Әрине, ауқымды арнайы бағ дарламаға қажеттілік туып



жүктеу 0.65 Mb.

бет1/6
Дата15.09.2017
өлшемі0.65 Mb.
  1   2   3   4   5   6

ИӘ

– Әрине, ауқымды арнайы 

бағ дарламаға қажеттілік туып 

тұр. Себебі дәл қазіргі жағдайда 

елге келіп жатқан оралмандарға 

жер бөліп беру, үй беру мәселесі 

ешбір құжатта толық қамтыл-

маған. Елге оралғандар орнығып 

кете алмайды. Себебі меншігін-

де мүлік болмаған соң, өмір 

сүріп кету қиын. Бұдан бөлек, 

олардың заңдық құ 

қық 

тарын 


көтеріп, құ жат тарын біздің та-

лап тарға сай етіп икемдеп бере-

тін мекеме жоқ. Оларды жұ-

мысқа орналастырып, икемі 

бар саланы алып кетуіне жағдай 

жасалуы керек. 



ЖОҚ 

– Меніңше, ешқандай да жаңа 

бағдарлама ойлап табудың қажеті 

жоқ. Себебі қағаз жүзінде жоспар-

лау мәселесіне келгенде, бізде бәрі 

ойдағыдай болып тұр. Мәселе осы-

ған дейін мемлекет тарапынан 

жоспарланған көші-қон шарасының 

қаншалықты жүзеге асып жатқан-

дығында болып отыр. Қы тайдағы 

қандастарымызды көші ріп әкелуге 

межеленген жоспарлар толық орын-

далып жатқан жоқ. Біз, әйтеуір, 

Қытайдың саясатын «жы 

мысқы» 

деп сынай беруге ғана әуеспіз. 



Жалпы, Құрманғали бауыры-

мыздың ниеті дұрыс-ақ. Қазаққа 

шын жаны ашитын азамат. 

Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет      

Владимир СЕМАГО,

ресейлік саясаткер:

– Партия тек ақылды адам-

дардан ғана емес, комму нис-

терден де тұрады.



(www.smeshok.ru 

сайтынан)

№66 (292) 

23 cәуір

жұма


2010 жыл

...де

дiм-ай, а

у!

3-бетте

Сұлтанәлі БАЛҒАБАЕВ, 

Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы 

төрағасының орынбасары:

Құрманғали УӘЛИ, 

Мәжіліс депутаты:

4-бет

5-бет

7-бет

ОЙ-КӨКПАР 

Роббеннің сол аяғының 

сұмдығы-ай!

Әуе толқынында — 

Қазақ радиосы!

Ленд-лиз немесе 

одақтастар Кеңес Одағына 

қалай көмектесті?

Қытайдағы қандастарымызды ассимиляциядан арашалау үшін 

көші-қонның арнайы жедел бағдарламасын жасау керек пе?

Қытай өңіріне сапар шегіп, сол жақтағы 

қандастарымыздың хал-ахуалымен танысып 

қайтқандардың көпшілігі ол жақтағы қытайлану 

процесінің орасан үлкен қарқынмен жүріп жатқанын 

айтады. Сондықтан шекара сыртында қалып қойған 

қандастарымызды шұғыл түрде көшіріп әкелу мәселесі 

туындап отыр. Себебі ендігі бір 5-10 жылдан кейін 

қандастарымызды қайтаруға жасалған қандай да 

бір әрекеттер бекер әурешілік болып қалуы мүмкін. 

Мұны сәрсенбі күні Мәжіліс депутаты Құрманғали 

Уәли де кеңінен сөз етіп, Үкіметке депутаттық сауал 

жолдап, Қытайдағы қандастарымызды жедел түрде 

көшіру керектігін айтты. Ал «оны іске асырудың бір 

әдісі ретінде арнайы жаңа бағдарлама жасау керек 

пе?» деген сұрақ қа мамандардың пікірі қарама-

қайшы болып шықты.

2008 жылдан 

бастап ТМД елдері 

басшыларының 

келісімімен 

Достастық елдерін 

аралап өтетін 

эстафета биыл тағы 

да жолға шықты. 

Семей қаласындағы аспалы көпірді көрген жанның «аузын ашып, көзін 

жұматыны» рас. Енді ше, мұндай көпір бүкіл ТМД аумағында тек Семейге ғана 

бұйырыпты. Тіпті әлемде саусақпен санарлық қана. Бұл көпірді көрген де — 

арманда, көрмеген де, арманда. Десе де, сол аспалы көпір жайын сөз еткенде 

семейліктер «аһ» ұрады. Көпірдің көз алдарында тозып бара жатқанына 

жандары ауырады. 

Науқасқа бөлінуі тиіс 

уақытымыздың көбі 

қағазбастылыққа 

кетіп жатыр

www.аlashainasy.kz

e-mail: info@аlashainasy.kz

146,63

196,62

5,04

21,48

1,33

11124,9

1599,22

1843,48

85,08

1144

Науқасқа бөлінуі тиіс 

уақытымыздың көбі 

у

у



қағазбастылыққа 

у

кетіп жатыр



ДАТ!

6-б

етте

Серік БАЛТАШҰЛЫ:

ШАР


А

Эстафетаның басты символы — 45 миллиметрлік 

снаряд гильзасынан тұратын кубок. Бұл жолғы эста-

фета Жеңістің 65 жылдық мерейтойына арналады. 

Шара 2 сәуір күні Белоруссияның Гордно қаласы мен 

Ресейдің Мурманск қаласынан бастау алып, Достастық 

елдерін түгел аралап шығу үшін екі бағытқа кетіпті. 

Біріншісі — сол Беларусьтан бастап Украина, Молдова, 

Ресей, Армения елдерін басып өтсе, екінші топ эстафе-

та кубогын Ресейден бастап Қазақстан, Қырғызстан

Өзбекстан, Түрікменстан және Әзірбайжан елдері-

не жеткізеді. Шара барысында барлық елдердегі 

шекара бойындағы облыстар қамтылады. Шығыс 

Қазақстаннан эстафета Күршім, Зайсан, одан шығып, 

Үшарал, Жаркентті аралап, соңында Алматыға жетіп, 

ары қарай кубок қырғыз ағайындардың шекарашы-

ларына табысталады. (Қырғызстанда бұл эстафетаны 

қабылдауға жағдай жасалса, әрине). 28 мамырда Ұлы 

Жеңістің 65 жылдығына арналған эстафета Мәскеуге 

оралады. 



Елмейір АХМЕД,

Өскемен

МӘСЕЛЕ


Адамды 15 метрге тіркеу оңай болмайтын сияқты

Жуырда Алматыда 

азамат тарды  міндетті 

тіркеу ден өткізудің жаңа 

ережесін таныстыруға ар-

налған баспасөз мәслихаты 

өтті. Онда журналистер 

үшін де ереженің кейбір 

жерлері түсініксіздеу болып 

көрінді. Мәселен, ереже-

де «азамат үш айға дейін 

қалада тіркеусіз жүре ала-

ды» деп көрсетілген. Ал 

мұндай жағдайда полицей-

лер азаматтардың қалаға 

қай уақытта келгенін қалай 

анықтамақ? Олар жалған 

ақпарат беріп, қалада үнемі 

тіркеусіз жүре беруі мүмкін 

ғой. Қысқасы, біздің ойы-

мызша, бұл ережені әлі де 

толықтырып, кейбір жер-

лерін азаматтарға жеңілдік 

жасайтындай етіп өзгерту 

керек сияқты. 

Аспалы көпір тағдыры 

аспанда ілулі тұр

Бұл көпірдің құрылысы қиын жылдарда 

қолға алынды. Ел экономикасы әлі еңсе тіктей 

қоймаған 1998 жылы Үкімет жаңа көпір құры-

лысын бастауға шешім шығарды. Көпір құры-

лысымен, негізінен, жапондық «Аячай» фир-

масы айналысты. Жапонияда жасалған көпір 

қаңқалары алдымен су жолымен, сосын темір-

жолмен Семейге тасымалданған. Жалпы, екі 

ел арасындағы келісімге қарай, Жапония мем-

лекеті көпір құрылысына 165 млн доллар бө ліпті. 

Бұл қаржыны 2,7 пайызбен 30 жылда қай тару 

мәселесі де алдын ала пысықталған. Ал Түр-

кияның «АлсимАларко» фирмасы көпірге келіп 

тірелетін ұзындығы 16 шақырым жол құрылысын 

жүргізумен шұғылданыпты. Осы арада айта 

кету керек, жаңа көпірдің үстіне табиғи асфальт 

төселген. Бұл асфальт, білетіндердің айтуынша, 

Кариб бассейніндегі Трининад көлінен арнайы 

тасып жеткізілген көрінеді. Сонымен қатар көпір 

құрылысы жұмыстарына өз елімізден 30-ға жуық 

фирмалар қатысса, жұмысшылардың 90 пайызын 

жергілікті азаматтар құрапты. Көпір құрылысы 

белгіленген мерзімнен бұрын бітіп, 2000 жылдың 

қазан айында пайдалануға берілді. 

НӨПІРЛІ КӨПІРДІ КІМ КҮТЕДІ?

Содан бері аспалы көпірдің үстімен жүйткіп 

жүргенімізге он шақты жылдың жүзі болыпты. 

Бұл көпір Ертістің арғы жағы мен бергі жағын 

ғана емес, Азия мен Еуропаны, қыр мен Сібірді 

жалғастырып жатыр. Бұл дегеніміз — Семейдегі 

аспа лы көпір стратегиялық маңызы зор нысан деген 

сөз. «Семей қаласының тұрғын үй коммуналдық-

шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль 

жолдары» мемлекеттік мекемесінің бастығы Мұрат 

Құржықаевтың айтуынша, көпірдің үстімен тәулігіне 

60-70 мыңға дейін көлік өтетін көрінеді. Олардың 

шамамен 30-40 пайызы транзиттік көліктер.

Бірақ, өкінішке қарай, көпірге алғашқы күннен 

бастап-ақ дұрыс көңіл бөлінбегенін айтқанымыз 

жөн. Нысан алты-жеті жыл бойы не қаланың, не 

облыстың балансына кірмеді. Тіпті мемлекеттік 

комиссия да көпірді уақытымен қабылдап алмады. 

«Құрылыс салынды, іс бітті» дедік.

Жалғасы 2-бетте

Аб

ай ОМАРОВ (к



олла

ж)

Алматыда еліміздің шет ай 



мақ-

тарынан келген азаматтардың басым 

көпшілігі қара жұмыс істейді. Бұған 

дейін қара жұмысқа тұру үшін тіркеу 

құжатының керегі жоқ, тек куәлігі болса 

болғаны еді. Тіркеу құжатының керек-

сіз болуының себебі — қара жұмысқа 

тартылатындардың дені жалдамалы пә-

терлерде, вагондар немесе бекеттер-

де түнейді. Жуырда Алматы қалалық 

мәслихаты азаматтардың міндетті тір-

келуінің ережесін дайындады. Егер ол 

қабылданса, бір күндік нәпақасымен 

отбасын, ауылдағы қара шал мен кем-

пірін асырап отырған «қала қонақтары» 

қайда барып күнелтеміз деп отыр.

Алматы қалалық ІІД миграциялық 

по лициясының келтірген дерегіне қара-

ғанда, қазіргі күні оңтүстік астанамызда 

1 миллионға жуық азамат тіркеусіз жүр. 

Соның салдарынан соңғы уақыттарда 

қаламызда тәртіпсіздік күшейіп, қыл-

мыстың түрлері көбейіп барады. Яғни 

ауылдан қалаға «екі қолға бір күрек» табу 

үшін келген адамдар жұмыс таппаған соң, 

ең ақыры бұзақылық әрекеттерге бара-

ды. Кісі, үй тонайды, тіпті адам өлтіреді. 

Ал аталған ережені дайындаған қала-

лық мәслихат депутаттарының сөзіне қа-

рағанда, ауылдан келгендер қаланың 

барлық жерін заңсыз сауда орындары-

на айналдырып алған. Қаланың қай бұ-

рышына барсаң да, заңсыз сауда жасап 

отырған азаматтарды көресің. Олар сатып 

отырған тауарларда не сапа, не тұрақты 

баға жоқ және ешқандай санитарлық 

нормаға сәйкес келмейді. Сол тауарлар-

ды тұтынған қала халқы бүгінде түрлі 

ауруларға душар болуда. Бұл медицина, 

экономика, басқа да салаларымызға кері 

әсерін тигізіп жатыр. Сондықтан қалалық 

мәслихат депутаттары Әділет департа-

ментімен бірлесіп, осындай шешімге 

келген. Бірақ әлі де толық зерттелме-

ген жайлар бар тәрізді. Біріншіден, ауыл 

азаматтарының базарлар маңын торуыл-

дайтыны белгілі. Себебі базар ақшаның 

орталығы болып саналады және онда 

қара жұмысшыларға да кәсіп көп. Осы 

жерде мына бір деректі келтіре кеткен 

жөн болар, бүгінде қалаға ауылдан ке-

летін жастардың шамамен 80 пайызға 

жуығы қара жұмыс істейді. Мамандардың 

айтуынша, олар негізінен жүк тасу, еден 

жуу, жол тазалау, күзет сынды жұмыстар  

атқарады. Осылардың барлығының дер-

лігі тіркеуде тұр деп айта алмас едік. Ал 

оларды толықтай тіркеуге алудың меха-

низмі қандай? «Тіркеусіздерден» қаланы 

«тазалау» қалай жүзеге асырылмақ? Нә-

пақасын базардан тауып отырғандарға 

тү 


сінік жұмыстары қалай жүргізіледі? 

Екіншіден, олардың барлығының бір-

дей  қалада туған-туыстары жоқ. Сон-

да «тіркеусіздер» қайда баруы мүмкін? 

Үшіншіден, азаматтарды қосымша тір-

кегені үшін тұрғын үйдің коммуналдық 

төлемдері қымбаттайтыны белгілі. Сол 

себептен ешкім артық адамды тіркеуге 

тұрғызғысы келмейді. 

Нұрмұхаммед МАМЫРБЕКОВ

Жалғасы 2-бетте

Жеңіс 

эстафетасы 

Шығыс 

Қазақстанға 

жетті


РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№66 (292) 23.04.2010 жыл, жұма                  



www.alashainasy.kz

2

e-mail: info@alashainasy.kz

ҚОҒАМ

МӘСЕЛЕ


ҚҰҚЫҚ ПЕН ҚҰРЫҚ

ТҰСАУКЕСЕР РӘСІМІ

ШАРА

Келесі жылы жаңа 

100 долларлық 

айналымға шығады

Қазақ тілінің қаржысы қалтаға кетіп жатыр... 

Қазақ тілінің бүгінгі 

жайы жаза-жаза жауыр 

болған тақырыпқа 

айналды. Оны қайраңнан 

алып шығып қатарға қосу 

үшін біршама шаруалар 

атқарылып та жатыр. Жыл 

сайын бірнеше дөңгелегі 

бар миллиардтаған қаржы 

бөлінуде. Алайда ана тіліне 

жанашырлық танытуы 

тиіс жауапты мамандар 

қалта қамын күйіттеп, 

тілге бөлінген теңгені 

қымқыруын қояр емес.

Шөкеев 

шекара бойын 

шарлады

Аспалы көпір тағдыры аспанда ілулі тұр

Басы 1-бетте

Арнайы баспасөз мәслихатында белгілі 

болғандай, бұл жаңа банкнот айналымға 

келесі жылдың 10 ақпанынан кейін шыға-

рыл мақшы. Ал бұл таныстырылым жаңа 

ақша жайлы қоғамды алдын ала хабардар 

ету мақсатынан туындаған.

– 100 доллар – жоғары номиналды 

ва люта. Сондықтан да болар, АҚШ сыр-

тындағы айналымда оны қолдан жасауға 

ты рысатындар өте көп. Осыны негізге ала 

отырып, АҚШ үкіметі соңғы 10 жылдың 

ішін де банкноттың сапасына терең мән 

бе ріп, осы бағытта бірқатар технологиялық 

зерттеу жүргізді. Алдарыңыздағы жаңа 

100 доллар – осы зерттеудің нәтижесі, 

алаяқ 

тардың жолын кесудің амалы, – 



дейді Қазақстандағы АҚШ Бас елшісінің 

аралық басты қызметкері Роберт Лейн. 

«Бұл арада екі нәрсеге аса мән берген 

жөн. Біріншіден, жаңа ақша 2011 жылдың 

10 ақпанынан бастап айналымға шығады, 

екіншіден, ескі 6,5 миллиард доллар ай-

на лымда жүре береді, оны айырбастаудың 

еш қажеттілігі жоқ», – дейді арнайы бас-

па 

 

сөз мәслихатына қатысқан елшілік 



өкілі. 

Роберт Лейннің айтуынша, жаңа бан к -

нот ты шығару құны 1,8 долларды құ рай-

ды екен, яғни ол бұрынғысынан 3,5 цент 

қым батырақ.

Жаңа 100 доллардың ерекшелігі 

неде?

Тұтынушылар мен сатушыларға ақ ша-

ның түпнұсқалығын тексеру үшін екі жаңа 

мүмкіндік қарастырылған. Олар: үш өл-

шемді қорғаныс жолағы мен сиясауыттағы 

қо ңырау. Көк үш өлшемді қорғаныс жо ла-

ғы банкнотты аударған кезде бірінен екін-

ші сіне жылжитын және өзгеретін қоңырау 

мен 100 деген санның суретін қамтиды. 

Қоңыраудың суреті банкнотты бүктеу ке-

зінде жез түстен жасыл түске өзгереді әрі 

жез түсті сиясауыттың бірде көрініп, бірде 

кө 

рінбейтін қасиеті бар. Ал ақшадағы 



қор ғаныс жібі ультракүлгін  түсті  сәулемен 

қарағанда қызғылт бояуға ие болады.



Бұрынғыдан қалған қорғаныс

бел гі лері:

Алдыңғы дизайннан тиімді деп та был-

ған үш қауіпсіздік мүмкіндіктері қал ды-

рылды: Бенжамин Франклиннің су там ғы-

лы портреті, қорғаныс жібі және түсі 

өз геретін 100 саны.

Онда атқарылған тың тірліктер мен 

ілкімді істер жайында Үкімет басшысының 

орынбасарына ҚР ҰҚК Шекара қызметі 

«Оңтүстік» аймақтық басқармасының бас-

тығы, полковник Тұрғынбек Стамбеков 

баяндап берді. Өмірзақ Естайұлы тікұ шақ-

пен мемлекеттік шекараны әуәден бақы-

лап, жеке инженерлік-саперлік бөлімінің 

әскери базасында болды. Қазіргі таңда 

мұн 


да инженерлік қоршау жұмыстары 

қар қынды жүргізіліп жатыр. Үкімет бас-

шы сының орынбасары инженерлік қор-

шау жұмыстарын жүргізіп жатқан мерзімді 

әскери қызметкерлермен әңгімелесті. 

Олар дың жай-күйіне қанықты. Мұнан соң 

сарбаздардың жатын орны, демалыс бөл-

мелерін аралап көріп, ас-ауқаты жайында 

аспаздармен әңгіме қылды. Бірінші вице-

премьер журналистермен болған сұхбатта 

Арнасай елді мекеніне қатысты да өз 

пікірін білдіріп өтті. Жалпы, шекара шы-

лардың тындырымды тірлігіне жоғары 

баға берген бірінші вице-премьер жұ мыс-

ты одан әрі жалғастыруды тапсырды. Ал 

бүгін шекара тақырыбына қатысты тиісті 

басшылармен арнайы жиын өткізді. 

 

Шадияр МЕКЕНБАЙҰЛЫ, 



 Шымкент

ДЕРЕК ПЕН ДӘЙЕК

Кеше Қазақстандағы 

АҚШ елшілігінде жаңа 100 

долларлық банкноттың 

таныстырылымы өтті. Негізі, 

әлемде доллардың осы 

сомасы қолдан жасауға көп 

бой ұрады екен. Сол себепті 

АҚШ үкіметі банкнотты 

жаңадан шығаруға сақтық 

шарасы үшін барып 

отырғандығын айтады. 

Еліміздің бірінші вице-

премьері Өмірзақ Шөкеев 

жұмыс сапарымен казақ-өзбек 

шекарасында болды.

Бірақ көпірді күтіп-баптау, сақтау, ба-

қы лау жұмыстары қолға алынуы керек 

емес пе еді? Жоқ, көп уақыт бойы бұл ша-

руа ға ешкім де бас ауыртпады. Ал жа пон-

дықтардың оған міндетті емес екені бе се-

не ден белгілі. Көпірді күтіп-баптап ұстау 

мә селесі Семей қаласына Мейрамхат Ай-

на беков әкім болып келгеннен кейін ғана 

кө теріле бастады. Қала әкімі ретінде ал-

ғаш өткізген жедел ақпараттық кеңес жұ-

мыс тарының бірінде М. Айнабеков осы 

көпірдің жағдайына алаңдаушылық білді-

ріп, көпірге қызмет жасайтын арнайы ма-

ман дандырылған кәсіпорын құру қажет-

тігін, бұл мәселені шешу үшін қаржы 

көз 

дерін іздестіруді тездету керектігін 



ашып айтты. Көп ұзамай қажетті мекеме 

құ рылды да. Бірақ бұл мекемедегілер кө-

пір ді тазалап, сыпыру жұмыстарынан бас-

қа ештеңе бітірмеді. Себебі түсінікті де. 

Қар жы жоқ. Тіпті көпірге жыл сайынғы 

жөн деу жұмыстарын жасау үшін де қала 

бюджетінде қаражат тапшы болып шықты. 

Ал көпір тозып барады. Тіпті бүгінгі күні 

көпірге төселген асфальттің қопарылып 

жатқаны да өтірік емес. Одан басқа жұ-

мыстары қаншама! Көпірге келіп тірелетін 

16 шақырымдық жолдың жағдайы, іс тен 

шыққан жарығы мен су кәріздері... Кө пір-

ді күтсең ғана – көпір. Осы орайда «жібекті 

түте алмаған жүн қылады, аруды күте 

алмаған күң қылады» деген дана сөз ойға 

еріксіз оралады екен. 

ҰТЫМДЫСЫ – РЕСПУБЛИКАЛЫҚ 

БАЛАНС 

– Қазіргі күні бұл көпірдің нақты жағ-

дайын білмейміз. Тіпті, елімізде бұл ас-

палы көпір дің жағдайын зерттеп-зер де-

лей 

тін, ау 


рудың диагнозын қойғандай 

кем-кетігін анықтап беретін мамандар да 

жоқ. Сон дық тан қала әкімі М. Айнабеков 

үстіміздегі жылы бюджеттен көпірдің нақ-

ты жағ дайын біліп, зерттеу үшін ғана 50 

млн тең ге бөліп отыр. Осыған орай байқау 

жа рия ланды. Мәскеулік, новосібірлік, жа -

пон дық мамандармен хабарласып жа тыр-

мыз, – дейді «Семей қаласының тұр ғын үй 

коммуналды-шаруашылық, жо 

лаушылар 

көлігі және автомобиль жол   дары» мем-

лекеттік мекемесінің бас ты ғы Мұрат Құр-

жы қаев  бізбен  әңгі ме сінде.

Оның айтуынша, өткен жылы қала әкі-

мінің тапсырмасымен көпірге ағымдағы 

жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін 350 млн 

теңгеге жоба жасалыпты. Бірақ ол жобаны 

іске асыруға қалалық бюджеттен қаржы 

табылмаған. Тіпті қажетті қаржыны облыс 

та тауып бере алмаған екен. Көпірді «Жол 

картасы» бағдарламасына енгізіп, жөндеу 

жұмыстарын жүргізу жөніндегі талпыныс 

та сәтсіз аяқталған. Бұдан басқа көпірдің 

күнделікті күтімінің өзіне қомақты қаражат 

керек. Ол үшін, яғни қарын күреп, тазалап 

отыру секілді жұмыстар үшін қала 

лық 


бюджеттен 3 млн теңге ғана бөлінеді екен. 

Ал негізі, жыл сайын жөндеу жасалып, 

бес жылда бір рет күрделі жөндеу жұмыс-

тары жасалып тұруы тиіс. Және бұл аспалы 

көпірді шетелдік транзиттік көліктер 

ақысыз пайдаланып жатыр. Көзін тапсақ, 

көпір өзін-өзі-ақ қамтамасыз етеді емес 

пе? Бірақ оның жолдары әлі қарастырылып, 

заңдастырылмаған. 

Мұрат ҚҰРЖЫҚАЕВ, «Семей қаласының 

тұрғын үй коммуналды-шаруашылық, жо-

лау шылар көлігі және автомобиль жол да-

ры» мемлекеттік мекемесінің бастығы:

– Біріншіден, бұл көпір жәй көпір 

емес, аспалы, айрықша көпір. Екін ші-

ден, тоғыз жолдың торабында тұр. Бұл 

тек оң жағалау мен сол жағалауды ға-

на қосып тұрған жоқ, Еуропа мен 

Азия ны жалғастырып тұрған транзиттік 

көпір. Сондықтан бұл көпірді страте-

гия  лық нысан ретінде танып, рес пуб-

ли калық балансқа алса, жөн болар 

еді.

Жуырда ғана Тараз қаласында мем ле-

кеттік тілді тегін оқытатын орталық ашылды 

деп сүйінші сұрағанбыз. Ұят болды. Осы 

ор талық басшысы тілге емес, теңгеге қыз-

мет етем деп қызметінен қуылды. Жамбыл 

облысы прокуратурасы «Тілдерді қолдану 

мен дамытудың 2001-2010 жылдарға 

ар налған мемлекеттік бағдарламасының» 

өз деңгейінде орындалуы барысына тек-

се ріс жүргізген болатын. «Жамбыл облысы 

әкімдігінің тілдерді дамыту басқармасы» 

мемлекеттік мекемесінің бастығы Б.Ақ-

паев пен «Мемлекеттік тілді оқыту орта-

лығы» МКМ қазыналық кәсіпорынының 

басшысы М. Ноқрабеков тілге деп бөлінген 

теңгені қымқырған. Бағдарламаны іске 

асыру мақсатында Жамбыл облысы әкім-

ді гінің 2006 жылғы №334-қаулысымен 

2007-2008 жылдарға арналған іс-

шаралар жоспары бекітіліп, «Мемлекеттік 

тілді оқыту орталығы» МКМ ұйымдастыру 

жұмыстары үшін коммуналды меншік 

жай лардан 5-6 бөлмелік жұмыс орны, 

яғни ғимарат бөлу туралы тапсырылған. 

Аталған іс-шараға тиесілі ғимарат ком му-

налдық меншік жайлардан бөлінетіні көз-

дел гендіктен, облыстық бюджеттен басқа 

мекенжайларды жалға алуға қаржы қа-

рас тырылмаған. Алайда басқарма бас-

тығы Б.Ақпаев коммуналды меншік жай-

лардан бөлмелер қарастырудың ор нына, 

облыстық бюджет есебінен жеке кәсіп-

керлікпен айналысатын заңды тұлғаға 

табыс табуға мүмкіншілік туғызып, аталған 

орталыққа жекеменшіктегі ғимараттан 

бөл мелер тауып, оны коммерциялық ба-

ға мен жалға алу жөнінде шешімге келіп, 

оны орталықтың 2007-2009 жылдарға 

арналған жеке қаржыландыру жоспарына 

енгізген. Осы шешімнің негізінде орталық 

басшысы М. Ноқрабеков «Дизайн Сұлу» 

ЖШС меншігіндегі ғимаратты әр шаршы 

метрін – 2000 теңгеге, барлығы 9 миллион 

721 мың теңгені құрайтын сомаға жалға 

алу туралы келісімшарт жасасқан. Сондай-

ақ орталыққа 2008 жылы қаржы лан ды-

рудың жеке жоспарына сәйкес 18 миллион 

719 мың теңге тілдік дамытуға бағытталған 

іс-шараларға жұмсалуы тиіс болған, яғни 

қа 

зақ тілін мемлекеттік қызметшілерге 



оқы туды ұйымдастыруға, түрлі облыстық 

бай қаулар өткізуге, кітаптар мен оқулықтар 

сатып алуға көзделе тұра, осы қаржының 

9 миллион 721 мың теңгесі мақсатсыз 

жұмсалып, мекенжайды жалдауға заңсыз 

шығындалған. Сондай-ақ осы басқармада 

байқау конкурсының жеңімпаздарына 

сыйлық ретінде алынған 8К-107 маркалы 

2 дана фотоаппарат басшылық тарапынан 

негізсіз басқа мекемеге берілген. Сөйтіп, 

мемлекеттік қаржыларды жұмсауда сал-

ғырт 


тыққа жол берілген. Бұдан басқа 

басқарма бастығы Б.Ақпаевтың 3 миллион 

308 мың теңгені мақсатсыз жұмсағаны 

анықталды. Атап айтқанда, Б. Ақпаев пен 

орталықтың қызметкерлеріне бекітілген 

еңбекақы қоры дұрыс есептелмей, 647 

768 теңге артық төленген. Бір қызығы, 

қажеті болмаса да орыс тіліндегі көркем 

кітаптар сатып алынған. Детектив жанрын-

дағы кітаптардың орталыққа не үшін қажет 

болғандығын басшылардың өздері де 

білмейтін болуы керек. «Жаны ашымастың» 

тірлігі демеске амал жоқ. Бұдан кейін де 

мемлекет қаржысын мақсатсыз жұмсау 

сағыз-сериалдай жалғаса берген. «Жаңа 

Жарнама» фирмасынан алынған фактура-

шотты екі рет өткізіп, бюджеттік есеп шо-

тынан – 124 660 теңге, ал екінші дә-

режедегі дербес шотынан 400 000 теңге 

аударып берген. Кәсіпорын қызмет кер ле-

ріне еңбекақыларын дұрыс есептемеу 

салдарынан 782 075 теңге негізсіз тө лен-

ген. Орталық басшысы өзіне 20 мың теңге 

сыйақы жазғызып, айды аспанға бір-ақ 

шығарыпты. 2008 жылға орталыққа мем-

ле кеттік тілді дамытуға облыстық бюд жет-

тен бөлінген қаржының 60 пайызы мақ-

сат 


сыз жұмсалған. Алайда басқарма 

бас  тығы  Б.Ақпаев  бұл заң  бұзу шы лық-

тар 

ды тоқ 


татудың орнына жалғастыра 

бер ген. Б.Ақ паев және орталықтың ди-

рек 

торы М.Ноқрабеков ҚР «Сыбайлас 



жемқорлыққа қарсы» Заңының 12- бабы 

1-тармағының 4-5-тармақшаларын бұз-

ға ны үшін тәр тіп тік жауапкершілікке тар-

тыл ды. Бұл – 2008 жылдың жыры. 

 Ал 2010 жылдың жыры, тіптен қызық. 

Дәл осындай тексеруді облыстық про ку-

ратура биыл да жүргізген болатын. Нәтиже 

жаға ұстатарлықтай. Өткен жылдар 

да-

ғыдай заңбұзушылықтар айна-қатесіз 



қайталанған. Мәселен, жоспарда көздел-

ген іс-шараларды жүзеге асыруға жер гі-

лікті бюджеттен «Жамбыл облыстық әкім-

дігінің тілдерді дамыту жөніндегі 

бас қар масы»  мемлекеттік  мекемесіне 

2009 жылға 44 миллион 923 мың теңге 

бөлінген. Оның ішінде 41 миллион 583 

мың теңге «Мемлекеттік тілдерді оқыту 

орталығы» МКМ берілген. Әрине, аз 

қаржы емес. Осы қаржы орталықтың жа-

лақы төлеу қорына, «Медиа кластар», 

оқы ту бағдарламаларын, сыныптарды бе-

зен діру, сонымен қатар оқу-әдістемелік 

әде биеттерді, оқытудың электрондық нұс-

қасын алуға бағытталуы тиіс болатын. 

Басшы мен қосшы «ҚР Мемлекеттік сатып 

алу туралы» Заңын белден басқан. Қажетті 

заттарды сатып алуда ең төменгі баға көр-

сеткен компания жеңіп алуы тиіс болса, 

кері сінше, орталық ең жоғары баға көр-

сеткен компанияны жеңімпаз деп таныған. 

Соның кесірінен орталықтың 1 миллион 

642 мың теңгесі және басқарманың 1 

мил лион 83 мың теңгесі желге ұшқан. 

Бұдан басқа да бюджет қаражатының 

мақсатсыз жұмсалғандығы белгілі болып 

отыр. Әдістемелік оқулықтарды, стен 

д-

тер ді жасатуға 707 150 теңге мақсатсыз 



жұмсалған.  Мемлекеттік тілге жана шыр-

лық танытуы тиіс сала басшылары осы-

лай ша қаражатты желге ұшырып, өз жаза-

ла 


рын алды. Әйтеуір, шетелге қашып 

кет пегеніне шү кір дейміз де...




  1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал