Әл-Фараби атындағы



жүктеу 103.03 Kb.

бет1/21
Дата07.09.2017
өлшемі103.03 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21

Құрылтайшы
Әл-Фараби атындағы  
Қазақ ұлттық университеті
Founder
Al-Farabi Kazakh National University
Учредитель
Казахский национальный университет 
имени аль-Фараби 
Редакцияның мекенжайы: 
050016, Алматы қаласы, әл-Фараби даңғ., 71
Электрондық пошта: aikap.jornal@kaznu.kz
Editorial address:
050016, Almaty, avenue Al-Farabi, 71
E-mail: aikap.jornal@kaznu.kz
Адрес редакции:
050016, г. Алматы, проспект аль-Фараби, 71
Электронная почта: aikap.jornal@kaznu.kz
Журнал ҚР Инвестициялар және даму 
министрлігінде 2016 жылдың 12 сәуірінде 
тіркеліп, №15947-Ж куәлігі берілді.  
Индексі: 74516
Журнал сериялық басылымдарды  
тіркейтін ISSN Халықаралық орталығында  
(ЮНЕСКО, Франция, Париж) тіркеліп, 
халықаралық ISSN 2304-9324 нөмірі берілді.
Халықаралық қоғамдық-саяси, ғылыми, әдеби-көркем журнал 
Жылына 4 рет шығады
Басылымның 1911 жылдың қаңтар айынан 1915 жылдың шілде айына дейін Мұхамеджан Сералиннің 
редакторлығымен 88 саны жарық көрді.
2012  жылдың  шілде  айынан  бастап  жазушы-қайраткер  Қоғабай  Сәрсекеевтің  ұйым дастыруымен 
журналдың жалғасы ретінде тіркеліп, редакторлығымен 10 нөмірі жарық көрді. 
2016 жылдың наурыз айынан әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің құрылтайшылығымен 
қайта шығарыла бастады.
Редактором Мухамеджаном Сералиным с января 1911 года по июль 1915 года было издано 88 номеров 
журнала.
Писатель, общественный деятель Когабай Сарсекеев с июля 2012 года издал 10 номеров журнала, пере-
регистрированного как продолжение издания Сералина.
С марта 2016 года журнал издается в Казахском национальном университете имени аль-Фараби.
Under the editorship of MukhamedzhanSeralin, from January 1911 to July 1915, it was published 88 issues 
of the magazine.
Through the writer, public figure KogabaySarsekeev, since the July 2012, under his editorship were published 
10 issues of the magazine, re-registered as a continuation of the of the magazine.
Since March 2016 the magazine is published on the basis of Al-Farabi Kazakh National University.
 

  

  
 
 

  

  
 
 

  

  
 
 

  

  
 
 

  

  
 
 

  

  
 
 

  

  
 
 

  

  
 
 

  

  
 
International social and political, scientific, literary and art journal
Published 4 times a year
Международный общественно-политический, научный, литературно-художественный, журнал
Выходит 4 раза в год

AҚЫЛДAСТAР AЛҚAСЫ
Әбжaнов Хaнгелді
Бaйбек Бaуыржaн
Бекір Қарлыға (Түркия)
Берязев Владимир (Ресей)
Дербісәлі Әбсaттaр
Жaқып Бaуыржaн
Жұрынов Мұрaт
Кенжaлин Жұмaбек
Кибaльник Сергей (Ресей)
Қaлижaнов Уәлихaн
Қойгелдиев Мәмбет 
Мелвилл Чарльз 
(Ұлыбритания)
Орaзaлин Нұрлaн
Сaғaдиев Кенжеғaли
Салихов Азат (Башқұртстан)
Сейсенбaев Роллaн
Сәрсекеевa Гaухaр
Сүлейменов Олжaс
Уинстон Наган (АҚШ)
Хамиер Аббас (Иран)
Мaзмұ ны
Мұтанов Ғ. Құрметті оқырман!  ........................................... 3
МІНБЕР
Сулейменов О. Интервью с Олжас Омаровичем 
Сулейменовым, поэтом и общественным деятелем  ........... 7
ЖАҺАН
Дербісәлі Ә.  Түркия қолжазба қорларындағы тарази, 
Түркістанилердің жазба мұралары  ....................................... 13
ӘЛИХАН БӨКЕЙХАНОВ – 150
Омарбеков Т. Әлихан Бөкейхан: тарихқа көзқарас  ............. 23
Құрманбайұлы Ш. Әлихан Бөкейханның қазақ жазба 
әдеби тіліне қосқан үлесі  ...................................................... 33
ТАМЫР
Ысқақұлы Д. Түркі әлемі: кеше, бүгін, ертең  ...................... 43
ФАРАБИ ӘЛЕМІ 
Бекір Қ. Әл-Фарабидің әлемдік өркениетке тигізген 
ықпалы  .................................................................................... 50
Алтаев Ж. Әл-Фараби және қазақ руханияты  .................... 59
АҚПАРАТ 
Жұмабекұлы С. Мөлдір бұлақтар ......................................... 69
ҚОНАҚКӘДЕ 
Melville Ch. We are interested in the spiritual depths of the 
Turkic world .............................................................................. 71
Khameyar A. Let’s not hide our sense of pride, dear friends!  .. 73
Nagan W. Kaznu is a university with a prospect ....................... 76
ЖҮСІП БАЛАСАҒҰН – 1000
Салихов А. О наманганском списке «Кутадгу билиг», 
обнаруженном Ахмет-Заки Валиди Тоганом  ...................... 79
ЗЕРДЕ 
Әбжанов Х. «Қазақ» және тарихты зерттеу 
методологиясы ......................................................................... 85
ТАҒЫЛЫМ 
Омаров Б. «Қазақстан» газеті: Түркілік таным және 
ұлттық ұстаным  ...................................................................... 95
МҰРАҒАТ 
Сабырбек С. Қара қазан, сары бала қамы үшін  .................. 105
ЖАМБЫЛ ЖАБАЕВ – 170
Әбдиманұлы Ө. Жамбыл жырлары – азатшыл рух айнасы ... 107 
ТАНЫМ 
Кенжалин Ж. Ұлы қазақ елінің тарихына, тағдырына 
тамсанған және таңданудан жалықпаған жолаушы  ............ 112
ПРОЗА  
Түменбаев Қ. Жапон құданың қалауы (әңгіме)  ................... 120
Бекенов Б. Қысқа әңгімелер  .................................................. 125
ПОЭЗИЯ 
Петефи Ш. Оян, Отан!  .......................................................... 131
Берязев В. Абу Насыр аль-Фараби ........................................ 134
Жақып Б. Этнографиялық өлеңдер  ...................................... 137
Әліқожа Б. Топырақ  .............................................................. 139
РУХАНИЯТ 
Жанарбек БЕРІСТЕН. Бүгінгі қазақ бейнелеу өнеріндегі 
стильдер мен бағыттар ........................................................... 140
ЗАМАНА ЖАСТАРЫ 
Бексұлтанқызы Н. Бүгінгі жастарға кім үлгі  ...................... 149
ЗАМАНСӨЗ 
Қарқараев М. Осыдан жүз бес жыл бұрын «ай қап!» деп ек ...150
Бaс редaктор
Ғaлымқaйыр Мұтaнов
Бaс редaктор дың бі рін ші 
орынбaсaры
Өмірхaн Әб димaнұлы 
Бaс редaктор дың 
орынбaсaры
Сaғaтбек Ме деубекұлы 
Жaуaпты редaктор
Жетпісбай Бекболатұы

3
Ғaлымқaйыр МҰТAНОВ,
әл-Фaрaби aт. ҚaзҰУ рек то ры,
aкaде мик, «Aйқaп» журнaлы ның
Бaс редaкто ры
Құр мет ті оқырмaн!
Қолыңызға бұдан бір ғасырдан астам бұрын қазақтың мұңын мұңдап, жоғын 
жоқтаған «Айқап» журналының №106 саны тиіп отыр. Өздеріңізге мәлім, бұл 
басылымды 1911 жылы ұлт ұстаздарының бірі, ақын, журналист Мұхамеджан 
Сералин, Ресейдің Троицк қаласында 1915 жылға дейін шығарып тұрған еді. 
Басылым  өмірге  келген  шақта  Ресейдегі  қазақ  сияқты  бұратана  жұрттарға 
үлкен қауіп төніп, ұлт ретінде сақталып қалуының өзі күмәнға айнала бастаған 
болатын. Тағдырлары қыл үстінде тұрған халықтардың озық ойлы өкілдерінің 
бар мақсаты «қайтсем еліме, жұртыма жөн сілтеп, аласапыраннан аман алып 
қаламын» деген ойдың төңірегінен табылды. Қазақтың жаңа дәуір талаптарына 
сай білім алып, еңбектерін ел болашағына бағыттаған жас толқын зиялыларын 
қалыптастырған кемеңгер Абай мұның алдында, 1904 жылы өмірден өткен еді. 
Осы тұста «Мақсатым – тіл ұстартып, өнер шашпақ, наданның көзін қойып, 
көңілін ашпақ» деп, жас толқынға ой салған ұлы ақын насихатына ден қойып, 
замана талабына сай білім алған жаңа буын ағартушылар легі дүниеге келді. 
Журналдың бас редакторы Мұхамеджан Сералин Столыпин реакциясының 
қатаң  саяси  қысым  ахуалында  бой  тіктеп,  ой  көтерген  ұлт  зиялыларының 
көшін бастады. Бұл кезеңде олар қазақтың жері, сайлау құқығы сияқты саяси 
мәселелерді де күн тәртібіне қоя бастаған болатын. Мәселен, Міржақып Дула-
тов «Жер кетті, дін нашарлап, хал харам боп, Қазағым, енді жату жарамас-ты» 
деп ұран салса, Мағжан Жұмабаев «Кең жері күннен күнге құрып жатыр...»  – 
деп сол кезгі ахуалды айқын көрсете білді, елдің елдігін, жердің тұтастығын 
сақтауға шақырды. 

4
Мұхамеджан  Сералин  қазақ  сахарасында  мамыражай  тірлік  кешкен 
қандастарына  ой  салу,  қамшы  болу  ниетімен  журналын  «Айқап»  деп  атады. 
«Айқап» – қазақтың «Әй, қап!» деген одағай сөзі.  Бас редактор журналдың бірінші 
нөмірінде бұл жөнінде былай дейді: «Біздің қазақтың «Әй, қап!» демейтұғын 
қай ісі бар? Газет шығармақшы болдық, қолымыздан келмеді. Пұлы барларымыз 
ынтымақтаса алмадық. Пұлы барларымыз ынтымақтассақ та, ақшасыз істің көзі 
табылмады.  «Қап,  пұлдың  жоқтығы,  қолдың  қысқалығы-ай!»  –  дедік.  Жақсы 
жерлерімізді  сақтап  қалмақ  болдық.  Басымыз  қосылмады.  Қолайлы  жерлер 
қолдан кетті. «Қап, ынтымақсыздығымыз-ай!» – дестік. Болыс, би, ауылнай бо-
ламыз деп таластық, қырылыстық. Жеңілгеніміз жеңген жағымызға: «Енді сай-
лауда көрерміз, қап, бәлем!», – дедік. Қазақтың осындай бірнеше жерде «Қап!» 
деп қапы қалған істері көп. «Қап!» дегізген қапияда өткен істеріміз көп болған 
соң журналымыз өкінішімізге лайық «Айқап» болды». 
 Мәдениет пен білімнен кенже қалғаны себепті, азулы жұрттардан теперіш 
көрген қазақ халқының өкінішін қағаз бетіне түсіріп, елді белсенді әрекетке, 
іс-қимылға үндеген «Айқап» журналы жер жайы, қазақтың саяси құқығы, дін 
мен діл, әйел теңдігі, оқу-ағарту мәселерін батыл көтерді. Журналдың алғашқы 
санында  ұлт  ұстазы  Ахмет  Байтұрсынов  «Қазақ  өкпесі»  деген  мақаласында 
«қазақ, сен игілігіңді сақтаймын десең еңбек ет, ғылым, білімді игер, әйтпесе 
теңдікке  қолың  жетпек  емес»  деп  үндеу  тастады.  Өкінішке  қарай,  бұйығы 
халыққа ой тастап, талапты жастарды ұлт болашағын көздейтін батыл іс пен 
жасампаз әрекетке үндеген, төрт жыл ішінде 1000-2000 дана таралыммен 88 
саны шыққан «Айқап» журналы қаржының жетіспеуінен және сол кезеңде ұлт 
зиялылары арасында орын алған пікір қайшылығы мен түсініспеушілікке бай-
ланысты 1915 жылы жабылып қалды. 
Осы  идеялық-тақырыптық  бағытты  бір  ғасырдан  кейін,  2012  жылы 
жалғастырып,  ойлы  оқырманға  «Айқапты»  қайтадан  тарту  еткен,  оны  өз 
қаржысына  шығарған  қайраткер-жазушы  Қоғабай  Сәрсекеев  ағамыздың 
перзенттік,  азаматтық  ерлігі  ұрпақтар  жадында  қалары  сөзсіз.  Қоғам  өмірі 
жылдам дамып, сәт сайын өзгерістерді бастан кешіп құндылықтар жүйесі де 
үнемі өзгеріп, дамып жатқан уақыт талаптарын терең түйсінген, ұлттық саяси-
әлеуметтік  журналистика  ұстанымдарына  адал  қайраткер  қаламгер  дәстүр 
жалғастығы  мен  тарихи  сабақтастық  мәселелеріне  сергек  қарады.  Болашақ 
бағдарлары айқындалатын тұста ертеңгі күннің кірпішін қалауға негіз бола-
тын  ұрпақтар  үндестігін  баса  назар  аударды.  Алайда,  журнал  ұлт  мұратын 
ұлықтаған Қоғабай ағамыз өмірден өткен соң тоқтап қалды. 
Қысылтаяң  тұс,  қытымыр  кезеңде  ұлтқа  таяныш  болған  басылымды 
шығаруды жалғастырып, оны болашақ көшіне ілестіру – жекелеген ұйымға не-
месе тұлғаға ғана емес, ұлтқа сын. Сондықтан да жауапкершілік жүгін, парыз 
пайымын зерделей келе, журнал жұмысын ұлттық ғылым мен білімінің қара 
шаңырағы – әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті қолға алып отыр. 
ҚазҰУ білікті маман ғана емес, ұлттық қасиеттерді бойға сіңірген, отансүйгіш, 
өткенді бағалайтын азамат тұлғалар тәрбиелейтін жоғары оқу орны. Мұндағы 
мақсатымыз – «Алаш баласы, жұрт қызметіне кіріс» деп Әлихан Бөкейханов 
айтқандай, жауапкершілікті сезіне отырып, сындарлы кезеңде ел болашағына 
алаңдайтын  азаматтардың  сөзі  мен  ісін,  ой-қимылын  Қазақстан  халқына 
қызмет етуге жұмылдыру болып табылады. 

5
Қазіргі  заман  ел  алдында,  азаматтық  тұлғалар  алдында  өзіндік  қырынан 
көрініп,  өз  сауалдарын  көлденең  тартуда.  Бұл  орайда  озық  технологияларға 
арқа сүйейтін білім экономикасы ғасырына аяқ басып отырған қазіргі кезеңнің 
айдай әлемге ортақ талаптары жаһандану үрдісінен туындайтынын айтуымыз 
керек.  Бұл,  әсіресе  Қазақстан  сияқты  енді  ғана  егемен  даму  жолына  түскен 
елдерге тікелей қатысты. Сондықтан да жетістіктеріміз бен кемшіліктерімізді 
ой елегінен өткізіп, алда тұрған міндеттерге көз жіберуіміз керек. Экономика-
мызда, әлеуметтік саламызда ескіліктің сарқыншақтары сақталып отырғаны, 
мұның  өзі  дамуға  кедергі  болып,  қоғам  етектен  тартатыны  жасырын  емес. 
Бұл,  ашығын  айтсақ,  біздің  қазіргі  таңдағы  «Ай,  қабымыз!»  болып  табыла-
ды.  Объективті  себептерден  туындаған  осынау  олқылықтың  орнын  толтыру 
тетіктері іздестіріліп, жалпы мемлекеттік бағдарламалар, атап айтқанда, мем-
лекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың бес институционалдық реформаны 
жүзеге асыру жөніндегі 100 нақты қадамы – ұлт жоспары, дамыған озық 30 
ел  қатарына  кіруді  мақсат  тұтатын  индустриялық-инновациялық  стратегия 
жүзеге асырылып жатыр. 
Ғылыми  зерттеулерге  негізделетін  білім  экономикасында  жоғары  оқу 
орындарының  алатын  орны  ерекше.  Әл-Фараби  атындағы  Қазақ  ұлттық 
университеті  осы  орайда  Алаш  арыстарының  армандарын  ақиқатқа  айнал-
дыруда  іргелі  істер  тындырып  келеді.  Ұлт  зиялыларының  қиял  қанатына 
жел  беріп,  биік  белестерге  жетелеу  –  міне,  солардың  сапында.  Бұл  орайда 
қолдарыңыздағы «Айқап» журналының атқарар міндеттер асқаралы. Ұлы Ахаң 
тілге  тиек  еткен  «Дүнияда  ерге  теңдік,  кемге  кеңдік,  азды  көпке  теңгеретін 
ғылым мен өнерді, елсізді елдіге теңгеретін, жоқты барға теңгеретін ғылым мен 
өнерді» жиырма бірінші ғасырдағы қазақтың кез келген баласы еркін меңгеруі 
керек. Мағжан ақын «мен сенемiн жастарға» – деп жырлағандай, болашақ – 
жастардың  қолында.  Ұлттық  ғылым  мен  бiлiмдi  дамытып,  жоғары  техноло-
гияны меңгеретін де сол жастар. Білімгер жастардың бүгінгі пайым-пішімін 
халықтық құндылықтар, тарихи таным негізінде тәрибиелей алсақ, болашақтың 
берік негізін қалағанымыз. Өйткені, қазіргі заман – білім экономикасының за-
маны. 
Сондай-ақ, өткенімізді ұлықтап, тарихқа тағзым ету де басты борыштың 
бірі. Бұл, біріншіден, қолыңыздағы басылымның да тарихына қатысты. Троицк 
қаласында «Айқапты» бес жыл бойы басып шығарған баспаханасына ескерткіш 
тақта орнатылса, ұрпақтар сабақтастығының бір белгісі болмас па еді? Жалпы, 
журналдың алдағы баспалық, ақпараттық және тәрбиелік қызметінде мұндай 
мағыналы тірліктерге көп көңіл бөлетін боламыз. 
Осыған  орай  басылым  өз  ізашарының  мазмұндық-идеялық  бағытын 
жалғастыра  отырып,  тың  тақырыптар  ұсынады.  Мәселен,  журналдың 
«Мінбер»  атты  айдарында  мемлекетіміздің  ішкі  және  сыртқы  саясатының, 
Тәуелсіз  Қазақстан  халқының  ой-арманын,  көздеген  мақсатын,  Елбасы 
Н.Ә.  Назарбаевтың Мәңгілік Ел – ұлттық идеясын, ұстанған бағыт-бағдарының 
мәні  мен  мағынасы  ашылса,  «Алаш  Руханияты»  айдарымен  XX  ғасырдың 
басындағы  елдегі  аласапыран  қиын  кезеңде  халықтың  қамын  ойлаған  саяси 
күш  –  Алаш  қозғалысына  100  жыл  толуына  арналған  материалдар  беріледі. 
Ал,  «Білімдіден  шыққан  сөз»  айдарында  Алаш  арыстарының,  одан  бергі 
ұлт  зиялыларының  қаламынан  туындаған  мақалалар  мен  ұлттық  мәселеге 
қатысты  ұтымды  ой,  пайымды  пікірі,  қазақ  халқының  бүгіні  мен  келешегі 

6
жайлы ой түйіндері оқырманға ұсынылады. «Тарих тағылымдары» айдарын-
да қазақстандық ұлтжандылықты қалыптастыру және еліміздің ұлттық тари-
хи санасын қалыптастыру, еліміздің Қазақ хандығынан тәуелсіз Қазақстанға 
дейінгі тарихи жолын зерттеу мәселелеріне назар аударылады. Мұнда сондай-
ақ әл-Фараби мұрасына қатысты ғылыми-танымдық еңбектер, сондай-ақ түбі 
бір  түркі  елдеріне  арналған  мақалалар  жиынтығы  беріледі.  «Замана  жаста-
ры» айдары төңірегіне бүгінгі студент қауымның өзекті мәселеріне арналған 
мақалалар топтасады. «Өнегелі өмір» айдарының өзі айтып тұрғандай мұнда 
арамызда  жүрген  тағдыры  ғажап  адамдар,  «Өнегелі  өмір»  кейіпкерлері, 
мерейтойлық  мақалалар  беріліп  тұрады.  «Жеті  өнер»  айдарымен  оқырманға 
өнер, өнерпаз жайлы мақалалар жиынтығы ұсынылады.
Ойлы оқырманға жол тартқан бүгінгі «Айқаптың» көтерер жүгі жеңіл емес. 
Діттеген нысана – елдің ертеңіне қызмет ету, көзі қарақты жұртшылықты Ел-
басымыз алға қойған міндеттерді жүзеге асыруға жұмылдыру болып табыла-
ды. Осы орайда біз өз оқырманымызды, отандық ғылым патриотын тәрбиелей 
білуіміз керектігін баса айтқым келеді. Себебі, ғылым мен білімді «халқының 
өмірімен бірлестіре алған адам ғана бақытты, оның жиған білімі баянды» деп 
кезінде  Әлихан  Бөкейханов  жазғандай,  бүгінгі  білікті  маман  өз  болашағын 
елінің кемел келешегімен жалғаса ғана, еліміз дамудың даңғыл жолына түсе 
алады. 
Журналдың  жаңа  шығарылымы  Алаш  ардақтылары  арман  еткен  Қазақ  
Республикасының Тәуелсіздігі орнағанына 25 жыл толған кезде жарық көріп 
отыр. Осы ширек ғасырда істеген істеріміздің  әттегенайы мен алақайларын 
түгендеп алу – өркениетті елдің өнегелі ісі болар еді. 
Қап дегізіп, қапы қалдырған кезімізді дер кезінде дөп басып жөндемесек, 
онда алға  қарай жылжи алмайтынымыз  кәнік. Толайым табыстарымыздың 
да  өзгелермен салыстырғанда қаншалықты қомақты екенін де екшеп барып 
байыптау, саралау қажет-ақ. Журнал осы тұрғыда ұлт зиялыларымен бірлесе 
отырып,  қоғамдық санаға қозғау салмақ. 
Алдағы  күндерде  «ай,  қабымыздан»  алақайлап,  қуанатын  табыстарымыз 
көп болсын, қадіргі оқырман!
Білімдіден шыққан сөз
Елдің  тұрмысын,  тілін,  мінезін 
білмеген кісі көш басын алып жүре ал-
майды.
Әлихан Бөкейханов 

7
Олжас Сүлейменов – поэт, на-
родный писатель Казахстана, 
лингвист-исследователь, тюр-
колог, популярный политик, 
видный государственный и 
общественный деятель. Рабо-
тал первым секретарем Союза 
писателей Казахстана, первым 
секретарем правления Союза 
кинематографистов Казахстана, 
секретарем Союза писателей 
СССР. В 1989 году возглавил 
народное движение «Невада - 
Семипалатинск». В 90-ые годы 
был лидером партии «Народный 
конгресс Казахстана». С 1995 по 
2001 гг.  - Чрезвычайный и Пол-
номочный Посол РК в Италии, 
а затем в Греции, на Мальте. С 
2001 года – постоянный пред-
ставитель Республики Казахстан 
при ЮНЕСКО (UNESCO). 
Олжас СҮЛЕЙМЕНОВ
ИНТЕРВЬЮ С ОЛЖАС ОМАРОВИЧЕМ  
СУЛЕЙМЕНОВЫМ, ПОЭТОМ 
И ОБЩЕСТВЕННЫМ ДЕЯТЕЛЕМ 
Summary: The main topic of an interview - relation of time and people’s destinies, the spiritual 
life of the country. It reveals the historical role of Alash figures, the first Kazakh intelligentsia in the 
implementation of the civilization tasks, partly relevant to the present. Prominent social activist reflects 
on the independent Kazakhstan - the leader of the anti-nuclear movement, a model of an international 
development, the idea of «Eternal country (Mangilik el)» and suggests the Formula of a Path - «from the 
ages of dependence, through the period of independence, to the epoch of conscious interdependence».
 Олжас Омарович, таким Симво-
лом, Знаком, Кодом для казахов стал 
«Айкап». У нашего первого журнала 
трудная судьба, об этом писали и го-
ворили не раз. Первый номер вышел 
10 января 1911 года в Троицке, по 
сентябрь 1915 года было выпущено 
88 номеров. Спустя 97 лет, в апреле 
2012 года журнал был возрожден 
писателем и издателем КагабаемСар-
секеевым с 89 номера. Но, к сожале-
нию, в связи с его кончиной в 2014 
году журнал канул в Лету. За третье 
возрождение взялись журналисты и 
филологи КазНУ им. Аль-Фараби.
Знаменательно, что право открыть 
главную рубрику мы хотим предо-
ставить, Олжас Омарович, Вам как 
человеку с активной гражданской 
позицией, кто всю свою творческую 
жизнь ищет код Слова…
О.С.  –  Представляю  –  старейши-
ны  в  многоканатной  юрте  у  дастарха-
на  с  кумысом  обсуждают  пройденное, 
и  главный  аксакал,  вдруг  осознав,  ка-
кие  шансы  были  племенем  упущены, 
с силой хлопает себя по колену – «Ай 
қап!..».
Значение  этого  устойчивого  выра-
жения  за  прошедшие  десятилетия  не 
изменилось.  Соответствует  энергич-
ному  русскому  –  «Эх,  как  жаль!  Черт 
возьми!..». Возглас подводит неутеши-

8
М
інбер
тельные  итоги,  но  деятельных  людей 
он  возбуждает  для  дальнейшей,  более 
плодотворной работы.
– Олжас Омарович, как Вы считаете, 
изменилась ли в наше время семан-
тика названия журнала? Продолжа-
ем ли мы удивляться и сожалеть о 
сказанном и сделанном?
–  Мухамеджан  Сералин,  так  назы-
вая свой журнал, понимал, с каким от-
ставанием,  с  какими  культурными  по-
терями его народ подошел к ХХ веку. И 
того не хватает! И этого нет!
И он создает орган яростной публи-
цистики,  которая  клокочет  во  внешне 
спокойных  публикациях  первых  номе-
ров – задача возбудить чувство чести и 
долга  у  грамотных  казахов.  А  сколько 
их  было  в  то  время?  Интеллигентней-
ший  писатель  Галым  Ахметов  в  80-х 
годах показывал мне как руководителю 
Союза фамилии и жизнеописания око-
ло 300 казахов, до революции закончив-
ших университеты и технические вузы 
императорской России. Он разыскивал 
эти  имена  и  составлял  их  биографии 
почти  всю  свою  жизнь.  И  собирался 
передать  все  материалы  в  Академию 
Наук КазССР.
Началась  разрушительная  Пере-
стройка. Канули в Лету и «КазССР», и 
«Академия».  Драгоценнейший  Список 
не был опубликован и обсужден.
Жаль, что я не смог убедить Гале-
кена доверить эти папки мне. Айқап!.. 
– Олжас Омарович, готовясь к раз-
говору с Вами, я нашла в Республи-
канском музее книги два уникальных 
экспоната: 4-й и 5-й номера за 1913 
год журнала «Айкап». В передови-
це, озаглавленной «Что нам делать?» 
(«Бізге не істеу керек?»), «Мухамед-
жанСералин так определил свою 
программу:
переход к оседлости, возведение го-
родов (речь идет об аулах деревен-
ского типа), не отрываться от земли;
открыть школы и медресе, стать об-
разованными и культурными;
взять религиозные дела в свои руки, 
избрать своего муфтия;
иметь депутатов с тем, чтобы они 
могли отстаивать с трибуны Государ-
ственной Думы народные интересы 
и донести их до правительства.
Что изменилось за это время?
Актуальны ли эти задачи в наш XXI 
век? Нам хотелось бы услышать Ваше 
мнение.


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал