Бүркіт НҰрасыл иә



жүктеу 0.77 Mb.

бет1/6
Дата04.03.2017
өлшемі0.77 Mb.
  1   2   3   4   5   6

Бүркіт НҰРАСЫЛ

иә

–  Сөз жоқ. Шет мемлекеттерде темекі 

өн діретін кәсіпорындардың жарнама жа­

са уы на  мүлдем  тыйым  салынады,  бұл  – 

бір,  екіншіден,  олардың  мәдени­қайы­

рым дылық шараларға қатысуына да шек­

теу  қойылады.  Өйткені  олар  сол  арқылы 

өз өнімдеріне жанама жарнама жасайды. 

Бұл жақсылық емес. Мәдени шара деген 

адам гершілікті  ғана  насихаттауы  қажет. 

Те мекі  шегу  деген,  барып  тұрған  зиян. 

Шы лым  өндірушілер  керісінше,  халық 

ден саулығына келтірген шығыны үшін ме­

дицина саласына үлкен ақша төлеуі қажет. 

Мем лекеттің  заңы  бойынша,  мұндай 

айып пұлдың  арнайы  пайыздық  көрсет­

кіш тері бар. Менің пікірім біреу­ақ – елі­

мізде болатын түрлі мәдени­көпшілік ша­

ра ларға  адам  денсаулығына  зиян  келтір­

мей,  кәдімгі  дұрыс  бағытта  жұмыс  істеп 

жат қан,  байып  жатқан  кәсіпорындар  де­

меу шілік  ете  берсін.  Ал  темекі  өндіретін 

кә сіп орындардың  мұндаймен  айналы­

суына шектеу қою қажет.



Жоқ 

–  Бізге,  арақ­шарап  өндірушілер ге 

жарнама  жасауға  тыйым  салынды.  Бұл 

– дұрыс. Біз де сол азаматтарымыз дың, 

жастарымыздың  арақ  ішу  сияқты  жа­

ғымсыз әдеттерден аулақ болғанын қа­

лаймыз.  Бірақ  қазір  көпшілік  арақ­ша­

рап  не  темекі  өндірушілерді  шетінен 

наси хат жасаушылар деп қарайды. Көп­

шіліктің  ойынша,  біз  ақша  табуды  ғана 

ойлап,  зиянды  өнімдер  өндіру  көле мін 

ұлғайтумен келеміз. Бұл – жаң сақ пікір. 

Біз  бұлай  ойламаймыз.  Арақ  өн­

дірушілер де – Қазақстанның азамат та­

ры.  Олар  да  жастардың,  азаматта ры­

мыздың  тәрбиелі  болғанын  қалайды. 

Арақ­шарапты  мөлшерімен,  орнымен 

ға на тұтынғанын ойлайды. Осы мақсатта 

қыз мет  етеміз.  Қазір  «азаматтарды  жа­

ғым сыз  әдеттерден  арылту  үшін  заңды 

қа тайтып, арақ ішуге, темекі тартуға ты­

йым салу қажет» деген әңгіме жиі айты­

ла ды.  Бірақ  тыйым  салумен  біз  ештеңе 

шеше алмаймыз. 



Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет      

Дмитрий МеДвеДев,  

РФ Президенті:

«Мен  оқытушы  болып  жұмыс 

істедім. Егер студент бірдеңе бүл­

дір се,  «әлі  емтиханда  кездесетін 

бо ла мыз» дегенді мен де айтатын 

едім...»


(«Жыл мұғалімі – 2009» бай­

қауы жүлдегерлерімен кездесу ке­

зін де айтқаны).

www.kremlin.ru 

№175 (175) 

7 қазан

сәрсенбі


2009 жыл

 

...де



дiм-ай, а

у!

3-бетте

әміржан қАЛиев, 

«ҚазАлко» 

қауымдастығы» заңды тұлғалар 

бірлестігінің президенті:

Төрегелді ШАРМАНов, 

академик, 

Қазақ тағамтану академиясының президенті:

Мә

СЕ



лЕ

2-бет

3-бет

4-бет

Ой­КӨКпАр 

Екі хаттама – 

бір шешім

Шоқан сүйген 

сұлуға  


қамзол кигіздік

Қазақстанды 

соғыс ойынына 

қосқандардың шын 

ойы неде?

150,99

220,63

5,02

22,12



238,11

9734,0

1270,63

1505

69,58

1038,60

Темекі мен алкоголь өндірушілердің қайырымдылық шараларының астарында жарнама жатқан жоқ па?

Темекі мен алкоголь өнімдерін жарнамалауға 

тыйым салынғанына екі жыл болды. Мұндай 

өнімдерді шығару мен сатудың ережелері де күшейді. 

Халықаралық талаптар мен еліміздің заңдарына 

сәйкес, қазіргі уақытта компаниялардың түрлі 

мәдени-рухани, спорттық шараларға демеушілік 

етуіне шектеу қойылды. Ал олардың халықтың кейбір 

топтарына қайырымдылық жасауына рұқсат бар. Бұл 

бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі деп 

қарастырылады. Бірақ мұны қош көрмейтін 

денсаулық жанашырларының пікірінше, темекі мен 

алкоголь өндірушілердің қатысуымен болатын 

қайырымдылық шараларының барлығына бірдей 

ризашылықпен қарауға болмайды. Санаулы 

күндерден соң қазақстандықтар денсаулығын темекі 

мен алкогольдің әсерінен қорғауды «батыл қолға 

алған» жаңа заңнама күшіне енеді. Бұл кодекстің 

шылым мен арақ өндірушілердің әлеуметтік-

корпоративтік жобаларға атсалысуына қатысты 

талабы қаншалықты қатал? Бүгінгі ой-пікір таласы 

осы тақырыпта.

ТЕКЕ


Тір

ЕС

Алаш көсемдерін туризм 



арқылы неге танытпасқа?!

Ал  Атыраудағы  Жол  полициясы  басқармасының 

әкім шілік ғимаратына баса­көктеп кірген қаржы поли­

циясының өкілдері «30 мың теңге пара алды» деген 

күдік пен полиция инспекторын тұтқындау үшін жедел 

ша ра жүргізген. Облыстық ішкі істер басқармасы бас па­

сөз  қызметінің  берген  баянына  қарағанда,  қызметтік 

куә  ліктерін  көрсетпестен,  азаматтық  киімде  жүрген 

«қар  жылықтар»  Жол  полициясы  қызметкері  отырған 

дә ретхананың есігін теуіп ашып, «құрбандықтарын» ес 

жиып,  етек  жинатпастан  сұлатып  салып,  қолына  кі сен 

салған. Мән­жайдың ушығып бара жатқанын бай   қаған 

кезекшілер көмек шақырған. Көмекке кел ген жасақ пен 

«қаржылықтар» арасында тағы да қақ ты  ғыс орын алып, 

екі  жол  полициясы  қызметкері  дене  жа  рақаттарын 

алған.  Мәселенің  мәнін  білмек  болып  Жол  по ли циясы 

мен  Қаржы  полициясына  хабарласқаны мыз  да  алған 

жауа бымыз мынадай болды: Тергеу құ пия лығына бай­

ланысты іс бойынша толық ақпарат бе  ріл мейді.

Жұртты қорғайды деп жүргенде өз­өздерімен жау 

боп жатқан жағалылардың бұл әрекеттері қаншалықты 

заңға сыйымды? Оны болашақта білетін боламыз. Ал 

әзір Қаржы полициясы қызметтік міндетін асыра пай­

даланғаны үшін айыпталып, Қр ҚК 308­бабы бойынша 

қыл мыстық  іс  көтеріліп  жатыр.  Сонымен  қатар  Жол 

поли циясы инспекторларының бірінің үстінен 30 мың 

теңге пара алғаны үшін кодекстің 311­бабы бойынша 

іс қозғалды. 



Бақытгүл БАБАШ, Атырау

Осы  тарапта  «Алаш  айнасы»  то лымды 

мәселе  көтеріп,  газеттің  17  тамыздағы  са­

нын да «әли хан нан қалған белгі – жүз жыл­

дық  тал  ғана»  атты  мақала  жарық  көр ген 

болатын. Мақала газетке шық қан соң, араға 

ай  салып,  Қа рағанды  облысы  Ақтоғай  ау­

дан  дық мәслихатының шешімімен, әли хан 

Бө кейханов  туған  Қасым  қыс тағындағы 

жұрт қа ескерткіш белгі орнатылыпты. Ал өт­

кен  ап та да  Ақтоғай  топырағында  дү ние ге 

кел ген арыстарымыздың бірі – Жақып мыр­

за Ақ баев туған Қараменде би селолық ок­

ру гін дегі ескі жұртқа да белгітас қойылды. 



Жалғасы 4-бетте

Жағалылардың жаға 

жыртысы басталды

қыркүйекте ғана алматылық қаржы полициясы 

өкілдері  үш  бірдей  жол  полициясы  қызметкерін 

«пара ал ды» деген желеумен тұтқындаған болатын. 

Бірақ мәселенің мәні анықтала келе, қаржы поли-

ция сының  әрекеті  заңсыз  деп  танылды.  Арада  ай 

өтпес тен, мұндай жайттар оңтүстік қазақстан, Аты-

рау облыста рын  да да қайталанып отыр. Бұл әре кет 

Ішкі  істер  министр лігінің  қытығына  тиді  ме,  кү ні 

кеше Аста нада өткен брифингте министрліктің бас-

 па сөз  қызметінің  жетекшісі  қуанышбек  Жұ манов: 

«Бұл – провокация! – деп екпін түсіре сөй ле ді. – қар-

жы  полициясы  қызметтік  өкілеттілігін  ІІМ  қыз -

меткерлеріне қарсы асыра пайдалануда».

Кеше елімізге тарихта «сардарлар елі» 

деген атаумен қалған қыпшақтардың ұрпағы 

Франция Президенті Николя Саркози келіп 

кетті. Тегі протестант дінін қабылдаған 

қыпшақ отбасынан тарайтын құрметті 

қонақты Ақордада салтанатпен қарсы алған 

Нұрсұлтан Назарбаев оның өңіріне еліміздің 

жоғарғы мемлекеттік наградасы – «Алтын 

қыран» орденін тақты. Арғы бабаларының 

тарихи отаны Дешті - қыпшақ жеріне табан 

тіреп тұрғанын айтып жатпаса да, Пал 

Шаркёзи (шын аты-жөні осындай, кейін 

Поль Саркози деп өзгерткен) өз толқынысын 

жасыра алмады. «Мен өзімді жігерлі 

адаммын деп ойлайтынмын. қазақстанда да 

маған ұқсас адамдардың көп екендігін көріп 

таңғалып тұрмын», – деп атап өтті ол. 

Жеке және заңды тұлғалар үшін:  индекс – 64259. 

«қазпошта» Ақ-тың барлық бөлімшелерінде жазылуға болады

Баспасөз – 2010

«алаш айнасына» 

жазылу басталды

ДАТ!

6-б

етте

Сайлау БАЙЗАқов:

әлЕМдіК ҚАрЖы 

дАғдАрыСы ғылыМи 

ҚАуыМдАСТыҚТы 

ТығырыҚҚА ТірЕді

1937 жыл. 27 қыркүйек. Мұнар басқан көгінен 

алтын мұнарасы мұңлы сәуле шашқан Мәскеудің 

қақ төріндегі әлдебір қара үйде Алаш көсемі әлихан 

Нұрмұхамедұлы Бөкейхановты ең қатал қылмыстық 

жаза – ату жазасына кесу туралы үкімге қол қойылды. 

әскери заңгерлер Голяков, Ждан, Кудрявцевтер қол 

қойған үкім сол қаралы күндердің бірінде бұлжымай 

жүзеге асқаны анық. Бұл қасіретті заман туралы 

тарихшыларымыз соңғы жылдары аз жазып жүрген 

жоқ. Іргелі ғылыми зерттеулер де ғылыми айналысқа 

әне-міне түсіп те жатыр. Дегенмен ғылымның жөні 

бөлек те, ұлттық идеология, насихат, отансүйгіштік 

тағылым тарапында Алаш арыстарының өмір 

тарихын, еңбегін насихаттауымыз қаншалықты 

деңгейде? Алаш қозғалысы мен қазақ мемлекеттігі 

қозғалысының басында тұрған тұлғаларды 

насихаттаудың бір парасы – олардың туған жерінде 

ескерткіш белгі орнатып, ұрпақ тәу етер, ел ұлықтар 

мекенге айналдыру екені даусыз...

www.аlashainasy.kz

e-mail: info@аlashainasy.kz

Серік САҒЫНТАЙ

Франция  мемлекетінің  басшысы  Николя 

Саркозидің бұл – елімізге тұңғыш келуі. Вен ­

грия астанасы Будапеште туғандықтан, «орал­

ман  президент»  атанып  жүрген  Сар кози  өз 

сө зін бірден еліміздің алған бағы ты на оң баға 

беру ден бастады. «Мен өз ба сым Қазақстанды 

Орталық  Азияның  же тек ші  алпауыты  деп 

есеп теймін. Франция Қа зақстанға әлемнің ең 

ірі және күшті 50 елі нің қатарына енуге көмек 

бе руге дайын. Оның үстіне Қазақстан аймақ­

та ғы тұрақ ты лықты қамтамасыз етуде маңыз­

ды  рөл  ат қарып  отыр.  Қазақстан  Франция 

үшін әр қа шан да керек. Сіздер бізге Ауғанстан 

мен  иран дағы  дағдарысты  реттеу  үшін,  ре­

сей  дегі достарымызбен арада жаңа қаты нас­

тар ды  орнату  және  экстремизмге  қарсы  кү­

рес те  де,  сондай­ақ  Таулы  Қарабақ,  Оң түс тік 

Осе тия және Абхазиядағы жағдайды рет теуге 

қа тысты  барлық  дипломатиялық  ке ліссөз­

дерде керек сіздер», – деп мә лім деді Франция 

пре зиденті Николя Саркози.

Екіжақты кездесу бірден дәстүр бойын ша, 

ша ғын  құрамдағы  келіссөздерден  бас тал ды. 

Шағын  құрамдағы  келіссөздер  ба ры сында 

саяси, сауда­экономикалық және ин вестиция­

лық ынтымақтастықтың даму ке ле шегі, соны­

мен қатар энергетика, әс ке ри, ғылыми­техни­

ка лық және басқа да салаларда үкіметаралық 

және жекелеген компаниялар арасындағы қа­

рым­қатынас туралы сөз болды. 

Жалғасы 2-бетте

ол Франция Президенті болса да, 

біз үшін – қыпшақ баласы

Мансұр Х


АМ

и

Т (фо



то)

РеспубликалыҚ ҚоҒамдыҚ-саяси аҚпаРаттыҚ газет

№175 (175) 



7.10.2009 жыл, сәрсенбі

www.alashainasy.kz

2

e-mail: info@alashainasy.kz



? Б i л г i м   к е л г е н   Б i р   с џ р а ћ

Б i л г i м   к е л г е н   Б i р   с џ р а ћ

Сюзерен елдер әлі бар

Келесі жыл ТМД бойынша  

Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің жылы болмақ



Сюзерен елдер тарихта қалды деп жүрсем, сюзерен елдер әлі де бар 

дейді. Қазіргі заманда қай елдер сюзерен болып табылады?

Бейбіт ЖАРБОСЫНОВ, Талғар қаласы

Өткен 2008 жыл – ТМД бойынша Әдебиет және оқу жылы, ал 

2009 жыл ТМД бойынша Жастар жылы болып аталып өтілгені 

белгілі. Ал келесі 2010 жыл ТМД бойынша қандай жыл болмақ?

Нұртілек ҚАЛАБАЙ, Талғар қаласы

СаяСи  бюро

АқОрДА

Ол Франция Президенті болса да, 

біз үшін – қыпшақ баласы

Қазақстанды соғыс ойынына 

қосқандардың шын ойы неде?

Жиын


Әлемдік көші-қон 

адамзатты алға жетелей ме? 

КӨшуДің ДАМуғА ӘСеРі БАР

Баяндама  авторлары  ғаламшардағы 

мил  лиардтаған  тұрғындардың  өмірін 

жақ   сартып,  адам  бостандығының  дең ге­

йін  көтеретін  халықаралық  және  мем ле­

кет аралық  көші­қон  ісінің  мүмкіндіктерін 

арт тыруға  арналған,  көші­қон  сая са тын­

да ғы  қажет  реформалардың  жиынтығын 

ұсы нады.  Баяндама  мазмұны  көшпенді 

өр ке ниеттің биік шыңын бағындырған қа­

зақ халқының өткеніне оң баға беретін өл­

шем десек те артық емес. Себебі оның ав­

торлары  адам  еркіндігінің  маңызды 

көр сеткіші адамның тұрғылықты жерді өзі 

таңдап  көшуінде  деп  санайды.  Баян да­

маға жүгінсек, көші­қон жеке адамның та­

бысын  көтеріп,  медициналық  көмек  пен 

білім алудың мүмкіндіктерін кеңейте ала­

ды. БҰҰ Даму бағдарламасының админис­

тра торы  Хелен  Кларк  көші­қон  адамның 

дамуына  әсерін  тигізетін  позитивті  күш 

бола алады деп санайды. қорыта айтқан­

да,  көшіп­қонушылар  өндірістің  өркен­

деуі не  де  түрткі  болады.  Толықтай  жүргі­

зілген  зерт теулерге  қарағанда,  миграция 

үрдісі қа былдаушы қоғамдағы жұмыспен 

қамту дең гейін көтереді. Баяндама автор­

лары қо ныс аударушылар көп табыс таба 

алады  дей ді.  Зерттеулер  нәтижесі  кедей 

ел дерден да мыған елдерге қоныс ау дар­

ған көш кіндердің 15 есе жоғары табысқа 

қолы же тетінін және балалардың біліммен 

су сын дауы екі есеге артқанын, ал балалар 

өлі мінің 16 есеге азайғанын көрсетеді. 



ТАяҚТЫң еКіНші ұшЫ

Көшіп­қонушылардың бәрі бірдей ха­

лықаралық  шекараны  аттап,  басқа  мем­

ле кетке  ағыла  бермейді.  Өз  елінің  ішінде 

қо ныс аударады. Бүгінде ішкі көші­қон ие­

ле рінің саны 740 млн адамға жетіп отыр. 

Бұл – халықаралық миграциядан төрт есе 

көп деген сөз. Халықаралық көші­қонның 

бір бөлігін дамушы елдерден дамыған ел­

дерге қоныс аударғандар құрайды. Олар­

дың үлесі – 30 пайыз. Мәселен, афри ка­

лықтардың  үш  пайызы  өз  елінен  тыс 

жерлерде өмір сүреді. Адамдардың көші­

қон  кезінде  табатын  табысы  көшкенде 

орын  алатын  жағдайларға  тәуелді.  қар­

жы лық  шығын  жоғары  болуы  да  әбден 

мүм кін. Көшу адамдарды белгісіздік жағ­

дайға  және  отбасынан  алшақтатуға  әкеп 

соға ды.  Көптеген  адамдардың  қоныс 

ауда руы на өз елдеріндегі орын алған қақ­

ты ғыстар, табиғи апаттар мен эко номи ка­

лық шектеулер әсер етеді. Көшу барысында 

бас бостандығынан айырылып, адам сау­

да герлерінің  қолына  түсіп  кету  де  –  бар 

жағдай... 

Мұрат АЛМАСБеКұЛЫ, Астана

Біз адамдардың миграциясы тек қажеттіліктен емес, адамзат 

дамуының негізгі көрінісі болып табылатын шексіз қозғалыстағы 

әлемде өмір сүріп жатырмыз. ғаламшарда бір миллиард қауым немесе 

әлемдегі әр жетінші жан қоныс аударушылар екен. яғни тұрақты мекені 

жоқ, су бетіндегі сеңдей көшіп қана жүреді. Адам дамуының ғаламдық 

баяндамасы – 2009 «Тосқауылдарды меңгеру: адамзаттық көші-қон 

және даму» деп аталатын баяндамаға сүйенсек, көші-қон тек көшушілер 

мен оларды қабылдаған қоғамның ғана емес, отандарында қалған 

адамдардың да мүмкіндіктерін арттырады екен. 

Америка әскері Ирактағы миссиясын аяқтап, Бағдатты террористерден 

азат етіп болғаннан кейін Қазақстанға бет алады. Сэм ағайдың әскери жорығы 

Оңтүстік Қазақстан облысынан, дәлірек айтқанда, Темірлан елді мекеніндегі таулы 

қыраттардан басталды. Ал келесі әскерін Каспий теңізінің маңына орналастырады. 

Алғашында өз мүмкіндіктерін дұрыс шамаламаған АҚш әскері көп шығынға 

ұшырайды. Жергілікті жауынгерлердің қолында сегiз танк, он бронетехника, төрт 

тікұшақ, бір құрылыс-техникалық машинасы бар. екі жақтың әскері жан аяспай 

атысып жатыр. Жергілікті «терроршы қазақтар» да өліспей беріспейді. 

Ой

Т



үр

ТК

і



Сәкен КӨКеНОВ

Сюзерен – француз тілінен енген ұғым. 

Сюзерен  дегеніміз  –  тарихи  ке зеңде  ірі 

феодалды билеушінің типі. Сю зеренге өз­

ге  ұсақ  феодалдар  вассал ды  тәуелділік те  

болып, оның жерінің бір  бөлі гін иеленуге 

сюзерендік  құқық  ала ды.  Мәселен, 

тарихтағы  Австрия­Вен грия  империясы 

бірінші  дүниежүзілік  со ғыстың  аяғына 

дейін  Лихтенштейн  княз дігіне  сюзерен  ел 

болып келді. Сол сияқ ты Кіші Азияның көп 

бөлігін, Балқан түбегін жаулап алған Осман 

империясы да сюзерен елдің нақты мысалы 

болып саналады. Осман империясы 1878 

жыл ға  дейін  –  румыния  мен  Сербияға, 

1914 жылға дейін – Мысырға, 1919 жылға 

де йін  Само  княздігіне  сюзерен  ел  болды. 

Ал  қазіргі  кезде  Греция  –  шағын  Афона 

рес пуб ликасының сюзерені. испания   мен 

Фран  ция  бірлесіп,  Андор ра ға  сюзерен  ел 

бо лып  отыр.  Сол  сияқты  италия  Сан­Ма­

ри но  республикасының  сюзерені  болып 

табылады. 

қр Сыртқы істер министрлігі нің 

ресми  өкілі  Ержан  Ашық ба ев тың 

айтуынша,  алдағы  9  қа  зан да  Ки­

шиневте ТМД­ға қа тысу шы елдер­

дің  Мемлекет  бас шы ларының 

сам митінде  әлемдік  қар жылық­

эко номикалық дағ дарыс ты еңсеру 

жөніндегі  бірлес кен  шаралар  өт­

кізуге, сондай­ақ 2010 жылы Ұлы 

Отан  соғысындағы  жеңістің  65 

жыл дығын атап өтуге қатысты бір­

қатар  мәселелерді  тал қылау  жос­

парланып отыр. «Тал қылау бары­

сын да 

осы 


айтулы 

да таға 


бай    ла нысты  Мемлекет  бас шы­

лары  ТМД­ға  қатысушы  мем ле­

Сондай­ақ тараптар екі ел арасындағы 

саяси  диалогтың  қарқынмен  жүріп  жат­

қанын атап өтті. «Бұл аталған келіссөздер 

екі ел арасындағы ынтымақтастықты одан 

әрі  кеңейте  алады.  Франция  Президенті­

нің елімізге сапары Париждің Астанаға өз 

сырт қы  саясат  мүдделері  жүйесінде  ма­

ңыз ды әріптес болып табылатынын айқын 

біл діреді. Еліміз Францияны көп полярлы 

әлем қозғалысының дәйекті көшбасшысы 

ретінде таниды. Сондай­ақ түрлі саладағы 

қарым­қатынастар  қарқын  алып  келеді. 

қазақ­француз тауар айналымының 2009 

жылғы  қаңтар­маусым  айларында  1,7 

млрд (экспорт – 1,5 млрд, импорт – 208,8 

млн) АқШ долларынан асып отырғаны – 

осының дәлелі», – деп атап өтті нұрсұлтан 

Әбішұлы.  Сондай­ақ  Президент  бұл  ба­

ғыттағы  қазақстан  мен  Франция  мем­

лекет терінің  экономикалық  әлеуеті  бұдан 

да  жоғары  екендігін  ескертіп  өтті.  «1992 

жылы  дипломатиялық  қатынас  орнаған­

нан  бері  қазақ­француз  қатынастары 

жүйе лі түрде жалғасып келеді. Саяси тұр­

ғы да қазіргі кездегі көкейтесті мәселелерге 

баға беруде қазақстан мен Франция ара­

сында  өзара  түсіністік  пен  ортақ  ұстаным 

орын  алды.  қазақстанда  мұнай­газ,  тау­

кен, энергетика, көлік және қызмет көрсету 

салаларында  40­тан  аса  француз  компа­

ниялары жұмыс істеуде. Франция қазақ­

станның жетекші экономикалық әріптесте­

рінің бірі болып табылады. 2008 жылы екі 

елдің  арасындағы  өзара  сауда­саттықтың 

көлемі  6  млрд  доллар  болды.  Бұл  қазақ­

стан ның  Еуроодақ  елдерімен  тауар  айна­

лы мының 20 пайызын құрайды. Сіздің қа­

зақстанға сапарыңыз сауда­экономи калық, 

саяси ынтымақтастыққа жаңа сер пін беріп, 

тың қарым­қатынастың баста ма сы болады 

деп айтуға болады», – деді н.назарбаев.

Осыдан кейін өткен кеңейтілген құрам­

дағы келіссөздер барысында екі тараптың 

қатысуымен  сауда­экономикалық  ынты­

мақ тас тық ты  дамыту  мәселесі  қаралды. 

Елбасы нұрсұлтан назарбаевтың айтуын­

ша,  бүгінгі  таңда  қазақстанда  шетелдік 

инвесторлар үшін барлық жағдай жасалып 

отыр. қазақстан экономикасына салынған 

француздық инвестицияның жалпы көле­

мі  5  млрд  доллардан  асып  отыр.  Ал  қа­

зақ стан  Франция  экономикасына  3  млрд 

доллардан  астам  инвестиция  салған. 

Фран  ция  қазақстанмен  стратегиялық  се­

рік  тестік туралы келісімшартқа қол қой ған 

Еуропадағы  бірінші  ел  болып  есеп теледі. 

Сондай­ақ  Париж  Астананың  әлем дегі 

жетекші экономикалық әріптес терінің бірі 

болып  табылады.  2003  жылдан  бастап 

қазақстан мен Франция арасындағы тауар 

айналымының  көлемі  10  есеге  ұлғайып, 

6,5  млрд  долларды  құрады.  «Біз  бұл 

үдерісті  қарқындатуға  толық  пейілдіміз», 

– деді Мемлекет басшысы. 

  Жоғары  деңгейдегі  келіссөздерден 

кейін  қазақстан  мен  Франция  арасында 

бірқатар екіжақты құжаттарға қол қойыл­

ды.  Атап  айтқанда,  екі  ел  Ау ғанстанды 

қалпына  келтіру  шарасына  қатысуына 

байланысты  әскери  заттар  мен  қызмет 

персоналын  қазақстан  аумағы  ар қылы 

тасымалдау,  ғарыш  кеңістігін  бейбіт  мақ­

сатта игеру және зерттеу саласында ынты­

мақтастық  орнату,  жерді  қашықтық тан 

құдай сақтасын! Баз біреулердің қиял­жос па­

рынан шыққан мұндай зобалаң шынайы өмір де 

болмай­ақ қойсын деп тілейік. Дегенмен соғыс­

тың  мұндай  сценарийі  әлі  ақыл­есі  тұрақтап, 

өмір ге деген көзқарасы қалыптаса қоймаған бүл­

діршіндердің санасында құдайдың құтты күнінде 

орын алып жатыр.

Жоғарыда  келтірілген  соғыс  сценарийін 

ком пьютерлік  ойынға  енгізген  –  америкалық 

жылтыр бастар. Оқиғаның арты былайша өрбиді: 

«Көп ұзамай­ақ Шымкент қазақтарын қырып 

болған  Америка  әскері  Алматы  қаласына  бет 

алды.  қарсылық  көрсеткен  жергілікті  әскермен 

атысып,  оларды  алдымен  Есік  қалашығына, 

кейіннен Түрген тауларына дейін ысырып тастады. 

Алматыға бірнеше жерден сойқан салып, қаланы 

өртке  орағаннан  кейін  Америка  жауынгерлері 

Астана  қаласына  аттанып  кетті.  қазақстан  аста ­

насын  жаулап  алу  миссиясы  техникалық  тұр­

ғыдан  әлдеқайда  озық  тұрған  АқШ  әскері  үшін 

ауыр болған жоқ. Дегенмен жергілікті тұрғындар 

пар тизандық әдіспен қаша ұрыс салып, көп қар­

сылық көрсетті... Көрші жатқан іргелі елдер мен 

әскери  одақтардың  тарапынан  қазақстанға  тит­

тей жәрдем болмайды, керісінше ШыҰ­ның бел­

ді мүшесі болып табылатын қытай Орталық Азия­

дағы жерлестеріміз – Тәжікстан мен қырғызстанға 

ба сып кірді...»

Осындай сарында өрбитін бір емес, бірнеше 

ойын  бар  екен.  Алғашқысы  2003  жылы  жарық 

көрді.  Содан  бері  Electronic  Arts  Pacific,  Delta 

Force тағы басқа орталықтардың құрастыруынан 

қазақстанды  соғыс  нысанасына  айналдыратын 

стратегиялық  ойындардың  бес­алты  нұсқасы 

құрастырылып шығыпты. Жалпы, баланың жүре­

гін қарайтатын компьютерлік ойындарды құрас­

т ы рушы компанияларға Америка мен қытайды, 

Жапо нияны  немесе  тіпті  барша  адамзатты 

екі   жаққа  бөліп  жіберіп,  қырғиқабақ  соғыс 

ұйымдастыра салу түкке тұрмайды. Мұның адам 

психикасына  қаншалықты  әсер  ететіндігі  –  өз 

алдына бөлек әңгіме. қазір біз осы ойындардағы 

қазақстанның  келбетіне  көз  жүгіртіп  көрейік. 

Сөз  болып  отырған  ойындардың  кез  келгені 

қазақстанды  ортаазиялық,  одан  қалса,  әлемдік 

деңгейдегі  терро ризм нің  негізгі  ошағы  етіп 

көрсетеді. Бажайлап қарасаңыз, мұның кездейсоқ 

сәйкескен  рөл  емес  екендігіне  көз  жеткізесіз. 

Өйткені  компьютерлік  ойындар  да,  кино  мен 

мультфильмдер  секілді,  АқШ­тың  ақпараттық 

соғыстағы  негізгі  қару ла ры ның  бірі  болып 

табылады.  Мәселен,  жуыр да  ғана  Голливудтың 

«Біздің кезіміздегі Вави лон» атты көркем фильмін 

тамашаладық. Экшн жанрындағы туындының бас 

кейіпкері  –  әлемге  әйгілі  Вин  Дизель.  Фильмді 

түсіруші  режиссерлердің  шеберлігіне  шек  жоқ. 

Бас кейіпкердің мақсаты – қырғызстанның таулы 

үңгіріндегі  христиан  шіркеуіндегі  бір  қызды 

Америкаға  жеткізу.  Бұл  жоспарын  іске  асыру 

барысында  кейіпкер  қазақстанды  да  басып 

өтеді.  Алайда  фильмдегі  қазақтардың  келбетін 

көргенде,  бәлкім,  Бен  Ладеннің  өзі  де  сескеніп 

қалар еді. Фильмдегі қазақтар – шеттерінен қару 

асынған қауғасақалдылар. Жүздері де сұсты. Ал 

соғысын  баяндайтын  «Шөлдегі  дауыл»  сынды 

бірнеше  фильм  көпшіліктің  назарына  ұсынылған 

болатын. Жергілікті тұрғындарды ұсқынсыз кейіп те 

суреттейтін бұл фильмдер әлемге ке ңінен таралды. 

Осылайша, 

теледидар 

арқылы 

ирак тықтар 



мен  ауғандарды  терроршы  деп  таныған  әлем 

жұртшылығы 2001 жылы АқШ әскері Ау ғанстанға, 

артынша иракқа басып кіргенде селт етпей, «аяусыз 

жанши түссе екен» деген тілекпен отыр ды. 

1996 жылы әйгілі Delta Force атты ком пью тер­

лік  ойын  шықты.  Ауған­ирак  террор шы ла рымен 

қанды  қырғынға  түсетін  бұл  ойынға  Америка 

жастарының  ықыласы  мол  еді.  Арада  бес­алты 

жыл  өткеннен  кейін  сол  жастар  қол да рына  қару 

алып ауған даласын аяусыз бомбалады. 

Енді дәл сол Delta Force­нің келесі бір сериясы 

қазақстанды  нысанаға  алып  отыр.  Жалғыз  бұл 

ойын  емес,  Батыс  елдерінде  құрастырылып 

шық қан  компьютер  ойындарында  неме се  кино­

фильмдерінде  қазақстанды,  жалпы  Орта­

лық  Азия  аймағын  терроризмнiң  ошағы  етіп 

көр сету  үрдісі  басым.  Бұған  өзге  жұрт  түгіл, 

өзіміз дің  көзіміз  үйрене  бастады.  «Журналист 

Бо рат»  фильмі  жарық  көргенде  бір  шу  етіп 

басыл ған  халық  қазақстанды  бүтіндей  террор 

етіп  көрсеткен  компьютерлік  ойынды  бес  жыл 

бойы байқамай келген жоқ шығар. Өйткені оны 

ойынқұмар  кез  келген  бала  біледі.  Ойынқұмар 

демекші, соны ойнап отырған жастардың пікірін 

байқап  көруге  тырыстық.  «Ойын  барысында 

америкалықтар  қазақстанды  тым  оңай  жаулап 

алады», – дейді бір ренжулі қазақ бала. Жалпы, 

ойыншы  «зұлымдықтан  азат  етуші»  Америка 

әскері  мен  қазақстанды  қорғайтын  «террор­

шы» екеуінің бірін таңдауға мәжбүр. Патриоттық 

мі нез  танытқысы  келгендері  басқа  амалдың 

жоқтығынан  «террорды»  таңдайды.  Компьютер 

алдында отырған бір бозбала «Америка әскерін» 

таңдапты. «Мына қауғасақалды дін радикалдары 

қазаққа  ұқсамайды  ғой»,  –  дейді  ол.  Әрине, 

алдымен  халықты  қауға  сақалға  әуес  қылып, 

діни  догматтық  идеологияны  таратушы  да, 

кейіннен сол радикалдардың көзін жоямыз деген 

сылтаумен жорыққа шығатын да Батыс екендігін 

ойынқұмар бүлдіршін қайдан білсін?! 

бұдан біраз бұрын бізді жалпақ әлемге суреттеп 

берген  «журналист  Бораттың»  жайын  мүлде 

қозға май­ақ қояйық.

қысқасы,  «осының  бәрі  АқШ­қа  не  үшін 

қажет» деген заңды сауал туындайды. 

Компьютерлік  ойындар  құрастырушы  Ubi­

Soft  компаниясы  2001  жылы  Ghost  Recon  ат ты 

стратегиялық ойын ұсынған болатын. Бұл ойын­

да  2008  жылы  ресейдің  Гүржістанмен  соғы са­

тындығы  айтылып,  ойыншыға  сол  соғысты  іске 

асыруға  мүмкіндік  береді.  Айтқандай­ақ,  дәл 

2008  жылы  орын  алған  бес  күндік  қырғиқабақ 

қақ тығысты әлі ешкім ұмыта қойған жоқ шығар. 

Осыдан  10  жыл  бұрын  АқШ  әскерінің 

Ауғанстан мен ирактағы әлдебір терроршылармен 

басқарудың ғарыштық жүйесі мен ғарыш 

аппараттарын  жинақтау­сынау  кеше нін 

құру  және  пайдалану  шарттары  тура лы 

келісімдерге  қол  қойды.  Сонымен  қатар 

«қазМұнайГаз»  ұлттық  компаниясы  мен 

француздың  Spie  Capag  компаниясы 

арасында «Ескене­құрық» мұнай құбыры­

на қатысты құжаттарға, «қазатомөндіріс» 

пен  Areva  компаниясының  бірлескен  кә­

сіп орнын  құру  туралы  келісімге,  «қаз­

Мұнай Газ»,  Total  және  GDF  Suez  компа­

ниялары арасында «Хвалынское» жобасы 

бойынша бірлесіп қызмет ету қағидалары 

туралы келісімдерге қол жеткізілді. 

Өз кезегінде Франция Президенті қол 

жеткізілген келіссөздердің қорытындысын 

жоғары  бағалады.  «Мен  бүгінгі  келіссөз­

де рімізді  жоғары  бағалаймын.  Оның 

қоры тындысы  бойынша  қазақ­француз 

қарым­қатынасын  дамытуда  сапалы  сер­

пін  жасалды»,  –  деді  ағынан  жарылған 

шетелдік  мейман.  «Біздер  француз  тара­

пының Каспий теңізінен басталып, Бакуге, 

одан әрі қарай Еуропаға шығатын экспорт­

ты  магистралды  мұнай  құбыры  құрылы­

сының жобасына қатысуына уағдаластық. 

Бұл – қазақстан мұнайын Еуропаға тасы­

малдау  жүйесіндегі  күретамыр  болып 

табылатын маңызды жоба. қол қойылған 

іскерлік келісімшарттарды бақылап отыру 

үшін  біз  «Саркози­назарбаев»  бірлескен 

комиссиясын  құруға  келістік.  Аталмыш 

комиссия  қазақстан  мен  Франция  ара­

сындағы  уағдаластықтардың  орындалу 

бары сын  бақылап  отыратын  болады»,  – 

де ді н.назарбаев.

Табысты  келіссөздерден  кейін  болған 

баспасөз  мәслихатында  Франция  Пре­

зиденті  николя  Саркози  2010  жылы 

Астанада ЕқыҰ­ға мүше елдер Мемлекет 

басшыларының саммитін шақыру туралы 

қазақстанның  бастамасын  қолдайтынын 

және оған міндетті түрде қатысатынын мә­

лім  етті.  Сонымен  қатар  еліміздің  бейбіт­

шілік жолындағы әр қадамына үлкен қол­

дау  білдіруге  даяр  екенін  ашық  айтқан 

Сар кози  Тегеранды  қазақстаннан  үлгі 

алып,  ядролық  қарудан  бас  тартуға  ша­

қыр ды. «Егер Хаменеи және Ахмадинежад 

таңдау  жасап,  кезінде  қазақстан  сияқты 

ядролық қарудан бас тартар болса, біз аса 

бақытты  болар  едік»,  –  деді  Саркози.  Ал 

қа зақстан тарапы қарымта ретінде Фран­

цияның Ауғанстан бойынша арнайы кон­

ференция  шақыру  жөніндегі  ұсынысын 

жоға ры бағалайтынын білдірді. 

Түстен  кейін  екі  ел  басшылары  қа­

зақстан­Франция  бизнес  фору мына  қа­

тысып,  одан  соң  Астанадағы  Отан­Ана 

ескерт кішіне гүл шоқтарын қойды.

Мансұр Х


АМ

и

Т (фо



то)

қАуЕСЕТ



  1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал