Country report цифрлық медиалар картасы



жүктеу 170.17 Kb.

бет1/16
Дата09.04.2017
өлшемі170.17 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

ҚАЗАҚСТАН
COUNTRY REPORT
ЦИФРЛЫҚ МЕДИАЛАР КАРТАСЫ:

Цифрлық Медиалар Картасы: 
Қазақстан
«АШЫҚ ҚОҒАМ» ҚОРЫНЫҢ ЕСЕПТЕМЕСІ
Авторлар
Фредерик Эмрик
Евгения Плахина
Дария Цыренжапова
Редакторлар
Мариус Драгомир, Марк Томпсон 
(«Ашық қоғам» қорының Медиа-бағдарламасының редакторлары)
Рита Рудуша (MDM аймақтық редакторы)
Редакциялық кеңес
Юен-Йинг Чен, Кристиан С.Ниссен, Душан Релжич, 
Рассел Саутвуд, Майкл Старкс, Дамиан Тамбини
Редакциялық кеңес – кеңес беру органы болып табылады. Оның мүшелері 
есептемелердегі ақпарат пен қорытындылар үшін жауапкершілік көтермейді.
«Ашық қоғам» қорының Медиа-бағдарламасының ұжымы
Мейджиндер Каур, ассистент; 
Моррис Липсон, аға заңгер-кеңесші;
Мигель Кастро, арнайы жобалар менеджері; 
Гордана Янкович, директор
«Ашық қоғам» қорының ақпараттық бағдарламасының ұжымы
Вера Франц, бағдарламаның аға менеджері; 
Дариус Чуплинскас, директор
Қазақ тіліне аударған
 –  Сəуле Омарова Сыдықбекқызы
Беттеген
 – Ольга Любовицкая
 
2013 жылғы қазанның 22-сі

Ц И Ф Р Л Ы Қ   М Е Д И А Л А Р   К А Р Т А С Ы         Қ А З А Қ С Т А Н
2
Мазмұны
«Цифрлық медиалар картасы» жобасы туралы 
(«Mapping Digital Media»)  ....................................4
Цифрлық медиалар картасы: Қазақстан. Қысқаша шолу  ................................................................... 6
Мəнмəтін  ............................................................................................................................................... 10
Əлеуметтік индикаторлар  .................................................................................................................... 14
Экономикалық индикаторлар  .............................................................................................................. 17
1.  Медиа тұтыну: цифрлау факторы  ............................................................................................... 18
 1.1. 
Цифрлық технологиялардың дамуы  .................................................................................. 18
 1.2. 
Қалаулы медиалар  ............................................................................................................... 24
 1.3. 
Жаңалықтар берушілер  ....................................................................................................... 27
 1.4. 
Қорытынды  .......................................................................................................................... 37
2.  Электрондық БАҚ: қоғамдық жəне мемлекеттік хабар таратушылар  .................................... 38
 2.1. 
Қоғамдық жəне мемлекеттік институттар  ......................................................................... 38
 2.2. 
Қоғамдық мүдделердің қамтамасыз етілуі  ....................................................................... 46
 2.3. 
Қорытынды  .......................................................................................................................... 47
3.  Электрондық БАҚ жəне қоғам  ................................................................................................... 49
 3.1. 
 
Пайдаланушылық контент  ................................................................................................. 49
 3.2. 
Онлайн-белсенділік  ............................................................................................................. 55
 3.3. 
Қорытынды  .......................................................................................................................... 60

3
« А Ш Ы Қ   Қ О Ғ А М »   Қ О Р Ы Н Ы Ң   Е С Е П Т Е М Е С І           2 0 1 3
4.  Цифрлық медиа жəне журналистика  ......................................................................................... 62
 4.1. 
Журналистер жəне жаңалықтар редакциялары  ................................................................ 62
 4.2. 
Журналистік зерттеу ............................................................................................................ 68
 4.3. 
Əлеуметтік жəне мəдени əртүрлілік  .................................................................................. 72
 4.4. 
Саяси əртүрлілік  .................................................................................................................. 75
 4.5. 
Қорытынды  .......................................................................................................................... 76
5.   Цифрлық медиа жəне технологиялар  ........................................................................................ 78
 5.1. 
Жиіліктік хабар тарату шоғыры (спектрі)  ......................................................................... 78
 5.2. 
Цифрлық платформаларға қолжетімдік  ............................................................................ 82
 5.3. 
Телекоммуникациялар  ......................................................................................................... 84
 5.4. 
Қорытынды  .......................................................................................................................... 86
6.  Цифрлық дəуірдегі медиа-бизнес  ............................................................................................... 87
 6.1. 
БАҚ-қа меншік құқы  ........................................................................................................... 87
 6.2. 
БАҚ-тарды қаржыландыру көздері  .................................................................................... 92
 6.3. 
БАҚ-тардың бизнес-үлгілері  .............................................................................................. 94
 6.4. 
Қорытынды  .......................................................................................................................... 95
7.  Саясат, заңнама жəне реттеу  ....................................................................................................... 97
 7.1. 
Мемлекеттік реттеу  ............................................................................................................. 97
 7.2. 
Реттеушілер  ........................................................................................................................ 109
 7.3. 
Мемлекеттің бақылауы  ..................................................................................................... 111
 7.4. 
Қорытынды  ........................................................................................................................ 115
8.  Қорытындылар  ........................................................................................................................... 117
 8.1. 
БАҚ бүгінгі таңда  .............................................................................................................. 117
 8.2. 
Ертеңгі БАҚ: алдағы мүмкіндіктер  .................................................................................. 119
9.  Ұсыныстар  .................................................................................................................................. 121
Диаграммалар мен кестелердің тізімдері  ........................................................................................ 125

Ц И Ф Р Л Ы Қ   М Е Д И А Л А Р   К А Р Т А С Ы         Қ А З А Қ С Т А Н
4
«Цифрлық медиа картасы» 
жобасы туралы 
(«Mapping Digital Media»)
Кəсіби  журналистиканың  негізінде  жатқан  құндылықтар,  азаматтардың  шынайы  жəне  толық 
ақпаратқа  мұқтаждығы,  ондай  ақпараттың  демократиялық  қоғамның  қалыптасуы  үшін 
маңыздылығы, – міне, осылар медиа-кеңістіктің дамуы серпінін талдауға тырысатын əркім үшін 
бұлжымас бағдарлар болып саналады.
Кəсіби  стандарттар  жаңа  ақпараттық  технологиялар  тұрғысында  жетілдіріледі.  Оның  үстіне, 
журналистикада орын алып отырған өзгерістердің үлкен бөлігі жетекші ақпараттық нарықтардың 
ықпалымен қалыптасады.
Мақсаты  өзгерістердің  тереңде  жатқан  себептерін  зерттеп  білу  жəне  талдау  болып 
табылатын  «Цифрлық  медиа  картасының»  зерттемелік  жобасы  ғаламдық  тұрғыда:  медиа-
қоғамдастықтардың  көш  бастаушылары,  ғалымдар,  саясаткерлер,  жұртшылық  пен  кəсіби 
қоғамдастық  өкілдері,  əлемнің  əртүрлі  елдерінің  жоғары  оқу  орындарының  оқытушылары 
арасында байланыстар орнатуға септігін тигізеді. Цифрлау үдерісі баяу жүріп жатқан елдерде бұл 
жоба  нарық  ойыншыларын  жəне  басқа  да  мүдделі  тараптарды  осы  өзгерістердің  нəтижелеріне 
ықпал ету үшін соларға  атсалысуға үндеуге бағытталады. Сонымен қатар электрондық БАҚ-тар 
мəселесін талқылауды ілгерілету үшін, аталған зерттеудің ақпараттық негіз құруға да көмегі тиеді.
«Ашық  Қоғам  қоры»  медиа  бағдарламасының  зерттеу  тақырыбы – əлемнің  əртүрлі  елдерінде 
жаңа ақпараттық технологиялардың плюрализм құндылықтары тұрғысынан БАҚ-тарды дамытуға 
ықпал етуін, ашықтықты, қоғам алдында есептеме беруге тиістілікті, редакциялық тəуелсіздікті, 
сөз  бен  ақпарат  бостандығын,  журналистиканың  жоғары  кəсіби  стандарттарын  зерттеу                      
болған-ды.
«Цифрлық медиа картасы» жобасы төмендегі факторлардан туған ғаламдық тəуекелдіктер мен 
мүмкіндіктерге баға береді:

5
« А Ш Ы Қ   Қ О Ғ А М »   Қ О Р Ы Н Ы Ң   Е С Е П Т Е М Е С І           2 0 1 3
•  хабар таратудың аналог форматынан цифрлық форматқа көшу;
•  жаңа медиа-платформалардың жаңалықтар контентінің көздері ретінде өсуі;
•  хабарлар 
таратудың 
дəстүрлі 
түрлерінің 
телекоммуникациялар 
қызметтерімен 
 
ықпалдастырылуы.
«Цифрлық  медиа  картасы»  зерттеуі  дүние  жүзінің 60 елінде  жүргізілді.  Жобаның  негізгі 
мақсаты – жоғарыда аталған өзгерістердің мемлекеттің басты демократиялық қызметі – қоғамды 
ақпараттандыру мəселесіне қалай ықпал ететініне талдау жасау.
«Цифрлық  медиа  картасы»  жобасы  бойынша  сараптамалық  шолуды  елдердің  əрқайсысында 
зерттеуші жəне серіктес ұйымдар əзірлейді. Жиынтығында, бұл есептемелер электрондық БАҚ-
тардың  демократиялық  рөлдері  туралы  ақпараттың  маңызды  көзі  болып  табылады.  Елдердің 
есептемелеріне  қосымша  «Ашық  Қоғам  қорының»  Медиа  бағдарламасы  электрондық  БАҚ 
мəселелері  бойынша бірқатар зерттеулерге бастама көтерді. Бұл материалдар   «MDM Reference» 
топтамасында жарияланып жатыр.

Ц И Ф Р Л Ы Қ   М Е Д И А Л А Р   К А Р Т А С Ы         Қ А З А Қ С Т А Н
6
Цифрлық Медиалар Картасы: Қазақстан
Қысқаша шолу
Мұнайға жəне басқа да табиғи ресурстарға бай Қазақстан өзінің тəуелсіздігі жылдарында БАҚ 
пен ақпарат бостандығына қатысты алға көп ілгерілей қойған жоқ. Медиа-нарықты мемлекеттік 
бақылау  күшейіп  бара  жатыр,  ал  электрондық  БАҚ-тың  дамуы  жаңалықтар  таратудың  жəне 
қоғамдық  пікірталастар  өткізудің  жаңа  мүмкіндіктерін  ашып  отыр.  Сөйтіп,  бүгінгі  күні 
қазақстандық БАҚ-қа – электрондық БАҚ-тар нарығының пайда болуы жəне серпінді дамуымен 
қатар – мемлекеттің ақпаратты бақылауының күшеюі тəн.
Теледидар  жаңалықтардың  ең  танымал  көзі  бола  отырып,  аналог*  хабар  тарату  заманынан 
бері  қарай  үкіметтің  бақылауында  болып  келе  жатыр.  Бүгінгі  цифр  заманында  үкімет 
телекомпанияларға  бақылау  жасауды  айтарлықтай  күшейтті.  Бұл  көбінесе  жиіліктер  шоғырын 
бөлу  барысында  мемлекеттік  телеарналардың  артықшылықтарға  ие  болуы,  цифрлау  үдерісіне 
мемлекеттік бақылау орнатылуы жəне жерсерік арқылы хабар таратудың ұлттық желілерін құру 
үшін  бюджеттен  қаражат  бөлу  сияқты  іс-шаралардың  нəтижесінде  орын  алды.  Қазақстанда 
қоғамдық теледидар жоқ, оны құру қажеттігі туралы қандай да бір қоғамдық пікірсайыс өткізуге 
деген елеулі талпыныстар да болмады.
Цифрлық  хабар  таратуға  көшіу  барысында  маңызды  жəне  негізге  алынатын  құжаттар  да,  осы 
үдеріске  жауапты  иниституттар  да  ауысып  жатты.  Бастапқыда  осы  үдерісті  реттеген  Байланыс 
жəне  ақпарат  министрлігі  цифрлық  форматта  жерүсті  хабар  таратуға  көшуді  көздейтін, 2011-
2015  жылдарға  арналған  стратегиялық  жоспар  қабылдады.  Алайда  бұл  құжат 2012 жылы 
өзінің  өзектілігін  жоғалтты.  Бастапқы  тұжырымдама  айтарлықтай  өзгерістерге  ұшырады. 
Сөйтіп, цифрлаудың бірінші кезеңінің міндеті, цифрлық форматта жерүсті хабар таратуды іске 
қосудың орнына, цифрлық тəсілмен жерсеріктік хабар таратуды  енгізуге айналды. Жұртшылық  
электрондық  БАҚ-тардың  цифрлық  форматқа  көшірілетіні  жəне  оның  салдарлары  туралы 
хабардар етілмеді.
*  Аналог – хабар таратуға қатысты арнаулы термин. Ол – бастапқы нақты (бар) деректерге ұқсас ретінде қабылданатын, үздіксіз 
өзгеріп  тұратын  шамалармен  жұмыс  істеуге  арналған  формат.  Ал  цифрлық  форматта,  аналог  ТВ-ға  қарағанда,  анағұрлым  көп 
ақпарат беруге болады. – Аудармашының түсіндірмесі.

7
« А Ш Ы Қ   Қ О Ғ А М »   Қ О Р Ы Н Ы Ң   Е С Е П Т Е М Е С І           2 0 1 3
БАҚ-тардың хабар таратудың  цифрлық форматына көшуін реттейтін негізгі құжат – ол 2012 жылы 
қабылданған, кезінде «тым жалпылама сипаты үшін» азаматтық қоғам тарапынан сынға ұшыраған  
«Теле-радио  хабарларын  тарату  туралы»  ҚР  Заңы.  Тікелей  əрекет  етпейтін  заң  бола  отырып, 
медиалық үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) өкілдерінің пікірінше, бұл нормативтік құжат нарықтан 
кейбір хабар таратушылардың кетуі жəне мемлекеттік телеарналар шептерінің нығаюы есебінен 
ақпараттық өрісті тарылтуы мүмкін. Заңда қоғамдық мүдде хабар таратудың цифрлық форматына 
көшу  кезінде  айқындаушы  бағалау  өлшемі  болып  саналмаған;  редакторлардың  тəуелсіздігін 
қорғаудың  қандай  да  бір  механизмдері  көзделмеген,  өйткені  құрамында  саяси  тұлғалар  басым 
реттеуші органға теле-радио хабарларын тарату саласында кең өкілеттіктер берілген.
Заңның  бастапқы  редакциясы  цифрлық  мультиплекстерге  тəуелсіздігі  үлкен  жəне    
тұтынушылардың  сеніміне  ие  жеке  аймақтық  хабар  таратушыларды  енгізуді  қарастырмаған. 
Аталған норма азаматтық қоғамның ұзақ, кең ауқымды науқанының нəтижесінде енгізілді.
Аймақтық станциялардың цифрлық мультиплекстерде орындарын сақтап қала алатынын уақыт 
көрсетер,  өйткені  үкімет  елдің  медиа  кеңістігінде  өзінің  шептерін  кеңейтуді  жəне  нығайтуды 
жалғастырып келеді. Бұл үдеріс 2012 жылы жаңа мемлекеттік салалық арналардың бұрын-соңды 
болып көрмеген санын іске қосудан басталды.
Эфирлік жерүсті хабар тарату алдыға шыққанмен, жерсеріктік жəне кабельдік хабар тарату ұлттық 
нарықта  айтарлықтай  кеңейді.  Бұл,  бір  жағынан,  теле-радио  хабарларын  таратудың  цифрлық 
форматына  көшуде  мемлекеттің  басты  міндеттерінің  өзгеруі  жəне 2011 жылы  оның  шешімді 
түрде жерсеріктік нарыққа шығуы нəтижесінде болды. Ел аумағының орасан үлкендігінен жəне 
халықтың орналасу тығыздығының төмендігінен кейбір аудандарда екі арна ғана қолжетімді, ал 
кей жерлерде мүлдем жоқ. Жерсерік арқылы хабар таратуды кеңейту бұл мəселені шешуге тиіс 
болған-ды.  Мемлекеттің  ондай  стратегиясының  айқындығы  аздау  негіздемесі – ол  «ақпаратық 
қауіпсіздік».  Қиындық  мынада:  жерсерік  пакеттерінде  ұсынылатын  жаңалықтар  тізбесінде, 
негізінен,  көрші  Ресейдің  арналары  басым.  Ал  арналардың  дабылын  көрермендер  лицензия 
берілмеген, жергілікті арналарды таратуды көздемейтін жерсерік тəрелкелерінің көмегімен алады.
2011  жылы  мемлекеттік  жерсеріктік «OTAU TV» операторының  пайда  болуы  нəтижесінде 
жерсеріктік  пакеттердің  қолжетімдік  тəртібі  де,  құрамы  да  өзгерді. «OTAU TV» жергілікті 
арналардың  негізгі  пакетін  тегін  ұсынады  жəне  тұрмыс  жағдайы  нашар  отбасыларына  құрал-
жабдық сатып алуға демеушілік көрсетеді. Жерсеріктік оператор өкілдерінің сендіруі бойынша, 
жұмыс істеген бір жыл ішінде «OTAU TV» 100 мың абонентке ие болған, оның ішінде əлі күнге дейін 
жерүсті хабар таратумен қамтылмаған аудандардан да абоненттері бар. Алайда хабар тарататын 
арналарды таңдаудың ұлғаюы плюрализмнің артқанын білдірмейді: тегін пакет көбінесе басым 
көпшілігі үкіметтік немесе үкімет бақылауындағы 39 арнаны ұсынады. Сыншылар жерсеріктік 
хабар таратуды кеңейту үкіметтің жəне онымен біріккен арналардың  үстемдігін күшейтеді.
Баспасөзде  де  мемлекеттік  БАҚ-тар  басымдыққа  ие  шептерін  сақтап  отыр.  Олардың  қатарын 
Ресейдің    «Комсомольская  правда»  жəне  «Известия»  сияқты  танымал  газеттерінің  жергілікті 

Ц И Ф Р Л Ы Қ   М Е Д И А Л А Р   К А Р Т А С Ы         Қ А З А Қ С Т А Н
8
«қосымша»  басылымдары  толықтырады.  Тəуелсіз  басылымдардың  тиражы  көп  емес,  əрі 
мемлекеттік  органдар  тарапынан  саяси  қысымға  жəне  қолсұғушылыққа  тап  болады.  «Голос 
республики» газеті 2012 жылы сот шешімімен жабылды, қазіргі уақытта ол онлайн форматта ғана 
шығады.
Дəстүрлі БАҚ-та соңғы жылдарда партияның араласуы күшейді. 2009 жылғы қаржы дағдарысынан 
кейін  үкімет  үлкен  жарнама  берушіге  айналды,  қазіргі  уақытта  ол  медиа-нарыққа  ақпараттық 
саясатты жүргізуге мемлекеттік тапсырыс тəжірибесі арқылы ықпал етеді. Мемлекеттік тапсырыс 
айла-шарғы құралына айналды: үкіметтік редакциялық саясатқа айырбас ретінде жомарт келісім-
шарттар беріледі.
Онлайн-ортада жағдай  болашақтан біршама үміт күттірерліктей. Компьютерлері жəне интернетке 
кіру мүмкіндігі бар азаматтардың саны айтарлықтай артқан. Соңғы мағлұматтарға (2011 жылғы) 
сəйкес, ел халқының 7,8 проценті сыммен қосылатын интернетке кіре алады, ал 2005 жылы бұл 
көрсеткіш бар-жоғы 1, 9 процент болған. Алайда интернеттің тұрмысқа енуі, əсіресе бұл көрсеткіш 
сегіз есе жоғары Ресеймен салыстырғанда, əлі де ауыз толтырып айтарлықтай емес.
Жұртшылықтың 40 проценттен астамы интернетті тұрақты пайдаланады, бірақ көп жағдайда – 
ұтқыр қосылу арқылы (нақты бекітілген интернетке бір разрядпен қосумен салыстырғанда, 100 
адамға – 38 қосылым).  Ұтқыр  телефондарды  пайдалану 2006-2011 жылдар  кезеңінде  үш  есе 
артты, бірақ 3G форматындағы байланыс біршама кешірек – 2011 жылы ғана пайда болды.
Теледидар  мен  баспасөзден  айырмашылығын  айтсақ,  интернет-кеңістікте  үкіметтің 
бақылауындағы БАҚ-тар басым емес. Интернет алуан түрлі жаңалықтардың тұтас бір шоғырына 
жол ашады. Бақылаудағы ақпараттық дереккөздермен бірікпеген, жаңалықтарға арналған интернет-
ресурстардың саны бұлжымастан артып келеді. Аса көрнекті тəуелсіз БАҚ-тардың кейбіреулері, 
мысалы, «Республика» порталы, сайттарында мультимедиа құралдарының үлкен жиынтығы жоқ 
дəстүрлі мемлекеттік ресурстармен салыстырғанда, желіде белсенді жұмыс істейді.
Дəстүрлі  БАҚ-тардан  гөрі,  тəуелсіз  интернет-ресурстардың  үнін  өшіру  əлдеқайда  қиын 
екеніне  қарамастан,  контентті  жауып  тастау,  сүзгіден  өткізу  жəне DDoS-шабуылдар – кең 
таралған  құбылыс.  Осындай  іс-əрекеттерді  қолданудың  жиілігі 2009 жылы  барлық  интернет-
ресурстарды, əлеуметтік желілер мен блогтарды қоса алғанда, бұқаралық ақпарат құралдарымен 
теңестірген «Ақпараттық-коммуникациялық желілер мəселелері бойынша кейбір заң актілеріне 
өзгертулер  мен  толықтырулар  енгізу  туралы»  ҚР  Заңы  (ары  қарай – «Интернет  туралы»  ҚР 
Заңы)  қабылданғаннан  кейін  артып  кетті.  Заңнамаға  сəйкес,  БАҚ-тарға  елеулі  шектеулер 
қойылады.  Аталған  заң  интернетте  сын  айтуды  тежеу  мүмкіндігін  жеңілдетіп  отыр,  одан  өзге, 
ол  өзіндік  цензураның  көбеюі,  кейбір  сайттарда  түсіндірмелер  беру  қызметін  алып  тастау 
сияқты  əрекеттердің  себебіне  айналды.  Қазақстанда  қылмыстық  жаза  ретінде    қалып  отырған 
«жала  жабылды»  деп  айыптау – енді  интернет-ресурстарға  да  қатысты  қолданылуы  мүмкін. 
Нақ осы интернеттің жаңа заңнамаға қарсылықтар қалыптасқан жəне соның көмегімен заңның 

9
« А Ш Ы Қ   Қ О Ғ А М »   Қ О Р Ы Н Ы Ң   Е С Е П Т Е М Е С І           2 0 1 3
қарсыластары – онлайн-компаниялар, медиа жəне азаматтық қоғам ұйымдары – өздерінің күш-
жігерлерін жұмылдырған жəне үйлестірген ақпарат платформасы болғаны –  атап өтуге тұрарлық 
факт.  Желіде  саяси  белсенділік    жеткілікті  сирек  кездесетініне  қарамастан,  əлеуметтік  жəне 
экологиялық мəселелердің айналасында қаржылай қаражат жинау жəне қоғамдық ұстанымдарды 
жұмылдыру – барған  сайын  кең  таралған  құбылысқа  айналып  отыр.  Интернеттің  көмегімен 
аралық топтардың, мысалы, ЛГБТ-қоғамдастықтың онлайн-қатысуы да айқындалды.
Жалпы алғанда, цифрлық форматтағы БАҚ-тар санының өсуі қоғамға жəне демократия үдерісіне, 
бір саяси партияның жəне оның көшбасшысының басымдығына қарамастан, шектеулі болса да 
пайда келтірді. Қалай болғанда да, БАҚ азат емес, ал үкіметтің араласуы қомақты дəрежеде қалып 
отыр.
Мемлекеттік  құрылымдар  өкілдерімен  ықтымақтастық  мүмкіндіктері  шектеулі  болуы  себепті, 
осы есептеме азаматтық қоғамның ұйымдарын заңнамалық шектеулерге жəне БАҚ-тың реттеуші 
органдарға  тəуелділігіне  байланысты  туатын  қауіптер  туралы  азаматтардың,  халықаралық 
қоғамдастықтың хабардарлығын көтеруге ықпал етуге үндейді.
Бұл есептеменің авторлары мемлекеттік органдармен ынтымақтастық мүмкіндіктерін үш бағытта: 
жиіліктер спектрі, «цифрлық дивиденд» (бұл жағдайда ашықтықты жəне оның əділетті бөлінуін 
реттейтін заңнамалық ережелер қажет), сондай-ақ жұртшылықты хабар таратудың цифрлық 
форматына  көшу  туралы  хабардар  ету  бағытында  көреді.  Азаматтардың  хабар  таратудың 
цифрлық тəсілінің негізгі артықшылықтары мен мүмкіндіктері туралы хабардар етілуі – үкімет 
атқаратын міндет.
 

Ц И Ф Р Л Ы Қ   М Е Д И А Л А Р   К А Р Т А С Ы         Қ А З А Қ С Т А Н
1 0
Мəнмəтін
Қазақстан  өзінің  тəуелсіздігін  жариялап, 1991 жылғы  желтоқсанның 16-ында  егемен  мемлекет 
болды. Қазақстан – теңізге шығатын жолы жоқ елдердің арасындағы ең ірі жəне əлемде аумағының 
көлемі  (2 724 900 шаршы  шақырым)
1
  бойынша  тоғызыншы  орында  тұрған,  халқының  саны 
16  миллион 878 мыңға  жеткен  ел.  Бұнда  халықтың  орналасу  тығыздығы 1 шаршы  шақырым 
жерге 6 адамнан келеді. Қазақстан шығысында – Қытаймен, батысы мен солтүстігінде – Ресей 
Федерациясымен,  оңтүстігінде    бұрынғы  Кеңес    Одағының  республикалары:  Түрікменстан, 
Өзбекстан, Қырғызстан жəне Тəжікстанмен шектесіп, олармен бірге республикамыз тарихи да, 
саяси да тұрғыда Орталық Азия деп аталатын аймақты құрайды.
Қазақстан халқы зор этностық əртүрлілігімен ерекшеленеді. Орыс, украин, татар, өзбек, ұйғыр жəне 
басқа да  ұлттарды қоса алғанда, оның аумағында 100-ден аса халық жəне этностық топ тату-тəтті 
өмір сүріп жатыр. Еліміз тəуелсіздік алған 1991 жылы қазақтар этностық азшылықты құрайтын. 
Алайда  қазақ  емес  ұлт  азаматтарының 1990 жылдары  басқа  елдерге  көптеп  қоныс  аударуы 
себепті  жəне  мемлекеттің  қолдауымен  «оралмандардың»  елге  оралуының  нəтижесінде  бүгінгі 
таңда ел жұртшылығының 63 проценті қазақтар болса, ал орыстар ірі ұлттық азшылық құрайды.
2
 
Қазақстан –  халқының 70 проценті ислам дінін, 26 проценті христиан дінін ұстанатын зайырлы 
мемлекет. 2011 жылы ресми танылған діни топтардың санын 46-дан 17-ге дейін қысқартқан жəне 
2012  жылдың  соңында  барлық  діни  бірлестіктердің  үштен  біріне  жуығын  жабылу  жағдайына 
келтірген «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» Заң қабылданды. Бастапқыда бұл заң діни 
экстремизмге бақылау жасау шарасы ретінде қабылданғанмен, бірақ, қарсыластардың пікірінше, 
ол  қойылған  мақсатқа  қол  жеткізуге  көп  ықпал  ете  қоймайды.  Керісінше,  міндетті  тіркеудің 
көмегімен  аталған  заң  барлық  діни  бірлестіктерге,  оның  ішінде  «дəстүрлі  емес»  діндерге  де 
мемлекеттік бақылау
3
 орнатады.
1  Президент  Нұрсұлтан  Назарбаевтың  ресми  сайты http://www.akorda.kz/ru/category/kazakhstan (қолжетімді  күн: 2013 жылғы 
қаңтардың 7-сі).
2  Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі. 2009 жылғы халық санағы, http://www.stat.kz/p_peperis/Pages/default.
aspx (қолжетімді күн: 2012 жылғы қазанның 3-і).
3  Дж.Лиллис  «Қазақстан:  діндер  туралы  заң  экстремозммен  күрес  жолында  сенімге  шектеу  қоя  ма? EurasiaNet.org, 2012 жылғы 
қарашаның 12-сі, http://www.eurasianet.org/node/66167 (қолжетімді күн: 2013 жылғы қаңтардың 9-ы).


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал