Әскердегі сарбаздардың өліміне қатысты істі азаматтық соттың қарауына беру керек пе?



жүктеу 3.11 Mb.

бет18/24
Дата22.02.2017
өлшемі3.11 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   24

Ғылым демекші, мемлекет 

ғылымға онша көң

і

іл

б

бөлмейді, 

қаржы аз бөлінеді дейтіндер де 

бар ғой. Ғалым ретінде өзіңіз 

қандай пікірдесіз? 

– Иә, мемлекет ғылымға көп көңіл 

бөлмейді дейтіндер баршы

шылы


лық.

қ.

Б



Бәл

әл

кі



кім

м, о


о

л

л



сөздің де жаны бар  шығар.  Бі

Бірақ  сол

салаға бөлініп отырған қаржының тиімді 

жұмсалып жатқанын ешкім талдамайды. 

Небір гранттар бар, неше түрлі байқау лар-

да үздік атанған ғылыми еңбектер шаң 

басып сөреде жатады. Экономика саласы-

на

на



,

ме

ме



мл

мл

ек



екет

т

ті



ті

ң 

ң 



да

да

му



му

ын

ын



а

а көмектесетін 

тұ

тұжы


жыры

ры

мд



мд

ар

ар ттаб



аб

у 

у



қи

қиын


ын. Не

Нег


ге олай? Себебі 

ғылымға  бөлінген қаржыны мамандар 

емес, билікке жақын, университет басшы-

ларына жақын, яғни кездейсоқ адамдар 

жұмсап жатыр. Біз ең әуелі осыған көңіл 

бөлуіміз керек. Мемлекетте

тен 

н бі


бір 

р ти


тиын

ын

ж



ж

ұм

ұм



-

саса, соған екі есе пайда әк

кел

ел

уі



уін

н ғы


ыл

 л

ым



ым

н

н



а

ан 


сұрауымыз керек. Өзін-өзі сый 

лай 


тын 

ғалым ешқашан мемлекеттің тиы 

нын 

бейберекет жұмсамайды. Студент тер ден 



пара алмайды. Ол ғалым болса,  ұстаз 

бо

болс



лс

а,

а,



е

е

л 



л 

бо

бола



а

ша

ша



ғы

ғы

на



на

ж

ж



ұм

ұмыс


ы

 істеп жатыр. 

Ер

Ерте


те

ңг

ңг



і

і 

кү



кү

ні

ні ш



шәк

әкір


іртт

тт

те



те

рі

рі



о

о

ны



ны

қ

құрметпен есіне 



алуы керек. Егер ол пара алып жатса, 

 

қандай ой қалады? Біз студенттер алдында 



дәріс оқу үшін адамдық, моральдық 

қасиетіміз бар ма, жоқ па – алдымен соған 

жа

ж

уап беріп алайық.  



Маман дайындау – ең жа

жа

уа



уапт

пты


ы қы

қы

зм



змет

ет. 


Себебі  біз ертеңгі күнге жұмыс істеп 

отырмыз. Ертеңгі күнге Қазақстанның 

мұнайы мен басқа  байлығын ғана емес, 

ойлай білетін, өзін-өзі сыйлайтын жастар-

ды

ды

қ



қ

ал

ал



ды

ды

ру



руым

ымыз


ыз

к

к



ер

ер

ек



ек

.  Ин


И

теллигенттік 

де

де

ге



ген 

н 



– ос

осы.


ы.

Б

Б



із

із г


г

аз

аз



ет

ет

о



о

қи

қиты



ты

нд

ардың бәрін 



интеллигент деп есептейміз. Меніңше, 

интеллигент деп халқына қызмет ететін

адамдарды айтқан дұрыс. Осыған байла-

нысты тағы бір мәселені айта кетейін. 

Өткен жылы Елбасының «Жа

Жа

лп



лпығ

ы

а ор



р

тақ 


еңбек қоғамына қарай ж

ж

иы



иы

рм

рма



а

қа

қада



дам

м» 


деген мақаласы жарияланды. Жалпыға 

бір дей  еңбек деген – тек өзіңе емес, халқыңа 

жұмыс істеу деген сөз. Ол да оқу жүйесіне 

байланысты ма деймін.  Жақсы мамандар-

ды

д

д



д

айындау 


у

тек 


к 

ұр

ұр



ан емес екенін түсінетін 

ке

кез



з же

же

тт



тт

і.   


Ми

Мини


ни

ст

ст



рл

рл

ік



ік,

,

он



он

ың

 қасындағы 



қадағалау комитеттері оқу сапасына  мән 

беруі керек.  Өйткені қадағалау тәсілдері 

де  жеткіліксіз. Жылына аттестация өткізу-

ден аспайды. Оның өзі қағаз жүзінде өтеді. 

Сондықтан ол оқу саласын

ның


ың

 деңгейін 

көр сетпейді. Білім жүйесін

н

де



де

қ

қар



ар

жы

жы



с

с

ал



ал

а-

а



сы секілді күн сайын, ай сайын қадағалай-

тын процеске айналдыру қажет. Сонда 

ғана жақсы көрсеткіштерге қол жеткіземіз.  

– Ал соңғы кезде үйреншікті 

құ

қ былысқа айналған жоғары оқу 

ор

ор

ын

ын

да

дары

ры

н 

н бі

бі

рі

рікт

ктір

ір

у 

у қ

қаншалықты 

тиімді?

– Расында да, соңғы кезде біз оқу сала-

сындағы реформалардың бәрін жекемен-

шік университеттердің санын азайту 

мақсатында бір-бірімен қосу 

у деп есептедік. 

Министр ауысқан сайын оқ

оқ

у



у ор

ор

ын



ында

дары


ры

н 

біріктіреді. Бірақ оқу салас



ын о

ңтай


й

ланды-


ру үшін қосудың қажеті жоқ. Одан гөрі осы 

университеттердің қалай жұмыс істеп жат-

қанын неге талдамасқа? Қандай жетістігі 

бар? Кемшілігі қандай?  Ол түпкі мақсаты-

мызға сай келмесе, мұндай оңтайланды-

ру

руда



да

н

н



ба

ба

сс та



тарт

ртқа


қа

н

н дұ



дұры

рыс.


с.

М

Меніңше, қазір 



ун

унив


ер

ерси


ситеттер

ер

    тек



к 

фо

формальды түрде 



қосылып жатыр.  Басқару жүйесін түбегейлі 

өзгертіп жатқан жоқ. Ал шын мәнінде 

олар дың атауы ғана емес, қаржысы, ба-

лан сы    қосылуы қажет. Бұл қаншалықты 

ти

т

імді,  білім министрлігі,



,

мі

міне



не, 

с



сон

он

ы



ы

та

та



л-

л

д



дауы керек.  

– Әлгінде кредит технологиясы 

туралы айтып өттіңіз. Шетелден 

«әкелінген» осы технологияның 

пайдасы дәлелденді ме? 

– Кр



Кр

ед

едит



итті

ті

к 



к 

те

те



хн

хн

ол



ол

ог

огия



и

ның мәні - 

ст

студ


уд

ен

ен



тт

тт

ер



ерд

дің 


ң өз

өз

б



б

ет

етін



ін

ше

ше



ж

жұмыс істеуіне 

пайдалы. Өйткені ой-өрісі, ойлау қабілеті 

дамиды. Реферат жазып, өз ойын қағазға 

түсіреді. Талап та жоғары. Бірақ біз осының 

бә

бә



рі

рі

н 



н

те

те



к 

к

қ



қ

ағаз жүзінде, формальды тү

түрд

рде 


іс

ске


ке а

а

сы



сыру

ру

д



ды қоюымыз керек. Студен

ент 


т

бі

бі



р

р

рефератты жақсылап, жан-жақты  ізденіп 



жазса, соның өзі – үлкен дәреже. Көп дерек 

жинайды, көп ізденеді. Өз ойын қорытады. 

Мұның өзі  кішігірім ғылыми жұмыс емес 

пе? Біра


а

қ 

қ 



пл

плаг


агиа

иатқ


тқ

а

а



жо

жол


л бе

бе

рі



рі

лм

лмеу



еу

і 

і 



ти

ти

іс



с

. Ол 


үшін әр ст

студ


уден

ентп


тпен

ен ж


жек

еке


е жұ

жұмы


мыс 

с

іс



іс

те

те



у

у ке


ке

рек.  


Сондықтан білім саласына кездейсоқ ма-

манды жолатпаған жөн. Маман да йындау 

үшін алдымен өзің маман бол. Ал бізде 

ондай көзқарас жоқ. Тек ғылыми атақ 

бо

бо

лс



лс

а,

а,  



ди

д

пл



п ом алса, сол да жетеді.

Әр

Әр



л

лек


екц

цияға кіргенде ұстаз ретін

нде

де үүш


ш

мәселені көтеруім керек. Теориялық 

мәселе, парктикалық мәселе және осы екі 

нәрсеге байланысты  проблемаларды. Осы  

үш мәселені көтерген кезде балалар 

ойлана бас

аста

т

йд



йд

ы.

ы.



«Ағ

Ағай


а н

н

ег



ег

е

е



бү

бү

йт



йт

іп

іп



а

а

йт



й

ты, 


мен неге

ге

ссол



олай

ай о


ойл

йлам


ам

ай

аймы



мын»

н» д


деп

еп

.. Мұ



Мұ

нд

н



ай 

ұстаным болу үшін оқу саласын басқарып 

отырған адамдар айналасына ағайында-

рын емес, білікті мамандарды жинасын. 

Ал  бізде ағайындарын жинайды, таныс-

та

т ры



р

н ғана жұмысқа алады. Қағаз жүзінд

нд

е 

оқ



оқ

у

у



пр

пр

оц



оцес

есін дұрыстап қояды да, ой

й с

с

ал



ал

а-

а-



тын еш нәрсе қалмайды. Тағы да айтамын, 

маман дайындау үшін оған моральдық 

құқығы болсын.  

– Өзіңіз еңбек етіп жүрген 

қаржы 

ы са

а

ла

л

сына мам

м

ан

а

даярл

р

ауда 

біліікт

кті 

і ұс

ұста

та

з

з кө

көп

п

пе

пе ә

әлд

лд

е 

е ке

кезд

здей

ейсоқ

келгендер басым ба? 

– Қаржы саласында маман дайындауға 

баға  беретін  болсам,  бұл саладан мүлде 

хабары жоқ азаматтар табылады деп ой-

ла

л й мын.  Себебі ондайлардың қолдаушы



ысы

с

 



ба

бар,


р,

  де


деме

меушісі бар. Осы орайда ай

й

та

та к



ке-

е-

тейін, студент оқуды бітірген шақта кімнің 



кафедрасында оқығанын есте сақтайды. 

Ол профессорды бүкіл қаржы саласы 

тануы керек. Мәселен, мен өзімнің ұстаз-

дарымды  үн

ү

ем

е і айтып жүүре



р

мін. Себебі 

ұстаздар

ар

ым



ыма ұқ

ұқса


са

ғы

ғы



м 

м ке


келе

ле

ді



ді

.  Со


Со

ла

лард



рд

ың 


бірі – профе

ф ссор М


Мизамғали С

Сәниев. Ол 

кісі кезінде Қазақстан мемлекеттік банкі 

директорының орынбасары қызметін 

атқарды.  90-жылы жазылған бір кітабын-

да «қаржы саласына мамандарды коман-

да

да

лы



лы

қ 

қ 



әд

әд

іс



і пен қабылдап жатыр,  он

оның


ың

 

арты жақсы болмайды» деп жазыпты. 



С

Сол 


кісінің айтқаны келіп отырған жоқ па? 

Ұстаз алдын болжай алды. Өзін маман деп  

санайтын адамдар  ұстазына  ұқсағысы 

келеді. Әрине, жақсы жағынан. Ал қазір 

көп адам қағазсыз дәріс оқи алмайды. 



– Сі

Сіз

з

ғы

ғы

лы

лыми

ми ж

жұм

ұмыс

ыста

тар

р

ша

шаң 

ң

басы

ы

п

п жа

жата

та

ды

ды дедің

ің

із

і

. Оғ

Оғ

ан

ан 

ғалымдар кінәлі емес екені және 

белгілі. Біздегі үлкен проблема-

ның бірі ғылыми жаңалықтарды 

өндіріске енгізумен байланысты 

ғо

ғо

й.

й.

  

–  Ме



Мен

ніңше, қиындық шенеуні

ні

кт

ктің



ің

  

бәрінен де көп білем деуінен туындайды. 



Ғылымға жүгінбейді. Ғылыми ізденісті 

бағаламайды. Қазақстанда тиімсіз жұмыс 

істеп жатқан бағдарлама көп деп өткенде 

Елбасы д


да 

а ай


ай

тт

тт



ы.

ы.

Б



Б

ір

ір



ін

інші


ш к

к

ез



езек

екте


те

ж

ж



ос

ос

па



п

рл

р



ау 

деген нә


ә

рс

рсе



е ба

ба

р.



р

О

Ол



л үш

үш

эле



ле

ме

ме



нт

нт

те



те

н

н



тұ

тұра


ра

ды. 


Бірінші – ғылыми іздену. Екінші – сол 

салада ғы  мамандармен  талдау.  Үшінші – 

бағдар ла ма жасау. Бізде екеуін ысырып 

қо

қо



йы

йы

п,



п б

б

ір



ірде

ден


н

ба

ба



ғд

ғд

ар



ар

лама жасалады. Ал 

он

оның


ың

н

нәт



әтиж

иж

ес



ес

ін

ін ө



өзд

зд

ер



еріңіз көріп жүрсіздер. 

Кәсі билік пен жауапкершілікті көтермей,  

қоғамда қозғалыс болуы мүмкін емес. Әр 

саланың кәсібилігін  арттыруымыз керек. 

Ақсақал болсын, жас маман болсын, кәсі-

би лігі  мықты  болс

лс

а,

а, б



біз

із

с



с

ол

ол



ар

арға


ға қ

қ

ұл



ұл

ақ

ақ



 

 

асуымыз қажет. Б



Біз

ізде


де о

онд


ндай

ай

қ



қаб

аб

іл



лет

ет ж


ж

оқ

оқ 



қой. Креслоға отырса, мен бәрін  білем 

дейді. Ал оның қалай креслоға отырғанын 

елдің бәрі біледі. Сондықтан шенеуніктерге 

деген көзқарас та өзгеріп барады. Шенеу-

ні

нік 


к

де

де



ге

е

н



н

дә

дә



ре

ре

же



же

ге

ге ж



жету үшін төменнен 

ба

ба



ст

ст

ау



ау

к

кер



ер

ек

ек.



Ел

Ел

ба



басы

сы а


айтқандай, лифтімен 

емес, сатымен көтерілу керек. Сонда ғана 

бір-бірімізді сыйлап, халқымызды ізденіс-

ке талпындырамыз. Сонда ғана ғылымға 

деген көзқарас өзгереді. 

Өндіріске ғылы

ыми

м

ж



ж

аң

аң



ал

алық


ық

та

та



рд

рд

ы 



ы 

енгізетін – біздің ш

ш

ен

енеу



еуні

нікт


ктер

ер.


Ең

Ең ә



әуе

уелі


лі с

с

о-



о-

лар дың ғылыми жұмысқа деген көзқарасы 

өзгеруі керек. Көзқарасы өзгеруі үшін  ше-

неуніктердің өзі үлкен ғалым болуы керек.  



Шенеуніктің көбі шетелдің

ғылыми

м

жаң

ңалығы керемет, 

же

жерг

ргіл

л

ік

ікті

ті

ғ

ғ

ал

алым

ым

дардың ойлап 

тапқаны түкке тұрмайды деген 

ұстанымда емес пе?

– Ондай да түсінік болуы мүмкін. Иә, 

шетелден үйренуіміз керек. Бірақ ешқашан  

өзімізді-өзіміз  кемсі

сітп

т

еу



еу

міз кере


р

к. Б


Б

үй

үй



те 

берсек, күндердің 

ң 

бі

бір 



р кү

күні


ні

нд

нд



е 

е ш


шен

неу


еу

ні

н



к-

к-

терді шетелден алып келуге мәжбүр



боламыз. Шенеуніктер де осы халықтан 

шығып отырған азаматтар ғой. Біз өзімізді

төмендетпей, бір-бірімізді  батыр дейікші. 

Қазір көпт

т

ег

е ен салаларға шетелдің адам-



да

дары


рын 

н кі


кі

рг

рг



із

ізіп


п

қ

қ



ой

ой

ды



ды. Сонда бізде мемле-

кеттік құпия жоқ па?  Оның үстіне шетелдік 

маман ешқашан Қазақстанның, қазақ

халқының мүддесін ойламайды. Онсыз да

өте аз халықпыз. Сондықтан өз мүддемізді 

өзіміз ойлайық.  Сонда

да ған

на алдыңғы қа тар-



лы дамыған елдерді

ді

ң 



ң қа

қа

та



тары

ры

на



на қ

қос


осы 

ы 

ла



ла

мы

мы



з.

з. 


 

Бір-бірімізді түк  бі

білмейсіің деп жат 

сақ, 


мұндай міндетті орындай алмайты  нымыз 

анық. Болашаққа мұнай емес, ойлау қабіле-

тіміз жетсін. Сонда ғана бізді өзге мемлекет-

тер сыйлайды. Сонда ғана әлемдік деңгейде

өз

өз

о



о

рн

рн



ым

ымыз


ызды

ды

т



таб

абам


ам

ы

ыз. Әлемдік деңгейде 



өз орнымызды таб

б

у деген – біздің азамат-



тар дың  орнын  табуы. Егемендігімізді ны-

ғай тып, халқымыздың тұрмыс деңгейін 

көтеру дегенді білдіреді.   

– Кезінде «Арыстандай айбат-

ты, Жолбарыстай қайратты,  

Қырандай күш

үш

ті

ті қ

қан

ан

ат

атты

ты,

,

Ме

Ме

н 

н

жастарға сенем

ем

ін

ін!» д

деп

еп

М

Мағжа

жа

н

Жұмабаев жырлағандай, сіз ше,

сіз қазіргі жастарға сенесіз бе?

– Иә, аға ұрпақ жастарға қарап олардың 

деңгейі төмендеп кетті деп жатады. Өз 

ба

ба



сы

сы

м



м ол

ол

п



пік

ікір


ір

де

де



н

н

ал



ал

ша

ш қпын. Көзінде оты



ба

бар


р,

а

алғ



лғ

а

а ұм



ұмты

ты

ла



ла

ты

ты



н

н сстуденттер өзім дәріс 

оқып жүрген оқу орнында толып жүр. Бі-

рақ осы жастар оқуын бітірген кезде олар-

дың өз орнын табуына септесу – үлкен-

дердің міндеті. Олардың еңбегі еш кетпей, 

көңілі қалмауы кер

рек


ек..  

Сұхбаттасқан Гүлнар АХМЕТОВА

Бейсенбек ЗИЯБЕКОВ, экономика ғылымының докторы, профессор:

ОҚ

ОҚ



ИҒ

ИҒ

А



А

ШАР


А 

Бала мұз астына 

түсіп кетті

С

С

т

т

у

у

д

д


1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   24


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал