-mail: anatili_gazetі@mail.ru

www.twitter.com/anatilikz

www.facebook.com/anatilikaz

№9 (1371) 

2 – 9 наурыз

2017 жыл


1 9 9 0   ж ы л ғ ы 

н а у р ы з д ы ң   2 2 - с i н е н 

б а с т а п   ш ы ғ а д ы

Сөзi жоғалған 

жұрттың 

өзi де жоғалады

Бүгінгі санда:

Ғаламтор және қазақ 

тілінің жаңа кеңістігі

Сырымбет  – 

сыршыл тарих мекені

Бәс тігу 

бақ па, әлде сор ма?

5-бет

6-бет

11-бет

«ҚАЗАҚ ӘЙЕЛІ» 

БЕЙНЕСІНІҢ 

ТІЛДІК ТАҢБАСЫ



КЕЛЕСІ НӨМІРДЕН ОҚИТЫНДАРЫҢЫЗ:

Бұл туралы ол  зінің Facebook 

па  рақ шасында:  «Биыл  мен  прези-

дент Нұрсұлтан Назарбаев пен 

К ә р і п б е к   К ү й і к о в т і   я д р о л ы қ 

қаруды жоюдағы олардың елеулі 

е ң б е г і н   е с к е р е   о т ы р ы п ,   Н о -

бель сыйлығына ұсынамын» деп 

мәлімдегенін әлем дегі барлық БАҚ 

жарыса жазды. Сондай-ақ ұсыныс 

жасаушы ретінде шотландиялық 

саясаткер Билл Киддтің де есімі 

аталды.

Қазақстан басшысы ядролық 



қарсы күресуші қайраткер ретінде 

әлемге танымал. Сонымен қатар 

Бей бітшілік сыйлығын беру ж -

нін дегі комиссия Елбасымыздың 

аймақтық және ғаламдық қауіп-

сіз дікті қамтамасыз ету, қоғамдық 

келісім мен ұлтаралық татулықты 

сақтау, интеграциялық баста-

малары,  лемдік және дәстүрлі 

д і н д е р   к ш   б а с   ш ы л а р ы н ы ң 

съездерін  ткізу, ЕҚЫҰ және 

ИЫҰ т рағалық ету, Ауғанстан 

мен Сирияға гумани тар лық к мек 

беру, Ресей-Түркия және Сирия 

дағдарысын шешуге атсалысу 

сияқты бітімгершілік қызметтерін 

де ескерер деп сенеміз.

ҚАЗПОШТА

Индекс


Мерзімі

Аймақ/қала

Аудан/ауыл

Жеке жазылушылар үшін

65367

6 айға


1748,16

1859,94


9 айға

2622,24


2789,91

Мекемелер мен ұйымдар үшін

15367

6 айға


3202,56

3314,34


9 айға

4803,84


4971,51

«Ана тілі» газетіне жазылу жалғасуда

АШИДЫ ЖАНЫҢ...

БІР ШАҢЫРАҚ АСТЫНДА

МЕЗГІЛ МЕЗЕТІ



Үш ай қысты артқа тастадық. 

Сағындырған, сарыла күттірген 

көктеміміз де келді. 

Табиғат та мезгілдің өзгергенін 

сездіргендей. Күннің шуағы 

басқашалау. Көңіл күйіңді 

көтеріп, жаныңды жадыратады. 

Жердің бетін мəңгілік мекеніне 

айналдыратындай көрінген 

қасат қар да райынан қайтып, 

жіби бастаған секілді. Қар суы 

жылға-жылғаға құйылып жатыр. 

Шіркін, көктемнің құдіреті! 

Наурыз – мерекелердің бастауы 

іспетті. Кеше ғана Алғыс айту 

күнін атап өткенбіз. Енді алды-

мызда Аналардың мейрамы, одан 

соң жыл басы – Наурыз мерекесі...

Көктем келді ауылға, 

мамырлап бұлт, 

Таң-тамаша дүние, дабырлап жұрт.

Көктем келді. Өмірдің келешегі – 

Көкпен бірге дүркіреп тал өседі... – 

деп Мұқағали ақын жырлағандай 

көктемді тіршілік бастауы 

десек қателесе қоймаспыз. Олай 

дейтініміз сұп-суық қарды жер 

бетінен ысырып, балауса көк 

бой көтере бастайды. Ағаш та 

сұрқай кейпінен ажырап, бүршік 

жаратыны қандай ғажап! Былай 

қарағанда бар дүние жаңарып, 

түлейтіндей. 

Табиғатпен жеткен жақсылық 

өміріміздің қуаныштарына 

жалғаса бергей деп тілейік.

Нобель сыйлығына 

ұсынылды

Еліміздегі бейбітшілік пен келісім 

саясатының нәтижесінде жүздеген 

ұлт  кілдері тату-тәтті  мір сүруде. 

О л а р   з д е р і н і ң   ж ә н е   б а л а л а р ы -

н ы ң   б о л а ш а ғ ы н   Қ а з а қ с т а н м е н 

 байла ныстырады. Сондықтан да қазақ 

елінің гүлденуіне мүдделілігін білдіріп, 

ынтымақ пен бірліктің арта түсуін 

қалайды. Үндеуде айтылғандай, ел 

ішінде қалыптасқан  зара түсіністік 

пен бір-біріне қолдау к рсету еліміздің, 

қазақстандық үлкен отбасының  рухани 

қағидаты болып қалыптасты. Кезінде 

тоталитарлық режімнің қатал үкімімен 

Қазақстанға жер  аударылып кел-

ген мыңдаған адам осы жерден пана 

тапты. Қиын-қыстау жағдайда бір-



«Парламентшілер ядролық қару ды таратпау жəне қарусыздану үшін» 

халықаралық форумының жаһандық үйлестірушісі, Базель Бейбітшілік 

кеңсесінің (Basel Peace Offi  ce) ғылыми-зерттеу инсти тутының директо-

ры Алин Варе Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен «АТОМ» 

жобасының құрметті елшісі, суретші Кəріпбек Күйіковтің кандидатурасын 

Нобель сыйлығына үміткер ретінде ұсынды. 

ҚАҺАРМАН ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНА, 

қасиетті Қазақ жеріне мың алғыс!

ТІЛІН БІЛМЕГЕН –

ТЕГІН БІЛМЕС

...Көше. Бағдаршам. Жасыл шамның жануын күткендердің қа-

та рына қоларбадағы баласын сүйреткен  қазақтың əдемі жас 

келіншегі келіп тұра қалды. Сол сəтте баласына  еңкейіп орысша 

тіл қатты. Алдындағы əдемі көрініске елтіген көңіліміз су сепкен-

дей  басылғаны. 

Т ы ң д а м а с ы н   б і л с е к   т е : 

«Кешіріңіз, сәбиге неге қазақша 

с йлемейсіз?» дегеніміз сол еді, 

келіншек бұл  зінің баласы 

екенін, оған қай тілде с йлегісі 

келсе  зі білетінін айтып

зге тілде таңдайы тақылдай 

ж нелді. Бағдаршамның жасыл 

бағытына ілесіп үлгергенше 

қоңылтақсыған к ңілді  ре 

түрегелген ойлар басты. 

  « А у ,   с о н д а   с ә б и д і ң   н е 

жазы ғы бар? Туғаннан бүкіл 

ата-бабасы с йлеген тілден 

жерітетіндей аналық борыш 

тоғыз ай к терумен, дүниеге 

әкелумен  лшенетін бе еді?..» 

рине, сәбиге  мір сыйлау, 

әлпештеп бағу ананың бір 

міндеті. Бірақ сол сәбиді  зіне 

дейінгі ата-бабасынан бермен 

қарай  үзілмей келе жатқан 

желімен ана тілінің құндағында 

сіру де ең алдымен ананың 

міндеті емес пе? 

Дүниеге келген кішкентай 

қ а у қ а р с ы з   ж а с   н ә р е с т е г е 

бірден-бір қамқоршы – оның 

анасы. Ес біліп, етек жапқанша 

дүниедегі ең жақын жан да сол. 

Материалдық қамқорлықтан 

б лек, айналасымен, қоғаммен 

қ а т ы н а с ы   д а   с о л   ж а н н ы ң 

қалауымен негізі  қаланады. 

«Қай тілде с йлесең сол тілдің 

а д а м ы с ы ң »   д е г е н   п і к і р д і ң 

жаны бар екеніне күнделікті 

куә боп жүрміз. Бүгінгі біздің 

қоғамның, тіпті мемлекеттің 

үлкен бір мәселесіне айналған 

ана тілдің ахуалы осының 

дәлелі. Осының бәрінің аста-

рына ой жүгіртсек, шектен 

тыс еліктеудің, әсіреқызыл 

әулекіліктің салдары десек 

артық айтқандық емес. Бұған 

әсіресе қазақ қыздарының 

бейім тұратыны ашындырады. 

Тілі орысша шығып, сол тілдегі 

мектепке барған бір қарак з 

оқушы қыздың «қазақ тілі сон-

дай қиын» деп қиналғаны бар. 

Ол ертең  отбасын құрып, ана 

атанғанда балаларына қай тілде 

с йлейтіні бесенеден белгілі. 

Олар бұны оғаш, ұлтқа зиян-

ды деп білмейді де. Міне, ана 

тілінің уы зына жарымаудың 

салдары осындай.    

Осы тұста кешегі жаугерші-

лік заманда елге қауіп т нгенде 

ерлермен қатар атқа қонып, 

елін қорғаған қазақ қыздары 

еске түседі.  дептілігімен, бия-

зы лығымен,  ұяңдығымен  таны-

мал қазақ қызы қайсар мінездің, 

намысқойлықтың да үлгісі.  Ал 

қазақ қыздарының бүгінгі тол-

қы нының міндеті олардан бір 

де кем емес. 

й т к е н і   б а л а   т ә р б и е с і 

бүгінгі күні жеке отбасының

н е   б о л м а с а   б а л а с ы н а   ж а т 

тілде с йлеуді  з шаруам деп 

білетін кейбір әйелдің жеке 

мәселесі емес. Ол мемлекет, ұлт 

болашағы дейтін ұғымдардың 

бір б лшегіне айналды. Осы-

ны әрбір қазақ қызы түсінуге 

ұмтылса, жеке басының қыңыр 

еркелігінен  ұрпағының ертеңін 

жоғары қоятын еді деген ой 

туады.   

Ана мен бала әлемі қашанда 

киелі, ерекше әлем. Сол әлемде 

сәби құлағына ана әлдиімен 

тек ана тіліндегі с здер сіңіп, 

бала былдырына ұласса, бүгінгі 

қазақ тілінің бір мұңы кем бо-

лар ма еді...   

Дина ИМАМБАЕВА

1 наурыз Алғыс айту күніне орай Қазақстан халқы Ассамблеясының Кеңесі 

Үндеу жариялады. «Бұл мереке біздің ортақ тарихымыздың символы, 

халықтың жалпыұлттық бірлігінің, құрметі мен ынтымағының күні» делінген 

Үндеуде. Бұл күн мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың Жарлығымен 2016 

жылдан бері жалпыхалықтық мереке ретінде тойланады. Тарихтың жазуы-

мен Қазақстанға қоныс аударған түрлі этностық топ өкілдері бұл күні қазақ 

халқына алғыс айта алады. 

Шаймардан НУРУМОВ, ҚР Парламенті Мәжілісінің 

депутаты, Қазақстан халқы Ассамблеясы Кеңесінің мүшесі, 

Ұйғыр этномәдени орталығының т рағасы:

ТАТУЛЫҚ – БАҒА ЖЕТПЕС БАЙЛЫҚ

Қазақстанды мекендеген түрлі ұлт  кілдерінің 

қиын-қыстау жылдары  здеріне пана болған қазақ 

халқына деген алғысы зор. Елбасы Н.Назарбаевтың 

сарабдал саясатының арқасында елімізде барлық ұлтқа 

тең жағдай жасалған. Олардың мәдениетін, тілін 

дамытуға к п к ңіл б лінеді.Бүгінгі күні біздің ұлттық 

театрымыз, мәдени орталығымыз бар. Бұның бәрі бізге 

үлкен жауапкершілік жүктейді және еліміздің одан 

әрі гүлденуіне үлес қосуға үндейді. Соның бір дәлелі, 

Қазақстандағы ұйғырлардың барлығы дерлік қазақ тілін 

біледі, Қазақстанды  з Отаны санайды. Киелі қазақ 

елінің кеңпейілділігі мен дарқан мінезінің, бірлік пен 

тыныштықтың арқасында барша халық тату-тәтті 

мір сүруде. 

Надежда СТЕПАНОВА, ардагер журналист:

ЖАҚСЫЛЫҚТЫ ҰМЫТПАУ – ПАРЫЗ

Мен Хабаровскіде дүниеге келдім. Бала кезімде 

Алматыға қоныс аудардық. Осы қалада мектепке бар-

дым, еңбек жолымды бас тадым. Кейіннен Чукоткада, 

Қиыр Шығыста, Байкалда да болдым. Бірақ тағдыр қай 

түкпірге жетелесе де менің  Қазақ станнан, Алматыдан 

екенімді барлығы білетін. Радиодан қазақ әндері айтылып 

жатса әріптестерім мен достарым «Сенің туыстарың ән 

айтып жатыр!» деп қуана жеткізетін. Қазақтың әнін 

тыңдасам, айналам нұрланып,  з үйімде отырғандай күй 

кешетінмін. 

Бала кезімнен осынау мейірімді, кішіпейіл және асқан 

қонақжай халық – қазақтарға бауыр бастым. Қай 

жерде жүрсем де бұл халықтың жақсылықты ешқашан 

ұмытпайтын, еселеп қайтаратын, ерекше мейірбан жұрт 

екенін айтып жүремін. Осы қасиеті үшін де қазақ халқына 

алғысым шексіз. 

біріне қол ұшын созып, иық тіресе 

к мек к рсеткен сол ағайын бүгінгі 

күні еліміздің толыққанды азамат-

тарына айналды. Олар  здерінің 

ұлттық ерекшеліктерін сақтауына, 

з тілдерінде с йлеуіне, әдет-ғұрпын 

насихаттауына берілген мүмкіндікке 

шексіз риза екендерін айтады. Үндеуде 

еліміздегі бүкіл этностық топтар аты-

нан  «Бүгін біз миллиондаған адамның 

бақытын тапқан Отанына айналған 

Қ а з а қ   ж е р і н е ,   қ а й ы р ы м д ы л ы ғ ы 

мен кеңпейілділігі, даналығы мен 

қонақжайлығы үшін қазақ халқына 

алғыс айтамыз» делінген. 

Осы ретте жүздеген этностың 

зара араласуына, дәстүрлері мен 

мірлік ұстанымдарының ұштасуына 

жетекшілік жасап отырған Елбасы 

Н.Назарбаевтың дара к шбасшылығын 

лайықты атап  ткен ж н. Ассамблея 

мүшелері Қазақстанның тәуелсіздік 

жылдары қол жеткізген жетістіктерін 

бағалай келе Жолдауда айтылған 

Үшінші жаңғырудың міндеттерін абы-

роймен орындауға ұлттық бірлік іргетас 

болады деп есептейді. 

«Бұл күні біз ата-бабаларымыз-

ды ризашылықпен еске аламыз, ата-

анамызға, мұғалімдерімізге, зейнеткер-

лерге, ардагерлерге, бір-бірімізге алғыс 

айтып, халқымыздың қайырымдылық 

дәстүрлерін жаңғыртамыз» дейді 

 Ассамблея аясына біріккен ұлт  кілдері. 

Ү н д е у д е   қ о ғ а м д ы қ   к е л і с і м н і ң 

ұйтқысына айналып отырған осынау 

бірегей ұйым мүшелері Қазақстан 

халқы Ассамблеясының т рағасы 

Н.Назарбаевты Алғыс айту күнімен 

құттықтай отырып, ортақ үйіміздегі 

бейбітшілік пен келісім үшін барша 

халыққа ризашылығын білдірді. 

МЕЗГІЛ М


2

№9 (1371) 

2 – 9 наурыз

2017 жыл


АНА ТІЛІ

ҰЛТ ЖАЗУШЫСЫ – 

МҰХТАР ӘУЕЗОВ

шығармаларынан бас тартатынын мәлімдеуге 

мәжбүр болды. 

З а м а н ы н д а   ж а с   т а   б о л с а   б а с   б о л ғ а н 

М. уезовтің сол бір аласапыран жылдарда жазған 

отты мақалаларындағы Алаш ұранды ойларының 

бір парасы т мендегідей: 

*Білім – бақтың жібермейтін қазығы, білімсіз 

бақ – әлдекімнің азығы.

*Халық пен халықты, адам мен адамды 

теңестіретін нәрсе – білім.    

* рбір мектеп нағыз ұлт мектебі болуы үшін 

екі діңгекке тіреледі. Біреуі – сол елдің тілі, 

екіншісі – тарихы.

*Ұлттың тілі – сол ұлттың жаны, жан дүниесі.

*Кімде-кім қазіргі уақытта ана тілін,  зінің 

әдебиетін сыйламаса, бағаламаса, оны сауатты

мәдениетті адам деп санауға болмайды.

*Адамды хайуандықтан адамшылыққа 

кіргізген – әйел.

* нерпаз болсаң –  р бол.

*Жалған намыс қасиет емес, ар сақтаған – 

қасиет.

*Ар жазасы – бар жазадан ауыр жаза.



*Берекені к ктен тілеме, еткен еңбектен тіле.

*Қай істің болсын  нуіне үш шарт бар: ең 

әуелі – ниет керек, одан соң – күш керек, одан 

соң – тәртіп керек.

*Бұл дәуірде  з тілін, әдебиетін білмеген, 

қадірлемеген адам толық мәнді интеллигент емес 

деуге болады. Себебі ол қандайлық мамандық 

білімі болса да, рухани, ой тәрбиесінде сыңаржақ 

азамат болады.

Алаш һəм Мұхтар Əуезов... 

Абайды да, Əуезовті де мектеп қабырғасынан жаттап өскен жас буын үшін, тіптен 

өзін зиялы санайтын үлкендер таным-түсінігінде де бұл қос ұғым құлаққа тосаң 

естілері сөзсіз. Қазақтың бағына біткен ұлы Мұхаң «алашордашыл» алапес атынан 

1932 жылы 10 маусымда кеңестік ресми БАҚ беттерінде жаздым, жаңылдым деп 

ант ішкен атышулы «Ашық хатын» жариялап ішінара арылса, 1949 жылы «Абай» 

романының алғашқы екі кітабына Советтер Одағының Мемлекеттік сыйлығын (І 

дəрежелі Сталиндік сыйлық) алған соң ғана тағына қонып, мəртебелі төрден орын 

алды. Осылайша ұлы жазушы, данышпан ойшыл көзі тірісінде бір-ақ мүшел – 12 жыл 

ғана басынан қиқу арылып, даңк тұғырына көтерілді. 

Астанадағы Бейбітшілік жəне 

келісім сарайында Қазақстан халқы 

Ассамблеясының Алғыс айту күніне 

арналған форумы өтті. Форумға 

Мемлекеттік хатшы Гүлшара 

Əбдіқалықова, ҚХА төрағасының 

орынбасары – Хатшылық меңгерушісі 

Ералы Тоғжанов, ҚХА мүшелері, 

этномəдени бірлестіктердің өкілдері 

қатысты. Жиында Г.Əбдіхалықова 

Елбасы Н.Назарбаевтың Алғыс айту 

күніне арналған құттықтау сөзін оқып 

берді.

«Алғыс айту күні – бұл біздің 

мемлекеттік жəне қоғамдық 

күнтізбемізде жақында ғана пайда 

болған ерекше күн. Алайда аталған 

жас мерекенің тарихи тамыры 

тереңде жатыр. Ол мейірімділік, 

рақымдылық, бір-біріне көмек пен 

өзін-өзі құрбан ету сынды адамның 

ең асыл қасиеттері көрініс тапқан 

алмағайып заманды еске салады» 

делінген Президент құттықтауында.  

Қазақстан Премьер-министрі Бақытжан Сағынтаев «Росатом» мем лекеттік 

корпорациясының бас директоры Алексей Лихачевпен кездесу өткізді. 

Үкіметтің баспасөз қызметі таратқан мəлімдемеде кездесуге қа тысу шылар атом 

энергетикасындағы бірлескен жобаларға қатысты мəселелерді, сонымен қатар 

ресейлік атом компаниясының Астанада өтетін «ЭКСПО-2017» халықаралық 

мамандандырылған көрмесіне қатысуы мəселелерін қарастырғаны айтылған.

*Адам ірілігі – бір ыспат (сипат. –  .Ғ.)  

емес, ішкі-тысқы сан ыспат қасиеттерден 

құралады.

*Қиянатқа к нбе, әділдікке атса да к н.

*Күшіңе сенбе, адал ісіңе сен.

*Ақыл – адам к рігі, ақылдың сабыр серігі.

*Бізде азамат сыны – ерлік, ерлік  зі – елдік 

сыны.

*Адам қуаныш үстінде қайғырып, қайғы 



үстінде қуана алмайды.

*Мәдениетті жұрттың ысылған тілімен 

айтқан тәтті күй, нәзік сезімдерін Абай 

қазақтың дүкен  (ұстахана. –  .Ғ.) к рмеген 

жалпақ тілімен  зіндей тәтті қылып, сезімді 

қылып айтып берген. Сондықтан Абай қазақ 

оқушысының ойымен қатар, сезімін де 

тәрбиелеген. Қазақтың тіліне Абайдың сіңірген 

еңбегінің арқасында бұл тілдің барлық байлығы, 

орамдығы,  ркениеттілігі табылған.

*Қазақ жазушыларынан, әрине, Абайды 

сүйемін. Менің бала күнімнен ішкен асым, 

алған нәрімнің барлығы да – Абайдан. Таза 

әдебиет сарынына бой ұрғанда маған Абай деген 

с з – қазақ деген с збен теңбе-тең түсетіндей 

кездер бар сияқты.

*«Қазақ» газетінің сүтін еміп  скен бір буын 

осы күнде пікір-білім жолында бұғанасы бекіп, 

іс майданына шығып отырса, кейінгі жас буын 

Ахаң салған  рнекті біліп, Ахаң ашқан мектепті 

оқып шыққалы табалдырығын жаңа аттап, 

ішіне жаңа кіріп жатыр. Ахаңның бұл істеген 

қызметі – қазақтың ұзын-ырға тарихымен 

жалғасып кететін қызмет, істеген ісімен  зіне 

орнатылған ескерткіш – мәңгілік ескерткіш.

*Мағжанды сүйемін. Еуропалығын, жарқы-

рағын, әшекейін сүйемін. Қазақ ақындарының 

қарақордалы ауылында туып, Еуропадағы 

мәдениетпен сұлулық сарайына оратылып барып 

жайлауы жарасқан Арқа қызын к ріп, сезгендей 

боламын. Мағжан – культурасы зор ақын.

*Бүгінгі күннің бар жазушысының ішінен 

келешекке бой ұрып, артқы күнге анық қалуға 

жарайтын с з – Мағжанның с зі. Одан бас-

қамыздың бәріміздікі күмәнді,  те сенімсіз 

деп білемін.



Ғарифолла  НЕС,

профессор 

губревкомының қазақ б лімін басқарды, «Қазақ 

тілі» газетінің ресми шығарушысы болды. Газетке 

«Қазақ оқығандарына ашық хат» жазып, елдің 

мұң-мұқтажын жоқтайтын, ұлттың мүддесін 

қорғайтын, жаңа қоғамның оқу-ағарту жүйесін 

құратын, ұлыорыстық шовинизмге қарсы тұра 

алатын зиялы қауым жасақтап, екі дүниеге де 

қанық қазақ интеллигенциясын кеңес  кіметіне 

қызмет етуге шақырды.

1922 жылы 7 наурыз күні  зінің пікірлес досы, 

Қазақ АКСР-і ОАК-нің мүшесі С.Сәдуақасов екеуі 

РК(б)П ОК-нің арнаулы  кілі В.Г.Юдовскийге 

қ а з а қ   ұ л т ы н а   б о л ь ш е в и к т е р   т а р а п ы н а н 

қолданылып отырған жазалау мен шеттету сая-

сатына қарсылықтарын білдіріп, комитет алдына: 

ұлттық теңсіздік пен сауатсыздықты, аштық 

пен жоқшылықты жою, отарлаушылар тартып 

алған жерлерді қазаққа қайтып беру және оған 

зінің ежелгі иелерін қоныстандыру,  ндіріс 

пен мемлекеттік қызметке қазақтарды тарту, 

ісқағаздарын ана тілінде жүргізу және қазақ тілін 

мемлекеттік тіл деп жариялау, ұлттық оқу-ағарту, 

ғылым, баспас з саласына ерекше к ңіл б лу 

мәселелерін т тесінен қойды. Міне, осы хаттан 

соң М. уезовті саяси сахнадан шеттету науқаны 

басталды. РК(б)П қатарынан шығарылды,  з басы 

Тәшкен асып, бассауғалады (Алаш. Алашорда. 

Энциклопедия. Алматы: «Арыс» баспасы, 2009, 

78-85-бб.).

мір бойы «салпаңқұлақтардың» аңдуында 

болған Мұхаң 1930 жылы 16 қыркүйекте қапас 

түрмеге қамалды, 1932 жылы сәуір айында үш 

жылға шартты түрде бас бостандығынан айыру 

туралы үкімге кесілді. Атышулы «Ашық хатын-

да» М. уезов  зінің қазақ әдебиетінің тарихы 

мен Абай зерттеулерінен, «Қараг з», «Еңлік-

Кебек», «Хан Кене», «Қилы заман» сынды сүйекті 

УЕЗОВ Мұхтар Омарханұлы (28.9.1897, 

қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауда ны 

– 27.6.1961) – ұлы ұлт жазушысы, қоғам қайрат-

кері, ғұлама ғалым.

Ресейдегі саяси т ңкерістер, Уақытша үкімет 

пен ел ішінде Алашорда халықтық кеңесінің 

құрылуы жиырма жасар Мұхтар  мірін күрт 

згертті. Ол Семейде «Алаш жастары» одағын 

құрып, түрлі бірлестік, үйірмелердің ашылуына 

ұйытқы болды. Ж.Аймауытовпен бірігіп жазған 

«Қазақтың  згеше мінездері» атты тұңғыш 

мақаласы 1917 жылы 10 наурызда «Алаш» 

газетіне басылды. Алашорданың бірден-бір 

үні «Сарыарқа» газетінде (1917-19) жастарға 

бағытталған «Адамдық негізі – әйел», «Оқудағы 

құрбыларыма», «Қайсысын қолданамыз» сын-

ды тырнақалды к семс здерін жариялады. 

Жас қаламгер 1918 жылы 5-13 мамырда Омбы 

қаласында  ткен Жалпықазақ жастарының 

құрылтайына қатысып, осы жиында дүниеге 

келген алашшыл бағыттағы «Жас азамат» атты 

Бүкілқазақтық жастар ұйымының Орталық атқару 

комитетінің мүшесі болып сайланды. 

1 9 1 8   ж ы л ы   а қ п а н - қ а з а н   а й л а р ы н д а 

Ж.Аймауытовпен бірге алашордашыл қазақ 

жастарының ғылыми-әдеби һәм шаруашылық 

«Абай» журналын шығарып тұрды. Осы басылым 

бетіндегі жалынды жазбаларымен жастардың 

к семіне айналды, ұлтшыл ой-пікірі мен қарымды 

қаламы қалыптасты. Алашорда таратылып, 

тыйым салынған соң М. уезов те басқа Алаш 

қайраткерлеріндей ұйымның астыртын жұмысына 

араласты. 

Алашорда к семдері мен мүшелеріне амнистия 

жарияланған тұста қазақ зиялылары бірте-

бірте кеңес қызметіне тартыла бастады. 1919-

20 жылдардың  ліарасында М. уезов Семей 

100 жыл



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал