Әскердегі сарбаздардың өліміне қатысты істі азаматтық соттың қарауына беру керек пе?



жүктеу 3.11 Mb.

бет10/24
Дата22.02.2017
өлшемі3.11 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   24

Бетті дайындаған Ахмет КӘРІМ,

Маңғыстау облысы

 Түпқарағанды 

жазбас бұрын тарихына 

үңілдік. Себебі шежірелі 

Маңғыстаудың қара ша ңы-

рағы болып саналатын Кетік 

(Форт-Шевченко қаласы) 

осы өңірдің барлық үлкенді-

кішілі оқиғаларына қатысы 

бар десек қателеспесбіз. 

Сондықтан аудан әкімі 

Темірбек Тыйылұлы Асауов-

тан өңір жайында әңгімелеп 

беруді өтінген едік. 

Киелі Маңғыстау өлкесі 

кезінде алыс-беріс қызып 

тұрған керуен жолдары өтетін 

маңызды нүкте, ірі сауда 

орталығы болған. Керуен 

жолдары болған жерде әрине, 

керуен сарайлар болуға 

тиіс. Дегенмен, өкінішке 

қарай, Маңғыстау өңірінде 

бүгінгі күні жақсы жағдайда 

сақталып қалған мұндай 

құрылыстар, тіпті оның 

қалдықтарының өзі жоқ. Тек 

жекелеген мекендерде өте 

нашар жағдайдағы осындай 

құрылыстардың орны кез-

де седі. Әрине, олардың 

қазір  гі жағдайы нақты бір 

мысалдар айтып, оларды үлгі 

ретінде көрсетуге мүмкіндік 

жоқ. Дегенмен қолда бар 

деректердің өзі Маңғыстау 

өлкесінің орта ғасырларда 

батыс пен шығыстың ара-

сындағы аса маңызды 

сау да жолы болғанын, ай-

мақта сауда керуендеріне 

қо лайлы  инфрақұрылым 

жасақталғанын дәлелдеп 

отыр. 

лысымен жергілікті атқарушы органдардың 

тізіміндегі кезегі бойынша берілуі тиіс. Сонымен 

қатар Форт-Шевченко қаласында бір 48 

пәтерлік тұрғын үй құрылысы басталды. 

«Ақбұлақ» бағдарламасы бойынша Форт-

Шевченко қаласы және Баутин ауылының ауыз-

су және канализация құбырының құрылысы 

бас талды (жобаның құны -1 412 725,0 мың 

теңге). Бұл құбырды жақын арада тапсыру 

жоспарлануда. 

Коммуналдық шаруашылықты дамыту 

бағы тында ағымдағы жылы Сайын Шапағатов 

селосындағы жаңа үйлерді газбен қамту құры-

лысы (531 уч), Форт-Шевченко қаласының 

Жаңа Кетік аумағындағы оңтүстік бөлігіндегі 

тұрын үй массивін газбен қамту құрылыстары 

аяқ талды. Форт Шевченко қаласындағы ұзын-

ды ғы 3 км автожол құрылысы таяу уақыттарда 

аяқталмақ. 

«Дипломмен–ауылға!» бағдарламасы 

шегінде 30 жас маман көтерме жәрдемақы 

алып, қосымша 7 маманның құжаттары қабыл-

дануда. Он үш маманға тұрғын үй сатып алуға 

34 млн теңге бюджеттік несие берілді. 

«Ауылда кәсiпкерлiктi дамыту арқылы 

жұмыс орындарын құру және тiрек ауылдарды 

дамыту» бойынша ауылдық елді мекендерде 

кәсіпкерлікті дамытуға 2013 жылы «кәсіпкерлік 

негіздерін» 12 адам Ақтау қаласы, қазақстандық 

қазіргі заман «Болашақ» академиясының уни-

вер 


ситетінде «Туран–Профи» халықаралық 

кәсіптік академиясына оқуға жолданып, сер-

тификаттарын алды. 2013 жылы 14 жаңадан 

ісін ашуға ниет білдіргендердің бизнес–жоспар-

лары мақұлданып, 35870 мың теңге көлемінде 

несие берілді. Ауыл шаруашылығын қаржылай 

қолдау қорынан 6% жеңілдікпен 11 жеке 

кәсіпкерге 26870 мың тенге және 7,5%-бен 

Микроқаржы ұйымынан үш адамға 9000 млн 

теңге бес жылға берілді. 

Шағын және орта кәсіпкерлік саласына 

тіркелген кәсіпкерлер саны 1430 бірлікті 

құрайды, онда 3505 адам жұмыс жасайды. Бұл 

– ауданның экономикалық белсенді халқының 

35,6 пайызы. 2012 жылдың сәйкес кезеңімен 

салыстырғанда тіркелген кәсіпкерлер саны 

12,6%-ға артқан, яғни өсім динамикасы байқа-

лады. Оның ішінде жеке кәсіпкерлер саны 

1 815, заңды тұлғалар 389 бірлік. Осы жылдар 

ішінде 239 кәсіпкер «Бизнес-кеңесші» жобасы 

бойынша тегін курстардан өтті. Отыз бес дара 

кәсіпкерге сервистік қолдау көрсетілді. Аталған 

жылдар ішінде 31 жеке кәсіпкер барлығы 60,0 

ғын 


да дерлік, қираған ғимараттардың 

балшықтан емес, күйдірілген кірпіштен, 

оңделген тастардан жасалғаны келтіріледі. 

Қазіргі болжамдар бойынша, бұл құ ры-

лыстар керуен жолдарында орналасқан кішкене 

елді мекендер немесе керуен-сарайларының 

қалдықтары болуы мүмкін. 

Ал бертін келе осы қалдық, қи ран дыларды 

зерттеу тағы да қолға алына бастады. Мысалға, 

2005 жылғы тамыз айын 

да Маңғыстау 

мемлекеттік тарихи-мәдени қорықтың 

қызметкерлері 

Есет мо ла-Қырыққұдық-

Онқұдық-Бесқұдық орындарында іссапарда 

болған. Бұл іссапардың мақсаты Үргеніш-

Сарайшық керуен жолдарының Қазақстандағы 

бөлігін анықтау еді. 

Зерттеулер Есетмола жерінде тарих шылар 

Қосқұдық деп атаған керуен сарай дың расында 

болғанын көрсетті. Ол нысан құрылысының 

үйіндісі әлі де сақталған. 

Қосқұдық керуен сарайы және Есетмола 

қорымы Үстірт жазығының шетінде, 

Мыңсуалмас сайының солтүстік-батыс аяғында 

орналасқан. Құрылыс қал 

дық 

тарына қарап, 



алғашқыда оның қабырғалары тас топырақтан 

қаланғанын анық байқауға болады. Керуен-

сарайдың қабырғалары қалыңдығы 15-25 см 

болған жақсы өңделген ірі әктастарды екі 

қатарға тік тұрғызып, ортадағы ішкі аралық шой 

тас-топырақпен толтырып тіктелген. Ескерткіштің 

сыртқы қабырғаларының қалыңдығы 1,5 м, ал 

артқы қабырғаның қа лыңдығы 1,2 м. 

Керуен сарайдың ішкі бөлмелерінің 

жоспары қазба жұмыстарын қажет етпей-ақ 

көрініп тұр. Кіре берістен сол және оң 

жақтарында көлемдері 5,7х5,7м болатын, 

жоспарда квадрат пішіндегі екі үлкен бөлме 

орналасқан. Бұл қабырғалардың биіктігі 

млн теңге шамасында бағдарлама шеңберінде 

оқығандар өз істерін бастады.

«Негізгі капиталға салынған инвестицияның 

нақты көлемі» 2013 жылдың есепті кезеңде 

2012 жылғы сәйкес кезеңімен салыстырғанда 

36,5 пайызға артты. Инвестициялардың техно-

логиялық құрылымында ғимараттар мен құры-

лыстарды салу және күрделі жөндеу бойынша 

жұмыстар – 24,3 пайыз, мәшинелер, жабдық-

тар, құралдар, құрал-саймандар – 5,7 пайыз, 

өзге де күрделі жұмыстармен шығындар 7 

пайыз ды құрады ( 2012 жылы – 47,7 млрд 

теңге, 2013 жылы – 68,2 млрд теңге, 20,5 млрд 

теңгеге өсті). 

«Балапан» бағдарламасы бойынша бала-

ларды (3 пен 6 жас аралығындағы) мектепке 

дейінгі тәрбиелеумен және оқытумен қамту 

деңгейі 81,3 пайызды құрайды. Алдағы жыл-

дары бюджет есебінен төрт балабақша (470 

орын) және бір балабақша (80 орын) Таушық 

ауылында жеке қаражатына құрылыстарын салу 

жоспарланып отыр, құжаттары дайындалуда. 

Сонымен қатар жеке шағын орталықтар санын 

арттыру бойынша шаралар алынатын болады.

Жұмыссыздық деңгейі 0,4 пайызды құрап 

отыр. Бұл – ресми көрсеткіш. Жұмыссыздар 

ретін де жұмыспен қамту органдарында тіркел-

ген тұлғалардың саны 47 бірлік. Бұл жерде 

теңіздегі мұнайды игеруге қатысты әртүрлі 

бағыттағы қолдау жұмыстарының азаюына бай-

ланысты жұмыссыздар саны көбейгені рас және 

бәрі бірдей ресми есепте жоқ. Осы мәселе 

бойын ша аудан әкімі төрағалық ететін жұмыс 

комиссиясы тұрақты жұмыс жасап келеді. 

Комиссияның шешіміне сәйкес мемлекеттік 

бағдарламалар аясындағы қаралған қаражатқа 

жаңа жұмыс орындарын ашып, мәселені бәсең-

детуге қол жеткізілді. Бұнда бір жанұяда бірде-

бір адам жұмыс жасамайтын жағдайға баса 

көңіл бөлінді (2012 жылы – 292 адам, 2013 

жылғы 9 айда 227 адам жұмысқа орналасты). 

«Өңірлерді дамыту» бағдарламасы бойын-

ша 15,6 млн теңгеге бес жоба жүзеге асырылып 

жатыр. 


– Мемлекеттік бағдарламалардың 

орын 

далуын айтқанда білім беру мен 

меди цина саласын айналып өтуге бол май-

ды. Президентіміз Н.Ә.Назарбаев бұған зор 

көңіл бөліп отыр. Сіздің ауданда да бұл 

шаруа лар жүзеге асып жатқан болар.

 – Әрине. Соңғы жылдары бір мектеп-лицей 

салынып, пайдалануға берілді. Екі мектеп мек-

теп-лицей мен мектеп-гимназияға айналды. 

Тағы да сәл шегініс жасасақ, ауданда сол жыл-

дарда үш балабақша болса, бүгінде оның саны 

9-ға жетті. 

Аудан түлектерінің білім сапасы – облыс 

көлемінде алдыңғы қатарда. 2012 жылы облыс 

бойынша – 1 орын (орта ұпайы – 75,6), 2013 

2,5метрге дейін сақталуына бай 

ланысты 


төбелері жабылған күм без дердің қалдықтары 

жақсы байқалады. Бөлме қабырғалары 1,5х1,7 

м биіктік көлемінде тік қойылған плиталардан 

құралған, күм 

безді төбесі кірпіш тәріздес 

өңделген әктас плиталармен қаланған, бұл 

плиталардың орташа көлемдері 20х20х30х5 

см. Кірер орындағы бөлмелер біріктіруші ар қа-

лармен безендіріп, терең емес куыс – тек шелері 

болған. Текшелердің шет жақ та рынан үшбұ-

рышты шығыңқы дөңестер жа 

салған, бұл 

элементтер күмбездерді ұстап тұрған болуы 

мүмкін. Бұрыштағы бөлмелер төбелері басқаша 

болып келген. Жоғарғы құрылысы бұзылған 

бөлмелердің осы уақытқа дейін сақталуына 

қарағанда барлығы дерлік алебастрмен 

сыланған болуы мүмкін.

Керуен сарай кең көлемдегі төрт бұрышты 

алаңы бар, оның көлемі 0,9 м болатын есік 

орындары шығады. 

Ғимараттың шығыс қабырғасын бой лай, 

көлемде бөлме орналасқан. Бөлме шаруа-

шылық жұмыстарына арналған болуы мүмкін. 

Бұл құбылыс алаңының қалыңдығы 1,6 м 

болған қабырғамен бөлінген, қабырғаның қақ 

ортасында ені 2,5 м кіру орны бар. Бөлме ішкі 

жағынан ені 3,6м. Бөлме кіре берістен, аралық 

төбені ұстап тұру үшін екі симметриялық 

қанатқа, жұпты төртбұрышты тромппен бөлін-

ген. Қанаттардың әрқайсысы осы әдісте төрт 

секторға бөлінген. Бұндай конструкция ғимарат 

төбесі көп күмбезді болған деген болжам айтуға 

мүмкіндік береді. Екі бұрыштағы бөлмелер 

кішкене тарлау. Олардың өлшемі – 2,7х3,8-4 м. 

Керуен-сарайдың оңтүстік-батыс мұна-

расынан оңтүстікке қарай 126 метр қа-

шықтықта, дабыл беретін мұнара ретіндегі, 

төртінші құрылыстың іргетасы орналасқан. 

Қазіргі сақталған биіктігі 0,3 м. Іргетасының 

өлшемі 6х6 м болып, тік тұрғызылған өңделген 

әктас плиталарымен қаланған. Мұнараның ішкі 

кеңістігі топырақпен және көлемі – 22х22х6 см 

күйдірілген қызыл кірпіш сынықтарымен толып 

қалған.

  Ғимараттың  солтүстік-шығыс  жағынан       



30 м қашықтықта кішкене арна сияқты бұлақ 

суын жинақтайтын тас-топырақты бөгет 

сақталған. Жарты дөңгелек тәріздес кескінделген 

бөгеттің ұзындығы 35 м, ені 2 м, ал биіктігі 1 

метр. Мұның бәрі кезінде керуен сарайдың 

жұмысы толықтай жолға қойылғандығының 

дәлелі бола алады. Бұл құрылыс, елсіз шөлдегі 

жәй ғана оазис емес, маусымдар бойы көптеген 

жолау шы ларға толыққанды қызмет көрсетіп 

келген арнайы орын болғаны анық дейді 

мамандар. 

 Сол сияқты зерттеушілер қазіргі Тұрыш елді 

мекенінің солтүстік-батыс бағытында 18 

Бүгінде Маңғыстау өңірінің гимніне айналып үлгерген «Адай» күйін кейбіреулер 

адайдың бір қызы шығарыпты дегенді айтып жүр, сол рас па? Жалпы, бұл күй туралы 

қандай да бір болжамдар бар ма?

Еркін ЕРДЕН, Алматы

Бірінші болжам. «Адай» күйінің қалай шық-

қан дығы туралы жазушы Әнуар Әлімжановтың 

«Махамбеттің жебесі» деген кітабында 

Махамбет-Исатай көтерілісі кезінде қазақ тар-

дың Гекке отрядына қарсы күресте табандылық 

танытқан жасақшылар арасындағы адай 

руынан шыққан азаматтарға арнап Құрман-

ғазының өзі шығарғаны туралы жазылса, ал 

екінші нұсқада Құрманғазы жолаушылап келе 

жатып бір адайдың үйіне түсетіні айтылып жүр. 

Онда Құрағым үйдің керегесінде ілулі тұрған 

домбыраның үкісі оның иесінің не қыз бала, не 

сал-серінің бірі екендігін меңзегендей еді. 

Құрекең қолына домбыраны алып, бір-екі 

қағып көріп, әдейі теріс бұрап, қайтадан 

орнына іліп қояды. Біраз уақыттан соң үйге 

кемпір мен шал, сондай-ақ олардың 18 

жастағы қызы кіреді. Қыз Ақмаңдай екен, 

«мына домбыраға кім тиген» деп өз бұрауына 

түсіріп, бір күйді тарта жөнелген екен. Сондағы 

тартылған күй дәл осы «Адай» күйі болуы 

мүмкін деген де болжам бар.

жылы – 3 орын – (орта ұпайы 74,02). Бұл 

былтырғы жылмен салыстырғанда 0,9 пайызға 

төмен. Себебі аудан бойынша жеті түлек 

халықаралық ғылыми жоба байқауларына 

қатысып, ҰБТ-ға қатыспауға өз еріктерімен бас 

тартты. Жалпы білім сапасын көтеруге бағыт-

талған шаралар жоспарлы іске асылуда, білім 

ошақтарының материалдық-техникалық 

жағдай лары  жасақталған. 

«Саламатты Қазақстан» бағдарламасы 

бойын ша биыл Ақшұқыр селосында дәрігерлік 

амбулатория ашылып, өз жұмысын бастап кетті. 

Ауданның денсаулық сақтау ұйымдарына төрт 

жедел жәрдем және бір реанимобиль 

автокөліктері жыл аяғына дейін беріледі деп 

күтілуде. 

 Ауданда негізгі медициналық көрсеткіштер 

бойынша оң динамика байқалады. Соңғы 5 

жылда ана өлімі тіркелген жоқ, нәрестенің 

шетінеуі биыл – 4 бала. Өкпе, жүрек-қан тамыр 

ауру көрсеткіштері бойынша оң нәтиже бар. 

2012 жылдың тоғыз айына 237 адам болса, 

2013 жылдың есепті кезеңіне 213 адам, яғни 

24 адамға төмендеген. Аудандық аурухана, 

отбасылық амбулаториялар күрделі жөндеуден 

өткізіліп келеді. 

– Соңғы жылдары ауданда қандай 

маңызды шаруалар жасалды? 

– Бұл орайда айта кететін бір маңызды 

жаңа лық бар. Ол Форт-Шевченко қала болған-

нан бері шешімін күтіп жүрген, көпшіліктің 

көкейі мен аузында жүрген Форт-Шевченко 

қаласының әкімдігін құру болатын. Міне, біз 

осы шаруаны жедел қолға алып, нәтижесінде 

биылғы көктемде Форт-Шевченко қаласының 

дербес әкімдігін құрдық. Облыс бойынша тек 

Форт-Шевченко қаласы ғана «Шағын қала-

ларды дамыту» бағдарламасына еніп, даму 

мүмкіндіктері ұлғайғалы отыр.

Облыс әкімінің, Парламент депутаттарының 

қолдауының нәтижесінде Ақтау–Ақшұқыр–

Сайын елді мекендеріне магистральдық су 

құбыры құрылысын тарту жобасы мақұлданды. 

Осы сұхбатты пайдалана отырып, аудандағы 

проб 


лемалық мәселелерді жедел шешуде 

облыс әкімі Алик Серікұлы Айдарбаевтың, Маң-

ғыстау облысынан сайланған Парламент депу-

таттарының қолдауын ерекше атап өткенді жөн 

санаймын.

2011-2015 жылдарға арналған «Аудан 

экономикасын дамыту» бағдарламасы негізінде 

ауданда барлық көрсеткіштерге қол жеткізіледі 

деп жоспарлап отырмыз. Біз бұдан әрі де 

халықтың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайларын 

жақсарту жолында еселі еңбек ете береміз деп 

есептеймін.



– Сұхбатыңызға рақмет. Сіздерге, алда-

ғы кезеңдерде жоспарлаған істеріңізге 

сәттілік тілеймін.

шақырым жерде жатқан Көптам (Белдеулі) 

керуен-сарайының қираған қалдықтарын да 

зерттеп көрген. Бұл керуен сарай үлкен табиғи 

шұқырда орналасқан, айналасындағы 

құдықтардың екеуі көміліп қалып, тек үшеуінде 

ғана суы сақталған. Топографиялық картада бұл 

орын Бес 

құдық деп аталады. Бүгінгі күнде 

керуен сарайдың іргетасының қалдықтары, 

тасты-топырақты үйіндіден жақсы байқалады. 

Қабырғаның ішкі аралығы шой тас-

топырақтармен толтырылған, арасында өлшемі 

26х26х5 см қызыл кірпіштер кездеседі. Керуен-

сарай қабырғаларының қираған үйіндісі қазіргі 

заман деңгейінен 1,4 м көтеріліп тұр. 

Ескерткіштің кіру орны ның тастарын жергілікті 

тұрғындар кейін нен бұзып алғаны байқалады. 

Алайда топырақ астында көміліп қалған портал 

қуысындағы бір пилонының орнының құлаған 

бөлігі сақталған. Құлаған қабырға, іргетас 

негізінің шартты орнының 8 метр ұзындыққа 

созылып жатыр. Жұмыс барысында құлаған тас 

үйіндінің арасынан ақшыл-сары түсті плас-

тикалық балшықтан күйдіріліп жасалған 

тимпанның сынығы табылды. 

 Шығыс мұнараның құлаған плиталары 4 м 

ұзындыққа созылып жатыр. Мұнаралар ішінде 

ешқандай бөлмелер болмаған.

Керуен сарайдың ішкі жоспары ірге тастың 

қалдықтарынан байқалады. 

Бұл дәлелдер Белдеулідегеніміз жоға рыда 

айтылған көптеген тарихи шығар маларда кез-

десетін Көптам керуен-сарайы деген тұжырымға 

жетелейді. 

 Ал жалпы, бұл керуен сарайларды кім, 

қашан салды дегенге келсек, бұған негіздемесі 

дәлелді болмаса да жорамал бар. Тарихтан 

белгілісі, Алтын Орда ханы Өзбек хан (1312-

1340 жж.) тұсында қазір гі Еуразия даласында 

мемлекеттік сауда-экономикалық қатынастар 

қайта жанданған. Көптеген қалалар қайта 

жаңғырып, шапқыншылықтан алдындағы 

деңгейге көтеріле бастаған. Осы Өзбек ханның 

дәуірінде Еділдегі Сарай-Батуға сауда керуен-

дері жолында көптеген керуен-сарайлар яғни, 

саудагер-көпестер тоқта 

латын қонақүйлері 

тұрғызыла бастай ды. Біздің жоғарыда айтып 

отырған, Маңғыстау жерінде сақталған ескерт-

кіштеріміз сол уақытта іргесі қаланған керуен-

сарайлар немесе қонақүйлер болуы тиіс. 

Зерттелген нумизматикалық мәліметтерге 

сүйенсек, керуен-сарай лар дың өмір сүруі XIV 

ғасырдың 70-жылдары, Әмір Темірдің Хорезмге 

қарсы жорық 

та 

рынан соң тоқтап қалады. 



Керуендер тоқтаған соң керуен сарайлар да 

ешкімге керексіз болып қаңырап, кейіннен 

мүлде қирап қалғанға ұқсайды. Дегенмен бұл 

ескерткіштер бүгінге дейін әлі ғылыми тұрғыда 

зертелмегенін ескерген дұрыс дейді ғалымдар.

Темірбек АСАУОВ, Түпқараған ауданының әкімі: 

Маңғыстау өлкесінің ең биік жері саналатын осы таудың қасиеті туралы 

қоғамда жиі айтылып жүр. Оны иеленген елдің мәртебесі де биік болады 

деген де түсінік бар. Соған қарамастан осы күнге дейін Отпантаудың 

құпиясы ашылды деуге әлі ерте, – дейді кейбір ғалымдар... Сонда оның сыры 

неде? 

Мәді ҚҰДАЙБЕРГЕН, Ұзынағаш

«...Өткен бір замандарда Сарытас 

шығанағының жағасында бай қалашық 

болыпты. Бұл кезде Маңғыстауды ноғай лар 

мекендеген екен. Сонда Мамайдың інісі 

Орақ бір шайқаста қаза болады да, 

ноғайлардың  күші енді кеміген болар деген 

оймен көрші елдің ханы Мамайға өз 

жаушысы Қанбұқаны жібереді. Жаушы 

«Көкбұлақ пен Отпантауды босатсын» 

деген хан талабын жеткізеді. Мұндай 

қорлыққа төзбеген Мамай хан елшілерін 

құлақ-мұрнын кесіп қайтарады. Осыдан 

кейін соғыс басталады. Хан әскері 

Мамайдың өзін арбаның дөңгелегіне 

байлап әкетеді. Артынан Мамайдың  екі 

ұлы – Қарасай мен Қази әскер жиып  барып, 

ханды әскерімен қоса талқандап, халқын 

тұтқындап, әкесін босатып алып қайтады».

 Бұл – өлкетанушы Есбол Өмірбаевтың 

Орақ пен Мамай батырларға қатысты  

айтылған аңызынан Отпантау туралы бір 

дерек қана. Қашаған ақын былай деген: 

 Отпантаудың басында

 Дегелек деген   бір құс  бар.

 Аспанда жүріп ысқырса,

 Мың орда жылан басылған, – деп 

жырлапты. 

 Сонда бұл таудың ұшқан құсы мен 

жыбырлаған жыланына дейін Құдай 

тағала  тарапынан «арнайы кодқа» ие 

болған сияқты көрініп кетеді. Ал 362 

әулиелі Маңғыстау осы Отпантаудан 

басталады десек, еш қателеспейміз. 

№220 (1131) 

19

19

.1

.1

2.

2.

20

20

13

13 ж

жыл

ыл, 

бе

бейс



йс

ен

енбі



бі

www.alashainasy.kz

e-mail: info@alashainasy.kz

y

y

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ



– Темірбек Тыйылұл

лұлы,

ы, ауд

ауд

анд

анд

а ү

а ү

дем

дем

елі

елі 

индустриялық-иннов

оваци

аци

ялы

ялық д

қ даму

аму ба

ба

ғ-

ғ-

дар ламасының орындалуы қалай?

– Қай нәрсе болса да адам күшімен бітетін-

дік тен ауданның құрылымы мен халық санын

айта кетейін. Ауданның құрамына Форт-Шев-

чен ко қаласы, Баутин, Таушық, Қызылөзен, Ақ-

шұқ


шұқыр 

ыр 


жән

жә

е С



е С

айы


айы

н Ш


н Ш

апа


апа

ғат


а

ов ауылдары кіреді. 

Қаз

Қаз


ірг

іргі р


і р

есм


есм

и д


и д

ере


еректе

кте


р б

р б


ой

ойынша 22840 тұрғын 

тіркелген, ал нақты саны 27000 адам шама сын-

да. Салыстырмалы түрде қарайтын болсақ, 

1999 жылғы санақ бойынша ауданда 9800 тұр-

ғын болған. Өсім тек ішкі табиғи өсім есебінен 

болып отыр. Ауданымызда орташа өмір сүру 

жас шамасы 70 жас. 

Қазақстан Республикас

сыны


ының Ү

ң Ү


дем

дем


елі

елі


ин

н

дус



дус

-

триялық-инновациялық



ық дам

даму ж


у ж

өні


өнінде

нде


гі

гі 201


201

0-

0-



2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағ-

дарламасы республикалық Индустрияландыру 

картасы бойынша аудан көлемінде алты жоба

іске асырылған болатын. Мәселен, «Бекіре-

Аралды» сервистік ауыл шаруашылығы серік-

тес


тестіг

тіг


іні

інің «


ң «

Тау


Тау

арл


арл

ық 


ық

бек


бе

іре


р

 фермасын салу» 

жоб

жобасы


асы

ха

ха



лық

лық


тың

тың ба


ба

лық


лық

 өнімдеріне деген

сұранысын өтемек. Теңіз жағалауында 450 млн 

теңгеге салынған ферма 20 адамды жұмыспен

қамтитын болады. «Бекіре-Аралды» сервистік 

ауылшаруашылық серіктестігінде» бекіре шикі-

зат фирмасының құрылысын салу жобасымен 

құрал-жабдықтар алуға 13

138,0

8,0


мл

мл

н т



н т

еңг


еңг

е ж


ж

әне


әне 

бағдарлама аясында

қа

қажет


жетті

ті инф


инф

рақ


рақ

ұры


ұры

лым


лым

 

(ток, газ, жол) құрылыстары салынды. Қалған 



бес жоба теңіздегі мұнай игеру жобасы жұмыс-

тарына бағытталған болатын. Жүз пайыздық 

өндірістік қуаттарына шығып кете алмағанымен, 

жұмыстарын жүргізуде. Болашақта теңіздегі

мұн

мұн


ай

ай

иге



игеру 

у 

жұм



жұмыст

ыст


ары

ары


ның

ы  2-кезеңіне байла-

ныс

нысты


ты 

мол


мол мү

мүмкі


мкінші

ншілік


ліктер

тері


і бар.

Тарихи деректер  орта ғасырларда Үстірт 

жазығы арқылы кемінде екі керуен жолы өткенін 

көрсетеді. Олардың екеуі де Орта Шығыс

елдерін Еділ жағасындағы мемлекеттермен, 

одан әрі Шығыс Еуропа елдерімен байла-

ныс

н

тыр



р

ған. Б


Бірі

ірінші жол торабы – Үргеніш 

қал

қал


асы

асынан


на

б

б



аст

аст


алы

алы


п

п

Үс 



Үс тір

тір


т  жазығына Қасқа-

жол і


тік өрінен көт

і

еріле отырып Барса келмес 



сорының оңтүстігі арқылы Маңғыстауға жеткен,

кейін бұл жол кемелер арқылы Каспий теңі зімен 

төменгі Еділ жағаларына дейін барған. Ал 

екінші жол жазба деректерде «түріктер 

дарбазасы» деп аталады. Ол сол Үрге ніштен 

бастау алады да Қарақұм арқылы Үстіртке 

көтеріледі. Бұл сауда жолы 

лы 


Емб

Емб


іге

ге ке


ке

лге


лге

нде


нде

ек

екі і 



тармаққа бөлінген, біріі хар

харазд


аздарғ

арғ


а б

а бағы


ағы

тта


тталса

лса


екіншісі бұл ғарларға бет алған.



Бұл жолдар туралы тарихи деректер өте көп. 

Араб саяхатшысы Ибн Фадлан (921-922 жж) 

өз шығармаларында ІХ-Х ғасырларда 

Хорезмнен Волга жаға лауларына(бұлғарларға) 

бар

б

атын жолд



дар 

а туралы толық мәліметтермен

сип

сип


атт

аттама


ам

бе

бе



рге

рген.


н.

Сон


Сон

дай-ақ саяхатшы 

Гар

Г

диз



і

идің (


(ХІ

ХІ ғ.)


Х

Хорезмнен Үстірт арқылы пе-

ченег терге  сапарлап  барғаны туралы жазған 

күнделіктері де осы күндерге дейін жетіп отыр. 

Онда саяхатшы Маңғыстау туралы көптеген 

қызықты мәліметтер келтіреді. Дегенмен Ибн 

Фадлан мен Гардизидің жаз 

баларында

Маңғыстау өлкесіндегі ке

керуе


руе

н-с


ара


ара

йла


йла

р т


р т

ура


ура

лы 


лы 


1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   24


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал