Дәріс №7 Өндірісті ұйымдастырудағы жүйе негіздері



жүктеу 16.01 Kb.
Дата02.02.2022
өлшемі16.01 Kb.
#16977
Дәріс 7

Дәріс №7 Өндірісті ұйымдастырудағы жүйе негіздері
Ұйымдастырудың жалпы теориясы келесідей ережелермен негізделеді. Әрбір өндірістік процесс жекеменшік еңбек пен еңбек пәні, еңбек қаражаттарының жиынтығын алу мақсатында қалыптастырылады. Бұл еңбектің негізгі элементтері процестің технологиялық мазмұнымен және өзара қарама-қарсы сәйкестікпен табылады. Еңбек қаражаттары, еңбек пәні және орындаушылар өндірістің берілген көлеміне негізделіп, анықталған сандық қарым-қатынаспен табылады. Кәсіпорынның қызметін тиімді ұйымдастыру бір бүтін секілді өзара әорекет ететін, өзара байланысты және өзара негізделген элементтерден тұратын күрделі технико-экономикалық жүйе секілді дамиды.

Жүйе біруақытта мобилді және тұрақты болып табылады. Жүйе тұрақтылығы берілген пропорциялар мен өзара қатыстардың сақталуымен көрінеді. Жүйенің мобилділігі оның қабілеттілігін олардың бұзылуы кезінде берілген пропорцияларды алдын ала жетілдіруден немесе жаңа жағдайға сәйкес келетін жаңа пропорционалдықты құрудан тұрады.

Өндірістік жүйе – бұл өндірісті ұйымдастыру жүйесі.

Өндіріс сөзін тереңнен алып қарасақ – ол тауардың шығарылуы, шикізатты қайта өңдеу және осыған байланысты қызмет процесін көрсету (соңғысы кейде операция деп аталады). Өндіріс – бұл өнімнің белгілі сапасы мен құрамын ресурстар жиынтығына айналдыратын кез келген процесс (процедура).

Өндірістік жүйеге жатады: жоспарлау, талдау, бақылау.

Жоспарлау - мәселелерді қою, болжамдау, мақсатты анықтау, олардың орындалысы туралы стратегия әзірлеу, шарттарды анықтау және мақсатқа жету құралдарын ұсынады. Жүйені қалыптастыру есеп пен бақылауды енгізетін реттеудің арқасында қамтамасыз етіледі. Жоспарлау процесінде шешім қабылданады, олардың орындалуына арналған шарттар құрылады және жүйе қалыптаса бастайды. Тек қана ішкі және сыртқы факторлардың әсерінен жоспарланған мақсаттардың ауытқуы туындауы мүмкін. Реттеу ауытқу себептерін бейтараптандыруға және жүйені дамыту барысын қамтамасыз етуге бағытталған. Жүйені қалыптастыруды қамтамасыз ету үшін жүйені және оларды талдауды қалыптастыруды сипаттайтын көрсеткіштерді есептеуге арналған ақпараттарды өңдеу және сақтау, жинақтау жүзеге асырылады.

Бақылау алған қойған мақсатқа жету барысында бақылау, басқарушылық шешімдерді орындауды тексеру және олардың соңын бақылауды ұсынады.

Реттеу жаңа ұйымдық құрылымды, жаңа басқарушылық шешімдерді талап ететін мәселелерді айқын көрсетеді. Бұл шешімдер ақыры қайтадан реттеледі, бақыланады.

Өндірістік жүйенің негізгі функциясы өнімді шығару болып табылады. Өндіріс өнімді дайындаумен байланысты технологиялық процестер мен қосалқы операцияларды үздіксіз қосады. Өндірісті басқару күнтізбелік жоспарды құрастырумен, өнім нормасын қоюмен, технологияларды жетілдірумен, сапаны бақылаумен, материалдарды өңдеумен және т.б. байланысты.

Жоспарлау мен бақылау ішкі жүйесі аяқталмаған өндіріс пен жүйе жағдайы туралы ақпаратты қайта өңделген ішкі жүйелерден алады. Ақпарат ұйымның ішкі және сыртқы ортасынан түсуі мүмкін.

Мысалы, өнімге сұрасын, ресурс құны, технологияларды дамыту, үкіметтік құжаттар және т.б. ақпараттар сыртқы ортадан түседі.

Жоспарлау мен бақылаудың ішкі жүйесі қайта өңделген ішкі жүйенің қалай жасайтыны туралы шешімдер шығарып және ақпараттар береді.

Өндірістік жүйе келісілген өндірісті басқаруды қамтамасыз ететін, жоспарлау, талдау мен бақылау критерияларына бағынатын, «шығындар-айналдыру-шығару» ияқты ұсынылуы мүмкін.

Кәсіпорынның барлық қызметі ішкі жүйеге бағынатын желілерден тұратын күрделі бірыңғай жүйені ұсынады. Ішкі жүйе бірыңғай немесе толық күрделі жүйенің бірінші ретті бөлімшесі секілді ұсынылуы мүмкін. Жүйе құрылымына кезекті реттік бөлімшелер кіруі мүмкін, яғни, екінші, үшінші және т.б.

Өндірістік процестерді ұйымдастыру негіздері. Өнімнің өмірлік кезеңі (қызмет) және өндірістік процестерге сәйкес келетін құрылым

Өнімнің өмірлік кезеңі – белгілі өнім түрін зерттеуден бастап оны пайдаға асыру немесе жоюмен қоса пайдалану (тұтыну) мен құру процесінің жиынтығы.

Нарықтық қатынастардың дамуымен тауардың (қызмет) өмірлік кезеңінің ұзақтылығы мен түрлерін игеру маңызды орын алады. Тауардың өмірлік айналым кезеңінің ұзақтылығы оның саласы үшін арналған екенін өндіруші білуі керек. Нарықтағы қатал бәсекелестік тауардың өмірлік кезеңінің ұзақтылығын төмендетуге алып келеді, ал бұл тауардың аз уақыт көлемінде пайда әкелуі тиіс екенін білдіреді.

Тауардың өмірлік кезеңінің тұжырымдамасы жоспарлау құралы ретінде компания міндеттері мен оғансай келетін стратегияны әзірлеуде анықтауға көмектеседі. Бақылау құралы ретінде ол бүрында өндірілген тауардың ұқсастығымен салыстыру бойынша оның тауарының маңыздылығын бағалауға компанияға рұқсат етеді.

Тауардың (қызмет) өмірлік кезеңі уақытында алынған өнім мен сату көлемінің өзгеруімен сипатталады. Өмірлік кезеңнің төрт кезеңі бар: енгізу, өсу, жетілу, құлдырау.

Тауардың өмірлік кезеңінің тұжырымдамасы тауар категориясын талдауға, тауардың әртүрлілігіне, тауар және сауда маркасы үшін пайдаланылуы мүмкін. Кейде тіпті тауардың өмірлік айналымының қай кезеңіне жататынын анықтау оңай болмайды, кәсіпорын уақытында болуы мүмкін өзгерістерді болжап, сатылатын тауардың санын, алынған кірісті, нарықтағы тауардың жағдайын мұқият талдауы тиіс.

Өндірістік процесс – бұл алдын ала берілген ерекшеліктермен материалды өнімге түрлендіру кезінде еңбек пәнінің жүйелелігін өзгерту. Кез келген процесті талдау оның жай және күрделі, негізгі және қосалқы, жанама және тура, дайындалған және аяқталған екенін айқындап бере алады.

Жай процесс өндіріс объектісі еңбек пәнін құрылымдық бөліктерге жіктеу болып табылатынымен сипатталады және процестің өзі – бұл өңдеудің бір сатысы арқылы аталмыш пәннен өтуі.

Күрделі процесс өнімнің өзінің күрделілігінен туындайды. Өнімнің құрылымдық бөліктерге жіктелуі процестің көптігінен туындайды. Күрделі процесс өнімді өндіру бойынша құрылымдық бөліктердің көбінен тұратын бірыңғай процесс болып табылады.

Материалдық өнімге айналу процесі негізгі болып табылады. Ол процестің жеке құрылымымнан тұрады, ал жеке процесс – жеке элементтерге бөлінетін, негізгі, қосымша және қызмет көрсетуге қатысты болатын операциялардан тұрады.

Даярлық процесі кез келген өндірістік процестің міндетті құрылымдық элементі болып табылады. Даярлықтың болмауы немесе процестің жеткіліксіз даярлығы өнімнің сапасының нашарлауына, өндірісте шығынның жоғарылауына, еңбек өнімділігінің төмен деңгейіне әкеледі.

Қорытынды процестер – бұл өндірістік аяқталуымен байланысты процестер. Әзірленген өнім өндіріс саласын тастап, айналыс саласына, ал сосын сәйкес пайдалануға түседі.

Басқару процестері – бұл өндірістің мақсаты мен міндетіне сәйкес орындаушының басқару жиынтығымен жүзеге асырылатын, саны және сапасының сәйкес келуін қамтамасыз ететін жүзеге асырылатын процестер координациясын әзірлеумен байланысты процестер.

Кәсіпорында жүзеге асатын барлық көп түрлі процестер белгіленген өндірісті қалыптастырады. Аталмыш кәсіпорында негізгі өнім дайындалатын процестер көмегі негізгі өндірісті қалыптастырады. Автомобиль көлігіндегі негізгі өндіріс – тасымалдауды орындау, автокөлік кәсіпорны үшін анықтау болып табылады. Тек негізгі өндіріс қосымша жұмыстарды кешенді орындау және қызмет көрсетуге мұқтаж.

Қосалқы өндіріс – негізгі өнімнің материалдық субстанциясы қалыптаспаған, негізгі өндірісте пайдаланылатын, белгілі өнім түрінде өндірістегі өзінің нәтижесі, өзінің еңбек пәні бар материалдық өндіріс процестерінің жиынтығы. Қосалқы өндіріске энергияның әртүрлі түрлерін өндіру, өндіріс қалдықтарын регенерациялау, еңбек құралдарын жетілдіру, еңбек құралдарын өндіру жатады. Автокөлік кәсіпорнындағы қосалқы өндіріс – бұл негізгі өндірісте пайдаланылатын, жылжымалы құрамның техникалық дайындығын анықтау түрінде өзінің нәтижесі бар, өндірістік процестер жиынтығы.

Күтуші (қызмет көрсетуше) өндіріс материалдық өнім жасамайды. Олардың өнімдері шаруашылық қызмет көрсету, өнім сапасын бақылау, материалдық ресурстарды қоймалық өңдеу, еңбек құралдарын айырбастау сияқты негізгі өндірістің қызметі болып табылады.



Жанама өндіріс – бұл өз бетінше маңызы бар, шикізаттар компоненті немесе қалдықтардан тұратын жанама өнімнің өндіріс бойынша процестері.

Тура өндіріс жағдайлық сипаттамасы бар және негізгі өндіріске көмек ретінде өнім өндіруден босамайды (ауылшаруашылық өнімдерін өндіру, ағаш дайындау және т.б.).
жүктеу 16.01 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет