Әскердегі сарбаздардың өліміне қатысты істі азаматтық соттың қарауына беру керек пе?



жүктеу 3.11 Mb.

бет7/24
Дата22.02.2017
өлшемі3.11 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   24

Ерлік ЕРЖАНҰЛЫ

ОЙ-КӨКПАР



Басы 1-бетте

Басы 1-бетте

Ерасыл ӘБІЛҚАСЫМОВ,

қоғам қайраткері

Әскердегі сарбаздардың өліміне қатысты істі 

азаматтық соттың қарауына беру керек пе?

ЖОҚ

ИƏ

Болат САЙЛАН, Ауған соғысының 

ардагері, тарих ғылымының докторы

Осындай әскердің ішкі жарғысын олар 

өздері ғана біледі. Ал егер әскери соттың 

істері азаматтық соттың қарауына берілетін 

болса, онда әскери ішкі жарғылар еске ріл-

мей, іс біржақты шешіліп кетуі мүмкін. 

Сон дықтан сарбаздарға қатысты істі әскери 

сот өзі қарауы тиіс. 

Енді мемлекет болған жерде оның 

әске рі болады. Ал әскер болғаннан кейін 

оның өзіне тән ерекше қылмыстары да 

болады. Жалпы, соттарда қарауға кел мей-

тін мемлекеттік құпия істерді қайтпекпіз? 

Әйтпесе қазір әскерде қаза болған 

сарбаздар ісі әскери сотта жабық жағдайда 

қаралады. Олар әскери құпия дегенді алға 

тартып, ешкімді оған араластырмайды. 

Бар лығын өздері шешеді. Осының сал да-

ры нан қазір сарбаздардың бәрі «өзін-өзі 

асып, өзінен-өзі атылып қалған» болып 

шы ғып отыр. Егер бұл істердің барлығы 

аза маттық сотқа берілсе, онда оған қоғам-

дық ұйымдар да араласып, оны сырттай 

бақылауға толық мүмкіндік алар едік. 

Өткенде Қарағандыда үйіне қайтуға екі 

күн қалған сарбазды асулы күйінде тауып 

алған. Әскерилер «ол жүйке ауыт қу шы-

лығымен дәрігер қарауында болған» деп 

салды. Онда жүйке ауытқушылығы бар 

аза матты әскерге қалай алған? Бұл сарбаз 

өз-өзіне қол жұмсады деген тұжырым шы-

ға ру үшін алдын ала айтылып отырғаны 

көзге басылып-ақ тұр.

Жалпы, әскердегі әлімжеттікті тыю үшін 

әскери бөлімдерге веб-камералар орна-

туы мыз қажет. Әскердегі кейбір құпия қыз-

мет тер ден басқасының барлығы ашық әрі 

де 


мо 

кратиялы болуы керек. Сонымен 

бірге бұл ретте өркениетті елдердің тәжі-

ри бесін қарап, оны өзіміздің менталитетке 

сай етіп, заманға сай кәсіби әскер құр ға-

ны мыз жөн. Бұл төңіректе мықты идео ло-

гия жүргізіп, ғылы ми талдау жасап, кем ші-

лікті жасырмай, қайт кенде қателікті түзеуге 

болатынын мамандар бірлесе ақылдасып

одан кейін мұны іске асырудың стратегиясы 

мен такти ка сын жасағанымыз дұрыс секіл-

«Шаһнама» қазақша 

сөйледі

Мемлекетпен араға кепілге қойылған 

мүлік Ресейге заңсыз кетіп қалыпты

«Шаһнаманы» қазақ тілінде басуды 

биыл Қызылорда облысы әкімдігі қолға 

алып, антология етіп шығарып отыр. Тәуел-

сіздік мерекесі қарсаңында осы мұраның 

тұсауы кесілген-ді. Шығыстың жауһарынан 

саналатын «Шаһнаманы» аударып қана 

қоймай, оны музыкалық антологияға ай-

нал 

дырып, Сыр бойының 22 жыршы-



термешісі түрлі мақам-саздарға салып 

орын дағанынын ерекше атауға болады. 

Айта кетерлігі, әйгілі дастанды қазақшаға 

қотару ерте бастан қолға алынғанымен, 

оның аудио нұсқасын басып шығарған 

Қызылорда облысы әкімдігі бұл игі шараны 

Тәуелсіздікке тартқан тартуымыз деп 

түсіндірді. Сондықтан да қызыл 

ор 

да-


лықтардың қолдауымен Астанада тұсауы 

кесілген «Шаһнама» елдік мерекесі 

егемен дікке жасалған тарту ретінде халық-

қа жол тартты. 

«Шаһнаманың» аударылу тарихы да 

оңай емес. Сол тұрғыдан тоқтала кететін 

жайт, жалпы қазақ халқы қолынан іс келе-

тін ұлт азаматтарын қашанда бағалап, 

оның қолынан не келетінін, не атқара 

алаты 


нын жақсы білген һәм бағамдай 

алған ғой. Сондай қысылтаяң уақыттары 

түрмеде жатқан Тұрмағамбет ақынға 

арнайы беріліп, «Шаһнаманы» қазақша 

аудару тапсырылған екен. Бұл шаруа 1936 

жылы қолға алынып, оны бастан-аяқ 

Тұрмағамбет Ізтілеуұлы аударып шығыпты. 

«Шаһнаманың» алғаш рет қазақ тілінде 

жарық көруі 1960 жылдардың басымен 

тұспа-тұс келеді. Сондай құнды басылым 

елімізге тарап, Тәуелсіздіктің арқасында 

жұрттың қолына да тиді.



Әбіш КЕКІЛБАЕВ, Халық жазушысы:

– Қазақ елі өз алдына дербес мем-

лекет болған шақта Мәдени мұра ла-

рымыз қайта тіріліп, сол бағдарлама 

аясында «Шаһнаманың» қазақпен қай-

та қауышқанын үлкен мақтаныш етемін. 

Шығыста туып, сол жерде тәрбие алған 

ақын Тұрмағамбет еді. Ол сол маңдағы 

Көкілташ медресесін тамамдап, араб 

пен парсы тілін еркін меңгерген оқы-

мысты болатын. Орталық Азия елде рін-

де Фирдоуси шығармалары сан рет 

жарық көрді. Бұл – ел болып, ұлт болып 

ұлық тайтын үлкен шығарма. Және Тұр-

мағамбет бабамыздың осы істі тездетіп 

жүзеге асыруы оның бойындағы үлкен 

біліммен қоса ақындық талант пен 

тегеурінді көрсетеді. 

Жанкелді ҚАРЖАН, 

Астана

Қаржы полициясы агенттігі баспасөз 

қызметінің хабарлауынша, «Желдор-

компания» ЖШС лауазымды тұлғаларына 

қатысты қылмыстық іс қозғалды. Қостанай 

облысы қаржы полицейлерінің мәлі-

метінше, олар ТЭМ-18 маркалы екі 

тепловозды Ресейдің Брянск облысына 

заңсыз өткізіп жіберген. Ол үшін жалған 

құжаттар дайындап, техникалардың 

зауыттан берілген нөмірлерін өзгерткен. 

Тепловоздар қатардағы көлік болмай 

шықты, бұлар «Желдоркомпания» мен 

«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» 

АҚ арасындағы қаржылық лизинг келісімі 

бойынша кепілге қойылған мүлік екен. 

Қазір қылмыстық істі тергеу басталды.

Болатбек МҰХТАРОВ

Шығыс шайыры Фирдоуси өмірінің жартысын арнап жазған 

«Шаһнама» эпопеясы қазақ тілінде жарық көрді. Тұрмағамбет 

Ізтілеуұлы аударған дастан ұзақ уақыт қолжазба күйінде сақталып, 

2010 жылы Мемлекет басшысына табысталған болатын. 36 

дәптерді құрайтын дастан 39 411 жолдан тұрады. Түпнұсқасының 

жалпы көлемі 55 мың жолдан тұратын жырды қазақша аудару Сыр 

сүлейі Тұрмағамбет ақынға да оңайға соқпаған деседі. Сондықтан 

еш жерде жоқ мәдени жәдігердің құны біз үшін жоғары, бағасы 

қымбат. 

Қазақстандық «Желдоркомпания» серіктестігі Ресейге құны 

1 620 000 доллар тұратын екі тепловозды заңсыз апарған. Бұл 

көліктер компанияның мемлекетпен арадағы қаржылық келісімі 

бойынша кепілге қойылған екен.

ді. Бір сөз бен айтқанда, бізге әскери ре-

форма жасау қажет. 

Қалай десек те, әскердегі сарбаздар да 

қарапайым халықтың арасынан шыққан 

азаматтар. Сондықтан оларға қатысты істі 

құпия сақтаудың қажеті жоқ. Әскердегі 

әлімжеттікті ауыздықтап, жауынгерлерді 

аман алып қалу үшін бұған қатысты істер 

жабық жағдайда емес, ашық, жариялы 

болуы тиіс. Былайша айтқанда, сарбаз-

дар 


дың өліміне қатысты іс халықтың 

бақылауында болуы қажет. 



– Негізі, біздің әскери сот облыстық соттарға теңес-

тіріл ген. Бізде Қазақ станның әр аймағында орналасқан 

бірнеше гарнизондық сот бар. Әскери қылмыстармен 

қоса, Қорғаныс министрлiгiндегi, ҰҚК-дегi, IIМ-дегi, 

Төтен ше жағдайлардағы және шекарашылар ара сын-

дағы қыл мыс тар әскери соттарда қаралады. Байқап 

отырған боларсыз, олардың жұмыс ауқымы аз емес. 

Енді әскери сотқа теріс пікір қалыптаспасы үшін, мүм кін, 

олар қарайтын істерге қоғамдық ұйым өкілдерін 

қатыстыруымыз керек шығар. Қалай десек те, әскери 

соттың істерін сырттай бақылаудың тетігін ойлас тыр ға-

нымыз жөн. Сонда ғана әскердегі сарбаздардың өліміне 

қа тыс ты істердің нақты себебін анықтайтын боламыз.

Дайындаған Серік ЖҰМАБАЕВ

БЕЙТАРАП ПІКІР

Әмірбек ТӨГІСОВ, генерал-майор, әскери сарапшы:

Сон дықтан әскер қатарындағы құқық бұз-

ғандарды тізгіндейтін әскери соттың мәр-

те бесін бұлай түсіре беруге болмайды. 

Қайта Қарулы Күштеріміздің, соның ішінде 

әск ери соттың беделін күшейте түсуіміз 

керек. Тіпті жалпы соттарға қарағанда

әске ри соттың мәртебесі биік тұруы тиіс 

деп ойлаймын. Сондықтан қалай десек те, 

ең бірінші әскери құпияны көздің қара шы-

ғын дай сақтауымыз керек, ол үшін әскерге 

қатыс ты кез келген іс тек әскери сотта қара-

луы тиіс. Біз неге әскери құпияны жария 

етуге тиіспіз? Мұны Отанды сатумен бірдей 

деп есептеймін. 

Тағы да қайталап айтамын, сар баз дар-

дың өліміне қатысты іс те, басқа да әскери 

дау-жанжалдар әскери соттың қарауымен 

ғана шешілуі керек. Олардың жұмыстарын 

азаматтық сотқа беруге болмайды. 

Егер әскердегі әлімжеттілікті тыямыз 

десек, онда әскери бөлімдегі тәртіпті 

күшей тіп, командирлердің жауапкершілігін 

арт тыру қажет. Командир қарамағындағы 

сарбаздың денсаулығы, өмірі үшін жауап 

беруі тиіс.

Нұрғиса ЕЛЕУБЕКОВ (фото)

Абай ОМАРОВ (коллаж)



www.alashainasy.kz

e-mail: info@alashainasy.kz

y

y

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№220 (1131) 

19.12.2013 жыл, 

бейсенбі


Аймара 

ТІЛЕУК

КИН

И А, 

әл

әлеу

еу

ме

метт

тт

ан

ан

уш

ушы:

ы:

Мейрам 

ҚАБДРАХМ

М

АН

А

ҰЛЫ, 

са

са

ра

рапш

пш

ы-

ы-

ма

ма

ма

ма

н:

н:

– Шенеуніктердің азаматтық парызы халық үшін қызмет ету екенін ескер-

сек, сол шенді-шенеуніктердің ел алдындағы жауапкершілігін арттыру үшін 

мұндай шара бізге керек. Баласының істеген әрекеті әкелерінің қызметіне 

әсер етпесін десе, ол шенеуніктің баласы еліміздің заңына бағынуы тиіс. 

Мә

Мәсе



с  лен,  жүргізуш

у

і куәлігі жоқ болса да көлік тізгінін ұс



ұ

та

айтындар да сол 



ше

шене


неу

у

ні



ні

к 

к 



те

терд


рд

ің

ің б



б

ал

ал



ал

алар


ары,

ы,

 әкесінің мансабына сені



ніп

п

әр



әртү

тү

рл



рл

іі ше


ше

кт

к ен



ен

т

т



ыс

ыс

 



әр

әр

ек



екет

етте


те

рг

рг



е

е ба


бара

раты


ты

нд

нд



ар

арды


ды

ң да бір парасы сол шенеун

нік

ік м


мыр

ырза


за

ла

ла



рд

рд

ың



ың б

б

ал



ал

а

а-



лары. Мен бір мысал айтайын, Швеция заңдарында шенеуніктердің өздеріне 

арналған белгілі бір пункттер бар. Егер қылмыс жасаушы немесе қылмысты 

ұйым дас ты рушы белгілі бір лауазымды қызметтегі тұлғаның баласы тіпті 

туысы болса, оған тағылар айып та бөлек. Ол елде баласымен қоса әкесі де 

жауапқа тартылады, баласы қылмыс жасағаны үшін әкесі қызметінен алы-

нады, шенінен айырылад

д

ы.

ы.



С

Сон


нды

дықт


қт

ан

ан



б

біззде


де

д

д



е

е мұ


мұ

нд

нд



ай

ай

 бір шаралар болуы 



қажет. Олай ет песек, бізд

д

ің



ің

ш

шен



ен

еу

еу



ні

ні

кт



ктер

ер

ді



д

ң

ң ба



бала

лала


лары

ры

қ



қо

оғамның, әлеуметтің 

алдындағы жауап кершіліктерін тасада қалдырып жататыны жасырын емес.

– Кезінде кеңестік жүйеде шенеуніктер бір ғана баласы үшін 

емес, жиған-терген байлығы үшін де жауап берді. Мысалы, ол 

кездері бір басылым бетінде қандай да бір шенеуніктің «мы-

нанша жиғаны бар екен» деген ақпарат жарияланса, оны дереу 

мем лекеттік  тексеруге алатын. Бұл қаржыны ол қайдан алды

ме

мем


мле

еке


кетт

тт

ің



ің

қ

қ



аз

а

ын



ынас

асын


ын

ж

ж



ым

ы

қы



қ

рған жоқ па, осының ба

а

рл

рлығ



ығы 

ы 

қа



қата

таң


ң ел

ел

ек



ек

те

тен 



н

өт

өт



кі

кізі


зі

ле

ле



ті

ті

н-



н-

ді

ді.



Со

Сондай-ақ ол тұстары балассы

ы үш

үшін


ін

 

әкесінің жүзі қызарған, әкесі қызметтен шеттетілген, заң алдында 



ата-анасы жауап берген жайттар да кездесті. Қазір де біз үшін 

толық сондай әдіс-тәсілге көшудің, әрине, аса қажеті бола 

қоймас. Дегенмен өркениетті қоғамға ұмтылған мемлекет 

ретінде шенеу ніктерге белгілі бір жауапкершілік жүктелгені жөн. 

Ол

Ол

ай етпесек, расымен де



де

,,

ат



ат

а-

а



ан

ан

ас



асын

ын

ың



ың

л

л



ау

ау

аз



аз

ым

мын 



па

па

й



йдаланып,  шенеу  нік тер дің

ің

б



б

ал

ал



ал

ал

ар



ар

ын

ын



ың

ың

к



кеу

еуде


де

мс

мсоқ



оқ

та

танып 



жүргені бар шылық.  Ендеше,  бұған бір мемлекеттік қадағалау 

қажет. Тоқтам мен тыйымнан сана лы тәрбиенің бастау алатынын 



ескерсек, мұндай тыйымның артықтығы болмайды.

Марғұлан 

ШЫНЫБЕКОВ, 

заңгер: 

?

?

?

?

?

?

?

?

?

 

Ѓ Д

Ћ

 

Л

А

А

А

Л А Ш Т Ы   А Л А Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Д

Д

Д

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Ћ

Ћ

Ћ

А

А

А

А

А

А

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

  С

С

С

С

С

С

С

С

С

А

А

А

А

А

А

А

А

А

У

У

У

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

А

А

А

Л

Л

Л

А

А

А

Ш

Ш

Ш

Т

Т

Т

Ы

Ы

Ы

  А

А

А

Л

Л

Л

А

А

А

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Т

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

Ћ

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

Н

  С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

А

А

А

Л

Л

Л

А

А

А

Ш

Ш

Ш

Т

Т

Т

Ы

Ы

Ы

  А

А

А

Л

Л

Л

А

А

А

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Ѓ

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д

Д


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   24


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал