Экономиканың зерттелетін салаларындағы ағымдағы ахуалды талдау: білім



жүктеу 5.24 Kb.

бет16/19
Дата22.04.2017
өлшемі5.24 Kb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19

ТШБ (100  арқанды 
кресло) 
20 жыл 
25 жыл 
30 жыл 
Номинал. 
келтіріл. 
номинал. 
келтіріл. 
номинал. 
келтіріл. 
Мемлекет 
шығындары, млн. 
тенге 
8 938,00 
3 786,48 
8 325,33 
3 135,73 
4 385,69 
2 165,54 

162 
 
Сонымен,  концессияның  30  жылында  мемлекеттік  қолдау  номиналды 
көріністе  4  385,69  млн.  тенге,  25  жылда  –  8  325,33  млн.  тенге,    20  жылда  –  8 
938,00 млн. тенгені құрайды. 
32-кесте.  20,  25  және  30  жылға  концессия  бойынша  ТШБ  салу  кезінде 
бюджет тиімділігі млн. тенге 
Жылдар  
20 жыл 
25 жыл 
30 жыл 
Бөлімдер атауы 
 
 
 
Мемлекет шығыстары  
8 938,00 
8 325,33 
4 385,69 
ИШӨ 
8 938,00 
8 325,33 
4 385,69 
Мемлекет табыстары 
4 119,47 
6 855,61 
10 088,31 
Мүлікке салық 
914,85 
986,16 
1 025,39 
Төленетін ҚҚС 
1 951,11 
3 420,52 
5 650,61 
КТС 
1 253,52 
2 448,92 
3 412,31 
Таза ақшалай түсім 
-  4 818,53 
-  1 469,72 
5 702,63 
Бюджеттің NPV   
-  2 372,73 
-  1 288,92 
-  132,75 
 
Дереккөз: «Қазақстандық мемлекеттік-жеке меншік әріптестік орталығы» АҚ. 
 
 
Дереккөз: «Қазақстандық мемлекеттік-жеке меншік әріптестік орталығы» АҚ. 
 57-сурет
 
100  арқанды-отырғыш  жолға  тау  шаңғы  базасын  салу  мен  пайдалану 
бойынша 20, 25 және 30 жылға мемлекет табыстары мен шығыстары  
 

163 
 
 
Дереккөз: «Қазақстандық мемлекеттік-жеке меншік әріптестік орталығы» АҚ. 
 58-сурет 
100 арқанды-отырғыш жолға тау шаңғы базасын салу мен пайдалану 
бойынша 20, 25 және 30 жылға жобаның бюджет тиімділігі, млн.тенге 
Талдау  көрсеткендей,  бюджеттік  көзқарастан  анағұрлым  тиімдісі                     
30  жылға  концессия  мерзімімен    100  арқанды-отырғыш  жолға  тау  шаңғы 
базасын салу мен пайдалану бойынша жоба болып табылады, соған байланысты 
концессияның  аталған  кезеңінде  концессионер  табыстары  жыл  сайын  артады. 
Сонымен қатар, басқа нұсқалардан айырмашылығы, 2 орташа жөндеу және бір 
күрделі жөндеу, сонымен бірге құрал-жабдықты 5 рет жаңарту жүргізіледі.  
Сонымен,  берілген  шығыстар  100  арқанды-отырғыш  жолға  тау  шаңғы 
базасын  салу  мен  пайдалану  бойынша    концессиялық  жобаны  іске  асыруға 
байланысты концессионердің барлық шығыстарын жабады және 10 пайызға тең 
ішкі  табыс  нормасымен  (концессионердің  IRR)  пайданы  алуды  қамтамасыз 
етеді. 
Осылайша,  100  арқанды-отырғыш  жолға  тау  шаңғы  базасын  салу  мен 
пайдалану бойынша 30 жыл мерзімге концессия сызбасы бойынша жобаны іске 
асыру ең жақсы нұсқа болып табылады.  
Соған  байланысты,  бұдан  әрі  30  жыл  мерзімге  жобаны  іске  асырудың 
балама нұсқалары мен сезгіштігін талдауды қарастырамыз. 

164 
 
 33-кесте тау шаңғы базасын салу және пайдалану бойынша концессиялық жобаның сезгіштігін талдау
 
  
Баптар 
бойынша 
базалық 
мәндер, 
қорытынд
ы млн.тг. 
Құрылыс 
құнын 10%-ға 
арттыру  
на, млн.тг. 
Құрылыс 
құнын 10%-
ға азайту, 
млн.тг. 
Шығыстар
ды 10%-ға 
арттыру, 
млн.тг. 
Шығыстар
ды  10%-ға 
азайту, 
млн.тг 
Негізгі 
қарызды 
құрылыс 
құнының 
70% дейін 
азайту 
Қарыз беру 
мөлшерлем
есінің  % -
ын 12%-ға 
арттыру 
Табыстар 
мен ақылы 
қызметтерді  
10%-ға 
азайту  
Шығыстар баптары: 
  
  
  
  
  
  
  
  
Құрылыс құны: 
8 551 
9 406 
7 696 
8 551 
8 551 
8 551 
8 551 
8 551 
Барлығы шығыстар 
24 323 
24 323 
24 323 
26 756 
21 891 
24 323 
24 323 
24 323 
Негізгі қарыз (қарыз 
құралдар 80%) 
6 841 
7 525 
6 157 
6 841 
6 841 
5 986 
6 841 
6 841 
% несие бойынша 
(қарыз құралдар 80%) 
5 473 
6 020 
4 925 
5 473 
5 473 
5 473 
8 209 
5 473 
Табыстар баптары: 
  
  
  
  
  

  

Ақылы қызметтерден 
табыстар  
50 668 
50 668 
50 668 
50 668 
50 668 
50 668 
50 668 
45 601 
концессионердің NPV   
818,83 
100,83 
1 472,63 
227,36 
1 373,12 
760,94 
-585,43 
148,71 
Концессионердің IRR 
10,00% 
8,58% 
11,54% 
8,84% 
11,12% 
9,76% 

8,71% 
Дереккөз: «Қазақстандық мемлекеттік-жеке меншік әріптестік орталығы» АҚ. 
 
 

165 
 
100 арқанды-отырғыш жолға тау шаңғы базасын салу және пайдалану 
бойынша 30 жылға концессиялық жобаның сезгіштігін талдау көрсеткендей, 
аталған  жобаның  сезгіштігі  қарыз  беру  мөлшерлемесін  арттырған  кезде  өте 
жоғары. Сонымен, қарыз беру мөлшерлемесі пайызын 10% бастап 12% дейін 
арттырған  кезде  концессиялық  жоба  Концессионер  үшін  тиімді  болмайды, 
қрыз беру мөлшерлемесін 10 пайызға арттырған кезде концессионердің NPV 
– 585,4, концессионердің IRR  – 0 құрайды. 
Сонымен  бірге  концессиялық  жобаның  қарастырылған  мысалына  тау 
шаңғы  базасын  салу  құнын  10  пайызға  арттыру  әсерін  тигізеді,  пайданың 
таза  келтірілген  құны  мен  Концессионердің  табыстылығының  ішкі 
нормасына  қатты  әсер  етпейді.  Табыстылықтың  ішкі  нормасы  10%  базалық 
мәннен  (IRR  концессионердің)  бастап  8,58%  дейін  азаяды,  концессионердің 
пайдасының таза келтірілген құны (NPV концессионердің)  818,83 млн. тенге 
сомасынан 100,83 млн. тенге сомасына дейін артады. 
Сонымен  қатар  концессиялық  жобаның  қаралған  мысалына 
қызметтерден 
табыстың 
10%-ға 
азаюы 
қатты 
әсер 
тигізбейді 
(концессионердің NPV – 148,71 млн. тенге, концессионердің IRR  – 8,71%). 
Концессия  объектісі  құрылысы  құнын  10%-ға  азайтудың  оң  факторы 
концессионердің    NPV    818,83  млн.  тенгеден  бастап  1 472,63  млн.  тенгеге, 
концесисонердің  IRR  10% бастап 11,54%  дейін  артуына  әкелетінін  атап өту 
қажет. 
Шығыстардың  10  пайызға  азаюы  (өндірістің  және  операциялық) 
концессиялық  жобаға  оң  әсерін  тигізеді  және  концессионердің  пайдасының 
таза  келтірілген  құны    (концессионердің  NPV)  818,83 млн.  тенгеден  бастап 
1 373,12 млн. 
тенгеге 
артады, 
табыстылықтың 
ішкі 
нормасы 
(концессионердің IRR) 10% бастап 11,12% артады. 
Несие  бойынша  негізгі  қарыздың  құрылыс  құнының  80%  бастап  70% 
дейін азаюы концессионердің  NPV 818,83 млн. тенгеден бастап 760,94 млн. 
тенгеге,  концессионердің  IRR  10%  бастап  9,76%  азаюына  әкеледі. 
Концессионердің жеке қаржысы 2885 млн.тенгеден бастап 3634 млн.тенгеге 
артады. 
Осылайша,  сезгіштігін  талдау  көрсетіп  отырғандай,  қарыз  берудің 
пайыздық мөлшерлемесін 12 пайызға арттыру жобаға жоғары әсерін тигізеді, 
қалған  оң  және  теріс  факторлар  концессиялық  жобаға  қатты  әсерін 
тигізбейді. 
Жобаның  осындай  сезгіштігі  кезінде  қарыз  берудің  пайыздық 
мөлшерлемесін  арттыру  қаупі  бар,  бұл  қаржы  тәуекелдерінің  бірі  болады. 
Осы  жағдайда  аталған  тәуекелді  концессионерге  беру  немесе  тәуекелді 
тараптар арасында бөлуге болады.  
Пайыздық  мөлшерлеменің  арту  тәуекелін  концессионерге  берген 
жағдайда аталған тәуекелді басқару үшін хеджирлеу саясатын өңдеу қажет.  
Тараптар  арасында  бөлген  жағдайда  пайдалану  шығындарын  өтеу,  басқару 
үшін сыйақы беру сиқты концессионерге мемлекеттік қолдаудың қаржылық 
шараларын көрсету ұсынылады.  

166 
 
100 арқанды-отырғыш жолға тау шаңғы базасын салу және пайдалану 
бойынша концессиялық жобаның балама нұсқаларын қарастырамыз.  
Концессиялық  жобаны  іске  асырудың  балама  нұсқалары  мемлекеттік 
мекеме  немесе  республикалық  мемлекеттік  кәсіпорын  арқылы  тартылатын 
бюджет немесе мемлекеттік қарыз есебінен жобаны іске асыру болады.  
Төменде концессия бойынша жобаны іске асырудың және оның балама 
нұсқаларының салыстырмалы талдауының кестесі ұсынылған. 
34-кесте  100  арқанды-отырғыш  жолға  тау  шаңғы  базасын  салу  және 
пайдалану жобасы бойынша салыстырмалы талдау 
Көрсеткіштер  
концессия 
ММ 
мемқарызы 
РМК 
мемқарызы 
ММ БИЖ   РМК БИЖ  
NPV бюдж.тиімд, 
млн. тенге 
- 132,75 
- 8 030,42 
-  1 307,34 
- 9 487,49 
- 4 985,12 
 Концессии 
мерзімі, жыл 
30 
30 
30 
30 
30 
Құрылыс құны 
ҚҚС-пен, млн. 
тенге 
8 551,00 
8 551,00 
8 551,00 
8 551,00 
8 551,00 
Операциялық 
шығыстар            
(26 жыл) 
27 713,43 
16 117,94 
26 553,98 
11 808,23 
26 553,98 
Қарыз сомасы, 
млн. тенге 
6 840,80 
8 551,00 
8 551,00 


Несие бойынша 
жылдық 
мөлшерлеме 
 тенге, % 
8% 
5,00% 
5,00% 


Дереккөз: «Қазақстандық мемлекеттік-жеке меншік әріптестік орталығы» АҚ. 
 
Кестеден  көрініп  отырғандай,  концессия  сызбасы  бойынша  жобаны 
іске  асырған  кезде  бюджеттік  тиімділіктің  ең  жақсы  мәндеріне  қол 
жеткізіледі.  Концессия  сызбасы  бойынша  жобаны  іске  асырған  кезде 
мемлекет шығыстарының таза келтірілген құны  132,75 млн. тенгені құрайды. 
Жобаларды  іске  асырудың  нұсқаларын  салыстырмалы  талдау 
көрсеткендей,  концессия  сызбасы  бойынша  жобаны  іске  асыру  нұсқасынан 
кейін  ең  тиімді  нұсқасы  республикалық  мемлкеттік  кәсіпорынмен 
тартылатын  мемлекеттік  қарыз  қаржысы  есебінен  жобаны  іске  асыру 
нұсқасы  болады.  Концессия  бойынша  жобаны  іске  асырған  кезде  мемлекет 
шығыстарының таза келтірілген құны 1 307,34 млн. тенгені құрайды. 
Ең  төмен  пайдалысы  бюджет  есебінен  жобаны  іске  асыру  нұсқасы 
болады (ММ БИЖ), концессия бойынша жобаны іске асырған кезде мемлекет 
шығыстарының таза келтірілген құны 9 487,49 млн. тенгені құрайды. 
30  жыл  мерзімге  концессия  бойынша  жобаны  іске  асырған  кезде 
мемлекет пайдасы: 

167 
 
1)
 
Мемлекет  8 551  млн  теңге  құнымен  концессия  шартына  қол 
қойған  соң  4  жылдан  кейін  100  арқанды-отырғыш  жолға  тау  шаңғы  базасы 
объектісін сатып алады; 
2)
 
Мемлекет  концессияның  объектісін  пайдалануға  енгізгеннен 
кейін 10 жыл ішінде концессиялық жоба бойынша төлем жүргізеді; 
3)
 
Жеке  тарап  сапалы  қызмет  көрсетуге  және  құрал-жабдығы  бар 
тау шаңғы базасы объектісін тиімді пайдалануға міндеттенеді. 
 
Осылайша,  ең  пайдалы  және  тиімді  нұсқасы  30  жыл  мерзімге 
концессия сызбасы бойынша жобаны іске асыру болып табылады. 
 
Туризм саласы бойынша қорытындылар: 
1)
 
Туризм  саласында  МЖӘ  қолданыстағы  және  келісімшарт  түрлері 
енгізіліп  жатқан  жобаларды  МЖӘ-нің    ВТО,  ВОТ,  DBFO,  BOO  сияқты 
молелдерімен  іске асыруға болады. 
 
Туризм  саласында  жобаларды  іске  асыру  кезінде  МЖӘ  әртүрлі 
модельдерін қолдану мүмкіндігі мыналармен негізделген: 
-  туризм  нысандары  мемлекеттік  және  де  сондай-ақ  жеке  меншікте 
бола алады  
- туризм нысадарына міндетті мемлекеттік меншігі туралы заңнамалық 
талап жоқ
 
-  туристік  қызметтер  негізінен  жеке  меншік  ұйымдармен  ұсынылады; 
мемлекеттің ең аз қатысуы. 
Концессия  схемасы  бойынша  саяхат  нысандарын  салу/қайта  жөндеу 
және пайдалануға беру жобасын іске асыру кезінде ұсынылатын келісімшарт 
түрі болып DBFO келісімшарт түрі саналады.  
2)
 
ВТО  концессия  сызбасы  бойынша  100  арқанды-отырғыш  жолға 
тау  шаңғы  базасын  салу  және  пайдалану  жобаларын  іске  асыру  бойынша 
мысалдарды талдау келесіні көрсетті: 
 
- концессияның үш мерзімнің ішіндегі ең лайықтысы (20, 25 және 30 
жыл) 30 жыл болып табылады;  
 

сезгіштігін  талдау  көрсеткендей,  қарыз  берудің  пайыздық 
мөлшерлемесін 12 пайызға арттыру жоғары әсерін тигізеді;  
 
3)  тәуекел  концессионерлері  арасында  пайыздық  мөлшерлерлеме 
тәуекелін бөлу ұсынылады.  
 
Салалық  тәуекелдерді  бөлген  кезде  қандай  тарап  тәуекелдерді 
анағұрлым  тиімді  басқаруды  ұйымдастырып  (қаралған  мысалдарда  салалық 
тәуекелдерді  концессионерге  беру  ұсынылады),  оны  ең  жақсы  үлгіде  шеше 
алатынын ескеру қажет.  
 
Сонымен  бірге  30  жыл  мерзімге  100  арқанды-отырғыш  жолға  тау 
шаңғы базасын салу және пайдалану бойынша жобаны іске асыру бойынша 
балама нұсқалар қарастырылды. 
 
-  концессия  сызбасы  бойынша  жобаны  іске  асырған  кезде  бюджеттік 
тиімділіктің анағұрлым жақсы мәндеріне қол жеткізіледі.  

168 
 
 
-  концессия  сызбасы  бойынша  жобаны  іске  асыру  нұсқасынан  кейін 
анағұрлым  жақсы  нұсқа  републикалық  мемлекеттік  кәсіпорынмен 
тартылатын  мемлекеттік  қарыз  қаржысы  есебінен  жобаны  іске  асыру 
нұсқасы болып табылады.
 
  
2.2
 
Әрбір саладағы  негізгі жобалық тәуекелдерді басқару бойынша 
мүмкін болатын тәуекелдерді және ұстанымдарды айқындау 
 
2.2.1
 
Білім беру 
 
Орта білім беру
 
BTO    моделін  («құрылыс  –  беру  –  пайдалануға  беру»)  пайдалана 
отырып,  1200  орынға  арналған  жаңа  мектептің  құрылысының  әлеуетті 
жобасы ФЭМ талдау бойынша жобаның ауытқуға сезімталдығын көрсетті: 
-
 
құрылыс құны, 
-
 
өндірістік шығыстар
-
 
операциялық шығындар, 
-
 
негізгі қарыздың үлесі, 
-
 
қарызға алу ставкасы.  
Жобаның  инвестициялық  тартымдылығына  әсер  ететін  көрсетілген 
факторларды  жобаны  іске  асыру  барысында  концессионер  мен  концедент 
әлеуетті кездесуі мүмкін болатын тәуекелдер ретінде есептеуге болады.  
Мәселен,  NPV  концессионері  өндірістік  шығыстары  артқан  жағдайда 
(талдау  барысында  ауытқу  сезімталдығы  әрбір  тестіленген  фактор  үшін 
деңгейі 10%-ға қолданылса)  жағымсыз мәнді ие болады. 
 
  Өндірістік  шығыстардың  үлкен  үлесін  жалақы  төлеу  және  онымен 
байланысты салықтық есептеулерді төлеу құрайды. Осылайша, концессионер 
әлеуетті түрде құқықтық тәуекелдермен соқтығысуы мүмкін. Атап айтқанда, 
егер салықтық заңнама жобаны іске асыру кезеңінде өзгереді; концессияның 
мерзімі ұзын болғанға қарай осы тәуекел түрінің басталу ықтималдығы мол.  
Теория  жағынан  тәуекелдің  осы  түрін  концент  өзіне  алуы  тиіс,  бірақ 
конценттің  жобадағы    рөлін  облыс  немесе  қала  әкімдігінің  білім  беру 
басқармасы  атқаратындығын  назарға  ала  отырып  ,концент  тәуекелдің  осы 
түрін  тиісті  деңгейде  басқару  үшін  жеткілікті  өкілеттіліктерге  ие  болуы  екі 
талай.   
 
Жобаның  инвестициялық  тартымдылығына  келесі  әсер  етуші  фактор 
құрылыс  құнын  ұлғайту  және  азайту  болып  табылады.  Құрылыс  құнының 
қымбаттауы  кедендік  баж  ставкаларының  өзгеруі  және  Қытайды  қоса 
алғанда,  құрылыс  материалдарын  импорттаумен  байланысты  барлық 
шығыстар жағдайында болуы мүмкін.  
Құрылыс құнын азайту концессионер NPV елеулі ұлғайтуы мүмкін, бұл 
өз  кезегінде  концессионердің  құрылыс  құнын  ниетпен  төмендетуге  әкелуі 
мүмкін. Бірақ, егер құрылыс құны арзан құрылыс материалдарын пайдалану 

169 
 
себебінен  жасалса,  онда  оның  салдарларынан  пайдалану  шығындарын 
ұлғаюы мүмкін.  
Осы  тәуекел  түрі  концессионер  құзыретінде.  Бірақ  Қазақстанның 
әлеуметітк  инфрақұрылымындағы  концессиялық  жобаларды  іске  асырудың 
үлкен тәжірибесін есекере отырып, концессионер осы тәуекел түрімен тиісті 
деңгейде басқара алатындығын айту қиын.  
 
Жобаның  инвестициялық  тартымдылығының  деңгейін  айқындайтын 
соңғы  маңызды  фактор  жобадағы  операциялық  шғындарды  ұлғайту  болып 
табылады. Операциялық шығындарды ұлғайту ғимараттар мен үй-жайларды 
ағымдағы  жөндеудің  қымбаттауына  байланысты  болады;  жобадағы  осы 
шығыс  түрінің  ұлғаюы  мектеп  құрылысы  басталар  алдында  төмен  сапалы 
материалдар  пайдаланылса  болуы  мүмкін.  Операциялық  шығындардың 
ұлғаюының  басқа  көздері  концессионер  әкімшілік-басқарушылық  персонал 
жалақысы ұлғаю салдарынан болуы мүмкін.  
 
Жобаның  концессионер  үшін  инвестициялық  тартымдылығы  көбіне 
көрсетілетін мемлекеттік қолдау шараларына байланысты, концессионермен, 
концедент  осы  бөліктегі  шарттық  міндеттемелерді  орындамаған  жағдайда, 
шартты бұзу тәуекелі бар. Осы тәуекел концедент өкімінде тұрған бюджеттік 
қаражаттың  жетіспеу  салдарларынан  басталуы  мүмкін.  Осы  тәуекел  түрін 
басқару концетент құзыретінде болуы тиіс.  
 
Мектепке дейінгі тәрбие және білім беру  
 
Анағұрлым  ықтимал  туекелдер  бала  бақшаларды  салу  бойынша 
жобаны МӘЖ іске асыру кезінде мыналар болып табылады:  

 
Маркетингтік  тәуекел  (әлеуеттік  тұтынушылардың    көбі  үшін 
оның қымбаттылығы тұрғысында қызметтерге төмен сұраныс);  

 
Концендентпен  мемлекеттік  қолдау  шараларын  ұсыну  бойынша 
міндеттемеелрін 
орындамау 
тәуекелі 
(концессионердің 
инвестициялық/пайдалану шығындарын төлемеу).  
Дошкольное воспитание и образование  
Мектепке  дейінгі  тәрбие  беру  және  білім  беруге    Қазақстан 
Республикасының  Конституциясында  кепілдік  берілмейді,  сол  себепті 
балабақшалардағы орынға деген сұраныс халықтың төлеу қабілетіне тікелей 
байланысты болады.  
Алайда, мектепке дейінгі білім беру жобасының МЖӘ іске асыруға тән 
қосымша тәуекел де бар.  
Жоғарыда  келтірілген  тәуекелдерді  атап  өту  қажет:  құрылыстың 
құнының 
ұлғаюы, 
шығыстардың 
ұлғаюы, 
концеденттің 
шарттық 
міндеттемелерін орындамауы да балабақша салу жөніндегі жобаға тән болуы 
мүмкін.  
Үй  шаруашылығы  шығыстарының  құрылымына  қысқаша  талдаулар 
шығыстардың  бестен  бір  бөлігін  ғана  ақылы  қызметтер  құрайтындығын 
көрсетті. Ақылы қызметтерге шығыстарды бөлгенде 3,5 мың теңгеден (ОҚО) 

170 
 
Алматы қ. 12,3 мың теңгеге дейін, ал Қазақстан бойынша орта есеппен ақылы 
қызметтерге шығыстардың көлемі 6,2 мың теңгені құрайды.  
Инвестициялық  жобаны  іске  асыру  кезінде  білім  беру  саласындағы 
салалық тәуекелдер мыналар болуы мүмкін: 
- бала туу деңгейінің азаю тәуекелі 
- мұғалімдер мен тәрбиешілердің біліктілігінің төмендігі тәуекелі 
- білім беру (тәрбие) процесінің сапасының төмендеу тәуекелі 
-  білім  беру  объектісі  аумақтарында  аурудың,  жарақаттанудың, 
қылмыстың көбею тәуекелі 
- мемлекет тарапынан бақылау деңгейінің төмендеуі 
- төлеу қабілетіне (балабақшалар) сұраныс тәуекелі 
Осылайша, білім саласында қаралған жобалар мысалында ұсынылады: 
Мектептерді салу және пайдалануға беру жобасы бойынша  
Білім  беру  үдерісі,  мұғалімдердің  біліктілігі  мен  басқа  да  салалық 
сұрақтар  мемлекеттің  жүргізулерінде  болғандықтан,  салалық  тәуекелдерін 
басқару бойынша компетенциялары Конденцентке берілсін; 
Балабақшаларды салу және пайдалануға беру жобасы бойынша  
Жобаға  сәйкес  Концессионер  балабақшаларды  салу  және  пайдалануға 
беруді  жүзеге  асыратындығына,  сонымен  қатарбалаларды  бағу  мен 
тәрбиелеуді  ұйымдастыратынына,  аталған  үдерістермен  байланысты 
тәуекелдерді 
басқаруына 
байланысты, 
концессионерге 
тапсыру:  
тәрбиелеушілердің  төмен  біліктілігінің  қауіптері,  тәрбие  үдерісі  сапасының 
төмендеуі, ауру-сырқаулардың, травматизмнің, білім беру нысаны аймағында 
қылмыскерліктің,  сонымен  қатар  балабақша  қызметтеріне  деген  сұраныс 
қауіптерінің көбеюі. 

171 
 
 
2.2.2
 
Денсаулық сақтау 
 
Нәтижелі  жоба  тәуекелдердің  іс  жүзіндегі,  коммерциялық  тұрғыдан 
өміршең  және  экономикалық  тұрғыдан  тиімді  бөлуден  пайда  табуға  тиіс. 
Тартылған тараптар түрлі мүдделер мен мақсаттарды көздейді, тәуекелдерді 
тиімді  бөлу  жобалық  құжаттама  әзірлеу  процесінің  маңызды  бөлігі  және 
жобаның жемісті болуының ажырамас бөлігі болып табылады.  
Жобалық  тәуекелдерді  басқару  әрқайсысы  басқару  әсеріндегі 
құралдардың жалпы жиынтығын болжайтын әдістерге негізделеді.  
Тәуекел  менеджмент  әдістері:  тәуекелді  болдырмау,  тәуекелді 
төмендету, тәуекелдерді сақтандыру, тәуекелдерді еңсеру. 
Тәуекел  менеджменттің  бірінші  кезеңі  болып  табылатын  жобалық 
тәуекелдердің сапалы талдауы мыналарды қамтуға тиіс: 

 
 аталған жоба тәуекелдерін біріздендіру; 

 
 олардың туындауының ықтимал себептерін анықтау; 

 
 оларды іске асырудың ықтимал салдарын талдау; 

 
 анықталған тәуекелдерді азайту немесе өтеу бағыттарын қарастыру. 
  Түрлі  өлшемдерге  негізделген  түрлі  сыныптауыштар  оларды 
айқындаған кезде немесе жобалық тәуекелдерді біріздендіруде елеулі көмек 
көрсетуі мүмкін. Тәуекелдердің әрбір тобы үшін оларды азайтуға мүмкіндік 
беретін  аталған  тәуекелдердің  ықтимал  теріс  салдары,  ерекше  іс-шаралар 
ретінде айқындалуға тиіс.  
Жобаларды  қаржыландыруға  арналған  ерекше  тәуекелдер  жобаның 
өміршеңдігі  тәуекелі,  салық  тәуекелі,  берешектердің  төленбеу  тәуекелі, 
құрылыстың аяқталмау тәуекелі.  

1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал