Әрине, мектеп бітіру кешін дәл бүгінгідей тойлауға тойта­



жүктеу 0.75 Mb.

бет6/6
Дата10.03.2017
өлшемі0.75 Mb.
1   2   3   4   5   6

Ал енді ел тізгіні өзіміздің 

қолымызға өткеннен кейін термин 

жасау, термин қабылдау қандай 

жолдармен жүзеге асып жатыр? 

Кеңестік дәстүрден арыла алдық па?

–  Жалпы,  тәуелсіздік  алған  елдердің 

бар лығы дерлік өзінің ұлттық сипаты басым 

терминқорын  қалыптастыруға  ұмтылады. 

Мұны табиғи құбылыс деп тану керек. Бізде 

де  солай  болды.  90­жылдардан  бастап 

өзіміздің ұлттық негіздегі терминқорымызды 

жасақтауға деген талпыныс пайда болып, 

қазақ  тілін  термин  шығармашылығында 

қол дану, ғылым тілін жетілдіру жолындағы 

жұмыстар біршама жандана бастады. Бұл 

бағытта бірқатар жұмыстар атқарылды да. 

Қазір біздің қолданысымызда жүрген тер­

мин дердің бір бөлігі – жаңадан жасалған 

немесе  тіліміздің  лексикалық  қорында 

бұрыннан бар атаулар. Пассив лексиканың 

қатарына еніп, қолданыстан шеттеп қалған 

көптеген  сөздеріміз  қайтадан  жарыққа 

шық ты. Мысал ретінде әскери атаулардан 

бір­екі терминді алып қарайықшы. Бұрын 

біз  «конвойный»  деп  жүрдік.  Терминком 

бұл сөзді «айдауыл» деп бекітті. «Пристав» 



«жасауыл» болып өзгерді. Осы секілді өш­

кені  қайта  жанған,  екінші  өмірі  басталып 

отырған бірқатар сөздердің барлығы – біз­

дің тілімізде бұрыннан болған атаулар. Мә­

селен, бүгінгі қолданысымызға қайта еніп 

үлгерген әскери құрылымдаудың атта ры – 



ондық, жүздік, отыздық, түмен, сардар, са р­

баз деген секілді атаулардың барлығы – біз­

дің көне лексикамыз. Тек көнерген сөздерді 

ғана емес, жергілікті лексика, кәсіби сөздер 

қатарынан да іріктеп алынған және тіліміздің 

сөзжасам  тәсілдерін  пайдалана  отырып 

жасалған бірқатар жаңа терминдерді қол­

да нысқа  енгіздік.  Оның  ішінде  ертеректе 

араб  пен  парсы  тілдерінен  қабылданып, 

тілімізге әбден сіңіп кеткен сөздер де бар. 

Осылайша,  біз  Тәуелсіздіктен  бері  қарай 

термин шығармашылығына өзіміздің тілі­

мізді іске қоса бастадық. Бұл жерден пуризм, 

ұлтшылдық іздеп, қазақ тілі термин шығар­

ма шылығына шектен тыс араласып кетті деп 

байбалам салудың, оның онсыз да шектеліп 

келген мүмкіндігін тағы да шектеуге тырысу­

дың еш қисыны жоқ. Керісінше, оның жа­

сам паз, ғылыми ұғымдардың атауын жасау­

ға, ғылыми ақпаратты жеткізуге қабілетті тіл 

екендігін іс жүзінде көрсету барша ұлт зия­

лы ларының, тілді тұтынушылардың міндеті 

екендігін терең сезінгеніміз абзал. 



– Бір кездегі араб шапқыншылы-

ғында бізге араб-парсы сөздері 

көп теп енді. Пайызға салғанда, қазіргі 

орыс тілінің ықпалынан кем соқпай-

тын шығар. Сол араб-парсы сөздері 

біздің тілдік заңдылықтарымызға 

бағынып барып енді ме, әлде біздің 

тіліміз сол тілдерге қарай икемделіп, 

өзгеріске ұшырады ма?

– Араб пен парсы тілдерінен енген сөз­

дер дің  лексикалық  қорымыздағы  үлесі 

едәуір. Араб­парсы сөздері біздің тілімізге 

судай сіңіп, тастай батқаны соншалық, біз 

ола р ды еш жатсынбай, төл сөзіміз деп қа­

был дайтын дәрежеге жеттік. Неге? Себебі 

бұл сөздердің түгелге жуығы тілімізге біздің 

дыбыстық  жүйемізге,  тілдік  заңдылықта­

рымызға  бейімделіп  барып  кірді.  Әрине, 

уақыт  факторының  да  үлесі  бар  шығар. 

Бірақ негізгі себебі – кірме сөздердің біздің 

тілімізге дыбыстық тұрғыдан икемделуі. Ол 

кезде жалпыхалықтық тілге енген кірме сөз­

дерді қабылдаудың тәртібін, тілдік норма­

лар ды сақтауды мамандар, қазіргідей арна­

йы құрылымдар белгілеп бермеген. Халық 

тіліне енген өзге жұрттардың сөздерін өзінің 

айту мәнеріне ыңғайлап, табиғи түрде сіңі­

ріп отырған. Рас, араб тілінің де дыбыстық 

жүйе мізге ықпалы болды. Мысалы, көмекей 

арқылы дыбысталатын «Һ» әрпі әліпбиімізге 

енді. Тілімізде бұл әріп гауһар, жауһар, жи­

һаз,  жиһан,  жиһангез,  қаһар,  қаһарман, 

ай даһар, шаһар секілді бірнеше сөздердің 

ғана  құрамында  кездеседі.  Яғни  мұндай 

сөз дер саусақпен санарлық. Сондай­ақ х, ф 

да араб­парсы тілдерінен енген сөздерден 

келіп дыбыстық жүйемізден орын алғандығы 

айтылып жүр. Ал жалпылай алғанда, араб 

тілінен  енген  сөздердің  басым  көпшілігі 

қазақ тілінің заңдылықтарына бейімделіп 

қабылданды. Ал кеңестік кезеңде керісінше, 

орыс тілінің емле ережелеріне нұқсан кел­

тіріп алмауға тырысып, ол тілден енген сөз­

дерді қаз қалпында, дәл орыс тіліндегідей 

нұсқада еш өзгеріссіз қабылдадық. Сондық­

тан  қазіргі  жағдайда  да  біз  терминдерді 

қазақ тілінің заңдылықтарына негіздей оты­

рып қабылдауымыз керек.



– Қазақ тілінің ғылым тіліне 

айналуға қабілеті жоқ деген сыңайлы 

пікір жиі айтылып жатады. Бұл 

пікірдің ғылыми негізі бар ма?

– Мұндай пікір білместіктен айтылады 

немесе  қазақ  тілінің  қадамын  ашқанын 

қала майтындар қоғамда сондай пікір туғызу 

үшін қаскөйлікпен қасақана айтады. Жалпы, 

көзі қарақты адамның мұндай негізсіз сөзге 

сенуі қиын. Халық тілі, ұлттық әдеби тіл дең­

гейіне дейін дами алған кез келген жұрттың 

тілі ғылым тілі бола алады. Тек мемлекет тер­

дің ұстанған саясатына, әскери­экономи ка­

лық жағдайларына байланысты үстем тіл­

дер кейбір халықтардың тілдерінің ғылым 

саласындағы  қызметін  қолдан  шектеп 

отыруы мүмкін. Бодандық бұғауынан боса­

ған  барлық  елдердің  тарихын  қарайтын 

бол саңыз, ең алдымен тілінің қоғам өмірінің 

барлық саласындағы қолданысын орнықты­

ру ға ұмтылатынын, төл терминдерін жасауға 

үлкен  мән  беретінін  көруге  болады.  Бұл 

құбылыс – отарсызданудың басты көрініс­

терінің бірі. Қазақ тілінің де термин жасау­

дағы тәжірибесі, ғылым тілі ретіндегі ұлттық 

терминологиялық қор қалыптастыру мүм­

кін дігі 60 жыл бойы шектеліп келді. Біз тер­

мин дерді орыс тілінен лек­легімен қабыл­

дауды  немесе  калька  тәсілімен  сол  орыс 

тілінен тіке аударып алуды ғана білдік. Тілі­

міз толық мағынасындағы ғылымның тілі, 

техниканың тілі, ақпараттың тілі болуы үшін 

бұл салалардағы ұғымдар жүйесінің басым 

бөлігін ұлт тілі өзі атай алуы керек. Қазақ 

тілінде қазірдің өзінде көптеген ғылым сала­

лары бойынша ғылыми еңбектер жазылады, 

диссертациялар  қорғалады.  Енді  сондай 

еңбектер санын да, тілдің аталған салалар­

дағы қолданысын да кеңейте беру керек. Ол 

үшін зерттеулерін ұлт тілінде жаза алатын, 

ғылыми  ортада  баяндама  жасап,  дәріс 

оқып, ойын еркін жеткізе алатын қазақтілді 

ғылыми қауым қалыптасуы тиіс. Ұлт тіліндегі 

терминологиялық қорымызды кәсіби түрде 

жасап, оны үнемі жетілдіре беретін де осы 

қауым  болмақ.  Қазақтілді  микробиолог­

тарды,  кибернетиктерді,  энергетиктерді 

көп теп  дайындамай,  ол  салалар  қазақша 

ешқашан сөйлемейді. Ал қазақ тілінің лек­

си калық қорын, сөзжасам тәсілдерін, стиль­

дерін, жалғау­жұрнақтарын дұрыс пайда­

лана алатын салалық мамандар дайындалса, 

ғылымның кез келген саласы біздің тілімізде 

сөйлеп кете алады, оған тіліміздің мүмкіндігі 

толық  жетеді.  Өзге  тілдерден  де  қажетіне 

қарай сөз алуға болады, оны ешкім жоққа 

шы ғар майды. Бірақ «терминдерді өзге ха­

лық тардың  тілдерінен  қабылдай  берейік, 

шет тілдері сөздерін аударып әуре болудың 

мүлде  қажеті  жоқ»  деген  пікір  біржақты 

айтылған. Қазақ тілінде термин жасау мәсе­

ле сін шектеу керек деген пікір – тілді мешеу­

лікке жетелейтін, оның жасампаздық қасие­

тін жоққа шығаратын жаңсақ әрі жадағай 

пікір. Сондықтан өз тілімізде термин жасауға 

қашанда айрықша мән берілуі керек. 

– Өткенде Мәжіліс депутаты 

Са ғын бек Тұрсынов бірқатар термин-

дерді сынға алған болатын. «Балкон-

ды – қылтима, душты – шаптырма, 

на сос ты – желжібергіш, стюардессаны 

– аспан серік, дочерняя компания 

дегенді қыз компаниясы» деп ауда-

рып ты деген сияқты көптеген мысал-

дар келтірді. Жалпы, көп адамдар 

осын дай күлкілі естілетін терминдерді 

қабылдағанша, сол күйінде ала 

салға нымыз дұрыс шығар деген пікір 

айтады. Сіз не дейсіз?

– Әрине, кемшіліктерді түзету үшін сын­

ның айтылуы керек. Орынды сыннан қоры­

тынды шығармасақ, істің ілгері баспасы да 

белгілі. Сондықтан жанашырлықпен, кәсіби 

біліктілікпен  орынды  айтылған  сындар 

қашанда пайдалы. Дегенмен соңғы жиырма 

жылдың ішінде біздің тіліміз жүздеген сәтті 

терминдермен де толықты. Оны да ұмытпа­

ғанымыз  орынды  болар.  Жетістіктеріміз 

ешқайда қашпайтыны да рас, алайда сын 

айтушылардың көпшілігінің сынаған сөздер­

дің  орнын  алмастыратын  ұтымды  ұсыныс 

жасайтындары некен­саяқ. Біздегі термино­

логияны сынағысы келгендердің көпшілігі 

осындай бірді­екілі, мүмкін он шақты сәтсіз 

жасалған сөздерді мысалға алады да, бүкіл 

ұлт  тіліндегі  термин  шығармашылығын 

жоқ қа  шығарып,  қазақ  тілін  іске  алғысыз 

қы лып жатады. Рас, жаңадан жасалып, бас­

па сөзде  қолданылып  жататын  терминдер 

мен атаулардың арасында құлаққа түрпідей 

тиетін сөздер бар. Мұндай сөздерді Мем те р­

минком бекітіп, жалпыға міндеттеп, ғылыми 

қауым мен журналистер баспасөз беттерінде 

жаппай қолданып жатқан жоқ. Олар – жеке­

леген  адамдардың  авторлық  қолданысы. 

Мен өз басым балконды – қылтима, душты 



шаптырма  деп  қолданып  жүрген  жұртты 

көрмедім.  Бірақ  осы  секілді  белгілі  бір 

мысалдарды қайта­қайта айтып, жаңа жа­

сал ған терминдеріміздің түрі осы деп жүр­

геніміз бірінші рет емес. Кәсіби шеберліктің, 

жауапкершіліктің жетіспеуінен пайда болған 

ондай атаулар термин шығармашылығының 

жалпы сипаты емес. Термин шығармашы­

лы ғы дегеннің не екендігін білетін адам он­

дайларға түсіністікпен қарайды. Себебі ұлт­

тың тілінде терминдер қоры жасалуы үшін 

терминдерді жасаймын, өз үлесімді қоса­

мын дегендерге шектеу қойылмайды. Әркім 

өз ұсынысын білдіруге құқылы. Ұсыныстар­

дың көп болғаны жақсы. Әрине, ұсынылған 

баламалардың  бәрі  бірдей  сәтті,  ұтымды 

бо луы  мүмкін  емес.  Әдетте  оның  ішінде 

асы лынан жасығы көп болады. Ол да – та­

би ғи нәрсе. Іші алтын, сырты күміс, пішіні 

мен  мазмұны  үйлесім  тауып  тұратын  сөз 

жақ сысын жасау – екінің бірінің қолынан 

келе  бермейтін  іс.  Сөз  жасау  деген  асқан 

шеберлікті қажет етеді. Бас­аяғы жұп­жұмыр 

жақсы атау туындату нағыз сөз зергерінің 

ға на қолынан келеді. Ондайлар әдетте көп 

болмайтыны  белгілі.  Сондықтан  әркімнің 

шама­шарқына  қарай  ұсынған  балама­

ларының арасынан ең сәтті жасалғандарын 

іріктеп, елеп­екшеп алып, жалпы қолданыс­

қа ұсыну, сәтсіз жасалғандарының қолданы­

сына жол бермеу ең алдымен тілші, термин­

танушы, терминші мамандардың, одан қала 

берді қалам ұстаған қалың жұртшылықтың 

міндеті. Ең оңайы – басқа тілдің дайын сөзін 

бас қатырмай, жан ауыртпай тілімізге қа­

был дай салу. Кеңестік кезеңде біз оған әб­

ден  машықтанған  жұртпыз.  Қазір  де  сол 

сара жолымыздан жаңылғысы келмейтіндер 

аз емес. Бізге кеңестік санадан арылып, тер­

мин жасаудың ұлттық үлгілерін орнық ты­

рып, терминқор қалыптастырудың төл дәс­

түрін тұрақтандыру маңызды. 



– Сіз Мемтерминком мүшесісіз. 

Мемтерминком қызметі қалай жүзеге 

асып жатыр? Сәтсіз терминдердің 

бекітіліп кетіп жатуының себебі неде?

– Терминология саласындағы ауқымды 

жұмыстарды Мемтерминком сияқты орган 

атқарғаны жөн. Бірақ оның құзыреті әзіргі­

ден күшті әрі мамандандырылған құрылым 

болуы тиіс. Қазіргі терминкомның мүшелері 

–  Қазақстанға  белгілі  білікті  азаматтар. 

Олардың әрқайсысы – тілді жақсы білетін, 

көпшілігінің терминология мәселелеріне әр 

қырынан қатысы бар мамандар. Бірақ олар­

дың барлығы бірдей тек сол термин жасау 

мәселесімен айналысып отырған жоқ. Әр 

тоқсан сайын бір жиналып, ұсынылған тер­

миндерді бекітуге бірқатарының уақыттары 

әрең жетіп жатады. Кейде ондаған, жүздеген 

терминдер келіп түсіп жатқан кезде, маман­

дар олардың әрбірін сараптан өткізуге фи­

зи калық тұрғыдан үлгермей, жалпы мақұл­

дайтын кездері де болады. Сондықтан кейде 

бекітілген  терминдердің  арасында  кейбір 

сәтсіз  жасалған  атаулардың  орын  алып 

жататынын жоққа шығара алмаймыз. Кейін 

олардың қайта қарауға ұсынылып жататыны 

да содан. Бірақ дәл қазіргі кезде терминком 

қызметін өзіне берілген құзыретіне лайық 

атқарып жатыр. Ал оның жұмысын қазіргіден 

де жақсарту, жұмысының тиімділігін арттыру 

– өзіміздің қолымыздағы мәселе. Ол кеңесші 

орган болғандықтан, өзі бекіткен термин­

дер ді қадағалайтын, олардың бірізді қол­

да нылуын  міндеттейтін  құзыреті  болмай 

отыр. Сондықтан оның мәртебесін қазіргіден 

де  көтеріп,  құзыретін  кеңейткен  жөн. 

Мемтерминком терминологиялық жұмыс­

тардың барлығын республикалық деңгейде 

үйлестіре алатын, терминологиялық сөздік­

тердің, терминдердің кем­кетігін анықтап, 

кәсіби сараптама жасауға қабілетті, термин­

ге қойылатын негізгі талаптарды жақсы бі­

ле тін  мамандардан  шоғырланған  үлкен 

қуат ты құрылым болуы керек. 

– Құдайдың құтты күнінде сөз 

болып жататын бір жауыр сұрағы-

мыз бар. Неліктен мемлекеттік 

құжат тар мен ісқағаздар әлі күнге 

дейін орыс тілінде жүргізіледі, 

заң да рымыз орыс тілінде жасалады?

– Ол үшін мемлекеттік құжаттарды да­

йын дайтын  мемлекеттік  құрылымдардағы 

мемлекеттік тілде ойлайтын, сөйлейтін, жа за 

алатын сауатты мамандарды көбейту керек. 

Сонда  бұл  құбылыс  өзінен­өзі  өзгеріске 

ұшы райды.

– Посткеңестік кеңістік елдерінің 

көбі орыс тілін біртіндеп ысырып 

жа тыр. Біз де солар секілді орыс тілін 

қарым-қатынас тілі статусынан 

айы р сақ деген ұсынысқа қалай 

қара й сыз? 

– Қазақ тілі Конституциямызға сәйкес, 

Қазақстан  Республикасының  мемлекеттік 

тілі ретінде қоғам өмірінің барлық саласында 

қызмет етуі керек. Оның бұл қызметін қазақ 

тіліне мемлекеттік мәртебе берген мемле­

кеттің өзі қамтамасыз етуге міндетті. Қазақ 

тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі қызметі то­

лық қамтамасыз етілсе, бар мәселе өз­өзі­

нен шешімін табады. Сонда қазір орыс тілі 

атқарып отырған қызметтің барлығын мем­

ле кеттік тіл алмастырып, ол шын мәніндегі 

Қа зақстан  халқын  біріктіруші  факторға 

айналады. Яғни ол ресми қарым­қатынаста 

да, тұрмыстық деңгейде де кеңінен қолда­

нылатын болады. Ел аман, жұрт тыныш бол­

са, ол күн де алыс емес. 

– Сұхбатыңызға рақмет.

Әңгімелескен Сәкен КӨКЕНОВ 

ЖАзА


ҚҰР

ы

Қ



зА

ң

С



ыз

Д

ы



Қ

САРАЛЫ СӨз

Халық тілі, ұлттық әдеби тіл деңгейіне дейін дами алған кез келген жұрттың 

тілі ғылым тілі бола алады. Ал қазақ тілінің оған мүмкіндігі әбден жетеді. Ол 

үшін зерттеулерін ұлт тілінде жаза алатын, ғылыми ортада баяндама жасап, 

дәріс оқып, ойын еркін жеткізе алатын қазақтілді ғылыми қауым қалыптасуы 

тиіс. Ғылыми еңбектер қазақ тілінде жазылып, мамандар арасындағы ауызша 

және жазбаша кәсіби қатысым жүзеге асып жатуы тиіс. Бар мәселе – оның ішкі 

мүмкіндіктерін толық пайдалана алмай отырғанымызда. Мәселе тілде емес, 

ғасырлар бойы дамып, қалыптасқан, бай да оралымды тілімізді іске қосып, 

ғылымның сан түрлі салаларында қолдана білуімізде болып отыр. 

Қазақтілді микробиологтарды, 

кибернетиктерді, энергетиктерді 

көптеп дайындамай, ол салалар 

ешқашан қазақша сөйлемейді

Алматы қаласы әкімі баспасөз қызметі 

маман дарының мәліметінше, 2007 жыл­

дың  сәуір  айында  басталған  жолдың  құ­

рылысы жоспарға сәйкес, келер жылдың 

соңында аяқталады. Әл­Фараби даңғылы­

нан басталып, Халиуллин көшесіне дейін 

созылып жатқан жолдың жалпы ұзындығы 

7, 8 шақырымды құрайды. Биылғы жыл­

дың қараша айында жолдың бірінші кезеңі 

– әл­Фараби–Достық–Балтабаев көшесіне 

дейінгі  аралығын  салып  біту  көзделген. 

Қалалық жолаушылар көлігі және Автокөлік 

жолдары  басқармасы  мамандарының 

айтуынша, шаһардың іші және сыртындағы 

бірнеше көлік жолымен шектесетін Алматы 

шығыс айналма жолы іске қосылса, оңтүстік 

астанадағы көлік кептелісі 30 пайызға аза я­

тын көрінеді. 

Шығыс айналма жолының бірінші 

кезеңі күзде салынып бітеді

Алматыда  осыдан  үш  жыл  бұрын  шығыс  айналма  жолының  құрылысы 

басталып еді. Қашан салынып бітер екен? 

Бекзат ҚАБЫЛҚАЙ, Алматы облысы

Полицей пара 

алмайды

«Уылдырықтан» 

ұтылды

Батыста киіктер 

қырылуда

Байзақ ауданы Бурыл 

ауылының 40 жасар тұрғынын 

Жол полициясы қызметкері, 

полиция кіші сержанты 

Бақытжан Жаныспаевқа 6 мың 

теңге көлемінде пара ұсынғаны 

үшін жазаға тартты.

Бүгінде браконьерлер қымбат 

бағалы балыққа жаудай тиюде. 

Атқарылып жатқан іс-шараларға 

қарамастан, балық құ мар лар 

айылын жияр емес. Олардың 

дені істеген айы бына орай 

жазасын алып та жатыр.

Батыс Қазақстан облыстық 

Орман және аңшылық 

шаруашылығы аумақтық 

инспекциясының шұғыл 

ақпараты бойынша 

«Охотзоопром» өндірістік 

бірлестігі инспекторлары 

үстіміздегі жылғы 18 мамырда 

Батыс Қазақстан облысының 

Жәнібек ауданында Жайық 

таралымы киіктерінің шамамен 

100-ге жуық аналығының 

қырылып қалғанын тіркеді. 

Алайда оған қарамастан, брако ньер­

лердің  қатары  азаяр  емес.  Балық  санын 

сақтап қалу үшін облыс аумағында сәуірдің 

25­інен мамырдың 31­іне дейінгі аралықта 

«Уылдырық» шарасы өткізілуде. Жамбыл 

облысындағы су қоймаларында «Уылды­

рық» жедел алдын алу операциясы бары­

сында 100­ге тарта заңсыз балық аулау­

шы лар  қармаққа  ілінді.  Облыстық  Ішкі 

іс тер департаменті табиғатты қорғау және 

малдәрігерлік  полиция  қызметкерлері 

бро коньерлерден 190 келі балық, 96 ба­

лық аулау құралдарын, 500 метр тор, екі 

қайық  тәркіледі.  Табиғатқа  келтірген  за­

лалы үшін броконьерлерге 248 мың теңге 

әкімшілік айыппұл салынды...

Гүлжан КӨШЕРОВА, 

Жамбыл облысы

Жол полициясының инспекторы Тараз 

қаласы Жамбыл даңғылының бойындағы 

«Шырын»  мейрамханасының  маңында 

көлік  жылдамдығын  шамадан  тыс  арт­

тырып және қауіпсіздік белбеуін тақпаған 

C.  есімді  жүргізушінің  басқаруындағы 

«Vol kswagen­Golf» автокөлігін тоқтатқан. 

Әк імшілік  хаттаманы  толтыру  кезінде 

ереже бұзушы Жол кодексін бұзғаны үшін 

Жол  полициясы  испекторына  ақшалай 

пара  ұсынған,  алайда  көлік  инспекторы 

парадан бас тартады да, екі әкімшілік хат­

таманы толтырады. Күдікті тұтқындалды. 

Жол  қоз ғалысы  ережесін  бұзғандарға 

салынатын жаңа мөлшердегі айыппұлдың 

енгізілуі, жолдағы жүргізушілерге оң әсер 

еткені сөз сіз.

С. есімді азаматтың іс­әрекетінен Қа за қ­

стан Республикасы Қылмыстық кодексінің 

312­бабы 2­бөлімінде (біле тұра заңсыз 

әрекетті жасағаны үшін лауазымды тұлғаға 

пара беруі) көрсетілген қылмыстық бел­

гілер  қарастырылуда.  Пара  берушіге  қа­

тыс ты толықтай тергеу жүргізуге және қыл­

мыстық іс қозғауға жинақталған құжаттар 

Жамбыл облысының Қаржы полициясына 

жіберілді. Пара берушіге 2 мың айлық есе п тік 

көрсеткіштегі қомақты айыппұл салынуы 

немесе бес жылға дейінгі бас бостан ды­

ғынан айырылу жазасы берілуі мүмкін. 

Бақытжан ЖОЛдАСБЕКОВ, ІІД ЖПБ 

инспекторы, полиция капитаны:

 – Құқық қорғау органдарының 

параға сатылмайтын қызметкерлері 

туралы жағымды хабарлар жиі 

кездесе бастады. Өткен жылдың 

екінші жартысында жол 

полициясының үш әдепті қызметкері 

де парадан бас тартқан болатын. 

Қызметіне адал олардың барлығы да 

марапатқа ұсынылды. 

Батыс Қазақстан облыстық Орман және 

аңшылық  шаруашылығы  аумақтық  инс­

пекциясы  мен  «Охотзоопром»  өндірістік 

бірлестігі тиісті мемлекеттік органдармен 

бірлесіп, оқиғаның көлемі мен себептерін 

анықтау жөнінде шұғыл шаралар қолдану 

үстінде.  Сондай­ақ  оқиғаның  ауқымын 

ескере отырып, киіктердің жаппай қырылу 

себептері анықталуда. 



Әсел НАзАРАЛЫ

РеспубликалыҚ ҚоҒамдыҚ-саяси аҚпаРаттыҚ газет

№81 (307) 



20.05.2010 жыл, бейсенбі                        

www.alashainasy.kz

7

e-mail: info@alashainasy.kz

дода

Әзиз Жұмаділ

? Б i л г i м   к е л г е н   Б i р   с џ р а ћ

Б i л г i м   к е л г е н   Б i р   с џ р а ћ

Футболдан әлем чемпионатының басталуына көп уақыт қалған жоқ. 

Енді шамамен 20 күннен кейін Оңтүстік африка Республикасына көз 

тігетін боламыз. Осыған байланысты, мені қызықтырып жүрген бір сұрақ 

бар. Ең бірінші әлем чемпионатына қатысқан футболшылардан бүгінде 

ғұмыр кешіп жүргендері бар ма?

Қуаныш СмағұлОв, Семей қаласы

Осы аптаның басында Құрлықтық хоккей лигасының құрамы 

бекітіліпті. «Биыл ҚХл додасына Чехия, Швеция, Украина және 

литва клубтары қосылады» деп еді, бірақ осылардың ішінде 

украиналықтармен ғана келісім жасалыпты. Қалғандары неге 

қосылмаған?

Серік ЕСімОв, Қарағанды қаласы

Естеріңізге сала кетейік, футболдан тұң ғыш 

әлем біріншілігі 1930 жылы Уругвайда өткен 

болатын. Бір қызығы, сол әлем чем пионатынан 

бүгінде  тірі  қалған  футболшы  біреу-ақ  екен. 

Ол  –  Аргентина  құрамасының  шабуылшысы 

Франсиско  Антонио  Варальо.  Пан чо  деген 

лақап есіммен танылған бұл фут болшы 1930-

40  жылдар  аралығында  ұлт тық  құрама  са-

пында 16 ойын өткізіп, қар сыластар қақпасын 

ал ты мәрте тура көз де ген екен.

1900  жылы  дүниеге  келген  Панчо  5 

ақпанда  тура  бірғасырлық  өмірін  атап  өтті. 

Бү гінде ол Буэнос-Айрэс қаласының ма ңын-

дағы,  кезінде  өзінің  футболдан  тапқан  ал-

ғаш қы  табысына  салынған  шағын  үйде 

тұрады.

Дүйсенбі  күні  Құрлықтық  хоккей 



ли  га сының 

алдағы 


маусымда 

(2010/2011 жылдары) мұзайдын до-

дасына  түсетін  құрамы  бекітілді.  Ко-

ман даны қар жы лан дырып тұруға ақша 

таппағандықтан, Толь я ттидің «Ладасы» 

ҚХЛ-дан  тыс  қал ды.  Олардың  тіпті 

меншікті  мұз ай дын дары  да  жоқ  бо-

латын. Ал Ресей ІІМ өз құзыреттеріндегі 

«Динамо»  және  ХК  МВД  клуб тарын 

біріктірді. Осы екі клубтың ор нына Бү-

кіл ресейлік  ашық  біріншіліктің  жо-

ғарғы тобында топ жарған Ханты-Ман-

сының «Югра» атты клубы мен Ук раи-

наның (Киевтің) «Будивельник» клу бы 

қосылды.

Әлемнің ең қарт футболшысы кім?

Құрлықтық хоккей лигасына Украина қосылды

ВЕЛОсПОРТ

Ш

А

й



БА

Л

ы 



ХОККЕ

й

гРЕК-РиМ КүРЕсІ



Нұрғазы СаСаЕв

ардагерлерге сенеміз деп артта қалдық

Кучманың көзін құрту кімге керек?

сПОРТ жӘнЕ сАРАП

БОК

с

Бұ



ҚАР

А

Л



ы

Қ

 с



ПОР

Т

 «джироның» 



жартысына жеттік

Сапта үшеуі ғана

Сыр бойы мен 

Сарыарқадан 

сүйінші

Өзбек пен қырғыз 

келмей қалды

Жерлесіміз александр 

винокуровтың «джиро 

д’Италия» көпкүндігінің 

жейдесін кигеніне үш кезең 

болды.

Бокстан Ташкентте өтіп 

жатқан Сидней джексонды 

еске түсіруге арналған 

халықаралық турнир 

аяқталуға айналды. Қазақстан 

боксшыларының үшеуі ғана 

жартылай финалға шықты.

Қызылорда қаласында 

заманауи үлгідегі теннис 

орталығының іргетасы 

қаланды. 300 миллион теңге 

бөлінген спорттық 

инфрақұрылым 2010 

жылдың 1-желтоқсанында 

пайдалануға берілмек.

Шымкентте грек-рим 

күресінен академик мардан 

Сапарбаевты еске түсіруге 

арналған XVII халықаралық 

дәстүрлі турнир аяқталды.

Әзірге «Астананың» тактикасы өз нәти-

же сін  беріп  жатыр.  Басты  қарсыластары 

Кадель Эванс та, Винчецо нибали де жал-

пы есепте сашаны қуып жете алар емес.

Эванстан 1 минут 12 секундқа, ниба-

ли ден  бір  жарым  минутқа  алда  тұрған 

Вини 10 кезеңде бұл көрсеткішін одан бе-

тер өсірмекші болған. сөйтіп, өзіне қолай-

лы сәтті іздеп, қарсыластарын артқа тастап, 

қаш пақшы  да  болды.  Алайда  Эванс  бас-

таған  көшбасшылар  тобы  жерлесіміздің 

бұл ойын жүзеге асырмады. Вини ақырын 

жүр се,  олар  да  жылдамдықтарын  бә сең-

де тіп, Вини алға ұмтылса, олар да соңынан 

қалмай ілесіп отырды. Ақыры бұл кезеңде 

көрсеткішін өсіре алмасын білген жер ле сі-

міз ақ тер, көк терге түсуін доғарып, мәреге 

бас пелетонмен қатар жетуді ғана ойлады. 

Қар сыластарға  да  осы  керек  болды-ау, 

сашаны  назарларынан  шығармай,  арты-

нан  ілбіп  отырды.  Дегенмен  мәреге  жа-

қын даған  сайын  велошабандоздардың 

жыл дамдық арттырғандықтарын байқауға 

болатын  еді.  Әсіресе,  нибалидің  алға 

көсіл генін  көрсеңіз.  Құдды  бір,  «Джи ро-

ның» шешуші кезеңіне қатысып жатқандай 

жүй т кіп,  алға  қарай  ұмтыла  берді.  Бірақ 

оның  бұл  ұмтылысы  ұзаққа  барған  жоқ. 

Көп  ұзамай-ақ,  итальян  саңлақ  бәз 

қалпына түсіп, пелетонның ортасынан бір-

ақ шықты. Ал бұл кезеңде «гармин слип-

стримнің» американдық спринтері Тайлер 

Фаррар алдына жан салмады. италияның 

Авеллино  мен  Битонто  қаласына  дейінгі 

230 шақырымды 5 сағат 49 минут 14 се-

кун дтың  ішінде  жүріп  өткен  Фаррар  бас 

пе летонды  3  секундқа  артқа  қалдырып 

кетті. Олардың ішінде Александр Вино ку-

ров,  Винченцо  нибали,  Кадель  Эванс, 

Брэд ли  Уиганс  және  иван  Бассо  секілді 

саң лақтар да бар.

«Астана» жайында айтар болсақ, Вино-

ку ровтың командаластары бұл жолы капи-

тандары  үшін  өте  көп  көмектесті.  Алек-

сандр  Дьяченко,  Валентин  иглинский 

жә не  горазд  стангелиден  басқаларының 

бар лығы да мәреге бас пелетонмен қатар 

жетті.  Әсіресе,  мәре  сызығын  сашамен 

қатар  қиған  итальян  Энрико  гаспа рот-

тоның еңбегін елемей кете алмаймыз.

Оныншы  кезеңнен  кейін  жал-

пы  есептегі  жағдай  көп  өзгере 

қой ған  жоқ.  Көшбасшылар  ара-

сын дағы  уақыт  та  сол  қалпында 

қалды.

александр вИНОКУРОв, «Астана» вело­

клу бының капитаны: 

– Команда бұл жолы да өте керемет 

жұмыс  атқарды.  Барлығына  да  айтар 

алғысым  шексіз.  Ал  қарсыластарыма 

келсем,  меніңше,  бүгінде  «Джироны» 

жеңіп алуға үмітті 3­4­ақ велошабандоз 

қалған  сияқты.  Олардың  қатарында 

Кадэль  Эванстан  бөлек,  «Ликвигас» 

ко  мандасының қос саңлағы Винченцо 

Нибали мен Иван Бассо бар. Дегенмен 

өз  пайымдауымша,  Нибали  таулы  ке­

зең дерде  капитаны  Иван  Бассоға  жұ­

мыс істейтін болады. 

арсен ЖаНаділ

серік сәпиев (69 келі), Данияр үстем-

баев (91 келі) және Руслан Мырсатаев ке-

ше  кешкісін  (газетіміздің  осы  саны  қат та-

лып  жатқанда)  рингке  шығып,  жартылай 

фи налдық жекпе-жектерін өткізді. Ал Бір-

жан жақыпов (49 келі), Мирас жақыпов 

(52  келі),  самат  Бәшенов  (60  келі)  және 

Да нияр Елеусінов (64 келі) сынды қайыс 

қолғапты қырандарымыз ширек финалда 

ұтылып қалды. Төртеуі де жергілікті өзбек 

боксшыларынан  есе  жіберіп  алды.  Ал 

Данияр Төлегенов (56 келі), Данабек су-

жанов  (75  келі)  және  Марат  Қиясов  (81 

ке лі) үшеуі әу баста-ақ жеңіліске ұшыраған 

бо латын.

Әзірше серік сәпиевтің өзбек бок с шы-

сы  г.Ергашевқа  үстемдік  танытып,  көзіне 

көк  шыбын  үймелеткеніне  қуаныш ты-

мыз...


Әлихан ЖаППаР

жыл сайын бұл турнирде ұлттық құ ра-

ма  балуандары  белдесетін.  Биылғы  боз 

кілем бәсекесі Азия чемпионатына тұспа-

тұс  келгендіктен,  маңдайалды  ба луан да-

ры мыздың ешқайсысы Шымкент кіле мін-

де  белдескен  жоқ.  сондай-ақ  жылда 

өз бек  және  қырғыз  балуандары  да  осы 

тур нирде  өз  шеберліктерін  бір  тексеріп 

кетуші  еді.  Биыл  олар  да  келмей  қалды. 

Десек  те,  турнир  деңгейі  төмен  болған 

жоқ. Еліміздің барлық аймағынан жинал-

ған  100-ге  жуық  балуан  екі  күн  бойы  7 

сал мақ  дәрежесінде  жеңімпаздар  мен 

жүл дегерлерді анықтады. 

Турнир қорытындысына тоқталсақ, 55 

келіге дейінгі салмақта Алматы облысынан 

келген  Бекжан  Мырзағалиевтің  мерейі 

үстем  болды.  Ол  финалда  ұпай  санымен 

тараздық Мұрат Берденовті ұтып кетті. 60 

келіде кілем қожайыны Марат Кәрі ша лов-

тың  бағы  жанды.  66  келіде  де  тағы  бір 

шымкенттік балуан Мақсат жаңбыров топ 

жарды. Ал 74 келі салмақта өте шиеленісті 

белдесу болды. Финалда өткен жылғы ел 

чемпионы Асхат Ділмұхамедов пен жастар 

арасында  әлем  чемпионатының  күміс 

жүл дегері  Досжан  Қартықов  белдесті. 

Дос жан  жастар  құрамасы  сапынан  биыл 

ғана ауысқан. Әліде болса, тәжірибесінің 

аз дығы жеңіске жетуіне өзіндік кедергісін 

келтірді. сөйтіп, жалғыз ұпай айыр ма шы-

лы ғымен  Асхат  жеңіске  жетті.  84  келіге 

дейінгі  салмақта  шымкенттің  тағы  бір 

тарланы Шыңғыс сыздықов үздік шықса, 

96  келіде  аса  танымал  емес  жастардың 

бірі,  оралдық  Бексұлтан  Мәлішов  қар сы-

лас тарының  барлығын  ұтып,  жеңіс  тұ ғы-

рының  ең  биік  сатысына  көтерілді.  Ал 

ауыр салмақта оңтүстікқазақстандық Бағ-

лан Буданов бірінші орын алды.

Түсінікті  болу  үшін  мәселенің  мән-

жайын басынан бастасақ. Өздерінің кезекті 

отырысын өткізген Қазақстан футбол фе-

де рациясының  сарапшылар  комис сия сы 

көкшетаулық  «Оқжетпес»  футбол  клу бы-

ның капитаны Александр Кучманың кейбір 

ойындарда спорттық принципке тән ойын 

өрнегін көрсетпегені туралы шешім қабыл-

дайды. Мұндай қорытындыға сарапшылар 

комиссиясы  Қазақстан  премьер-лига сы-

ның аясында өткен «Қайрат» – «Оқжетпес» 

және «Тобыл» – «Оқжетпес» матчтарының 

бейнетаспаларын қарау арқылы тоқталған. 

Дегенмен ҚФФ-ның бұл шешімі Александр 

Кучманың ғана емес, «Оқжетпес» футбол 

клубының,  тіпті  футбол  сүйер  қауымның 

да  наразылығын  тудырып  отыр.  Ешқай-

сысы  да  ҚФФ-ның  неліктен  «Оқжетпес» 

басшылығына  Кучмамен  келісімшартын 

үзуге кеңес бергенін түсіне алар емес. Ал 

көкшелік  клубтың  басшылығы  ҚФФ-ның 

бұл кеңесін «Оқжетпес» тарапына жасал-

ған  қорлық,  кемсіту  деп  бағалап  отыр. 

Әлбетте,  көкшетаулықтарды  түсінуге  бо-

ла ды.  Бізден  басқа  ешбір  елде  футбол 

басшылығы біріншілігіндегі клубына фут-

бол шысымен  келісімшартты  үзуге  ке ңес 

бермейтін болар. Оның үстіне бізден бас-

қа ешбір футбол чемпионатында «ойыншы 

ойынды  сатты»  деген  шешімді  жай  бей-

нетаспаға сүйеніп шығара салмайтын шы-

ғар.  Әлбетте,  өйткені  мұндай  шешімдер 

тек Қазақстан футбол чемпионатына ғана 



Қазақстан футболын дау-дамайсыз елестете алмайтын 

болдық. Оған еліміздің футбол федерациясының өзі себеп 

тауып отырады. Әрдайым ерекше шешімдерімен отандық 

футбол сүйер қауымды таңғалдырып отыратын федерациямыз 

бұл жолы «Оқжетпес» футбол клубына «команда капитаны 

александр Кучмамен келісімшартын үзу» туралы кеңес 

беруімен көзге түсті. 

тән ғой. Мәселен, ойын сатуға байланысты 

дау-дамай жөнінен әлемде италия бірін-

шілігі  алдына  жан  салмайтыны  белгілі. 

Деген мен олар шешімді Қазақстан футбол 

федерациясы секілді бейнетаспаға сүйеніп 

емес, телефон сөйлесулерін тыңдау секілді 

нақты  дәлелдерге  сүйеніп  шыға ра тын-

дық тары белгілі. сөйтіп, ойын сатқан жақ-

ты да, сатып алған жақты да жазаға тар-

тады.  Ал  бізде  айран  ішкен  құтылып, 

ше лек жалаған тұтылып қала береді...

Тағы бір айта кетеріміз, біздіңше ҚФФ-

ның  «Александр  Кучманы  «Тобыл»  және 

«Қай рат» футбол клубтарына ойын сатты» 

деп  айыптауы  қисынға  келмейтін  секілді. 

Бұл жағдайларды жай ғана кездейсоқтық 

деп  қарастырғанымыз  дұрыстау  сияқты. 

Олай дейтініміз, Алматыда өткен «Қайрат» 

–  «Оқжетпес»  кездесуінде  Кучма  нағыз 

капитанға  лайық  ойын  өрнегін  көрсетті. 

Әріп тестерін  алға  сүйреп,  алғы  шептегі 

командаластарын әдемі пастармен қамта-

ма сыз  етіп  отырды.  Ал  бір  ғана  қателігі 

үшін Кучманы «ойын сатты» деуге болмас. 

Оның үстіне өз күндерін өздері әрең көріп 

отырған «Қайраттың» бүгінде ойын сатып 

ала алатын дәрежеде емес екені баршаға 

мәлім.  сондай-ақ  Қостанайдың  «Тобы-

лын»  «Оқжетпесті»  Кучманың  көмегінсіз 

ұта  алмас  еді»  дегенге  де  сену  өте  қиын. 

Өйткені  сырт  алаңында  «Ордабасы», 

«Ақтөбе»  секілді  сайыпқыран  коман да-

лар ды  тізе  бүктіріп  жүрген  қоста най лық-

тарға өз алаңында «Оқжетпесті» ойсырату 

сөз  болмас  еді.  Оның  үстіне  Александр 

Кучма  қызыл  қағаз  алып,  алаңнан  қуыл-

май  тұрғанда-ақ  «Тобыл»  1:0  есебімен 

жеңіп  тұрған.  Яғни  бұл  матчта  да  «Кучма 

Ал бір кездері КсРО құрамасының бел-

ді  ойыншыларының  бірі  болған,  Ре сей ге 

еңбек  сіңірген  жаттықтырушы  сер гей 

гимаев бұдан әріге шапты. Ол биыл 42-ге 

толатын  Александр  Корешков  пен  Кон-

стантин Шафрановтың ұлттық құрама са-

пы на  алынуына  таңғалатындығын  аста р-

лап  білдірді.  Әсіресе  Шафрановтың 

бі рін ші  бестікте  ойнағандығын  «дұрыс 

емес» деп санайтындығын сездірді. «жа-

сың 42-де болса, қалай жүгіресің», – деп 

айтып  та  салды.  сонымен  қатар  Евгений 

Рымарев  және  Роман  старченко  сынды 

жас шабуылшыларымыздың талпыныс та-

ры  мен  қарқындарына  сүйсінгендігін  де 

тілге тик етіпті.

Шынымен-ақ,  40-тың  қырқасындағы 

ар дагерлерімізді  алға  салуымыз  дұрыс 

болды ма, осы?!

Алты ойында өз қақпамызға 31 шайба 

жіберуіміз де тегін емес. Осылардың 21-

іне өзіміз кәміл сенген тасқамал қақпашы 

Виталий  Еремеев  тосқауыл  бола  алмай 

қалды.  Алайда  бар  кінә  Еремеевте  емес 

сияқты.  Шынтуайтына  келгенде,  қорғау-

шы ларымыз  қауқарсыз  болып  шықты. 

Өздеріңіз  зейін  қойып  қараңыздаршы, 

басты сенім артқан қорғаушыларымыздың 

бірі – осыдан бір айдан астам уақыт бұрын 

40-қа  толған  Владимир  Антипин.  Бірақ 

Антипинге  артар  кінәміз,  айтар  өкпеміз 

жоқ. Ардагер қорғаушы аянбай арпа лыс-

ты. Биылдан бастап қана ел намысын қор-

ғап жүрген Максим семенов (суретте) се-

нім ақтауға ты рысты-ақ, бірақ әлі де болса 

қор ғаныста  өз  сыңарын  таппағандай 

сияқ ты.  Десек  те,  сенім  үдесінен  шықты. 

Ал  Антон  Казанцев  «Барыстың»  сапында 

үнемі  мұзайдынға  шығатын  қорғаушы 

емес-тін.  Евгений  Фадеев  те  «Автомо би-

лист» сапында ал дың ғы қатарлы қорғаушы 

емес  болатын.  Мұ ны  Шаянов  білмейді 

емес, біледі. сон дықтан Казанцев пен Фа-

де евті, сондай-ақ шабуылшы Воронцовты 

ойынға  көп  қос қан  жоқ.  Құрама  сапына 

кейіннен қосыл ған қорғаушы георгий Пет-

ров  соңғы  ойын дарда  мұзайдынға  шық-

ты.  Бірақ  ол  да  көп  ойнаған  жоқ.  сонда 

бұларды  құра ма  сапына  несіне  алған? 

себебі  барлық  ауырт палық  Антипин, 

Шафранов сияқты ар дагерлерге түсті.

Алты  ойынның  60  минуттан  тұра тын-

дығын  ескере  отырып,  ұлттық  құра ма-

мыздың  мұзайдында  360  минут  ойын 

өткіз гендігін білуге болады. сонда мұз ай-

дынға  ең  көп  шыққан  Максим  семенов 

екен.  Ол  осы  360  минуттың  39  пайызын 

мұз айдында өткізген. Яғни ауыртпалықтың 

көбі семеновқа түскен. Осы тұста бас бап-

кердің  Вадим  Краснослободцев,  Евгений 

Рымарев сынды қайсар жігіттерімізді мұз-

ай дынға аса көп шығармағандығын түсіну 

қиын.  Бұл  шабуылшылар  үштігінің  дұрыс 

құ рылмағандығынан болар. 

Р.S.

Елімізде теннис ойыны жыл санап қа-

нат жайып келеді. Осыдан екі жыл бұрын 

елор дамыз  Астанада  үлкен  теннис  орта-

лығы  есігін  айқара  ашса,  енді  осындай 

спорт тық кешен сыр өңірінде бой кө тер-

мек.  Қызылорда  облысындағы  ең  ірі 

спорт тық кешенге айналатын теннис ор та-

лығы  екі  ғимараттан  тұратын  болады. 

Бірін шісі  екі  бөлікті  (біреуінің  төбесі  жа-

бық, екіншісінікі – ашық) корт алаңдарына 

ар налса,  екінші  ғимарат  теннис  залына 

қажет техникалармен жабдықталған бөл-

ме лерден құралмақ. Халықаралық теннис 

фе дерациясы стандарттарына сай келетін 

«Қайнар» теннис орталығында толық қан-

ды жаттығу жұмыстарын өткізумен қатар, 

рес публикалық деңгейдегі додаларды өт-

кізуге болады деп күтілуде. 80 көрерменге 

ар налған спорттық нысандағы орындықтар 

санын қажет болса, 200-ге дейін көбейту 

мүмкіндігі де қарастырылған. 

сол  секілді  Қарағандыда  да  5500 

адам ға  арналған  мұзайдын  кешені,  сон-

дай-ақ теннис және бокс орталықтарының 

құ рылысы басталып кетті. Құны үш жарым 

миллиард  теңгеден  асатын  ірі  жобаны 

Алматы мен Астана сәулетшілері әзірлеген. 

«Құрылыс  жұмыстары  барлық  халық ара-

лық  талаптарға  сай  жүргізіледі»  дейді 

жер гілікті мамандар. Ел тәуелсіздігінің 20 

жыл дық мерекесі қарсаңында пайдалануға 

берілетін  спорттық  нысандар  бұқаралық 

спортты  дамытуға  үлкен  серпін  бермек. 

Яғни  бұл  кешендерде  тек  кәсіпқойлар 

емес,  әуесқой  спортшылар  да  жаттыға 

алады.

Телжан КүдЕРОв

Басы 1-бетте

Чехтар  (градец-Краловенің  клубы) 

белгіленген  уақытқа  дейін  қаржылай 

ке піл діктерін ұсына алмапты. ҚХЛ бас-

шыларының  сөздеріне  сенсек,  чех тар-

дың  ынталары  зор  болғанымен,  қар -

жылары көп емес сияқты. Ал Литваның 

«Ветрасы» бір жыл жағ дай ларын түзеп 

алуды жөн санапты. Олар дың ҚХЛ до-

дасына келесі жылы қосы лулары мүм-

кін. Ал Швецияның «АиК» атты клубына 

осы  елдің  ұлттық  фе де рациясы  рұқсат 

бермеген.  Швецияның  Шайбалы  хок-

кей феде рациясы өз клуб тарының ҚХЛ 

додасында  ойнағандарына  үзіл ді-ке-

сілді қарсы.

Максим семенов – 140 минут 16 секунд

Роман савченко – 117:56

Алексей Коледаев – 116:46

Владимир Антипин – 109:57

Дмитрий Дударев – 104:35

Роман старченко – 101:54

Константин Шафранов – 101:48

Алексей Литвиненко – 99:38

Андрей гаврилин – 94:50

Талғат жайлауов – 88:22

Алексей Васильченко – 87:27

Евгений Бумагин – 86:00

Александр Корешков – 79:27

Вадим Краснослободцев – 78:53

Андрей спиридонов – 77:15

илья соларев – 75:06

Евгений Рымарев – 55:49

Александр Шин – 49:16

Алексей Воронцов – 28:37

Евгений Фадеев – 26:14

георгий Петров – 9:51

Антон Казанцев – 5:17



* * *

Виталий Еремеев – 300 минут

Павел житков – 40

Алексей Кузнецов – 20



Хоккейшілеріміздің мұзайдында өткізген уақыттары:

ТүйіН

Негізі,  біз  александр  Кучманы  ақтайын  деп  отырған  жоқпыз.  дегенмен 

ҚФФ  сарапшылар  кеңесінің  бейнетаспаларға  сүйене  салып,  шешім  шығара 

бер гендерін дұрыс деп ойламаймыз. Бүйте берсе, болашақта фут бол шы ла-

ры мыз  алаңға  шығудан  қалмасына  кім  кепіл?  Егер  бейнетаспалар  арқылы 

фут болшының тағдырын шешер болса, онда бірінші лигамызда мүлдем фут-

болшы қалмас еді. Өйткені бірінші лигада неше түрлі ойын ережелері бұзылып 

жа татындықтары  ешкімге  де  таңсық  емес.  Бұл  тұрғыда  Қазақстан  футбол 

федерациясы Италия чемпионатынан үлгі алса игі болар еді.

марат ОСПаНОв, «Оқжетпес» футбол клубының президенті:

– Кучма өзіне тән ойын өрнегін көр сете алмай жүргені рас. 

Бірақ  оны  қысқы  маусымаралық  үзілісте  фут бол шының 

командамен бірге дұрыс да йын дық жүргізе алма ған дығымен 

тү сін  діруге  болады.  Ал  Сашаның  ойын  дарды  сатып  жүр 

дегеніне сен бей мін. Ол – өз ісіне адал фут бол шы лар дың бірі. 

Егер ҚФФ­да Кучманың ойын сат қанына бай ла ныс ты нақты 

дә лел дер мен фактілер болса, онда бізге жі бер сін.

Сейілда БайШаҚОв, ҚФФ сарапшылар 

комиссиясының төрағасы:

–  Дәл  қазір  Александр  Кучманың 

ісіне байланысты бір нәрсе айту қиын. 

21 мамырда осыған байланысты ҚФФ­

ның  тәртіптік  бақылау  коми те тінің 

отырысы болады. Сол жерде бар лығы 

шешіледі.

александр  КУЧма,  «Оқжетпес»  футбол 

клу бының ойыншысы:

–  Мен  ешқашан  ойынды  сатқан 

емеспін.  Ешқашан  сатпаймын  да. 

«Қай ратпен»  болған  ойында  да,  «То­

былмен» болған матчта да ойын жағ­

дайы  бойынша  ереже  бұздым.  Бірақ 

әдейі емес.

Негізі, Қазақстан футбол федерациясы мен александр Кучманың арасы 

2010  жылғы  әлем  чемпионатына  іріктеу  турнирі  аясында  2008  жылдың 

күзінде өткен англия – Қазақстан кездесуінен кейін суып кеткені жасырын 

емес. Рас, ол кезде футболшының өзі ұлттық құраманың ойыншысына тән 

қылық танытқан жоқ болатын. міне, содан бастап Кучманы қырсық шалды 

десек  те  болады.  Қай  клубқа  барса  да,  тұрақты  орын  таба  алмай,  ақыры 

«Оқжетпес» сапына алынған. дегенмен ҚФФ мұны да көп көрген секілді.

ойынды сатты» дегеніміз жараспас.

Айта кетейік, осы мәселеге байланысты 

«Оқжетпес» футбол клубы өз ішінде үлкен 

жиналыс  өткізген  болатын.  Онда  коман-

даның белді мүшелерінің барлығы Куч ма-

ның жағдайына байланысты өз пікірлерін 

біл діріп, барлығы да бірауыздан капи тан-

дарын қорғайтындықтарын мәлімдеді.

А

бай ОМАРОВ (к



олла

ж)


РеспубликалыҚ ҚоҒамдыҚ-саяси аҚпаРаттыҚ газет

№81 (307) 



20.05.2010 жыл, бейсенбі                 

www.alashainasy.kz

8

e-mail: info@alashainasy.kz

думан

№81 (307) 



20.05.2010 жыл, бейсенбі                   

www.alashainasy.kz

8

РеспубликалыҚ ҚоҒамдыҚ-саяси аҚпаРаттыҚ газет



e-mail: info@alashainasy.kz

Ке

зекшi  ред



ак

тор – Т


елмұх

аме


т ЗЕКЕН

Республикалық қоғамдық-саяси  ақпараттық газет

Бас редактор  – Серiк ЖАНБОЛАТ 

Мұратқали ДҮЙСЕНБАЕВ  Бас ред

ак

тордың бiрiншi орынб



ас

ары


Мақсат ӘДIЛХАН  Бас ред

ак

тордың орынб



ас

ары


Айдын ҚАБ

А – ж


ау

апты х


атшы

Талға


т КIРШIБ

АЕВ  – 


ж

ау

апты х



атшының орынб

ас

ары



Нұрлыб

ай ИТЕКБ


АЕВ  – 

те

х.ред



ак

тор


Күләш НАҚЫПОВ

А – 


аға к

оррек


тор, т

ел.: 


388-80-76

Газ


ет 2008 жылдың 17 қар

ашасынд


а ҚР Мәдение

т және ақпар

ат 

 

минис



трлiгiнде 

тiрк


елiп, 

бұқар


алық 

ақпар


ат 

құр


алын 

есепк


е 

қою 


тур

алы №9650-Г  к

уәлiгi берiлг

ен.


Ред

акция 


авт

орлар 


мақаласы 

мен 


ж

арнама 


мазмұнына 

ж

ау



ап 

бермейдi.

Авт

орлар қо


лж

азб


асы өңде

лмейдi және к

ерi қайт

арылмайды.

Көлемi 

екi 


компью

терлiк 


бе

тт

ен 



(14 

кег


ль) 

ас

атын 



ма

териалд


ар 

қабылд


анб

айды.


«Алаш 

айнасынд


а» 

ж

арияланған 



ма

териалд


ар 

мен 


суре

тт

ердi 



көшiрiп 

немесе 


өңдеп 

бас


у 

үшiн 


ред

акцияның 

ж

азб


аша 

рұқс


аты 

алынып, г

аз

етк


е сiлт

еме ж


ас

алуы мiнде

ттi.

Құрылтайшысы және меншiк 

иесi – «ТОЛҒАУ» ЖШС

Директор –  

Александр Филимонович АН

Тар


ат

у қызме


тi 

те

л.: 



8 (727) 388-80-88

Ж

арнама бөлімі



те

л.: 


8 (727) 388-81-00

Алма


ты  қаласы «Дәуiр» РПБК ЖШС 

Қалд


аяқов көшесi, 17-үй. Т

ел.: 


(727) 273-12-04, 273-12-54

Тапсырыс – №945

Ас

тана  қаласы «А



ст

ана-По


лигр

афия»,


Бр

усиловский көшесi, 87-үй. Т

ел.: 

(7172) 37-05-59

Тапсырыс – №703

Шымк

ент қаласы «Оңтүс



тiк по

лигр


афия» б

аспалар үйi» ЖШС

Байтұрсынұлы  көшесi, 18-үй. Т

ел.: 


(7252) 30-03-30, 30-03-31

Тапсырыс – №5086

Бағасы  к

елiсiмдi


Таралымы – 10 000 дана

Газ


ет сейсенбi, сәрсенбi, бейсенбi, жұма, сенбi күндерi шығады.

«А

ла



ш а

йн

ас



ы» г

аз

ет



е ж


аз

ыл

у и



нд

ек

сi: 6



42

59

Ре



да

кц

ия



ны

ң м


ек

ен

ж



ай

ы: 


Ал

ма

ты қ



ал

ас

ы,



05

00

51



, Б

ег

ал



ин к

өш

ес



і, 1

48 а


Те

ле

ф



он

8



(7

27)

38

8-

80

-6

0, ф

ак

с: 



8(

72

7)

38

8-

80

-6

1

e-

m



ai

l: in



fo

@

al

as

ha

in

as

y.

kz

Бүгін:

Мұғалім оқушыға:

– Сен неге үй тапсырмасын жазбадың?

– Үйге қонақтар келген... Үстел бос болмады.

***

Телефондағы әңгіме:



– Алло, бұл 12 34 77 78 бе?

– Жоқ, 12 34 77 79.

–  Жақын  тұратын  сияқтысыз  ғой,  Қанатты  шақы рып 

жібересіз бе?

***

Әдеби жаңалықтар:



Сатирик Асхат Қылышбековтің екі жыл жүріп жаз ған 

ең қысқа өлеңі:

«Айгүлмісің,

Қай жылғысың?..»

***

Хабарландыру:



«Қазақфильм» жаңа кино түсіруге байланысты кастинг 

жариялайды.

 «Қазақ актерларының мазаламауын сұраймыз!» 

***


Телефон қоңырауы:

–Алло, әкең...

–Не деп тұрсыз, ұялмайсыз ба?

–Әкең бар ма үйде?

Әзіл-шыны аралас

Құрастырған Айтқазы МАЙЛыБАЙ

СКАНВОРД


Газетіміздің №80 (306) санында жарияланған сканвордтың жауабы 

КөЛДЕНЕңіНЕН:

 

Бибі. Үлде. Бала. Шикі. Әуке. Сын. Комендант. Жау. Жалшы. Жүн. 

Ықпал. Шифр. Орда. Пул. Іс. Сопы. Одра.

ТіГіНЕН:

 

«Мимино». Авизо. Мол. Кібісе. Шырпы. Ынжық. «Күләнда». Поло. Лау. Аужар. 



Көн. Үлдір. Цеце. Тән. Аса.  

Мамырдың 20-сы

Алаштың атаулы күні

• Осыдан 10 жыл бұрын «Алпамыс батыр» жырының 1000 жылдығы 

республика көлемінде аталып өтті.

• Әлемдік метрология күні.



Туған күн иелері

Әбдеш Қалмырзаев (1939) – философия ғылымының докторы, 

профессор;



өтеген  Күмісбаев  (1939)  –  шығыстанушы,  ақын-аудармашы, 

фило логия ғылымының докторы, профессор, академик;



Ирак Елекеев (1947) – Парламент Мәжілісінің депутаты;

Оразалы Сәбден (1947) – экономика ғылымының докторы, ака де-

м ик;


Мақұлбек Рысдәулет (1949) Жамбыл облыстық «Ақ жол» газетінің 

редакторы, Баубек Бұлқышев атындағы сыйлықтың иегері;



Серік Шаңғытов (1953) – Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданының 

әкімі;


Қырымбек Көшербаев (1955) – Маңғыстау облысының әкімі, сая-

саттану ғылымының докторы;



Нұрлан Әутәліпов (1957) – Павлодар облысы Успенский ауданы-

ның әкімі;



Жүкел Қамайұлы (1959) – ақын, аудармашы;

Нұрлан Сауранбаев (1967) – «ҚазМұнайГаз» ҰК-тың сервистік жо-

ба лар бойынша басқарушы директоры;



Бағлан Майлыбаев (1975) – ҚР Президентінің баспасөз хатшысы, 

заң ғылымының докторы;



Арсен Оспанов (1976) – Еurаsia TeleCom ЖШС директоры;

Марат Әйтенов (1978) – «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры 

Заң департаментінің директоры. 



Мерейлі күндеріңіз мерекеге ұласып, 

мәртебелеріңіз арта берсін!

«Алаш айнасы»

Белгілі есімнің белгісіз сыры

өТЕГЕН: күллі түркі халқының алтын бесігі болған Орхон 

өзені  жағасындағы  Өтукен  жерінің  құрметіне  қойылған 

есім. Сондықтан да бұл есім түркі жұртына ортақ. Көне түр-

кі тіліндегі «ытук» (қасиетті) және «иен» (дала, мекен) сөз-

де рінің бірігуінен құралған. Сөздің мағынасы қасиетті ор да , 

киелі мекен дегенді береді. 



Бөлiм редакторлары: Құб

аш 


МЕҢДIҒА

ЛИЕВ 


– 

саяси 


бюро, 

те

л.: 



388-80-72

Берiк ӘШIМОВ – нарық, т

ел.: 

388-80-69

Қалд


ар КӨМЕКБ

АЕВ – қоғам, т

ел.:

 388-80-65

Алма


т ИСӘДIЛ – өрк

ение


т, т

ел.: 


388-80-64

Нұрғазы СА

САЕВ – дод

а (спор


т), т

ел.: 


388-80-74

Бо

ла



тбек МҰХТ

АРОВ – ж


аңалықт

ар, т


ел.: 

388-80-68

Қу

анышбек ҚАРИ – меншiк



тi 

тiлшiлер қосыны, т

ел.: 

388-80-62

Аймақтағы тiлшiлер:

Атыр


ау – Нарғыз ҒАБДУ

ЛЛИНА, т


ел.: 8702 5876587

Қар


ағанды – Серiк САҒЫНТ

АЙ, т


ел.: 8777 3909779

Қос


танай – Алмагүл 

СҰЛТ


АНОВ

А

, т



ел.: 87774067903

Қ

ызылж



ар – Ерб

ақыт 


А

МАНТ


АЙ

, т


ел.: 

8 7054418255

Қызылорд

а – Әділж

ан 

ҮМБЕ


Т, 

те

л.: 87777054466



Өск

емен – Елмейір 

А

ХМЕД, 


те

л.: 87775797090

Шымк

ент – Шадияр МО



ЛДАБЕК, т

ел.: 8705 9877799



Астана филиалы:

Мек


енж

айы: Сейфу

ллин көшесi, 31

Те

л.:



 +7 (7172) , 54-27-31

E-mail: aa_as

tana@mail.ru

Айбын 


Ш

АҒА


ЛАҚОВ

 – 


ст

ана филиалының ж



ет

екшiсi)


Мұр

ат А


ЛМА

СБЕКҰЛЫ – тiлшi

Салт

ан СӘКЕН – тiлшi



Бүркiт НҰР

А

СЫЛ – тiлшi



Сб

Жк

Дс



Сс

Ср

Бс



Жм

Сб

Жк



Дс

Сс

Ср



Бс

Жм

Сб



Жк

Дс

Сс



Ср

Бс

Жм



Сн

Жк

Дс



Сс

Ср

Бс



Жм

Сн

Жк



Дс

Мамыр

1

2



3

4

5



6

7

8



9

10

11



12

13

14



15

16

17



18

19

20



21

22

23



24

25

26



27

28

29



30

31

Шығуы 



 

        Ұзақтығы 

 

          Батуы

 05:24  

 

            14.51 

 

           20:14     



ЖҰЛДыз-ЖОРАМАЛ 

ТОҚТы

Бүгін қаржыға байланыс-

ты жағымсыз жағдай қа лып-

тасуы мүмкін. Сізге ай са йы н-

 ғы табысыңызды қалай арттыру 

жайлы  ойлануға  тура  келеді. 

Өкінішке қарай, өткен айда шы-

 ғын көп шығарғандықтан, бүгін 

көнбеске амалыңыз жоқ.

ТОРпАҚ

Бүгінгі  күніңіз  сәтті  қа-

лып тасады, алайда сізге қа-

зіргі  кезде  тым  босаңсуға 

болмайды. Егер батыл әрекеттер 

жасасаңыз, таңғаларлық та бы с-

тарға жете аласыз. Сіз әріптес-

теріңіздің  көмегіне,  басшы лы қ-

тың қолдауына сене ала сыз. 

ЕГізДЕР

Жеке  өміріңізде  оқиға-

лар дың  саны  саябырсып, 

тыл сым  тыныштық  орын 

алғандай болады. Сүйіктіңізбен 

қатынасыңыз бірсарынға түсе-

ді, бірақ сезімдеріңіз қарқын-

мен  тереңдей  береді.  Бүгінгі 

күні соны толық түсінесіз.

ШАяН

Бұл күні сізге жақын жан-

дарыңыздың бұйымтайына, 

не айтқысы келетініне құлақ 

түргеніңіз жөн. Осы күні орын 

алған оқиғалар, отбасы құнды-

лықтары сіз үшін маңызды еке-

нін  есіңізге  түсіреді.  Жұмыста 

бәрі ойдағыдай болады. 

АРыСТАН

Күн біліктілігіңізді арт ты-

ру  үшін  қолайлы  болмақ, 

бірақ  сіздің  тарапыңыздан 

ешқандай  ұмтылыс  байқал-

май ды. Сыртқы сымбат пен қи-

мыл-қозғалысты ғана қада ға-

лау мен  боласыз.  Сұлу  болған 

жақсы,  бірақ  білімді  болу  да 

қа жет .


БИКЕШ

Сіз  қоршаған  ортаға  сын 

көзбен қарауға бейімсіз. Ақы-

лыңыз алмастай өткір, ал шы-

ғар машылыққа деген ынтаңыз 

өршелене түседі. Көңі ліңізді көбі-

рек қызметтің мүд десіне бөлесіз. 

Жұмыс  сізге  ауырт палық  емес, 

екпін сый лайды. 

ТАРАзы

Сүйіктіңіз сіздің ашсаңыз 

– алақаныңызда, жұмсаңыз 

–  жұдырығыңызда.  Сонда 

да бүгін мұның өзі сіз үшін аз 

көрінуі мүмкін. Қалауыңыз өзі-

ңіздің  ойыңыздағыдай  орын-

дал майды. Бірақ ол бар уақы-

тын сізге арнай алмайды. 

САРыШАяН

Сіздің бүгін бар ойыңыз 

жұмыс  тұрғысынан  алып 

қара ғанда, маңызды істер-

ден әлдеқайда алыста. Тұрақ-

ты лық пен әдеттегі жағдай жа-

лық тырып  жібереді.  Жасаған 

қылығыңыз  әріптестеріңіздің 

күлкісін келтіруі де мүмкін. 

МЕРГЕН

Жеке өміріңізді бұрын- 

соңды болмаған жақсы жа-

ңалықтар қаптай бастайды. 

Бірлескен көңіл көтеру мен өр-

ге қарай өрлеу – сізге тән нәр-

се. Жұмыс күндіз мойын бұр-

ғыз  бай тын тығыз шаруаға толы 

болғанымен,  қызықты  болып 

өтеді.  


ТАУЕШКі 

Жұмыста да, жеке өмірі-

ңізде  де  кейбір  қиын  жағ-

дай лар кездесуі ғажап емес. 

Ең маңызды мақсаттарыңызды 

анықтап алуға тырысыңыз, ал 

майда-шүйдеге бас қатырмаған 

жөн. Бос әңгімемен уақыт өт кіз-

бей, ойыңызды тиянақ та ңыз.

СУҚҰЙҒыШ

Өзіңізді өте жоғары ба-

ғалау,  өз  мүмкіндігіңізді 

асы рып көрсету көп кедергі 

әкеледі. Бүгін тек өзіңізді ойла-

мауға тырысыңыз. Сізге сүйік-

тіңізбен немесе достарыңызбен 

қарым-қатынаста олардың да 

қалауын ескеріп отыру қажет.

БАЛыҚТАР

Бүгінгі күніңіз елең етер-

ліктей  ешбір  жаңалықсыз, 

тыныш  өтеді.  Қаржылық 

жа ғ  дайыңыз жақсарып, өткіз-

ген келіссөздер сәттілік әкеледі. 

Табиғат  берген  тартым дылы-

ғыңыздың арқасында осы күні 

махаббатта тек жолыңыз бола-

ды.


­

­

­­



СІЗ ЕСТІДІҢІЗ БЕ?

Әйелдердің бет тері сін 

жа сар туға қолданылатын 

бото кс екпесі миға кері әсерін 

тигізеді екен. Мұны АҚШ-тағы 

Висконсин-Мэдисон универ-

сите тінің ғалымдары анық тады.

АҚШ-та сабақты 

түсіндіру барысында 

президент Барак Оба ма-

ға қатысты сәтсіз мысал 

келтірген мұ ға лім ге сөгіс 

берілді. Ата-аналар 

геометрия пәні мұға-

лімінің лаң ке с тік әрекет 

ұйым дас тыру жайлы ойы 

бар деп күмәнданған.

Әжімнен арылтатын екпе 

ақыл-ойды бұзады

Мұғалім Обаманы атуды 

үйретті

Арнайы жүргізілген зерттеу нәти же-



сінде  ботокс  процеду ра сынан  кейін 

әйел дердің эмоция атаулыдан мүлдем 

арылатыны байқалған. Зерттеушілердің 

ай туын ша,  бұл  –  екпенің  миға  әсе рі. 

«Осын дай әдісті жиі қолдана тын қыз-

келіншектерде ауызша әңгімені қабыл-

дай алмау, ойды жеткізе алмау сияқты 

ауытқулар болып тұрады. Жалпы, ми м и-

 ка ойлау процесін ынталандырады. Ал 

ботокс инъекциясы мимика бұлшықет-

терінің қызметін бұза ды», – дейді ға-

лым дар. Мамандардың бір байқағаны 

– соңғы кездері бет тері сін жасартудың 

бұл әдісіне әйелдер ғана емес, еркектер 

де көп жүгінеді екен. Аме ри ка пласти-

калық хирургтер қоғамының мәлі метін-

ше,  2008  жылы  300  мың  еркек  екпе 

салу арқылы әжімдерінен арылған.

Associated  Press-тің  хабар-

лауын ша, Алабама штатындағы 

мектептердің  бірінде  жұмыс 

істейтін педагог Грегори Гаррисон 

бұрыш тақырыбын оқушыларға 

мейлінше  жете  түсіндіру  үшін 

асыра сілтеп жібергенге ұқсайды. 

Мұғалім егер сынып бөлмесіне 

Прези дент  Барак  Обама  келе 

қалса,  оған  қай  бұрыштан,  қа-

лай ша оқ ату керектігін айтқан. 

Мұны  оқушылардың  бірі  ата-

ана сына жеткізеді. Сөйтіп, мек-

теп  әкімшілігі  Гаррисонға  сөгіс 

жариялады. Енді оны жұмыстан 

шығару мәселесі қаралып жатыр. 

Бірақ жергілікті құпия қызмет ба с-

қармасы мұғалімнің сөзі мемле-

кет басшысы қауіпсіздігіне нұқсан 

келтірмейді деп шешті.



Ауа райы



  +14+18



о

 



  +7+8



о



 



+22+26

о

 



+14+16



о



+18+20



о

 



+11+14



о

 



+18+20

о

 



   +7+11



о



+28+31



о

 



+18+20



о



+20+21



о

 



+16+18



о



+9+11



о

 



  +2+4



о



 +11+13



о

 

­



+3+5

о

         



+10+11

о

 

­



+3+5

о



 +21+24



о

 



+13+14



о



+24+27



о

 



+14+16



о



+28+30



о

 



+17+20



о



+12+14



о

 



  +4+6



о



+14+16



о

 



  +5+7



о



 



+10+12

о

 



 +5+7



о



 



+27+30

о

 



+19+22



о



+26+29



о

 



+14+16



о



+9+13



о

 



+2+4



о



Жебенің

адырнаға


ілетін

кертігі


Біржан

салдың


баласы

Бидегі


қадам

Қыруар,


мол

Дәнді


дақыл

Қамыс


басындағы

ұлпа


Германияда

өтетін кино-

фестиваль

Сыйлы


адам

Теңіз


майша-

бағы


Тұлға,

дене


Пайғам-

бар


Вьетнам

өзені


Тақия

Емдік


тұзды су

Маңдай


10 литр

Әлсіз қар-

сыласқа

берілетін



жеңілдік

(спорт)


ОАР

ұлт


Қытай ұзын-

дық өлшемі

Венгрия

автобусы


Хим.

элемент,


газ

Семіз,


толық

кісі


Қызғалдақ

түрі


...

Ғалымбаева

(суретші)

Амал,


шара

Шөміш


Шырынды

тәтті


тағам

Катод


(ант.)

Қуанышта-

ғы ырым

Қолдап-қор-



ғаушы рух

Сойдақ


тіс

Шеше

Document Outline

  • 1.pdf
  • 2.pdf
  • 3.pdf
  • 4.pdf
  • 5.pdf
  • 6.pdf
  • 7.pdf
  • 8.pdf


1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал