Болашақ педагог-психологтарды даярлаудағы инновациялық технологиялар



жүктеу 54.24 Kb.

Дата08.09.2017
өлшемі54.24 Kb.

м

Болашақ педагог-психологтарды даярлаудағы 

инновациялық технологиялар

п.г.к.,  доцент И,Ә.  Әбеуова

Қазац мемлекеттік цыздар педагогика институты

Қазақстан Республикасының  “Білім  туралы”  Заңына сэйкес  4)50103” -  “Педагогика 

және  психология”  мамандығының  мемлекеггік  стандартында  педагог-психологтың  кәсіптік


қызмет түрлері  -  ұйымдастырушылық-  технологиялық  (педагогикалық технология  негізінде 

оқу-тэрбие  процесін  ұйымдастыру)  жэне  білім  берушілік  (психология  және  педагогика 

пэндерінің  оқытушысы, білім беру жүйесінің педагог-псгосологы, мамандарды дайындау жэне 

қайта дайындау) деп  көрсетілген.  Сонымен  қатар  педагог-психологтың кәсіби  іс-әрекетінің 

мазмұнына  білім  беру  жүйесіндегі  психологиялық  қызметтің  міндетгері  енеді  және  де 

жаңа стандартта  практикалардың  бес түрі берілген, оның ішінде ерекше назар аудартатыны

— “Психологияльщ  —  педагогикалық  элеуметтік  практика”  -  әлеуметтік  ортаның  қарым- 

қатынас ерекшеліктерін,  қарым-қатынас субъектілерін  бақылау т.с.с.  міндеттердің қойылуы

-  қазіргі  кездегі  қоғамда  психологиялық  білімнің  қаншалықты  қажеттілігінің  бір  айғағы 

іспетті.


Білім  берудегі  практикалық  психология  мәселелерін  көп  жылдардан  бері  зерттеп 

жүрген, 


белгілі  Ресей 

психологы 

И.В.Дубровинаның 

айтуынша,  білім  берудегі 

психологиялық  кызметгің  негізгі  максаттарының  бірі -  адамның толыққанды  психикалық 

дамуы,  соған  қажетгі  психологиялық  -   педагогикалық 

жагдайларды  жасау.  Жэне  де  ол 

психикалык 

денсаульщпен 

(жекеленген 

психикалық 

процестер  мен  механизмдерді 

қарастыру)  қатар  ғылыми  психологиялық  лексиконға  “психологияльщ денсаулық” ұгымын 

енгізеді.  Психологиялық денсаулық И.В.Дубровина  бойынша,  түтастай  тұлғаға  қатысты, 

оның  рухани  дүниесінің  көрінулеріне  тәуелді,  соның  арқасьшда  адамның  денсаулық 

проблемасының  психологияльщ  аспектісін  медициналық,  әлеуметганулык,  философиялық 

жэнебасқа  аспектілерінен  бөліп қарастыруға  мүмкіндік береді.

Дэл  осы  психологияльщ  денсаулық  мэселесінде,  біздің  ойымызша,  психологиялық 

та,  әлеуметгік  те 

жүмыстың 

тоғысатын 

түйінін  табуға  болады.  Сондықтан  да 

психологиялық-әлеуметтік практикада  қолданылатын  негізгі  психологиялық  теориялармен 

(кеңестік, ресейлік, қазақстандық және басқа шетелдік), психотерапевтік  әдістермен болашақ 

педагог-психологтарды  қаруландыру  кезек күттірмейтін  мәселе бола түсуде.  Осы  орайда, 

қысқаша,  негізгі  психологиялық тұрғыпарды  карастыру қажет.  Бұл мэселелерді  қарастыру 

"педагог-психолог” мамандығы бойынша -  жалпы психология,  психология тарихы, тұлғаның 

психологияльщ 

педагогикалық 



диагностикасы, 

экспериментаиды 

психология, 

психологияльщ  пәндерді  оқыту  әдістемесінде  (стандарт  бойынша),  психологияльщ  кеңес 

беру,  тұлганың  қазіргі  теориялары,  қарым-катынас  психологиясы,  терапевтік 

техника 


негіздері,  тренингтік технологиялар  негіздері,  білім  берудегі  психологияльщ қызмет (таңдау 

пэндері) оқьпуда іске асырылады.

Психологияльщ - элеуметтік теория мен практикада  қолданылатын  негізгі  тұргылар: 

психодинамикалык, мінез-қүльгқтьщ, гуманистік болып бөлінеді.

Психодинамикальщ  тұрғының көрнекті  өкілдері -  З.Фрейд, К.Юнг, А.Адлер, 

К.Хорни, Э.Фромм, Э.Эриксон.  Психодинамикалық  практика З.Фрейдтің  психоанализіне 

яегізделген. Клиент пен терапевт  арасындагы  қатынастар, дәрігер мен сырқат адам 

арасындағыдай  болады.

Психоанализдегі 

негізгі  мақсат,  бұрын  ұғыныла  бермейтін, 

санадан  тыс 

материалдарды  ашып, клиенттердің  соған бойлауына  мүмкіндік беру.

Негізгі  терапевтік 

эдістерге:  талдап  түсіндірулер  (интерпретация),  армандарды 

галдау, тасымалдау,  еркін ассоциапиялар  жатады.

Мінез-қүлықтық  тұрғының 

өкілдері:  Э.Ли  Торндайк, 

И.В.Павлов,  Д.Б.Уотсон,

Б.Ф.Скиннер, А.Бандура. 

^

Бүл  жұмыстың  практикасында  бірінші  орынға  клиенттің  сезімдері  мен  ойлары 



емес 

(эмоциялы  фонды  ескермеу), 

мінез-құлқы  шығады. 

Мінез-кұлықтық  терапия 

клиенттерді  мінез-күлыктың  оң үлгілеріне  үйретуге багытталган.

Мінез-құлыктьщ терапияның негізгі эдістеріне: жүйелік десенсибилизация  (клиенттің 

зртүрлі  қорқыньпдтарын 

"фобия”  жену  қажет  болғанда  колданылады),  мінез-күлыктық 

контракт  (клиент  пен  терапевт  арасындагы  келісім),  әлеуметтік  модельдеу  (әлеуметтік 

мінез-құльщты  модельдеуге  үйрету),  ассертивті  тренинг  (әртүрлі  ситуациялардагы  мінез-

кұлықтық  жаттығулар жасау). 

^

Гуманистік  тұргының  көрнекті  өкщдері:  А.Маслоу,  К.Роджерс,  В.Франкл,  Р.Меи. 



Түлгалық багытталган  терапия  клиенттің  өзіндік  кемелденуіне  багытталган.  Ол адамның 

иіьігармашылық  мүмкіндіктерін,  оның жетілуге  қабілеттілігін  дамытады.

К.Роджерстің 

гуманистік 

түргысы  клиентпен 

өзара  эрекетгестік 

әдістерін

Дамытуда  үлкен эсер етті.

Р.Мей  үсынган  экзистенциалды  терапия  — “мазасыздықтан  қүтылуга  емес  , 

адам 


өмірінің 

потенциальшың  қайнар  көзі,  өмір  сүрудің  түрткісі  ретіндегі 

капыпты 

мазасыздықпен”  қатар  өмірсүруге  бағытталуы тиіс.



*  

*  



*

Бірақ  терапияның  ең  жоғарғы  мақсаты  -   адамдардың  өзін 

еркін  сезінуіне 

көмектесу, 

“өз  мүмкіндіктерін  түсіну  жэне  іске  асыру”.  Терапевт  пен  клиенттің  өзара 

әрекеттесуінің  негізгі  факторы  -  ‘‘осы  жерде  жэне  қазір”  кағидасына  сәйкес  орнатылатын 

қатынастар.

Практика  жүзінде 

бұл  тұрғының  іске  асырылуы 

арнаулы  техникалар 

мен

әдістемелерді қамтиды.



Қазіргі кездегі  инновациялық технологиялардьщ бір тобьш -  психотерапевтік әдістер

деп атауға болады. Оларды жіктеп, қарастырсақ:

1.  Психотерапияньщ 

пснхоаналитикалық 

эдістері  (классикалық  психоанализ, 

К.Юнгтің 

аналитикалық 

психологиясы, 

К.Хорнидің 

аналитикалық 

психотерапиясы,  Эрих  Фроммнің  радикалды  -   гуманистік  психоанализі  және 

Хайнц -  Кохуттьщ селф -  психологиясы);

2.  Когнитивті 

мінез-құлықтық 



психотерапия 

(Адпердің 

психотерапиясы, 

бихевиоральді  психотерапия, рационалды -  эмотивті, когнитивті психотерапия);

3.  Гуманистік  (құндылықтық) 

психотерапиялар  (К.Роджерстің 

клиентке 

бағытталған  психотерапиясы, гештальт-терапия);

4. Эрик Берннің трансактілі талдауы.

Қарастырылған  психотерапевтік  әдістерді  баланьщ  мінез-құлқын  қайта  бағытгауда 

(Алматы  қаласының  Алмалы  ауданьшьщ  і4Мүгедектерді  бейімдеу  жэне  оңалту” 

орталығында), 

біздің  жетекшілігімізбен 

жүргізіліп  жатқан 

жұмыстың  мақсат- 

мазмүндарынан 

байкауга  болады.  Бұл  мэселенің 

теориялық 

негізі  А.Маслоудьщ 

“Қажеттіліктер  иерархиясы”  болса (1  сурет),  практикалық  іске  асырылуы  -  “Балалардың 

мінез-кұлқындағы қате мақсаттарында”  (1  кесте)  келтірілген.

Өзін-өзі кемелдендіру қажеттіліктері

______ Өз мақсаттарын, қабілеттерін  жүзеге асыру, езінің жеке  тулғасын дамыту______

Эстетикалық қажеттіліктер

________________ Үйлесімділік, симметрия, тэртіп, сұлулық (эсемдік)________________

Танымдык кажеттіліктер

_______________________ Білу, тусіне (ұгына) білу, зерттеу________________________

Сыйластық қажеттіліктері

_________ Біліктілік,  жетістіктерге жету, қолпаштау, мадақтау, бедел, абырой_________

Махаббат пен тиістілікке қажеттіліктер 

Қауымдастыққа  тиістілік, адамдар қатарында болу,  олардың кабылдауы мен мойындауы

Қауіпсіздікке  қажеттіліктер

_____ Әзін-әзі  қоргалгандай сезіну, қоркыныш пен сәтсіздіктер, агрессиядан арылу_____

Физиологиялық қажеттіліктер 

___________________ Аштық,  шелдеу, жыныстық әуестік және т.б._____

1  сурет.  Адами  қажеттіліктердің иерархиясы  (Маслоу бойынша). 

1  кесте 

Балалар мінез-құлқының қате мақсаттары

Бала сіздің 

еекертуіңізге 

калай 

караііды


Бала өз мінез- 

күлқымен нені 

көреетеді

Мақсаты


Мұндай мінез- 

құлықты қалай 

түзету керек

Баланы


үйретіңіз

Сіздің


назарыңызды 

аудартқаннан 

кейін, бала 

біршама  уакыт 

сІзге  кедергі 

келтірмейді

Мені байқап 

немесе бірнәрсе 

істеуді  сүрағанда 

менімен санасады. 

ҚадірлІ болу -  

зейінді өзіңе 

аударту

Зейін


аударту

Көзіне үңілмеңіз. 

Ешнэрсе айтпаңыз. 

Үнсіз баланы 

жақсы көретініңізді 

ұғындырыныз.

Бала сізді мезі 

қылдыра 


бастағанда, 

эрекетке  көшіңіз

Өзіне назар 

аудартуды 

дұрыс жасай 

білуге


Өз дегеніңізді 

жасауды  талап 

етіңіз. Бала 

сізден асып

Менімен, мен 

біреуге  эсер 

еткенде  ғана 

санасады;  сіздер

Эсер ету

Таңдау құқығын 

беріңіз, 

бұйырмаңыз. 

"Арқан тартумен”

Қажеттіге қол 

жеткізуде  екі 

жақтың да 

канағаттануы


түсіп,

жағдайды


басқарғысы

келеді


маган қажет 

болгандай 

жасайсыздар; 

сІздер мені 

басқара

алмайтьшдарыңыз 



ды мен 

дәлелдеймін

айналыспаңыз. 

Көзіне мейіріммен 

қараңыз. 

Тайталасқа 

түспеңіз, бірақ 

тізгінді де бермеңіз. 

Балаға өз 

дербестігін 

сезінуге саналы 

бағыт беріңіз

іске

асырылуын



ескеруге

Сізге де “соны

жасауга”

тырысады.

Өзіне  жек

көрушілікті

тудырады

Мені жақсы 

көрмей-ақ 

қойсьга,  оғанмен 

ешнәрсе  жасай 

алмаймын, бірақ 

мен өзімді 

жәбірлегеннен 

кегімді алганда 

менімен


санасатын болады

Кекалу


Өз өкпеңізді

көрсетпеңіз.

Қарым-қатынасты

дұрыстаңыз. Бала

қанағаттану алатын

табиғи


салдарларды

пайдаланыңыз.

Онымен  неғұрлым

тығыз  қатынас

орнатыңыз

Өз өкпесін 

ауыздықтай 

алу, оны 

басқаларға 

көрсетпеуге

Ешбір  әсерсіз. 

Бір нәрсе 

жасауға

тырысудьщ  өзі 



де пайдасыз 

екенін сезеді. 

Пассивті

Менің істегенім 

ойлагандай 

болмайды, 

сондықтан  мен 

мүлде еіннәрсе 

істемеймін.  Мен 

кабілетсіз  және 

ақылсызбын. Мені 

жайыма 


қалдырьщдар

Қашу


Баланы  көндіруге 

тырыспаңыз және 

оны аяйтыныңызды 

көрсетпеңіз. Бала 

үшін  ешнәрсені 

өзіңіз жасамаңыз. 

Бала өзінің жақсы 

жагын сезіне 

алатындай 

жағдайды табыңыз

Істі  аяғына 

жеткізу жэне 

қиындықтарды 

жеңе білу. 

Өзінің шынайы 

қабілеттерІн 

сезіне білуге

Бұл жұмыс әлі жалғасуда, дегенмен америка педагог-психологы К.Кволс  ұсынған 

баланың  мінез-құлқын  қайта бағдарлау жаңашылдық  багдарламасының  мүмкіндіктері зор 

жэне болашағы  бар деп  ойлаймыз. Жемісті тәрбиелеудің  негізгі шарты  балаға. адамға, 

міндетті түрде, тек тұлға  ретінде  қарау.

Қолданылған  әдебиеттер:

1. Практическая психология образования.  Под редакцией  И.В.Дубровиной  - 

СПб.: Питер, 2004.  -  592 с.

2. ОвчароваР.В.  Технологии  практического  психолога образования.-М.:

ТЦ 


Сфера при участии  "Юрайт - М”,  2001. -  448 с.

3. Фирсов  М.В. Шапиро Б.Ю.  Психология социальной  работы. -  



М.: Издательский центр **Акад».




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал