Бүгінгі санда: Демография дем бере бастады Кинодағы пірім – Абдолла Қарсақбаев



жүктеу 0.96 Mb.

бет9/11
Дата09.03.2017
өлшемі0.96 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

ТҰЛПАРЛАР ЖАРЫСЫП, 

БАЛУАНДАР БЕЛДЕСТІ

Қонақасынан кейін «Той т бе» жазығында 

ат жарысы болды. Бәйге басталар алдын-

да Амангелді сардардың ерлігіне арналған 

шағын к рініс тамашаланды. Содан кейін 12 

шақырымдық «Топ бәйгеде» ауыздығымен алы-

сып, арындай шапқан кіл жүйріктің ішінен Ат-

басардан қосылған шын жүйрік мәреге бірінші 

жетті. «Сарматам» атты бұл торы құнанның иесі 

– Азамат Бұлтанов. Сарматамды тізгіндеген 

Ақылбек Жұмағалиев есімді шабандозға 

бас бәйгеге тігілген мотоцикл мінгізілді. 

Одан кейінгі екінші орында қостанайлық 

қылқұйрық келсе, мәре сызығынан үшінші 

болып Қарасу ауданының жүйрігі шауып  тті. 

Ал 25 шақырымдық «Аламан бәйгенің» бас 

жүлдесі – авток лік. Ол Жангелдин ауданының 

белгілі атбегі Балғабай Қабжановқа бұйырды. 

Екінші орын Амангелді ауданы тұлпарының 

қанжығасына байланды.

Кешке жақын орталық стадионда қазақ 

күресінен «Кіші түйе палуан» мен «Нар түйе 

палуан» сайыстары  тті. Оның жүлдесіне екі 

авто к лік пен бір түйе тігілген. Бозкілемде 

«Қазақ стан барысы» турнирінің жеңімпазы 

Ұлан Рысқұл, халықаралық жарыстардың 

жүлде герлері Руслан  бдіразақов, Ержан 

Шынкеев, Сейтен Айбат, Ерлан Омаров сынды 

мықтылар белдесті. Ешқайсысы осал емес. 

ңкей әлемдік деңгейдегі және Қазақстанға 

еңбегі сіңген спорт шеберлері. Амангелді 

ауданының  зінен спорт шебері Бекболат 

Мұқанов пен спорт шеберлігіне үміткерлер – 

ли Қарғабай, Айдос Мұрат, Бақтілеу Сабыров, 

Нұрсұлтан Теміржанов, Айбек Тыным шықты.

Ширек финалда алматылық балуан Руслан 

бдіразақов «ағамның жағасына жармаспай-

мын» деп інілік ізет к рсетіп, жеңісті ағасы 

Ұлан Рысқұлға берді. Ал Ұлан Рысқұл інісінің 

де, бапкерінің де үмітін ақтап, ақтық сында 

қарағандылық Ержан Шынкеевті тізе бүктірді.

Айтыс, бәйге, күреске к п жиналатын 

қазақтың дені балуандар белдесуін қызықтап 

отырғанда, Мәдениет үйінде Амангелді, 

Жангелдин аудандары мен Арқалық қаласы 

нерпаздарының концерті де  тіп жатқан еді. Ал 

мерекелік шаралар түнде республикаға танымал 

әншілердің «Жаса, Қазақстан!» шоу концерті 

және отшашумен аяқталды.

Еркеғали БЕЙСЕНОВ,

«Ана тілі» газетінің меншікті тілшісі

Суреттерді түсірген Сералы МЫРЗАБАЙ

Қостанай облысы 

Ырзамын айтысарлық күш тапқанға.

Айтыс бойы «Айбек» деп айғайлады,

Ұранын бір топ кісі ұстап қолға.

Ұлы  нер – айтысымның құты басым,

Кейде ұтып, ал кейде ұтыласың...

Мен үшін бұл шараның бас жүлдесі –

Ағайын, сенің ыстық ықыласың!» деп 

ағынан жарылды.



ЖАМБЫЛ ЖЕРІНДЕГІ АМАНГЕЛДІ АУЫЛЫ 

ҚАЛАЙ ПАЙДА БОЛҒАН?

Келесі күн «Шұғыла» жастар орталығының 

алаңында, Амангелді Имановтың ескерткіші 

жанында батыр рухына дұға бағыштаудан 

басталды. Онда аудан әкімі Нұржан  тегенов, 

Амангелді Имановтың немересі Батырлан 

Амангелдиев, ҚР Парламенті Сенатының 

депутаты Серік Ақылбай, Арқалық қалалық 

ардагерлер ұйымының т рағасы Жәнібек 

Ғапбасов, Жамбыл облысынан келген зейнеткер 

Рысбай Райысұлы с з с йледі.

Сенатор Серік Ақылбай реті келгенде  зінің 

Кейкі батырдың бас сүйегін қайтарып алу 

туралы Үкіметке бірнеше мәрте депутаттық 

сауал жолдағанын айтты. «Жалғыз Кейкі емес, 

кунсткамерада тағы 7 қазақтың басы жатыр. 

Оларды да қайтарып аламыз деген ойдамыз» 

дейді ол. Одан кейін тарих ғылымының докто-

ры, Амангелді Имановтың немересі Батырлан 

Рамазанұлы халық к терілісіне байланысты 

шыққан кітап туралы аз-кем мағлұмат берді. 

«Мен атама байланысты түрлі деректерді жинап 

келемін.  кем Рамазан Амангелдиев есейген 

шағында қолына қалам алып, әкесі туралы 

«Батырдың балалық шағы» деген роман жазу-

ды бастады. Бірақ, ол аяқсыз қалды.  йткені 

әкем 1941 жылы майданға кетіп, содан оралмай 

қалды. Енді бұл кітапты аяқтап, халыққа жеткізу 

– менің міндетім» деді батырдың немересі.

Осы орайда Жамбыл облысының Шу ауда-

нына қарасты Амангелді ауылынан келген зей-

неткер, Амангелді Үдербайұлын дәріптеп, на-

сихаттаушы Рысбай Райысұлының естеліктері 

елең еткізерлік болды.

«Былтыр біздің ауылда үлкен мешіт ашылып

ауыл тұрғындары оған бірауыздан Амангелді 

са, мемлекеттік деңгейде толық зерттелмей 

жатыр. Зерттегісі келген тарихшылардың дені 

«Амангелдіні  лтірді» деп 200-ге жуық адамды 

атаған алып-қашпа әңгіменің т ңірегінде жүр. 

Тіпті, Кейкі К кембайұлы да тарихтың тасасын-

да қалып келген. Кеңес заманында жазылған 

кейбір шығармаларда  бдіғаппар хан екеуі 

жағымсыз кейіпкер ретінде к рсетілді. С йтіп, 

к п оқиғаның бүркемеленгені аян.

Сондай-ақ, 1916 жылғы қазақтың азаттық 

жолындағы ұлттық к терілісін «шаруалар 

қозғалысы» деп, таптық күрес ретінде к рсете 

қою басым. Оны кезінде орыстың Азамат 

соғысы мен Қазан т ңкерісіне тели салып, 

біржақты ғана зерттеудің к зделгені мәлім. 

Бағасы әлі сол сарында қалып отырса да, шын 

мәнінде к терілісшілер Қазан, Ақпан револю-

циялары болатынын білмеген. Олар тек халық 

бостандығы үшін күресті.

Ұлт-азаттық к терілісі кезінде жалпы қазақ 

даласында 370-тен астам толқу болған. Олардың 

бәрі ақ патша әскері тарапынан жаншылып 

қалды. Ал 100 мыңнан астам жастарын окоп 

қазуға бермеу үшін к теріліп, жеңілмеген 

жалғыз Торғай к терілісі аясында Батпаққара, 

Үрпек, Доғал, Күйік, Татыр, т.б. бірнеше 



10

№40 (1350) 

6 – 12 қазан 

2016 жыл


АНА ТІЛІ

ПРОЗА

ОЙТОЛҒАМ


 Бекболат ӘДЕТОВ

Әуелай ОСПАНОВА

ңгі



ме

)

(Әң



гіме)

ШЕГІРТКЕНІҢ

ШЕГІРТКЕНІҢ

АЙҒЫРЫ


АЙҒЫРЫ

Ақын шығармашылығы

Ақын шығармашылығы

Тағлымын 

Тағлымын 

ұлтымның мақтан 

ұлтымның мақтан 

етемін...

етемін...

Ән мен жырдың 

ақбұлағы

Қазақтың талантты ақыны Төлеген Айбергеновтың өмірі мен шығарма шы-

лығында әлі де терең зерттеуді қажет ететін мәселелер аз емес. Солардың 

бірқатарына тоқталуды жөн көрдік.  Төлеген шығармаларындағы 

зерттеуді қажет ететін маңызды мәселе – ол ақынның дүниеге келер 

алдындағы дәуірді зерделеу жайы. 1916-1937 жылдар аралы ғындағы 

қазақ халқының басынан өткен трагедиялық хал-ахуалды Төлегеннің өмірі 

мен өлеңдері арқылы байланыстырып ашу қажет. Осы дәуірді зерттеудегі 

алғашқы ізденістер Салтанат Айбергенованың «Алтын қанжар» эссесінен 

аңғарылады. 

Жақында Сағи Жиенбаев 

атындағы облыстық жасөспірімдер 

кітапханасында ақын-жазушы, сазгер, 

драматург Бәкір Тәжібаевтың туғанына 

90 жыл толуына орай «Ән мен жырдың 

ақбұлағы» атты әдеби сазды кеші өтті.

Т легентанудағы зерттеуін күтіп 

тұрған тағы бір ауқымды жұмыс 

–  мірбаянына қатысты. Ол 1967 

жылы 29 тамызда  зінің туған аймағы 

Қарақалпақстанның Нүкіс қаласында 

жұмбақ жағдайда қай тыс болады. Осы 

күнге дейін Т легеннің  з қолымен 

жазылған толық  мірбаяны болмай 

отыр. Бар  мірбаяны,  зінің айту-

ынша, дүниеге әкелген  леңдері. 

«Қазақ энциклопедиясындағы» 

қысқа жазылған ресми ғұмыр-дерегі 

ақын  леңдерінің сырын, табиғатын 

ашуға аздық етеді, әрине. Сондықтан 

да оның  мірі мен шығармаларын 

танытатын ғылыми-шығармашылық 

мірбаянын жазуды қолға алуымыз 

керек. Бұл ретте әдеби тұлғаның ғы-

лыми  мірбаянын жазуда әріптес тері 

мен замандастарының ол туралы 

естеліктер мен мақалаларын, ғалым -

дардың ғылыми-зерттеу жұмыс-

тарындағы пікірлерін молынан 

қамтыған Рахмет Аяпбергенұлы ның 

«Алдаспан ақын» атты монография-

сын басшылыққа алсақ деймін. 

Бүгінгі күнде Т леген мұрасын 

тануды қолға алу үшін  рісті әрі іргелі 

ғылыми-зерттеуге ден қою  зекті бо-

лып табылады. Ол үшін шығармалары 

мен  мір жолын жылдар мен кезеңдер 

бойын ша тексеріп шығуымыз керек.

Иә, қазақ поэзиясының аспа-

нында құйрықты жұлдыздай ағып 

ткен ақын туындыларының саны 

аз болғанымен, сапасы  те жоғары. 

Сол сапалық жағын тексеріп, қалың 

оқырманға ашып беру жағы жеткі-

ліксіз болуда. Ақынның айтуынша, 

алғашқы  леңінің қай жылы жарық 

к ргендігі есінде қалмапты. Демек, 

леңдерінің жазылған жыл дарын 

анықтап алу  те қажет. Қазіргі қолда 

бар шығармаларын тұтас күйінде зерт-

тегенде ғана Т леген Айбергеновтің 

қазақ әдебиеті тарихындағы орны 

ғылыми негізде анықталып, басқа 

ақындардан ерекшелігінің неде 

екені, әдебиетімізге қандай жаңалық 

әкелгенін толық таныр едік. 

Мақаламды к птен бері к кейімде 

жүрген бір-екі ұсынысыммен аяқта-

с а м   д е й м і н .   О л   « Т л е г е н т а н у » 

ғылыми-зерттеу орталығын ашу және 

Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданы-

нан Т.Айбергенов атына бір мектеп 

және бір к шенің атын беру қажет деп 

санаймын. 

лімбай НАЙЗАБАЕВ,

педагогика ғылымының магистрі, 

Тараз мемлекеттік 

педагогикалық институты 

«Бауыржантану» ғылыми-зерттеу 

орталығының ғылыми қызметкері

1937 жыл қазақтың зиялы азаматта-

ры үшін қасіретті, қайғылы жыл болды. 

Т легеннің бал-балалық шағы екінші 

дүниежүзілік соғыспен тұспа-тұс келіп, 

1941-1945 жылдар аралығында  тті. 

Осы орайда ақын шығармаларындағы 

1937 жыл ғы қуғын-сүргін мен 1941-1945  

жыл дардағы екінші дүниежүзілік соғыс 

тақырыбы да арнайы тоқтала тын басты 

мәселелердің бірі екені с зсіз. 

Кейбір ауызша деректерге қара-

ғанда Т леген мектеп қабырғасында 

жүріп те к птеген  леңдер жазған 

екен. Туған жері Қарақалпақстанның 

Қоңырат ауданындағы архив с реле-

рін дегі шаң басқан газет-журналдар-

ды парақтау арқылы т легентануға 

қосылатын қызықты әрі тың мате-

риалдарды кездестіруге болады. Бір 

айта кетерлігі, Т.Айбергенов дүниеге 

келген Нұрлы таң ауылы қазір де бар. 

Қаламгердің к зін к рген, ақын жай-

лы айтып бере алатын ақсақалдар ол 

ауылда да баршылық.  кінішке орай, 

олардың да қатары жыл  ткен сайын 

сиреп барады. Сол тірі архив иелерінің 

естерінде қалған ескі с здерді жинауды 

назардан тыс қалдыруға болмас. 

Қайталанбас дарын иесінің Низа-

ми атындағы Ташкент педагогикалық 

институында  ткен студенттік алтын 

дәуірі (1954-1959 жылдар) де толық 

тексеріліп, зерттелген емес. Оған 

мол рухани азық сыйлаған студенттік 

мірін зерттеу жұмыстары әлі алда деп 

білеміз. Сонымен қатар оның 1959-

1962 жылдары туған жері Қоңыраттағы 

мұғалімдік еңбек жолы мен ақындық 

шығармашылығында әңгіме арқауына 

айналдыратын маңызды дүниелер бар. 

Т леген 1961 жылдың желтоқсан 

айының аяғында Қазақ станға қоныс 

аударып, Сарыағашқа к шіп келеді. 

Кешкі мектепте директор болып 

қызмет атқарады. Осы жерде жүріп 

жыр жолына бетбұрыс жасады деп айта 

аламыз. Мұнда қаламынан туған «Ар-

ман сапары» (1963), « мірге саяхат» 

(1965) деген салмақты екі кітабы жарық 

к рді. Шымкентте Т легеннің ақын-

дығы мойындалып, есімі елге тарай ба-

стайды. Оңтүстік Қазақстан  лкесінде 

Т легеннің әдеби ортасы қалыптасады. 

Талантты ақын туралы жылы пікірлер 

Алматыдағы әдеби ортаға да жетеді. 

Т леген арман еткен Алматыға 

1965 жылы к шіп келеді. 1965 жылдың 

желтоқсан айында қазақтың белгілі 

композиторы Шәмші Қалдаяқовпен 

бірге киелі Атырау мен Маңғыстауға 

жасаған сапары туралы толыққанды 

деректер де жоқтың қасы. Ал ақынның 

нағыз күрескерлігін танытатын саяси-

әлеуметтік шығармалары да дәл осы 

сапарында к рініс тапқан. 

еріккен елдің салтымен әрненің басын 

шалып, қаңқу с здің к рігі қызып 

тұрған. Бүгінгі мүшектеуге түсудің 

кезегі осы ортаға «Қарға бойлы Қапаш» 

дейтін атпен белгілі, болмыс-бітімі 

шапаты ғана, алаң к з қатпа қараға 

келгенде ұқсайды. Оның неден жазып 

қалғанын бір құдайдың  зі білсін, 

әйтеуір с з біткеннің бәрі соның 

үстінде.  шейіндегі «аузын буған к к 

гіз» – Мәлікзадаға шейін суырылған 

соң не сорым. Керек десеңіз, бүгінгі 

әңгіме-кепті бастап береген – соның 

дәп  зі. 

–  й, Қарағаш, – деген ол, мұның 

атын «Қарға бойлыдан» шығарып ай-

татын дағдысымен, – жақында сенің 

әке-шешең, Күлпаш жеңгең бар,  зіңді 

ертіп, матайдан қыз айттыра кетті деп 

естіп ек, соның жайын айтпадың ғой. 

– Айтатын несі бар оның. Кемпір-

шал дың былықтырып жүргені де. 

Бұры нырақ бәтуаласып қойған ба, 

шортым білсін. 

– Содан? 

– Содан не болсын. Бардық. К рдік. 

Алатын болдық, – деп, аққа мой-

ын ұсынған кейіптегі Қапаш ежелгі 

Рим патшаларының бірі айтқан с зді 

еріксіз қайталағандай болғанын  зі де 

байқамай қалды. 

–  шейін діңкілдеп жетіп отырған 

добалдай қыз екен деп Күлпаш жеңе-

шең айта алмайды ғой, тегі, – деді 

деби сазды кеш Б.Тәжібаевтың « демі-

ау», «Бозторғайым» атты әндерімен ашыл-

ды. «Тағдыр жолы» атты деректі фильм-

нен үзінді к рсетіліп, к рермен қауым 

Б.Тәжібаевтың «Ақбұлақ» әнін тыңдады. 

«Қазақстан» телеарнасы дайындаған дерек-

ті фильм ұсынылды. «Еркем менің, күн 

күл діріп келетін» атты  леңін кітапханашы 

Айман Елеуова мәнерлеп оқып, « лия» 

әнін  йнел Есалинова нақышына келтіріп 

орындады. Кітапхана директоры Гүлжайнар 

Нәренқызы қазақтың қара домбырасымен 

«Гүлсің-ау» әнін оқырмандармен бірге 

шырқады. 

Кеш барысында «Жыр жұлдызы жар-

қырайды» атты кітап к рмесі ұйымдас-

тырылды. К рмеге ақынның кітапхана 

қорындағы кітаптары, баспас з беттерінде 

жарияланған мақалалары қойылды.

Ш а р а   с о ң ы н д а   к і т а п х а н а ш ы л а р 

Б.Тәжібаевтың «Алматының алмасы», 

«Күн дидарлы Қазақстан» атты әндерін 

орындап, оқырмандарға жақсы к ңіл күй 

сыйлады. 

Тамылжыған әсем әндері мен сырға 

толы жыр-маржандарын халқына руха-

ни азық етіп қалдырған біртуар дарын 

иесі, талантты ақын, сырбаз сазгер Бәкір 

Тәжібаевтың шығармалары дәуір үнімен 

үндесіп, талай ғасырға жететініне сеніміміз 

мол.

Азатгүл ҚАЙНАҚАЕВА, 

кітапхана қызметкері

АҚТ БЕ


ЖЫР ЖОЛДАРЫНАН

КЕШ


әлі де терең зерттеуді қажет етеді

әлі де терең зерттеуді қажет етеді

осы арада киліге кеткен шақша бас 

Сәндібек бастырмалатып. 

– Жеткен-жетпегенін қайдам, 

әйтеуір бірталай сойы бары рас. Алдағы 

қыркүйекте той болмақшы, сонда 

к ресіңдер ғой  здерің. 

– Құдай тас т беңнен ұрсын, Қапаш, 

енді біттім десеңші! 

– Нағып? 

–  й, түрің бар болсын, түрің бар 

болғыр! «Нәгіп» дейді ғой тағы.  лқуат 

пен  нипа аз боп жүр ме еді сендерге?! 

 Сәндібектің бұлай айтатын ж ні 

бар. Осы Қапаштарға жамағайын 

л қуат дейтін ағамыз да, аты дар-

дай демесең, шағын, қол тоқ пақтай 

ғана кісі. Ал әйелі  нипа апайт с әрі 

қарулы. Оны  зі «менің жүк к лігім» 

деп атайды. Сондағы «жүгі» –  зі, 

йткені ауылдағы той-томалақ атау-

лыда  лекең «сілтеңкіреп» жіберіп, 

алаб тен қылжиып қалса, жеңгей 

ешбір қиналмастан, «құдай қосқан 

қосағын» қолтығына қыстырып,  зі-

ақ к теріп жүре береді. Сонысы үшін 

бұлар жұрттың екі с зінің бір мысалына 

айналғалы қашан. « нипа мен  лқуат 

құсап» деп келеді әңгімелері. Құдды 

бір Қыз Жібек пен Т леген сияқты. 

Ал с йткен  лқуатыңыз ілуде бір «ақ 

сайтаны» ұстағанда, Қанипаны қан 

қақсатып, үйінен айдап шығатыны 

бар деп естиміз ( тірік айтқанның іші 

кепсін). 

Бірақ Сәндібектің бұл уайымына 

бола Қапаш мәу деген жоқ.

– О жағын к рерсіңдер әлі, – деді 

де қойды. 

Бағанадан бері әукесі салбырап, әр 

с зге бола емініп, ұшып кете жаздап 

отырған қалқан құлақ, құл б теге Бо-

латжан: 

– Бұл Қарға бойлың есесін жіберер 

ме, шегірткенің айғыры құсап, – демесе 

әңгіме сен к р, мен к р аяқталар ма 

еді, кім білсін, әттең тек тау қозғалса 

қозғала қоймайтын Мәлікзада осы ара-

да тағы қоздасын. 

– Дәл айттың-ей! тура бар ма, соның 

зі шегіркенің айғыры! – деп, туғалы 

шегіртке бағып келе жатқан адамша 

кеңк-кеңк күлді Мәлікзада. 

Кейде бір шатақ шығайын десе 

шамалыдан ақ тұтанып,  ртше қаулап 

жүріп беретіні бар емес пе, әйтпесе, 

тегі, мұндай с здің небір қағындысын 

да к ңіліне кіп алып, пішту ғұрлы 

к рмейтін Қапаш дәп осыған келген-

ДАЛА  ЗАҢЫ

Ата салты —

Қазақтың дала заңы,

Қазақ барда қалмайды аласарып.

Жалғастығын табады дәстүрлері,

Жазылмаған ұлы заң толас алып.

 

Беру керек



Үлкенге сәлем кіші,

Қуантқанға сүйінші әдемісін.

Егін піссе, кеусенді үлестірер,

Соғым сойса, сыбаға кәделісін.

Малы  ссе

К гені керіледі,

Балаларға базарлық т гіледі.

Киім алса, байғазы берген қазақ,

Сәби туса, к рімдік беріледі.

Дос береді 

Естелік еркіменен,

Қалағанын алады т ркіндеген.

Ерулікке шақырар қоңсы болсаң,

Жақсы ниет тілеген к рші деген.

Жетімдерге қолқайыр бермек керек,

Мүсәпірге садақа — к мек б лек.

Үлестірсе халыққа  байлар шүлен, 

Сияпаты еңбекке берген елеп.

Қуанышқа шашылсын шашуыңыз,

Қалжалауға келінді асығыңыз.

де талағы тарс кетуі кәне. Қалай сап 

ете түскенін байқамай да қалдық, бір 

қарасақ – Қапаштың к сеудей қолы  зі 

ағасындай сыйлайтын Мәлікзаданың 

жағасында жүр! 

Екі к зі шатынап: 

– Не дейсің-ей, собал?! Қайталап 

айтшы: кім шегірткенің айғыры?! – деп, 

мірі тобығын жауып к рмеген қысқа 

балағы балтырына жетіп, шолтаң-

шолтаң еткенде былайғы еріккен қауым 

жан-жақтан қаумалап, кеу-кеулей 

ж нелсін. Онысы ойыны емес екеніне 

енді к зі жеткен Мәлікзада апырақтап: 

–   О у ,   ж ұ р т ,   қ о й   д е с е ң д е р ш і 

мынаған! – деп, қызараң-қызараң 

етеді. Біздің желігімізді одан сайын 

құтыртқан әсіресе осы болды. 

– Енді бұл тоқтамайды. 

– Тоқтайды деген қайда! Дәп қазір 

Мәлікзаданы тәубасына келтірмесе 

қара да тұр! 

– «Осы мен қандаймын» деген 

талайдың екі аяғын бір етікке тыққан 

зәндем емес пе бұл Қапаң! – дестік. 

Адам баласы жұмысы жоқтықтан 

азады дегенді Абай жарықтық бе-

кер айтты деймісің, анталаған осы 

топтағының қай-қайсысы да соңғы 

бірер жылда екі қолға бір жұмыс тап-

пай, басты тауға да, тасқа да соғып, 

т а л а й   с а н д а л ы с т ы   к р г е н   ғ о й . 

«Қайран ғана сәбет  кіметі-ай,  зге 

түгіл бірен-саран еңбектен жалтарған 

жанбақпастарды да арамтамақ деп 

заңға жығып, қолдарына кетпен-

күрек ұстаушы-еді-ау!» десіп,  ткен 

күнді аңсаған азын-аулақ ересектер 

де болды, несін жасырайық. Сонда да 

нәті жуас қой бұ жұрттың – шеңбер 

бұзып, қоғам тыныштығының тұнығын 

шайқаған ешкімі болған емес, тек осы-

Отау құрған жастарға үй к рсетіп,

Сәлемдеме берсеңіз тасыныңыз.

Сұрау керек

Алладан денсаулықты,

Пайғамбардан «шапағат» деген құтты.

Қыдырдан бата тілер жамағат бар,

Бүтіндігін аңсаған атажұрттың.

Аңшыдан  сыралқы бар сұралатын,

Сырқаттың  к ңілін сұра жаны жақын.

Қарттардың қал-жағдайын білген дұрыс,

Жетімнің к ңіл күйін біл ақырын.

Саудың да амандығын білген ж н-ақ,

Бұйымтай сұралады келсе қонақ.

Олжадан тәбәрік ал таратылса,

Берекеге бастама оны санап.

Тілеу керек

Барға — тәубе, жоққа — сабыр,

Т зім берсін қашанда сынаққа ауыр.

Жақсылыққа алғыстан басқа айтар жоқ,

Болашаққа сенімін артқан  қауым.

Жетістікке шүкірлік танытайық,

ткенге салауатты айту лайық.

Қалғанға береке бер деген халқым,

Басқа амандық тілеген, денге саулық.

Тағылымын ұлтымның мақтан етем,

Санасына әр қазақ сақтап  ткен.

Ұл-қызына мұра етіп қалдырады,

Қосып-алмай дәстүрге, салтқа б тен.

лай ерігіп бір кетісті бір кебіске кигізіп 

отыратындары болмаса. Заманның беті 

түзу болса, бәрі шаруа бағып, бір-бір 

үйдің берекесін кіргізіп отыратын-

ақ азаматтар, ал істеген кәсіптерінің 

сықпытына қараңыз. 

у баста дағдылы қылжаққа балап, 

май үстіне май құйып отты  ршіткен 

басымыз, істің шындап насырға ша-

уып бара жатқанын байқаған соң, 

үлкен-кішіміз түгел шұрқырасып, 

пәруана болып, екеуінің арасына 

түстік. Білген ақылымызды айттық. 

Былжырамай, екеуің де қойыңдар 

дестік. Бірақ с зге құлақ асады деген 

қайда. Маңайлатпайды. Мәлікзада 

ғой белгілі тоңмойын. Оның үстіне, 

зі бірде «Қарға бойлым» деп, тағы 

бірде «Қарғашым» деп еркелететін 

інісі әй-шәй жоқ, шұрай топтың ал-

дында жағасына жармасқан соң, не 

қайыр – енді оның екі дүниеде жіби 

қоюы неғайбыл. Ал мына Қапашы 

түскір...

Қиынның қиыны осы болды.  зі 

белгілі шақар әрі басынан с з асырмай-

тын бойлауық неме болса қайтерсің – 

алдына келгенді тістеп, артына келгенді 

теуіп дегендей, сақ-сақ етеді әшейін.

р і с т е н   м а л   қ а й т т ы   –   б і з д і ң 

қайтатын түріміз жоқ. Екі тақыстың 

бетін бері қарата алмай бая-шаямыз. 

Мәлікзада жаңа әлгідегі қыңырайған 

қалпымен д ңбек ағашқа атша мініп 

алыпты: қиыс қараған күйі  ңкиіп, мәу 

дейтін емес. 

– К рсетем мен оған шегіркенің 

айғырын!  зге болмаса да осы күні заң 

бар, зәкүн бар! – дегенде, Қапаштың 

к зі шарасынан шығып кете жаздайды. 

– Ей, саппасым-ау, сонша бүліне-

тін дей, бұда тұрған не бар? Шегірткесі 

де құрсын, айғыры да құрсын! Қойшы 

енді, қазақтың бір былжыраған с зіне 

бола... – деп басу айта берем деген 

Болатжанға шап ете қалды: 

– Былжыраған болса неге айтасың? 

Сен ғой осыны бастаған!... 

Қойшы, әйтеуір мәмілеге келе ал-

май тарастық. 

Содан бері тоң-торыспыз.  рі ауыл 

шетіндегі  зіміз ту тіккен жатаған жон-

да не боп жатқанынан да бейхабармыз. 

йтеуір ертелі-кеш қатын-қалаш, 

бала-шаға жиналатынын білеміз. 

згеден бұрын соларды жақауратып, 

біреу-міреуіміз бара қалсақ, дәп бір 

қалғанымызға сатқындық жасайтын-

дай қуыстанатының жаман екен. 

  Е с т у і м і з ш е ,   Қ а п а ш ы   т ү с к і р 

Алматыға ма, әлде тіпті Астанаға ма 

жол жүргелі шала бүлініп жатса керек. 

Сондағы Тіл білімі дейтін институтқа 

ма, «Ана тілі» газетіне ме арнайы 

барып, әлгі с здің т ркінін ашып 

қайтпақшы білем. «Ине-сабақ жібіме 

дейін осының жолына жұмсасам да 

ақ-қарасын анықтап, Мәлікзаданың 

аяғын к ктен келтірмесем қара да тұр!» 

деп сілкінеді дейді. Сондағы к здегені 

не кәпірдің?...

Астапыралла! Нейбетке заң-зәкүн 

деп таусылғанына қарағанда, елде жоқ, 

емілде жоқ бір сойқанды бастап, досқа 

күлкі, дұшпанға таба қылмаса жарара 

еді...


Б

ұл қазақтың да ойлап таппай-

тыны болсашы. Мысалы, екі 

дүниеде шегірткенің айғырын 

к рген бар ма екен?  зін ғой білеміз – 

«к галды қуып г ләйттап, ала жаздай 

ән салатын» шіркінді. Ал енді айғырын 

ше? Қайдам, мен к рмеппін.  згелер 

де мен сияқты болар деймін. Сонда бұл 

с з қайдан шықты? Етек-жеңін түріп, 

тілдік қолданысқа қосып жіберген қай 

соғылған?  рі кімді мезгегенін де ит 

біліп пе? Бірақ соның  зі бір ауылдағы 

айрандай ұйып отырған азаматтардың 

ту-талақайын шығаруға жетіп артылды 

ғой, несін айтасың. 

 К ктемнің жазға ұласар шағындағы 

ұзын сарының с лб ксе күні сарылтып 

барып баюға еңкейген екінті әлеті бо-

латын. Шағын елді мекеннің батыс жақ 

бетіндегі жатағандау жонға жиналған 

соқталдай азаматтар, құдды бір қатын-

қалаш, бала-шаға сияқтанып,  рістен 

қайтар азын-аулақ жандықтарының 

алдын тосып, белгілі шаруасы жоқ 

Осының бәрі діл мен сіңген қанға,

Міндетті іс қазақпын деген жанға.

Даламның жазылмаған заңы  шпесін,

Мың тәубе Хақ тағалам Жаратқанға. 



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал