Білім деңгейін анықтаудың тиімді аспектілері Қамзаева К. С



жүктеу 68.21 Kb.

Дата11.05.2017
өлшемі68.21 Kb.

Білім деңгейін анықтаудың тиімді аспектілері  

 

Қамзаева К.С. 

Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті (Қазақстан) 

 

  В рассматриваются особенности одного из педагогических измерений и пути составления 

тестовых  задач  по  технологии  проф.  В.А.Аванесова,  основные  аспекты  в  обучении  казахского 

языка  

The article considers the peacliarities of one of the pedagogical measures and ways of preporing 

tests on professor V.S.Avanesov's technology fased  on aspects of teaching the leazahh language. 

 

 



Білім,  білік,  дағдыларды  тексеруге  арналған  тапсырмалар  екі  тҥрлі  ӛлшем  арқылы 

жҥргізіледі. Оның бірі – оқушының сӛйлеу қызметі, тҥсіну, сӛйлесу, оқу мен жазуы болса, екіншісі 

–  білім  деңгейін  анықтау.  Білім  деңгейін  анықтаудың  бір  жолы  –  тест  әдісі.  Педагогика 

ғылымының  докторы,  профессор  В.С.Аванесовтің  тыңдаушысы  болып,арнайы  сертификат  алған 

оқытушылар тест тапсырмаларын пайдалану арқылы ӛзіндік табыстарға қол жеткіздік. Дәріс беру 

барысында  аталмыш  тәсілді  меңгерген  студенттер  ӛздерінің  сабақтарында  (ҥздіксіз,  мемлекеттік 

іс-тәжірибеде)  тиімді  қолдануда.  Тест  тапсырмаларын  орындау  барысында  басты  мақсат-

міндеттер анықталады. Яғни, мҧғалімнің алдын ала жҧмысы тӛмендегі қағидалар мен нҧсқауларды 

біліп алудан тҧрады. 

1.

 



Педагогикалық теория ӛлшемдерінің бастапқы ҧғымы – педагогикалық тапсырмалар. 

2.

 



Тест  тапсырмаларын  қҧрастырудағы  тҥр  –  элементтерді  орналастыру  мен 

ҧйымдастырудың ҧстанымы. 

3.

 

Тест тапсырмаларының тҥрлеріне қойылатын талаптар. 



4.

 

Синтаксис бойынша тест тапсырмаларын жасау ҥлгілері. 



 «Педагогикалық  тапсырма»  рельевтеріне  сұрақ,  міндет,оқу  проблемалары  ҧғымдары  кіреді. 

Оны білім мен оқытудың интеллектуалды дамыту қҧралы деп анықтауға болады. 

Білім оқыту мен тәрбиелеудің адам, қоғам мемлекет игілігіндегі бір мақсаттағы ҥрдіс ретінде 

танылады. Сондай-ақ білімді ӛзіңізді және қоршаған әлемді тану жемісі деп те анықтауға болады. 

Педагогикалық  тапсырмалар  оқушылардың  ӛзін-ӛзі  танудағы  танымдық  қызметін  жетілдіреді, 

белсенділігін арттырады, оқушылардың білім сапасын кӛтереді, сондай-ақ педагогикалық еңбектің 

тиімділігін  арттырады.Педагогикалық  тапсырмалар  тест  және  тестік  емес  тҥрде  жасалады.  Шет 

елдік білім беруде тестік тҥр екі тапсырмадан тҧрады. Бірі-білім беруші-оқыту тапсырмалары оқу 

ҥрдісінде  жеке  адамды  дамытуда,  ал  бақылау-  білім  басқармаларындағы  оқу  кезеңінің  аяқталу 

барысында  дайындықтың  қҧрылымы  мен  деңгейін  анықтау  мақсатында  қолданылады. 

Тапсырмалардың кӛп бӛлігі оқыту мен бақылау ҥшін қолданылады. Тест тапсырмаларындағы (ТТ) 

тҥр  -  элементтерді  орналастыру  мен  ҧйымдастырудың  ҥлгілі  принципі,  ҧстанымы  (Аристотель). 

Сондай-ақ ол(тҥр) – тәртіптілікті реттейтін, топтастыратын ҧстаным анықтамасы (Кант).  

Педагогикалық ӛлшемнің ҧйытқысы 3 негізгі ҧғымдардан тҧрады:  

 

 

Тест тҥріндегі          Тест тапсырмалары           Педагогикалық тест 



Тест  тапсырмаларын  орналастыруда  шығармашылықпен  қарау  (ӛнер)  және  тҥр  мен  мазмҧнды 

жан-жақты  біріктіру  кӛзделеді.  «Test»  -  «проба»,  «проверка»:  мҥмкіндіктерін  тексеру,  байқау 

мағынасында беріледі де, тест тҥріндегі тапсырмаларға қойылатын талаптарды білу кӛзделеді:  

- ТТ мақсаты айқын болуы(қай сала бойынша ТТ жасалады: СИНТАКСИС). 

- қысқалық; 

- технологиялық (шеберлік, ӛнер, анық);   

- айтылымның логикалық тҥрі; 

- жауаптар ҥшін орынның анық кӛрсетілуі (ерекшеленуі); 

- жауаптарды бағалау ережесінің біркелкілігі; 

- тапсырма элементтерінің орналасуының дҧрыстығы; 

- тәжірибеден ӛтушілер ҥшін нҧсқаудың бірдейлігі; 

- тапсырма мазмҧны мен тҥрлері нҧсқауларының нақтылығы. 



ТТ-  Қысқалық:  Қажетті  сӛздерді  жан-жақты  таңдау  (символ,  график),  максималды  нақтылық, 

қайталау,  тҥсініксіздік,  сирек  қолданылатын  сӛздерді  (тҥсініксіз)  қолданбау,  шешім  қабылдауда 

қиыншылықтарға  кезіктірмеу.  Технологиялық:  аудиовизуалды  қҧралдар  кӛмегімен  жҥргізу:  дәл, 


тез, ҥнемді, объективті, манитор экранында тҥрі мен мазмҧны жақсы кӛрінуі тиіс. Айтылымның 

логикалық  түрі:  ТТ  мазмҧнының  ҧйымдастырылу  тиімділігі  мен  реттілігін  анықтайтын  қҧрал. 

Жауаптар  үшін  орынның  анық  көрсетілуі  (ерекшеленуі):    Бір  жауабы  дҧрыс  тапсырмаларды 

таңдау. Осыған орай мына нҧсқау нақты берілуі тиіс:  



Бір  ғана жауабы  дұрыс тапсырмалар. 

Дұрыс жауапты дөңгелектеңіз. ТТ нҧсқаусыз берілмейді. 

Тапсырмада бірнеше жауабы дҧрыс болса, -Нҧсқау:  



 Екі және бірнеше жауабы дұрыс тапсырмалар.  

 Мынадай жауаптары бар ТТ болмайды:  



1.

 

«Дұрыс жауап жоқ» 

2.

 

«Барлық жауаптар дұрыс»  

3.

 

«Барлық жауаптар бұрыс»  

Жауап  арнайылап сызылған  сызыққа жазылады. Әрбір  тапсырманың жауабы  мәтіннен  мен 

жазылуы  тиіс.  Жауаптарды  бағалау  ережесінің  біркелкілігі:  ТТ  уақыт  барлығына  бірдей  (еш 

жеңілдік қарастырылмайды). 

Бағалау  ережесі  алдын  ала  нақтыланады.  ТТ  мазмҧны  мен  тҥрлері  нҧсқауларының 

нақтылығы  қажет.  Мазмҧны  мен  тҥрінің  сәйкессіздігі  болған  жағдайда    тапсырманы  тҥсінбей, 

қателесуге бой алдырады.  

Оқушының  логикалық  ойлауын,  жалпы  жеке  бас  қабілеттерін  дамытудың  тетігі  ретінде 

қолдануда  тест  тапсырмаларының  орны  ерекше.  Білім  алушылар  категориясына  қарай 

дәстҥрлі(жалпы білім беру,) орта білім алушыға бағытталған, тереңдетілген білім беру, дарынды 

білім алушылармен жҧмыс жҥргізу технологиялары тест тапсырмаларын жасауда негізге алынады. 

Тест  тапсырмалары  барысында  қолданылатын  әдіс  тҥрлері:  Дәстүрлі  проблемалық  әдіс: 

алынған  шешімдер  мен  нәтижелерді  бір  жҥйеге  тҥсіріп,  оларды  қолдану  жолдарын  анықтау 

кӛзделеді.  Әңгіме  әдісі(еске  тҥсіретін):  меңгеруге  тиісті  материалдардың  тҥйінді  мәселелерін 

оқушылардың  ӛздері  ашатындай  жағдай  тудыру  қажет.  Байқау  әдісі:  мәселен,  сӛз  тіркестерін 

жазуда да, сӛйлеуде де дҧрыс қолдана білу ҥшін, оның мағынасы мен формаларын білудің міндет 

екенін  аңғару.  Байқалғандарынан  ненің  басты,  ненің  қосымша  фактор  екенін  аңғарып,  соның 

негізінде дҧрыс қорытынды шығару, ой қорытындысының дҧрыстығын байқаған дәйектемелермен 

дәлелдеп беру. 

СИНТАКСИС 

ТАПСЫРМА: ЕКІ ЖӘНЕ БІРНЕШЕ ЖАУАБЫ ДҰРЫС ТАПСЫРМАЛАР 

     1.  СИНТАКСИС ЗЕРТТЕЙТІН САЛАЛАР 

                                   1) етіс 

                                   2) шырай 

                                   3) сӛйлем *                      

                                   4) сӛз табы  

                                   5) сӛз тіркесі * 

     2.  СӚЗ ТІРКЕСІ ҚАРАСТЫРАДЫ 

                                  1) сӛздердің ӛзара тіресу қабілеттілігін * 

                                  2) сӛздердің тіркесу тәсілдері, тҥрлерін * 

                                  3) сӛздердің қҧрылу принциптерін 

                                  4) сӛз тіркестерінің қҧрамын * 

                                  5) сӛйлем қҧрамын 

                                  6) сӛйлем тҥрлерін 

     3 . СӚЙЛЕМ СИНТАКСИСІ ҚАРАСТЫРАДЫ 

                                 1) сӛздердің грамматикалық жҥйесін 

                                 2) сӛйлемнің қҧрылу принциптерін * 

                                 3) морфологиялық жҥйесін 

                                 4) сӛз таптарының жҥйесін 

                                 5) сӛйлемнің қҧрамын * 

                                 6) сӛйлемнің тҥрлерін * 

     4.  СӚЗ ТІРКЕСІНІҢ НЕГІЗГІ ШАРТТАРЫ 

1) қҧрамында бір сӛз               5) қҧрамында ҥш сӛз не одан кӛп  

2) қҧрамында екі сӛз *             6) толық мағыналы сӛздерден тҧрады * 

3) сабақтаса байланысады *    7) мағынасы жоқ сӛздерден қҧралады 

4) салаласа байланысады        8) қҧрамында екі сӛйлем болады 



     5. СӚЗ ТІРКЕСІ 

                                 1) бір мағыналы сӛзден қҧралады  

                                 2) сӛйлем мҥшелерінің тіркесі 

                                 3) сӛз таптарының тіркесі * 

                                 4) сабақтаса байланысады * 

                                 5) салаласа байланысады                                   

     6.  СӚЙЛЕМ СИНТАКСИСІ ҚАРАСТЫРАДЫ 

                                 1) лексика мен морфология ҧғымдарын 

                                 2) тиянақты ойды білдіретін бір сӛзді 

                                 3) анықтауыштық есімдер тобын 

                                 4) қҧрмалас сӛйлем синтаксисін * 

                                 5) жай сӛйлем синтаксисін * 

                                 6) сӛз тіркесі синтаксисін 

    7. СӚЙЛЕМДІ АЙҚЫНДАЙТЫН НЕГІЗГІ БЕЛГІЛЕР 

                                1) сӛз не сӛз тіркесінен қҧралу * 

                                2) пысықтауыштық қатынас 

                                3) толықтауыштық қатынас 

                                4) предикаттық қатынас * 

                                5) заттың атауы 

                                6) аяқталған ой * 

                                7) модальділік * 

                                8) интонация * 

     8.АЛТЫН САҒАТ  

                          1) тҥйдекті тіркес 

                           2) тҧрақты тіркес 

                           3) атаулы тіркес 

                           4) фразеология 

                           5) еркін тіркес * 

                           6) сӛз тіркесі * 

                                                   ӚЙТКЕНІ 

1)

 

орнын ауыстыруға болмайды 



2)

 

қҧрамында кӛмекші сӛз бар 



3)

 

орнын ауыстыруға болады * 



4)

 

сабақтаса байланысқан * 



5)

 

салаласа байланысқан 



6)

 

қҧрамында екі сӛз бар * 



     9. СӚЗ ТІРКЕСІНІҢ БАЙЛАНЫСУ ТӘСІЛІ                          

1)

 



қиысу 

2)

 



жанасу 

3)

 



матасу 

4)

 



меңгеру 

5)

 



жалғау арқылы *  

6)

 



интонация арқылы * 

7)

 



орын тәртібі арқылы * 

8)

 



септеулік шылау арқылы * 

     10.    Мҧхтарды кӛрді * 

              Оспанмен келді 

               Жауабын алды     

1)

 

қиысу 



2)

 

матасу                                         



3)

 

жанасу 



4)

 

қабысу 



5)

 

меңгеру *  



                           ӚЙТКЕНІ 

1)

 



атау  

2)

 



ілік  

3)

 



барыс  

4)

 

жатыс 



5)

 

табыс *  



6)

 

шығыс 



                     СЕПТІКТІ. 

       11. СӚЙЛЕМ АЙТЫЛУ МАҚСАТЫНА ҚАРАЙ 

                             1) лепті * 

                             2) хабарлы * 

                             3) септеулі 

                             4) сҧраулы * 

                             5) шылаулы 

                             6) жалғаулы 

                             7) бҧйрықты * 

                             8) жҧрнақты  

         12. СӚЙЛЕМ  

                     -сен қайдан келдің? * 

                     -жаяу ма, кӛлікпен бе? 

                     -сен осы ауылдың баласы шығарсың?    

                          ЖАСАЛУ ЖОЛДАРЫ 

                               лепті сӛйлем 

1)

 

бәсең дауыс 



2)

 

кӛтеріңкі дауыс 



3)

 

сҧраулы сӛйлем * 



4)

 

хабарлы сӛйлем 



5)

 

ше демеулігі арқылы 



6)

 

сҧраулық шылау арқылы 



7)

 

сҧрау есімдіктері арқылы * 



8)

 

кӛмекші есімдіктер (кҥрделі баяндауышта)  



            13..   

ЛЕПТІ СӚЙЛЕМ 

                      ХАБАРЛЫ СӚЙЛЕМ                         айтылу мақсат-мағыналары 

                      СҦРАУЛЫ СӚЙЛЕМ *                             сҧрақтар мазмҧны  

                     БҦЙРЫҚТЫ СӚЙЛЕМ  

 

1)



 

тілек                     8) қуаныш 

2)

 

ӛкіну                    9) баяндау 



3)

 

ашық *                 10) кҥмәнды * 



4)

 

қарсы *                11) жалыныш 



5)

 

кеңес                    12) таңырқаулы * 



6)

 

талап                    13) риторикалық * 



7)

 

аяныш                  14) бірсыдырғы, баяу, бәсең 



ТОЛЫҚТЫР: ТАПСЫРМА: ДҦРЫС ЖАУАП ЖАЗУ 

 14.Сӛз тіркесіне қажетті шарттың бірі _____. 

15. Сӛйлем ҥшін негізгі материал ______. 

16. Кәсіпті білдіретін есімді тіркес ________. 

17. Ҥстеу қатысқан есімді тіркес _________. 

Жоғарыда  келтірілген  ТТ  қҧрастыру  алдында  мҧғалім  барлық  сабақ  барысының  әрбір 

кезеңінде  оқушылардың  танымдық  оқу  іс-әрекетін  жандандыра,  белсендіре  алатындай  нақты 

міндеттерді  айқындап  алып,  жоспарын  тҥзеді.  Жоспар  сайып  келгенде,  оқыту  ҥдерісінің 

нәтижесіне болжам жасай отырылып, шәкірттердің білім  сапасының жоғарылығы олардың ӛз іс-

әрекеттерінің  сипатына  тікелей  тәуелді  екенін  ҥнемі  басшылыққа  алады.  Оқытудың  жҥйелілік, 

бірізділік принципі де басты назарда ҧсталады.Оқу материалын саналы тҥсінуі ҥшін оқушылардың 

оқуға  деген  белсенділігі,  ынтасы  арттырылады,  теориялық  білімдерін  іс  жҥзінде  қолдана  білуге 

ҥйретеді.  Тҥрлі  шығармашылық  жҧмыстарды  ӛздігінен  орындауға  бейімделеді.  Сонымен  бірге, 

ережелер мен анықтамаларды саналы тҥсінуі ҥшін оқушылар тіл фактілерін дҧрыс ажырата білуге 

машықтанады(сӛз  тіркесі,  еркін  тіркес,  атаулы  тіркес  т.б.).  Оқытудың  берік,  тиянақты  болу 

принципі-  ТТ  орындауда  басшылықта  ҧсталынатын  негізгі  де  ӛзектісі.  ТТ  ҥзбей  орындап 

отыратын оқушыларда материалды жан-жақты меңгеру, есінде берік сақтау, қҧрғақ жаттауға жол 

бермеу, білгенді ҧмытпау ҥшін қайталау, ӛзін-ӛзі бағалау қасиеттері қалыптасады. 



  

Әдебиет 

1.

 



М.Жампейісова .«Оқыту-тәрбиелеу технологиясы» – Модульдік оқытудың қҧрылымы, №3.2008. 

2.

 



Қ.Айтжанова.Оқытудың алдын ала болжау ҧстанымы, ҚТмӘ,№47.2002. 

3.

 



Ф.Оразбаева. «Тілдік қатынас:теориясы мен әдістемесі», А.,2000. 

4.

 



В.С.Аванесов. «Форма тестовых заданий», М; Исследовательский центр.2006. 

5.

 



В.С.Аванесов. «Композиция тестовых заданий. М; Исследовательский центр.2002. 

6.

 



В.С.Аванесов. «Теоретические основы разработки заданий в тестовой форме» М.:МГТА, 1995,2001. 

7.

 



Н.Д.Никандров «Понятийный аппарат педагогика и образования:перспектива

 

исследования\ 



Педагогика.1997. 

 

 



 

 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал